Coutumes de 1524

Dit naervolghende zijn de costumen [ende] usanchen, die baliu, vochet ende schepenschen raedt van der stede van Waestene useren van huerleder poorterie ende haghepoorterie, met diesser meer ancleven mach, ghestelt in tjaer Ons Heeren duyst vijf hondert ende vier ende twyntich, volghens doordinansie van den keisere ende zinen raet. Waesten es een partage van Vlaendre[n]; daeromme hevet vele preminensien ende hoocheiden ende andere vridommen, dat zomighe ande[re] ste[d]en niet en hebben.

[1] Van de draperie. De stede van Waestene es in costumen ende pocessie nopende van de draperie, te moghen drapieren lakens van costelicken prijse, ghelic de steden van Ypre, Armentiers of Bel[le], ende hebben daerof scoone diversche zeglen als Pieter ende Pauwelsleeuwen ende veil meer andere van der raeuwer perse ende tutterste loot.

[2] De vrijheid jeghen tgheestelic hof. Deselve stede es in costume ende pocessie van huere poorters ende laten, die ghemes- useirt zouden hebben jeghen tgheestelic hof, waerof de kennesse ende tberecht voocht ende schepen daertoe dient, ende tgheestelic hof niet, te weten, van fomicasien, adulterie, van mestdachwercke, van woukere ende van alle daeghletteren, die men [heet] semonsien om partikuliere schult, die van Waesten ne hebben die niet te obegierene, tenware gheestelicke jeghen gheestelicke. Ende ooc van schult van thiende, tgheestelic toebehoorende, dat deselve gheestelicke gheen inninghe doen sullen bij huerlieder wet, maer sullen commen an den officier die de exekusie doen sal, tsij in de stede ofte onder den heere daert sorteren sal.

[3] Van de poorter ghequest ende hem doen scauwen. Ende deselve sijn noch in costumen van huerlieder poorters, zo wanneer die gescaut zijn van eneghe quetse bij den heere, voocht ende schepenen, ende denselve poortere hem ghe- vanghen gheift, ende hout domicilie, ende den baliu ten versoucke van denselven poortere sal dinghen van derde daghe ten derde daghe ende hem behoorlic uproupen met insinua- sien; ende compareirt hij niet bin drie derde daghen, met den vierden supra, men sallen voortheesschen ende contumaseren, omme daernaer bannen uter stede ende poorterie, ende voorts uten lande ende graefscap van Vlaendre paertielic, mids dat fayt blict, ende dat up zijn hooft ende levende lijf of andere tittele.

[4] Van kennisse van poortelicke sterfhusen. Item, de stede es in pocessie te hebben tberecht van huerlieden poortelicke sterfhusen ende de kennisse van dien, waer dat zij wonende zijn, ende datselve goet te inventorieren bij goede ghescrifte ende toezeglen telx rechte ende ooc om trechte van der stede; ende dien deel zullen de aeldinghen deelen binnen zes weken, ende commen halmen ende plocken voor de wet, ende dat up de boete van elc hooft 10 lb. par. te verbueren, tenware dat zi meer uutstel hadden van die van der wet. Item, deselve stede vermach justicie, hooghe, middele ende mindere, zweert, pit en[de] galghe, confiscatie, zien ende braen.

[5] Van deelen poortelic ende van issuwen. Item, deselve stede es in costumen te hebbene ende te heffene ende ontfaene, zo wan- neer een poortere of poortesse es ghevaren van levende live ter doot, ende in tselve goet com- men deelen ghediede, dat [die] gheen poorters of poortessen zijn deser stede, sullen [betalen] an de stede voor trecht van issuwe alsovele ponden grooten als zij daer deelen zullen, tsij in erven mueble ofte anders, van elken ponde groote 18 gr.

[6] Van ghediede sterfhusen ende van issuwen. Sijn noch in costume en[de] pocessie, al waert datter een ghediede overlede binder stede ende poorterie, dat deselve persoonen die dit goed sullen commen deelen, gheen poor- ters wesende, sullen issuwe betalen van alle cateilicke goede, dat licht binder poorterie, 18 gr. van elc pont groote.

[7] Van poorters die goet verkoopen tlaetste erve. Es noch costume dat alle poorters of poortessen deser stede, wanneer zij huer laetste erve vercoopen, ende gheen erve behouden binnen poorterie die thien grooten sjaers soude mo- ghen ghelden, sullen moeten veryssuwen van elc pont groot 18 st. par.

[8] Van ghediede die goet vercoopen. Sijn noch in costumen, zo wanneer een ghediede persoon zijn erve vercoopt binder stede ende poorterie, al eist zijn laetste erve niet, ende hij bin dien jaere van deselve gheen issuwe betaelt heift, sal also dickent als hij erve vercoopt, issuwe betalen 18 st. van elc pont groote, tenware besproken in den coop dat hij moest hebben suver ghelt, dan zo sout de cooper moeten betalen.

[9] Hoe poorter of poortesse deelt jeghen stiefkinderen. Deselve poorters of poortesse zijn noch in pocessie, wanneer deen of dander vaert van levende live ter doot, dat hem dan datselve goet, hetzij erve of cateil, dat sal hem al deelen half en[de] half, tenware dat de poortere hadde stiefkinderen, daer zoudij voordeel hebben, te weten, zijn abyten, pert ende wapen te sinen halse gaende, ende indsgelijcke hadde de poor- tesse stiefkinderen jeghens huer te deelen, soude ooc voordeel hebben huer abyten thueren halse gaende, ende de aeldinghen souden moeten betalen de testamenten; de uutvaert ende de terlicke costen souden wesen half en[de] half.

[10] Noch van deele. Sijn noch in costumen, als een poortesse douwaere heift of bijleven heift van een ander man, ende zoe verhuwet, ende dien man die zoe traut, heeft kinderen van een ander wijf, ende dien man sterft zonder hoir van huer beider lichaemen, dat bijleven of douwaerhede es deelsaem up de kinderen van den laetsten man, ende es cateil gherekent naer de poorterie ende costume van Waestene.

[11] Deel van ghediede persoonen habitanten. Sijn noch in costumen dat ghediede persoonen, wonende binder poorterie, ende deen of dander overlijt, dat goet sal hem deelen half en[de] half, also verre alst binder poorterie licht, dat rekent men poortelic; ende hadden deze persoonen goet buten poorterie, dat sal hem deelen als vreimde, dats in tkateil van achte de vive, ende de erve zoude sijde houden, men zoudt maer bijleven up moghen heeschen.

[12] Van naerhede in stede te calengierene. Deselve zijn noch in costume, zo wanneer eenich gront van erve vercocht es ende dien onterft es bij wetten, dat deghene die enich recht van naerhede wil hebben om denselven gront, dat die worden ghehouden te commen calengieren de naerhede ten eersten camer- daghe naer de ontervenesse, ende daer presenteren, present wetten, gout ende selver ende den cooper uut costen ende scade te doene; ende [comt] partie upde dien daghe, daer wer- den twee partien ghehoort jeghen elcander a] in tlanghe, dan sullen voocht ende sche- penen daerup recht ende wet doen ende wijsen, maer deghone die niet en commen, achter eenen gront vercocht zijnde binder eersten dinghedaghe dernaer van der poortghedinghe ten lanxsten, die wert verstoken van zijne naerhede ende niet ontfanghelic.

[13] Van arresten. Sijnde noch in costume ende pocessie dat alle arresten ghedaen binder stede ende poor- terie, dat die sullen staen te rechte ende wetten van de poort ende stede van Waestene, tenware steden die hanzen houden met die van Waestene, ende noch zoudene dat moeten versoucken ende hem daermede willen behelpen.

[14] Van boortocht. Item, zo wie borghe es voor eneghe persoonen, ende dien persoon tevalt van zijnder cause, daervooren dat hij boorghe es, bij ghewijsde sake, men sal de boorghe exekuteren omme die boortocht ende den principaelen niet, behoudens dat de boorghe zijn garant ende bescaetheit sal ende mach halen up den principaelen van wien hij boorghe es gheweist.

[15] Van poorters schult te heesschen hesworen messelgier der stede jeghen den eersten camerdach, ende daer jeghen elcander te rechte staen toter diffinitive

[16] Van denselven. Compareert de verweerere niet metten eerste ontbiede, zo wijst men up hem defaut, ende men ordineert hem te verdaghen ten selven camerdaghe ommecommende; compareert hij niet ende de messelgier chertifiert dat hij hem ghesproken heift, men wijstene verstoken van andwoorde ende contumasie, ende voorts de heeschere sinen heesch te verifieren bij eede ofte met oorconde.

[17] Schult te innen up poorters met kennisse. Men es ghecostumeirt, naerdien dat de paertie heift een wettelicke kennisse van de schult, sulc als die inhoudt ende goet ghemaect es te wette, dan sal den baliu gaen met twee sche- penen metter kennesse ende partie ten huse van den debiteur, ende zijn goet panden ende gheven ghebod te betalen den krediteur bins acht daghen ende nachten, ende dat up peine sijn goet heerlic te moghen vercoopen; ende betaelt hij niet, baliu ende schepenen halen tgoet uten huse ende vercoopent ter marct bij de cryerers der stede toter vulle somme van den ghewijsde ende qwacosten, dies mach de persoon goet lossen bin derden daghe naer de coop; daer niet, blijft diet ghecocht heift.

[18] Van schult up haghepoorters met kennesse. Ende es een haghepoorter alsoo ofghewonnen, men sallen met een kennesse panden ten visschebancken om dieswille dat hij gheen goet heift binder stede, ende men intimeirt hem bij schepenenbode dat hij comme betale bin derden daghe; doet hijt niet, men nemt van den clerc eene pantkennesse an deerste ghehecht, ende deesscher comt daermede ten eersten dynghedaghe van de poortghedynghe claghende dat hij gheen innynghe en heift, ende ver- souct voort wet denselven versoucker ontpoortert te hebbene; eist dat hij niet betaelt of nantiert, men wijsten aldaer vreimden ende ontpoortert alsooverre als die schult angaet ende gheen andere, abandonnert hem zijn persoon ende zijn goet.

[19] Die vechte, wat boete hij verbuert. Men es in costumen dat al deghone die vechten binder stede met langhen messen swer- den, voor de sonne, dat elc boet 40 lb. par., ende naer de zonne elc twee waerf 40 lb. par., ende met calvertonghen, culdaggen, praghenaers elc 30 lb. par., met een kannekin gesmeten en[de] ghemaecte stox, elc 10 lb. par.

[20] Costumen van pandynghe. Alle a manieren van catheilen die men pant, die men wechdraghen mach, men esse schul- dich te lossen binnen derden daghe; ende alle manieren van groene catelen staende up tlant, zij kooren, ghers of waysoe[n] of hout, men eist sculdich te lossen bin zeven daghen.

[21] Van denselven. Ende alle manieren in pandinghe ghestelt van erve, es men schuldich te lossen bin XV daghen daemaer, bin zeven daghen daernaer, bin derde daghe daemaer, bin de eersten din- a. Le texte de cet article répète le titre : Costumen van pandynghen. ghedaghe, ende danne eist achterhaelt ende staet ter schepenen vonnesse om den crediteur in handen te wijsene.

[22] Van deele. Noch es te wetene, zo wat persoon deelt in erve ende catelen, ne sal niet hebben tvijf- ste noch tderde up leene.

[23] Cost van een halm van vercochten gront. Eene halm te Waestine van vercoopinghe van gronde van erve, een persoon alleene es schuldich van wettelicke costen om schepenen, veerthien grooten, de clerc twee st., also vele persoonen als er hant an de roe slaen of bij prokuratie huerlieden erve onterven van costen, als boven staet, ende buten camerdaeghe dubbel ghelt.

[24] Tax van eene rente te passeren wettelic. Ende om een rente te passeren, om dieswille dat dobbel halm es, ende dat de cooper hem weder onterven moet als hij gheërft es metten laste der ghecochte rente, ende den ver- cooper daerin erven metten laste derselve rente, trecht van schepenen es XXVIII st., de clerc IIII st., ende buten camerdaghe dobbele; maer men es in usancen de wet te doen vergaren om XIIII st., danne behoordet maer te sijne buten camerdaghen XLII s. zonder trechte van den clerc.

[25] Tax van halmbrieven. Zo wie gront van erve coopt ende daerof lettren beghert te hebbene, sal betalen voor tscrivene ende zeglen ter somme van XXVIII s. par.

[26] Van rentebrieven. So wie letteren hebben wille van renten vercocht op gront van erven, sal betalen van scriven ende zegle ter somme van XXXVI s. par.

[27] Tax van kennesse. Dat alle poorters of haghepoorters bij daghinghe van schepenenbode, ten laste van par. tie de schult kenne voor wette of bij contumasie verwonne, ende preuve ghedaen of bij eede de schult goet ghemaect, de clerc sal hebben van elke kennesse te scrivene IIII s.; twee sche- pen sullen die seglen, elc schepen sal hebben II s. par.

[28] Cost van te pandene. Eist dat de baliu bij claeghende partie de debiteur gaet panden metter kennesse, de baliu ende de schepenen sullen hebben VIII s., te weten, de baliu IIII s. ende elc schepen II s.

[29] Van pant uten huse te halen. Den pant uten huse te halen om vercoopen, de baliu IIII s., twee schepene elc II s., al dat ten coste van die onghelic heift

[30] Van heerlic te vercoopen. Ende eist dat men tgoet heerlic vercoopt, de cryere sal hebben van elc pont grootswaerts goet, dat men vercoopt, II s., ende om den ontvangst van de venduwe IIII s. van tpont groot; dies moet hij de penninghen goet doen.

[31] Van kennessen ende pandinghe te wederstaene. Item, dat niemant kennesse noch pandinghe wederstaen mach voor wetten ghekent of ghewesen, hij sal moeten nantieren de weerde van de schult metten coste, ofte opposeiren of apeleiren jeghens twechdraghen van den goede om vercoopen; den bailiu ne sal niet dif- feireren als vooren, tenware met dier condisie van namtyssement; den baliu van coste IIII s., twee schepenen elc III s.

[32] Tax van dooden te scauwene. Van een scauwinghe te nemene van eenen dooden persoon gheqwest, ghewoont of ver- droncken of verhanghen of doot ghevallen, trecht van baliu, van vocht, schepenen ende clerc comt te samen, van diet doe scauwen, ter somme van XXXVI s. par.

[33] Van tspoorterswaerhede. Item, es ooc alle jare ghecostumeirt te houdene een poorterswaerhede, ende daer hebben dach poorters ende habitanten in de stede, van XX jaren upwaert ende van LX jaren neder- waert; alwaer de wet metten vocht zit drie daghen, ende ten derden daghe de baliu comt in vierscaere, versouct an de wet bij maninghe deselve waerheyt gheuut en gherummt te heb- bene, alwaer vocht, schepenen ende rade naer tbevint van denselve bedrachte, partie daerje- ghen ghehoort te sijne, men doet er wet of, in VI weken, uter ste[de] ende poorterie segghen so bannen ute lande ende graefscap van Vlaender een jaer of drie ende aelso voort, naer tbe- vindt van messuys.

[34] Costumen van commandisene. Eist dat de kercke, den heere, den disch. de clooster, tgasthuis weten eneghe renten te heesschen up gronden van erven binder stede ende schependomme der poorterie van Waes tene, een yeghelijc die wat heesschen wille, sal commen an den baliu, ende an de wet claghen ende tooghen tghebrec van betalinghe ende faute van dien, ende versoucken te commandi- sene up de debiteursgronden, volghende huerleden bewijsen van ouden boucken ofte rollen autentic.

[35] Van denselven. Dat ghedaen zijnde, den baliu sal gaen met vijf schepenen of meer, ende stellen de gron- den ten versoucke van partien bij maninghe ende vonnesse van schepenen, ghevende daer een ghebodt te commen betalen binnen XIIII daghen dernaer, up peine van voord te pro- cederen ter ofwinninghe ende breeder cost.

[36] Van denselven. Ende commen zij niet betalen, dese XIIII daghen gheleden zijnde, de baliu ende sche- pencn sullen weder noch eens ommegaen bij clacht van partien up deselve gronden, ende gheven een ander tweeste ghebot te commen betalen bin VII daghen, up peine van voorder te procederene ter ofwinninghe van den gronden ende catelen, mits datter eneghe zijn, ende wettelicke costen.

[37] Van denselven. Ende dan ghebuert dat zij noch gheen devoor doen van betalen bij clachte van partien. de zeven daghen gheleden zijnde, sullen baiiu ende schepenen de derde reise ommegaen ende stellen gront ende catelen, ende gheven ghebodt elken sonderlinghe te commen betalen bin derde daghe met intimatie up peine van afwinninghe, ende voor de utersten ende laesten dach commandisene.

[38] Van denselven. Ende zij dan noch in ghebreke zijn van te betalene, so sal claghende partie commen ten eersten dinghedaghe van de poortghedinghe ende tooghen up de faelyanten tghebrec van payment, up welke persoonen die niet compareren, sal men voortheesschen een werf, ander rese ende derde waerf, daernaer tijt ende huere ten profite van den heere, ende voorts de contumasie; dan sal partie versoucken ten gronde ghedaen te sine bij maninghe van den baliu; schepenen sullen wijsen den heere of andere claghende partie comparante huere schult goet te maken, ende de wet instruweren bij boucken, rolle of ander bewijsen van den gheheeschte schult, ende toedien huerlieder eet, eist noot; ende dat ghedaen zijnde, alsoot behoort, men salse wijsen ten assinemente ende stellen in pocesse van huerlieden ofghewonnen goet, die de rente toebehoort, zonder an dien gront meer te moghen gheraken tenzij bij wille ende gheliefte van diene of heift ghewonnen.

[39] Ende waeren der ooc eneghe persoonen, als de drie dinghedaghen van commandise leden waren, ende ter eerste dinghedaghe van den poortghedinghe compareirden ende begherden ghehoort te sine, men wertse schuldich te ontfaene ende hooren huerlieder werre ende exceptie, partie sal heesch gheven, de verweirdere sal hebben copie, dach van rade ende alsoo achtervolghen alle dinghedaghe, ende maken proces formeel jeghen elcander al in tlanghe; ende alst al ghehoort es, men sal recht doen naer tbevint van de sake.

[40] Van litiscontestatie. Item, zo wanneer heesch, andwoorde, replike, duplike ghedient es in een proces voor wetten sodat den heesschere noch de verweerder niet ne vermach te scheeden van de instan- tie, maer soude moeten scheeden van gheheel sinen rechte ende van gheheel de sake, late ende ghedooghe sine wederpartie tuutwysen huerlieden conclusie; ende in dat caes ne ver- mach den heesschere gheen nieuwen heesch maken of overgheven, noch in ghelicke de ver- weerder, want men zoude jeghens hem moghen proposeren exceptie van ghewijsder sake, indien dat ware om deselve sake.

[41] Van issuwen, tgoet vreimde zijnde. Een ghediede persoon verstorven ende te weeseboucke staende binder poortwet der stede van Waestene, ende sulcke persoonen commen ende betrecken te huwelicke met vreimde persoonen van andere plaetsen, ende gaen woonen uuter stede van Waestene, sal al tgoet moeten verissuwen, alsoverre alst binden schependomme licht; maer bleven zij wonende binder stede, ne souden niet gheven van issuwe, voor dat zij verhuusden ende buten ghin- ghen wonen.

[42] Van venduwen. Item, wanneer men enich goet vercoopt ter maert of in der lieden husen of voor duere, de cryerere sal hebben van elc pont grootswaert goet, dat men vercoopt, II s., ende den ontfanger IIII s. par., ende voor huerlieden costen tsdaeghs elc VI s. par., behoudens dat de venduwe draecht boven de vichtich ponden par.; ende comt zoe hooghe niet, ne sullen gheen costen hebben; ende den ontfanghere moet denghonen wiens goet vercocht wert, bewijs ende reliqua doen van zijn penninghen bin VI weken daernaer van de vercoghte goede, up peine van in vanghenesse te gaene of in een huus van costen tenden VI weken; ware hij in faute van betalen ten vermane van schepenenbode, ende hij daer VII daghen laghe zonder den persoon reliqua ghedaen thebben van de vercochten goede, zo sal men ter clachte van partie zijn goet heerlic vercoopen toter vulte van de penninghen, diere ghebreken van den paye- mente, ende al in ghereeden ghelde, te sinen coste.

[43] Van ghijsele. Item, zo wanneer een poortre ghequest waere van een poortre of ghediede, ende hij begherde pays ende gheen wrake van te vechtene of te wrekene, sal commen an baliu, vocht ende schepenen, ende hem gheven ghevanghen ende begheren pays te gheven ende nemen met zijn partie; es partie binder stede of poorterie, den baliu salse aprehenderen ende van- ghen ende vanghenesse maken, ende verbieden scheens, up eene groote peine van ghelde ende tittel van banne, present schepenen, tot anderstont dat hij pays sal ghegheven ende ghenomen hebben ende partie vuldaen naer tbevint van de faite, of emmer seker ghedaen met vier poorters elc deen jeghen den ander niet te mesdoene bij feite, dreeghement of ander- sins, up peine van moort gherekent tsijne ende ghejusticierd te sijne metten sweerde, zo wiet verbrake toten tienste leden angaende, ende alsdanne staende te rechte deen jeghen dan- der voor de wet van der poort der stede van Waestene.

[44] Van denselven. Ende waert dat partie wuende buten poorterie onder ander jurisdixie, men sallen van derde daghe te derde daghe updaghen, ende comt hij niet in jeghen zijn partie om pays te gheven ende nemen, of om te rechte te staene ende seker te doene naer costume van ghij- sele, men sallen bannen ute lande ende graefscap van Vlaendren partielic, ter discresie van vocht ende schepenen der stede van Waestene.

[45] Van taellieden. Dat ooc wie het zij, ne comme hem presenteren als taelman voor eeneghe persoonen absent sijnde, ter kamere noch ooc ten poortghedynghe, of zij ne hebben van partie daervooren zijn tale, willen, procurasie, stablisacie of moghentheit van wetten, up peine van niet ontfanghelic te wezen, ende den taelman te verbueren telken rese alst ghebuert, ten profite van de ghemeene aermen, III s. par.

[46] Van haghepoorters domicilie kiesen. Item, dat alle poorters, dat men heet haghepoorters, die wonende zijn buter stede ende poorterie ende ander plaetsen, dat zij elken sonderlinghe sullen kiesen een huus of domicilie binder stede van Waestene, ten finne dat eneghe persoonen up hemlieden willen procederen te wette om chevyle schult, dat men de inthimasie sal doen daer te huuse, die de poorter ghecoosen sal hebben, bij de schepenbode, ende daerup recht doen zonder te intimeren daer zij wonachtich zijn.

[47] Hoe den heer tgoet deelt van bastaerden. So wanneer ghebuert datter eneghe personen, poorters of poortessen of ghediede, tsij man of wijf, bastaert waren, ende gheen kinderen hadden van ghemelde bedde, ende ten overlijden van de eene of van de andere, zo es de heere capable omme up hem te succe- deren de hoiren, die zouden moghen commen van de vaderlicke zijde, maer van de moeder- licke zijde, dat de hoire van de moederlicke zijde sal datte hem deelen naer costume der stede.

[48] Van areesten. Item, dat den baliu van Waestene up den vrijdach, twelc es wekemaert, niemant ares- teren sal om raeuwe chevyle onbewetteghe schult, up tareest van onweerden tsijne, tenware van ghewijsde saken of tskesers sentencie of criminele saken ofte ghelicke.

[49] Van denselven. Dat de baliu ooc niemant aresteren sal dat van werden wert, eneghe persoonen, die commen met eenen doon ter erden waert om begraven, ende ooc ter uitvaert in der ghe- licke, of met een brugom of een bruut ter meldinghe, ooc als boven gheseit es, eist dat zij ter stont wechgaen met andere persoonen, maer up indien zij bleven drinken achter den doon begraven zijnde of den uutfaert ghedaen wesende ende den bruton [!] of bruut wech- waren een huere of twee tijts, werden areesteerlic, ende zouden van werde zijn ende sorte- ren in zijn effect.

[50] Van poortelicke sterfhuusen. Het is recht costumen dat alle poorterlicke sterfhuusen van poorters of poortesse, overleden zijnde ende zij kinderen achterlaten, den lanxtlevende van hen beiden sal deelen jeghens sine kinderen half ende half in alle de landen, conquest, patrimoniale of matrimoniale, van wat zijde dat zij commen zijn, zonder daerup te houden enech recht van bijleven ofte ander voordeel, ende in den gheliken deelen hem de rentebrieven, gout, selver, catelen of andre meuble, al half ende half.

[51] Van issuwe van ghediede persoonen. Item, als een ghediede man of wijf sterft binder stede van Waestene ende poorterie, de aeldinghen van dien, ooc ghediede zijnde, die zijn schuldich te verissuwene al tcatelic goet dat zij deelen, dat veranderen mach uter stede, zonder de heere daerover te roupene, ghelic alle portlic cateil, maer erve binder selver stede, hoewel dat se cateil es, die en ver- issuwen ze niet, van vreimde lieden commende, dan ten belasten of bij coope ter onterve- nesse, want men se niet belasten noch vercoopen ende onterven mach zonder de wet daer- over te sijne; maer quame de erve eenen poortere, de vreimde zoudse verissuwen, omdat se van den poortere of poortesse ter ghedieder hant ghynghe.

[52] Tax van uutfaerden. Item, om dieswille datter dickent queste comt ende proces tusschen den prochiepape ende ondersaten deser stede ende prochie ter cause van den uutfaerde, om dieswille datter gheen tax toe en staet van de overledene persoonen van oude tijden, zoo es dat men van nu voorts useren sal ende onderhouden dat de kercke sal hebben vier pelders; ende so wat persoon overlijt, daer de prochiepape kennesse of heift, zijn prochiaen zijnde, so es gheor- dineirt tax up elken peldere die men, alsdanne als men den uutfaert doet, sal legghen in de kercke in voorme van den dooden overleden up tlijc, te weten, van den besten pelder VIII lb. par., den besten pelder daernaer IIII lb. par., den derden L s. par., en den vierden XXX s. par.; wel verstaende, die bij den ghemeenen aennen of bij den dissche leven ende de aelmossen ontfaen costumelic, dat den uutfaerden die de dischmeesters sullen doen doen van sulcke persoonen, ne sullen maer betalen voor trecht van den prochiepape XIIII s. par., alsoo zij van ouden tijden ghecostumeirt zijn ende in pocessie van dien immemoriael; ende den coster sal hebben alsoo hij van ouden tijde ghehad heift van elc uutfaert, naer tachter- volghen van de pelders.

[53] Tax van gheluut van uutvaerden. Dat ooc niement tgroote gheluut luden sal in eneghe uutfaert, tenzij dat men den hooghsten pelder oorboore ten lijke ende betale als vooren gheseit es, ende de coster sal hebben van tluden snavens te vooren, eer men de uutfaert doen sal, snuchtens een poose, noch een poose als tvolc comt ter uutfaert, ter offerande ende ten pitte, sal hebben van salaris XXIIII s.

[54] Van denselven. Dat men niet luden sal voor den tweesten pelder om eneghe uutfaerden dan de groote clocke up, ende de tweeste daervoor cloppe; de coster sal daervoren hebben XVIII s.

[55] Van denselven. Dat men voor den derden pelder, de uutfaerden van dien niet hoogher luden sal dan met de meeste clocke up een naer up, ende met de noenclocke cleppe; de coster sal hebben voor dat gheluut XII s.

[56] Van denselven. Dat men de uutfaert van den vierden pelder niet luden sal dan met den noenclocke up, ende cleppe de schelle; de coster sal daervooren hebben VIII s. par. a a. Le texte ajoute sous l'art. 57 l'ordonnance sur les frais de geole du 22 mai 1437, imprimée ci-après.