ORDONNANTIEN POLLITIJCQUE GHESTATUEERT BIJ DEN HEERE ENDE WEDT VAN DEN AMBACHTE VAN CORTEMARCK OMME VOORTAN GHEOBSERVEERT TE WORDEN TER VIERSCHAERE ENDE JURISDICTIE VAN DEN VOORNOEMDEN AMBACHTE (1629)

De "Ordonnantien Pollitijcque" van het ambacht van Kortemark (1629)

Ed. J. Monballyu en R. Opsommer

in: Handelingen van de Koninklijke Comissie voor de uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België, 33 (1992), 1-48

ORDONNANTIEN POLLITIJCQUE GHESTATUEERT BIJ DEN HEERE ENDE WEDT VAN DEN AMBACHTE VAN CORTEMARCK OMME VOORTAN GHEOBSERVEERT TE WORDEN TER VIERSCHAERE ENDE JURISDICTIE VAN DEN VOORNOEMDEN AMBACHTE (1629)

Ordonnantien pollitijcque ghestatueert bij den heere ende wedt van den ambachte van Cortemarck omme voortan gheobserveert te worden ter vierschaere ende jurisdictie van den voornoemden ambachte.

EERST VAN WARANDEERDERS, MAETEN ENDE GHEWICHTEN

[1] Omme te voorziene jeghens de menichfuldeghe frauden ende abuusen die daeghelijcx gheschieden int vercoopen van etelijcke ende drinckelijcke waeren metghaders in maten ende ghewichten, zullen in elcke prochie binnen // desen ambachte ende jurisdictie ghestelt worden twee ghesworen warandeerders wiens officie wesen zal te weghen tbroot ende waranderen tbier, vleesch, visch ende andere etelijcke ende drinckelijcke waeren die men aldaer vercoopen zal, ten minsten alle zes maenden eens, ende oock zoo dijckwarf alst hemlieden goetdijncken zal ofte dat zij daertoe verzocht zullen wesen met interventie van den bailliu ende greffier metghaders van den ghesworen ijckere van den ambachte van Cortemarck bij den collegie daertoe te kiesen. Ende middelertijt dien ghecoren ende gheeedt zal wesen, zal men nemen ofte wel den ijckere van den lande van den Vrijen ofte wel den ijckere van den lande van Wijnendaele om de voorseijde maten ende ghewichten te besoucken ende visiteren. Om twelcke te doen zij zullen moghen gaen in alle brauwerijen, backerijen, meulenen, wijnckelen ende tavernen tallen tijden alst hemlieden believen zal, zonder dat het ijemandt gheoorloft zij daerjeghens te doen eenighe weijgherijnghe ofte beledt op de boete van thien ponden parisis, deen helft den heere ende dander helft tot het betaelen de moeijenessen van den greffier ende warandeerders.

[2] Alle maten zoo van graene, wijne ende biere als alle andere, voorts alle ghewichten ende eijnsels van meulenaers zullen gheregistreert ende gheteeckent worden naer oude costume van den ambachte van Cortemarck op de verbeurte van zes ponden parisis van de maten van graene, wijne ende biere, drie ponden parisis van de maten ofte ghewichte van de cleine penewaere, ende twalf ponden parisis van de ensels al van den sticke, te bedeelen alsvooren.

[3] Den prijs van de wijnen ende bieren zal twee waerfven tsiaers uuijtghesonden worden bij die van der wedt, te weten te kersmesse ende te paesschen. Naer welcken taux de brauwers, weerden ende taverniers zullen schuldich wesen hemlieden te reguleren op peine van haere brauwerijen, herberghen ende tavernen ghesloten te worden, ende voorts op de boete // van dertich ponden parisis, te bedeelen alsvooren.

[4] Het ghewichte ende prijs van den broode zal ten ambachte ende jurisdict[i]e van Cortemarck ghevolght worden zoo ende in der manieren als ten platten lande van den Vrijen naer oude costume. Twelcke alle backers ende alle andere hemlieden gheneerende met broot te vercoopen zullen schuldich zijn te achtervolghen op verbeurte van den broode ende de boete van twalf ponden parisis, te distribueren alsvooren.

[5] Angaende de acht ende achte die ghemaeckt zal worden op den coop ende ghebrocht ter rivagie van Taertsgat // ofte elders onder desen ambachte ende jurisdictie, zal moeten wesen acht palmen dicke ende acht palmen lanck in ghevolghe van de mate bij den heere ende wedt daertoe te stellen. De blocken moeten lanck wesen zes palmen, ende drie palmen dicke. Thandtsaems rijshout met twee wissen moet hebben vier deckstocken, lanck wesen[de] vier voeten, dicke zes palmen en half, te meten een slaende palme van donderste wisse ende de toppen eenen voet boven. Het sluijthoudt met een wisse moet lanck wesen vier voeten en half dicke zeven palmen en half int midden ghemeten met vijf deckstocken, ten waere de deckstocken zeere groot vielen. In zulcken ghevalle zullen zij ghestaen met drie deckstocken ten minsten. De vioolkens met twee wissen moeten lanck wesen een voet en half dicke, tusschen vijf ende vier palmen, behoudens dat ten desen ambachte ende jurisdictie van Cortemarck zal moghen ghemaeckt // worden de soorte ghebruuckt in de naestgheleghen steden ende plaetsen omme aldaer vercocht ende ghelevert te worden, achtervolghende de maten in de zelve steden ofte plaetsen ghebruuckt, alles op de verbeurte van den houtte tot proffijcte alsvooren.

[6] Alle de voorseijde peinen ende breucken zullen ligghen in parate executie tot tnamptissement incluz int regardt van vrempde, midts bij de warandeerders dies de kennesse doende an den officier van de plaetse. Ende daer de calaingnie gheschieden zal op Cortemarck, laeten zullen daerjeghens moghen ghehoort worden ter naerster vergaederijnghe van de wedt omme daerop sommierelijck recht ghedaen te worden.

VAN STOCKHOUDERS

[7] Niemandt en es toeghelaeten eenich goet, tzij meuble ofte immeuble, openbaerlijck ofte heijmelijck metten stocke te vercoopen, tenzij hij daertoe bij der wedt gheadmitteert worde, op de peine van dertich ponden parisis, ende bovendien te verbeuren den sallaris die hem ter causen van de vercoopijnghe toecommen zoude, uuijtghedaen alleenlijck de necessaire vercoopijnghen die ghedaen worden bij weghe van executie ende de gonne die ijemandt doet van zijnen eijghen goede.

[8] De pennijnghen van den stocke ligghen in parate executie behoudens haelende consent van den collegie, ende doende bij de stockhouders huerlieder bouck // authentijquieren ende teeckenen bij den greffier van desen ambachte, daervooren zij ghehouden worden te betaelen drie ponden parisis tot proffijcte van den heere ende wedt, half en half, boven twalf schellijnghen an den greffier.

[9] De stockhouders zijn ghehouden acht daeghen naer de venditie over te leveren dies verzocht zijnde, een billiet onder huerlieder hanteecken, van alle de vercochte partijen metten prijs dat die ghegolden hebben elck op zijn zelven, op peine van thien ponden parisis. Ende zes weken naer den valdach zijn dwinghelijck bij executie tot oplegh van den pennijnghen van de venditie, behoudens aftreckende hunnen rechten sallaris, den welcken // es naer advenante van den XVen penninck, zonder den zelven sallaris te moghen te buuten gaen op de boete van thien ponden parisis, ende daerenboven te betaelen tvierdobbele van zulcx zij zullen overheescht hebben, te gaen alsvooren gheseijt es, behoudens desen sallaris te verminderen ofte vermeerderen naer de gheleghentheijt van den tijt ende zoo tcollegie zal gheraedich vinden.

[10] De stockhouders en zullen niet vermoghen eenighe betaelijnghe te doene an vooghden van de weesen, tenzij dat hun blijcke bij attestatie van den greffier van den ambachte van Cortemarck dat de zelve vooghden hebben zeker ghestelt voor huerlieden // administratie, op peine van andermael te moeten betaelen.

[11] Daer de vercoopijnghe gheschiet in eenich sterfhuus daer vrempde hoirs zijn subject den rechte van issue, en zullen de stockhouders van gheen pennijnghen moghen scheeden de zelve vrempde hoirs angaende, voor ander stondt dat hemlieden blijke dat betaelt is tvoorseijde recht, op peine van tzelve in hun particulier den ambachte goet te doene.

[12] Zullen oock de zelve stockhouders ghehouden wesen over te bringhen ten comptoire van de weesen van desen ambachte // de naemen ende toenaemen van de weesen die in eenighe sterfhuusen gherecht zijn.

VAN LANDTMETERS

[13] Alzoo ten desen ambachte ende jurisdictie van Cortemarck de landtsmaete es een vrijleen ghehouden van thof van Wijnendaele, zoo wort de zelve landtmaete bedienende eerst ende alvooren ghehouden an die van den collegie te betooghen dat hij is vrij meester, daer teijnden hem zal den behoorelijcken eedt afghenomen worden ende zullen gheen andere vrempde landtmeters mueghen doen eenighe mate, op de boete van thien ponden parisis. Ende zal den zelven landtmeter hebben voor sallaris // naer advenante van thien schellijnghen grooten sdaechs boven het diffrey ende derthien schellijnghen vier grooten sdaechs op hun eijghen cost. Dus en zullen gheen verclaers van maete mueghen uuijtgheven tenzij ter plaetse gheweest ende de roede gheleijt hebbende op peine van thien ponden parisis te gaen alsvooren, ende dit al zonder preiudicie van den leenhouders voordere recht.

VAN DEN DEBVOIRE VAN DEN BAILLIU

[14] Den bailliu ofte zijn officieren zullen ghehouden wesen op zondaeghen ende heijlichdaeghen hemlieden te vinden ter plaetsen ende in ofte ontrent de herberghen, van den middach af // totter zonnenonderganck, omme alle twist ende ongheluck te beletten, ende in tcas van dootslaeghen ofte dangereuse quetsuren de misdaedighe te apprehenderen met assistentie van de gonne die daer present wesen zullen. Welcke assistentie elcken dies verzocht zijnde zal wesen ghehouden te doen op de boete van thien ponden parisis sheeren behoufve.

[15] Ende zoot gheviele dat nietjeghenstaende alle goede debvoiren de misdaedighe op tfaict niet en wierden ghevanghen, zal den bailliu ofte zijn officieren ghehouden wesen de zelve te vervolghen oock buijtten de plaetsen van haerlieder district, danof zij ten naersten dinghedaeghe an de wedt zullen rapport doen // op de peine als naer rechte daertoe staende. Van alle welcke exploicten ende vacatien zullen betaelt worden tot laste van den misdaedighe daer middel is, ende daer gheenen en is van den ambachte als naer oude costume.

VAN DEN BAILLIU OFTE SIJN OFFICIEREN ENDE EXECUTIEN

[16] Den bailliu ofte zijn officieren dies van hem gheauthoriseert, en zullen gheen executien vermoghen te doene dan behoorelijck onderrecht zijnde van het vermoghen ende wettelijcheijt van den verzoucke van executie bij billiet onder zijn hanteecken met tverclaers van tzelve vermoghen // ende van de somme ende zaecke daeromme de executie gheschieden zal.

[17] Welcke executien den zelven bailliu ofte officieren ghehouden zijn te vulcommen binnen acht daeghen naer dat zij daertoe verzocht zullen wesen. Ende daer zulcx gheschiede van weghen de ontfanghers van de poinctijnghe ofte zettijnghe rollen, impositien ende andere slandts middelen, zullen de zelve ontfanghers ende pachters vermoghen ten coste van den bailliu ofte officier blijvende in ghebreke van de executie te doene ende anderssins niet temploijeren deurwaerders van den raeden naer het uuijtwijsen van treglement bij haere hoogheden daerop ghemaeckt ende ghepublieert den 29en dach van decembre 1609.

[18] Den bailliu zal an den collegie denomineren de persoonen die hij wil als officieren, schutters ofte sergeanten. De welcke capable wesende bevonden zullen in eede ghestelt worden ende zal hemlieden verleent worden acte van authorisatie, behoudens nietmin dat den bailliu zal ghehouden zijn voor de exploicten van de zelve officieren te verantwoorden in zijn eijghen naeme, zoo wel an den heere, wedt als an partije.

[19] Item zullen de zelve officieren zijn ghehouden, indien dat den bailliu van // hemlieden verzouckt, te stellen zekere voor hunne exploicten, ende te houden fixe residentie onder desen ambachte van Cortemarck, zonder herberghe ofte taverne te moghen houden, ofte te pachten eenighe impositien, ofte te wesen partitionaer van de zelve pachten, niet meer binnen desen ambachte daer zij officiers zijn, dan in eenighe andere plaetsen, ten waere met consent van den bailliu ende tcollegie, op peine van arbitraire correctie.

[20] Elcken officier zal hem vinden alle donderdaeghe als het dinghedach wesen zal op ofte ontrent schepencamere omme tassisteren int faict van zijn offijce, zoo wel an den bailliu, wedt als an partije, op de peinen // ter discretie van schepenen .

[21] Interdicerende den bailliu ofte eenighe officieren te heeschen ofte ontfanghen eenich ghelt ofte ghijfte van den gonnen die zij last hebben texecuteren nochte te composeren met partije over eenich misbruuck, op peine van quadruple ende ghecorrigiert te worden ter arbitragie van den collegie.

VAN DEN AMMAN ENDE DAGHINGHEN

[22] Uuijte dat de gheboden ende daeghijnghen die gheschieden ter hooftkercke van de // prochie van Handtsaeme onder desen ambachte niet zekerlijck en commen ter kennesse van de ghedaechde, zoo zullen voortan alle de gonne opzittende ten desen ambachte op de zelve prochie ghedachvaert worden thuerlieder persoon ofte domicilie, ende zal den amman aldaer laeten verclaers van de daeghijnghe bij gheschrifte, inhoudende sommiere causatie van den heesch ende ter tweeder dachvaert van de peinen gheconvenert ende dat ten minsten twee daghen voor den dach dienende. Ende nopende de daeghijnghen van de persoonen woonende onder desen ambachte op de prochie van Cortemarck, zullen ghedaen worden ter hooftkercke als naer oude costume.

[23] Dies zal den amman ghehouden wesen zijn dachvaerdijnghen te commen affirmeren in persoone als den dach dienende zal, ofte dies te gheven relatie onder // zijn hanteecken, inhoudende dach ende date mette naemen ende toenaemen ende residentie van den ghedaechden ende van den persoon die hij ghesproken heeft ende den gonnen ten wiens verzouck de daeghijnghe gheschiet es, ten wat eijnde, ende jeghens wanneer, op peine dat de herdaeghijnghe tzijner coste ghedaen zal wesen boven de schaeden ende interesten van partije, al twelcke tzijnen laste zal ligghen in parate executie.

[24] Item zal den amman oock ghehouden wesen hem tsondaechs voor den dinghedach te vinden van ontrent den acht heuren tot dat men de hoochmesse gaet celebreren ter plaetse van Cortemarck omme tghebodt zoo // van den heere ende wedt als van particuliere persoonen te doen doene, te ontfanghen, ende naer de hoochmesse te publiceren, midts treckende den sallaris van elck ghebodt hiernaer int cohier van sallarissen te insereren, zoo van ghelijcken oock ghehouden wort ijemant uuijt zijnder naeme te constitueren ter plaetse van Handtsaeme omme van ghelijcken tghebodt te ontfanghen ende aldaer oock naer de hoochmesse te publiceren.

VAN POINCTERS ENDE SETTERS

[25] Ten tijde van de poinctijnghe ende zettijnghe zullen bij bailliu, burchmeestre ende schepenen van desen ambachte met // interventie ende bijwesen van den greffier ghecoren worden zetters ende pointers. De welcke zullen gheeedt worden bij den bailliu ofte in zijn absentie bij den greffier.

[26] Voor tmaecken van de rollen zal ghedaen worden kerckghebodt, ten fijne elck overbringhe bij verclaerse in gheschrifte de grootte van zijn landt ende bedrijf ofte danof doe afwijs, op peine van ghestelt te worden op zijn oudt bedrijf ende ghebruuck ende te verbeuren van elck versweghen ghemet twee ponden parisis, tderde de heere ende dander twee derden den ambachte, ende bovendien te betaelen van elck ghemet ghelijck andere ghepoinct ende ghestelt zullen hebben gheweest.

[27] Welcke rollen zullen moeten ghemaeckt ende gheteeckent worden bij den greffier, op de boete die ter contrarien dede van thien ponden parisis ende bovendien te betaelen den greffier zijn recht. Den sallaris zal wesen ter tauxatie van schepenen.

VAN TAVERNEN

[28] Men verbiet eenenijeghelijcken te houden taverne ofte herberghe in andere huusen ofte plaetsen dan daer men van oudts is ghewoone gheweest taverne te houden, ten waere bij consente van den heere ende wedt, op de boete van twintich ponden parisis.

[29] Alle taverniers worden ghelast te decken ten minsten drie bedden voor den reijsenden man ende hemlieden te voorsien van stallijnghe ten minsten voor drie peerden, op peine van hun tavernen ghesloten te worden, ten waere den heere ende wedt om redenen anders toelieten.

[30] Niemandt van de landtslieden ende parochiaenen en zal moghen drincken in de tavernen in den zomere van paesschen tot bamesse, naer den neghen heuren ende van daer voorts totten zeven heuren, ofte binnen den tijt van de hoochmesse op sondaeghen ende heijlichdaeghen, op peine // van drie ponden parisis te verbeuren bij elcken van de ghelaeghenoten, ende ghelijcke drie ponden parisis bij den tavernier van elcken ghelaeghe, sheeren ende anbringhers behoufve half en half.

[31] Ende omme te beletten menichfuldighe dootslaeghen, de meerderendeel gheschiedende in tavernen ofte daer vergaederijnghe es, zoo wort van sheeren ende wedts weghe wel ende expresselijck verboden allen ende eenenijeghelijcken van de landtslieden te commen in taverne, ghelaeghen ofte andere plaetsen daer vergaederijnghe van volcke es, met rapiere, poingnaert ofte andere gheweere, ofte oock te draeghen plumen op den hoet, ofte plumen te trecken, te stellen, ofte te doene eenighe andere zaecken daerdeure ijemandt tot twist zoude // moghen verweckt worden. Insghelijcx opghestelde plumen ofte dierghelijcke zaecken te plucken ofte oock beropen zijnde in baene te commen, al op de boete van tzestich ponden parisis sheeren behoufve. Nemaer den bailliu ofte zijnen officier de calaingnie doende van de zelve boete hemlieden part ende contingent daerin hebbende boven arbitraire correctie.

[32] Verbiedende bovendien topstellen van alle prijsen omme te dansen, loopen, springhen ofte andere spelen ende batementen, ten waere om schietspelen bij gheapprobeerde ghilden ter ghewoonelijcke plaetsen, op de boete van thien ponden parisis. Van ghelijcken tplanten van meijboomen, op boete van dertich ponden parisis.

[33] Voorts omme te beletten donghelucken van het versmoren van de cleene kinderen meest gheschiedende deur onach[t]saemheijt ende quaede zorghe van de ouders, wort eenenijeghelicken daer cleine kinderen zijn onder de oude van drie jaeren, ghelast af te thuijnen ende anderssins te bevrijden de waterputten ende grachten rondtsomme den huuse ende hove, behoudens den toeganck van de waterijnghe daer de beesten drincken, ende dat binnen drie maenden naer de publicatie van desen, op peine van thien ponden parisis. Ende daer deur de zelve faulte eenich ongheluck gheschiet waere, op de boete van tzestich ponden parisis, boven ghepriveert te zijne van zulck voordeel als deur de doot van de kinderen hemlieden // zoude moghen toecommen ofte wel anderssins arbitrairelijck ghecorrigiert te zijne naer de gheleghentheijt van de zaecke.

VAN TGADEREN IN ZANTEN ENDE VAN BROODTBIDDERS

[34] Dat niemant hem vervoordere te gaederen in zanten die tzelve niet toeghelaeten en es bij den bailliu ende wedt van desen ambachte, op de verbuerte van de zanten ende ghepuniert te worden ter discretie van de wedt.

[35] Item dat niemandt gheoorloft en zij te gaederen eer anderstont de vruchten van de velden zijn, op peine van elck // twintich schellijnghen met te verbueren bij de ouders van de kinderen ofte meesters, ende twee ponden parisis bij andere die ter contrarien dede, zonder bij ijemandt te moghen gaederen in sacken ofte manden op arbitraire correctie.

[36] Item wort eenenijeghelijcken verboden aelmoessen te bidden tenzij den gonnen wie dattet gheconsenteert zij bij den heere ende wedt. De welcke ghehouden worden te draeghen het teecken daertoe gheordonneert, op peine van den ban van gheesselijnghe ofte andere arbitraire correctie.

VAN VAGEBONDEN ENDE VREMDE AENCOMMERS

[37] Alzoo dit ambacht daeghelijcx lancxst // hoe meer vervult wort van quaetdoenders, vagabonden ende landtloopers, men beveelt wel ende expresselijck bailliu ende officieren dat zij scherpelijck onderhouden ende achtervolghen de placcaeten op tstick van den vagabonden ende vrempde bedelaers ghemaeckt op peine van destitutie van haerlieder officie, ende anderssins ghecorrigiert te zijne. Ende int bijsonder gheenssins te ghedooghen dat binnen hun district zullen neerslaen eenighe vrempde persoonen, tenzij overbringhende behoorelijcke attestatie van hun voorgaende leven ende comportement, metghaders van hun laetste residentie, verbiedende voorts eenenijeghelijcken eenighe vrempde bedelaers ofte landtloopers te logieren ofte herberghen in tavernen, ghasthuusen ofte hoven, op de boete van thien ponden parisis van elcken persoon ende reijse, de twee deelen den heere ende tandere derde den anbringhere, ten waere zij hun dies // ontschuldighen bij onwete ofte andere wettelijcke redene.

[38] Interdicerende voorts elcken eenighe hutten ofte huusekins op te slaen in busschen ofte heijden sheeren plaetsen ofte op andere plaetsen daer gheen oude hofsteden gheweest en hebben, tenzij ten minsten wesende proprietarissen van twintich ghemeten landts ofte daertoe vercreghen hebbende consent van den heere ende wedt, op de boete van twintich ponden parisis. Ordonneren de gonne alsnu ghemaeckt zonder consent alsvooren, te weeren binnen eender maendt, op peine van thien ponden parisis, de twee deelen den heere ende tandere derde den anbringhere, ende daerenboven in brande ghestoken te worden.

VAN HUIJSEN ENDE VAN CASTELEINS

[39] Al ist zoo dat bij der oude ceure slandts ende appendantsche van den Vrijen, article 140 wort gheordonneert dat elcken ghehouden wort op te maecken ende repareren zijn vervallen huusen ende hofsteden, nochtans uuijt consideratie van de onghestaedicheijt des tijts worden de proprietarissen daerof voor alsnoch verdreghen, behoudens observerende het 78 ende 79en articlen van de nieuwe ceure slands ende appendantsche voornoemt.

[40] Verbiedende nietmin van nu voortaen te pachten meer dan een hofstede // daer huusen op staen om up te wonen, op peine van te verbeuren tzestich ponden parisis, deen helft sheeren behoufve ende dandere helft den anbringhere, ende van danof metten eersten te moeten scheeden op arbitraire correctie.

[41] Zoo van ghelijcken verboden wort alle pachters nu voortan ende naer het expireren van hunnen pacht meer eenighe hofsteden te pachten omme castelains op te stellen, op de boete van tzestich ponden parisis te gaen alsvooren.

VAN WERCKLIEDEN ENDE DIENSTBODEN

[42] Als eenighe wercklieden, tzij temmerman, // deckere, metsenaere, hantwerckere, maeijere, delfvere, desschere ende alle andere eenich werck in tasse ofte bij dachhuere zullen anghenomen hebben, worden ghehouden hun anghenomen wercken ten daeghe alst gheseijt es te beginnen ende vuldoen al eer zij elders eenich werck annemen ofte emmers doen zullen moghen, op de boete van zes ponden parisis ende arbitraire correctie, ten waere bij ghebreke van ghelde ofte van stoffe, de zelve boete deen helft den heere ende dandere helft partije gheinteresseerde, ende nietmin ghedwonghen te worden tzelve werck te vulcommen ende vuldoen.

[43] Item dat niemant hem en vervoordere eenighe hantwerckers ofte dienstboden uuijt huerlieder werck ofte dienst te trecken bij vertweefelijnghe ofte op belofte van meerderen loon, op de boete van thien ponden parisis, te gaen alsvooren.

[44] Item dat alle lieden onghehuwet niet ghegoet ofte ghestaet om hemlieden zelven eerelijck te onderhouden, hemlieden besteden in dienste van goede lieden zonder te moghen woonen op hun zelven, op peine van zes ponden parisis, deen helft den anbringhere. Interdicerende voorts eenenijeghelijcken dusdaenighe persoonen te logieren ofte herberghen op ghelijcke peine ende te gaen alsvooren, ende daerenboven arbitrairelijck ghecorrigiert te zijne ter discretie van schepenen.

[45] Zoo wanneer eenighe dienstboden, knechten ofte dochters hemlieden verheurt ofte bestidt // zullen hebben ende den godtspennijnck daerop ontfaen, zijn ghehouden te gaen in hunnen dienst ten daeghe ende ter plaetse daer zij bestidt zijn, op peine van twalf ponden parisis te gaen alsvooren, ende dies nietmin ghedwonghen te worden tot vulcommijnghe van den zelven dienst.

[46] Item dat alle knechten ende dochters in dienste wesende den zelven huerlieder dienst continueren ende totten gheconvenierden tijt ende stondt vulcommen ende vulbringhen, op de boete van zes ponden parisis te gaen alsvooren, ende de verbeurte van huerlieder heure jeghens huerlieder meester ofte vrauwe, ten waere van zieckte, huuwelijcke ofte andere souffisante cause ofte redene.

[47] Item indien meester ofte vrauwe eenighe dienstboden ghehuert hebbende, de zelve refuseerden te anveerden zonder eenighe merckelijcke cause, zullen ghehouden wesen de zelve dienstboden over huerlieder interest promptelijck te gheven ende betaelen de helft van alzoo veele als de heure bij jaere ofte stonde bedraeghen zoude.

[48] Item insghelijcx indien meestere ofte vrauwe huerlieder boden oorlof gaven voor den tijt zonder eenighe merckelijcke redene ofte cause, zullen de zelve dienstboden betaelen naer rate van tijde ende bovendien noch de huere van acht daeghen.

[49] Item dat hem niemant en vervoordere eenighe knaepen ofte jonckwijfs binnen den stonde van meye ofte baemesse in dienste te nemen ofte anveerden zonder gheinformeert te zijne dat zij bij consente van huerlieder meesters ofte vrauwen ofte uuijt andere gheapprobeerde cause verhuust zijn, op de boete van zes ponden parisis alsvooren.

[50] Item dat alle wercklieden die ter desen jurisdictie van den ambachte van Cortemarck eenighe ougstwerck als pijcken, maeijen, snijden ende dierghelijcke ghedaen zullen hebben ter causen ende om de zelve innijnghe van haerlieder gheconvenierden loon hebben zullen prompte executie als van ghewijsde zaecken.

VAN HEERWEGHEN ENDE ANDERE WEGHEN

[51] Eenen heerwech moet breedt zijn ander halfve roede twee voeten, eenen huuswech ofte landtwech elck een roede, eenen kerckwech ofte voetste vier voeten, een osiedrop veerthien duumen, een veurdijck zeven vierendeelen roets, een baerme van een zweve ende ghebannen aedere zeven voeten ende naer advenante van dien zal men dien prijsen meten ende afsteken van lande daer die deure ende overlopen ende als van grachten ligghende int zelve landt te weten daermede eenighe hofsteden ofte leenen besloten zijn die zullen gheheel volghen de zelve hofstede ofte leenen // jeghens andere bloot landt ende erfve tot in den barm over dandere zijde. Ende al tgonne dat in den zelven barm an de andere zijde ter grachtewaert inne ende buuten den uuijttersten cant groeijt ende wortelt, zal volghen de zelve hofstede ofte leenen. Maer van grachten ligghende tusschen hofsteden, leenen ofte erfve van ghelijcke nature ofte qualiteijt, die zal men metten anderen nemen half en half an beede zijden, ende insghelijcx van grachten an heerweghen.

[52] Ende es te weten dat huusweghen, kerckweghen ende landtweghen ligghende over ijemandts landt, worden gherekent in deele, coope, pachte ofte mangheltuchte over half landt.

VAN VREDE

[53] Elck wort ghehouden behoorelijcke vrede te doen daertoe verzocht zijnde, op de boete van thien ponden parisis, deen helft den heere ende dandere helft den claghere, boven dat den claeghere de zelve vrede alleene zal moghen doen op de helft van den cost te verhaelen bij heerelijcke executie tot laste van partije. Nemaer de zelve vrede wort verstaen dat zoo wie gars heeft jeghens gars, dat zij de zelve vrede zijn schuldich tzamen te doene zonder eenighe exceptie. Ende die besaeijtheijt heeft jeghens gars zal tzelve gars ghehouden zijn de zelve vrede alleene te besorghen.

VAN SCAEDE ENDE ONBEHERDE BEESTEN

[54] Dat niemandt zijn peerden, coeijen, calveren, schaepen, gheijten noch swijnen en laete gaen, noch beheert noch onbehert, in den winter noch in den zomere, op eens anders landt, up peine van te verbeuren zes ponden parisis als zulcx gheschiet op besaeijt ende bevrucht landt ofte in busschen van tailliehoudt beneden de drie jaeren, al hadde hij die in pachte, ofte dat ijemandt eens anders gars snede ofte maeijde, ende als zulcx gheschiet op driesch ofte garslandt, meersschen, in tailliebusschen boven de drie jaeren, op stoppelen ofte andere landen onbesaeijt ende onbevrucht, op de boete van drie ponden parisis, deen helft den heere ende dandere helft partije gheinteresseerde, // boven de schaeden ende verlies te verhaelen te wete als van ackerschaede.

[55] Dat niement en vissche in ander lieden wateren ende grachten, nochte aldaer ofte in publijcque waterganghen ende beken en rote vlas, kemp ofte andere zaecken, op de boete van dertich ponden parisis te gaen alsvooren, boven de schaede an partije, ten ware met consente van den proprietarissen ofte pachters.

[56] Item dat niemant eenighe dammen, in ghebannen waterganghen ofte aederen en legghe ofte eenighe waterganghen ofte aederen en vernauwe, op de verbeurte van zes ponden parisis.

[57] Item dat niemant en delfve in dijcken ofte heerweghen op de boete van tzestich ponden parisis alzoo dicwils alst ghevalt.

[58] Item dat niemandt eenighe swijnen zoude gaen ongheringhelt op de boete van thien ponden parisis sheeren behoufve.

[59] Van onbeherde beesten loopende achter heerweghen is de boete, te weten van eenen peerde drie ponden parisis, ende van elcke andere beeste twintich schellijnghen parisis.

[60] Daer eenighe beesten liepen op kerckhoven ofte ghewijde plaetsen zal de boete wesen drie ponden parisis van elck beeste, deen helft den heere ende dandere helft de kercke.

[61] Dat niemandt eenighe duufhuusen ofte vloghen en houde daer over de twalf paer duijven in woonen, hij en zij gheerft tot dertich ghemeten landts in de zelve stede daer hij woont ofte in de naeste prochie, op de boete van zes ponden parisis, deen helft den heere ende dandere helft tambacht.

VAN ASCHEN ENDE VUIJLICHEIJT TE WERPEN ENDE GHEEN HONDEN MET VACHTEN TE LAEDEN

[62] Dat niemant hem en vervoordere te werpen, draeghen ofte voeren eenighe heete asschen, huusvuil, uuijtwerp van vleesche noch van vissche, op twintich roeden naer eenighe huusen, tenzij in putten hem toebehoorende, ende daertoe dienende ende dat zoo diepe datter gheen schaede noch corruptie af gheschieden en mochte, op de boete van drie ponden parisis.

[63] Item dat niemant en laede eenighe honden met vachten, vellen ofte huijden ende tambacht van Cortemarck daermede passere, op de boete van zes ponden parisis te gaen in drien, te weten den // heere de twee deelen ende den anbringhere een derde.

VAN MES TE VERVOEREN, VIER TE MAECKEN IN OFTE ONTRENT BUSSCHEN

[64] Wort eenenijeghelijcken verboden eenich mes te vervoeren uuijt de jurisdictie ende ambachte van Cortemarck op de verbeurte van tzelve mes ende daerenboven de boete van drie ponden parisis van elck voer, te distribueren alsvooren, te waere de landen van eenighe hofsteden waeren ligghende onder eenighe omligghende heerelicheden ofte jurisdictien, in welck cas men zal vermoghen de zelve landen te messen, zonder nochtans eenighe landen gheene hofstede landen wesende, mette vette van den zelven hofsteden te moghen messen.

[65] Niemandt en zal vermoghen vier te maecken in ofte ontrent busschen ofte op velden, op peine van thien ponden parisis ende arbitraire correctie, nochte oock met haumessen ofte andere snijdende instrumenten te gaen in busschen, op peine van te verbeuren de zelve instrumenten ende de boete van thien ponden parisis, authoriserende eenenijeghelijcken tot tdoen van de calaingnie, de helft van de voorschreven boete ten proffijcte van den anbringhere ende dandere helft van den heere.

VAN MANIERE VAN PROCEDEREN TER VIERSCHAERE SOO VAN NIEUWE ALS OUDE SAECKEN ENDE CLACHTEN

[66] Eerst zoo wie eenen anderen ter deser vierschaere van den ambachte van Cortemarck te wette begheert te betrecken, zal den amman van desen ambachte ghehouden zijn tijdelijck last te gheven, ten minsten drie zoo vier daeghen voor den dinghedach, met causatie van den heesch ende betrecke, die den amman ghehouden werdt op de prochie van Cortemarck te dachvaerden bij kerckghebode ende op de prochie van Handtsaeme ter domicilie, hen ghevende relaes van de zelve daeghijnghe. Ende zal den heeschere hem jeghens den // daeghe dienende moeten voorsien van eenen procureur die hij behoorelijc ende wettelijck zal moeten authoriseren metghaders instrueren van heesche.

[67] Den verweerdere ter eerster dachvaert niet comparerende nochte procureur over hem, zal worden versteken van de eerste dachvaert. Ende zal den heeschere ofte zijnen procureur, den amman moeten last gheven omme den zelven te oordaeghen op peine jeghens den naersten wettelijcken dinghedach. Ende daer tzelve alzoo niet en gheschiede zal den eersten dachvaert vallen interrupt.

[68] Ende daer den verweerdere tzij ter eerster // ofte tweeder dachvaert compareerde, wert hem ghehouden te voorsien van procureur die vermoghen zal copie te verzoucken ofte dach van raede.

[69] Item ten daeghe dienende zoo zal den verweerdere vermoghen te hebben eenen dach van garrante indien dat hem van noode es, denominerende zijnen garrandeur, ende pedestantelijck den zelven wettelijck bij den amman in te doen dinghen zonder meer dilaij.

[70] Item in den ghevalle dat den verweerdere anghesproken ende betrocken waere van vrempde, gheen laeten nochte opzittende van deser vierschaere wesende, zal ten eersten wettelijcken daeghe van den dach // dat hij copie zal verzocht hebben zonder meer dilaijs vermoghen te versoucken zekere voor de costen, twelck den heeschere ghehouden werdt te vulcommen met opzittende laeten deser vierschaere.

[71] Ende den verweerdere gheen garrandt wetende ende onghefundeert wesende omme te verzoucken zekere voor de costen, zal alleenelijck omme te dienen van antwoerde hebben twee dilaijen, zoo oock van ghelijcken zij hebben zullen twee dilaijen tot tdienen van alle andere schrifturen, ghereserveert tot tdoen van preuve daertoe zij drie dilaijen zullen vermoghen te nemen, neware uuijt zonderlinghe redenen schepenen ex officio noch een dilaij superabundant consenteerden.

[72] Ende in den ghevalle hij verweerdere ofte procureur over hem niet en compareerde ten daeghe dienende nochte oock ten oordaeghe omme te anhooren sheeschers heesch, ende den heeschere voortganck van rechte versochte volghende de conclusie van zijnen heesch ende de zelve ghenomen waere met presentatie van preuve bij eede, zoo zal den verweerdere worden ghecontumacheert ende dheeschere gheadmitteert omme zijne schult bij heesche ghelibelleert bij eede te affirmeren.

[73] Voorts zal dheeschere ghehouden wesen bij den zelven zijnen heesch te causeren de oorsaecke waeruuijt de zelve schult es // gheresen metghaders den dach wanneer die ghevallen es. Zal den heeschere ofte zijnen procureur oock ghehouden zijn te besorghen dat den heesch ter vierschaere zij als hij tzelve verclaers zal willen presteren, ende zal den ghecontumacheerden verweerdere boeten jeghens den heere zes schellijnghen parisis.

[74] Nemaer daer den heeschere zijn conclusie neempt met presentatie van preuve, zoo zal den heeschere gheadmitteert worden ter informatie. Zoo oock partijen zullen alsser ghedient wort van heesch, antwoorde, replijcque ende duplijcque, de zelve verbiedende voordere te schrijven, newaere tzelve uuijtten advijse van schepenen tzelve gheordonneert worde. Zoo oock van ghelijcken naerdien partijen ghedient zullen hebben van informatien met behoorelijck verdrach niet voordere gheschreven zal // moghen worden dan van reprochen ende salvatien, newaere dat tzelve oock bij schepenen gheadmitteert wurde.

[75] Ende naer conclusie tzij int advijs ofte in rechte, worden de procureurs ghehouden te commen ten minsten twee daeghen voor den naerstcommenden dinghedach ter greffie omme de sticken te furnieren ofte een van hemlieden die de meerste haeste hebben zal.

[76] Item als de processen van wat natuere die zijn, verbael ofte bij gheschrifte, zoo verre beleet worden dat die int advijs van schepenen ghenomen zijn ofte oock in rechte gheconcludeert worden, zoo vermoghen schepenen om partijen goet recht te administreren ende de zaecke wel te oversiene // te nemen een, twee ofte drie dinghedaeghen naer een volghende van deliberatie zonder meer dilaije, om de zaecke wel ende rijpelijck te perscruteren ende gronderen, omme alsdanne elcken recht ende vonnesse te gheven naer tbevindt ende behooren. Ende dat men niet en pretendere eenighe excusatie op den vullen banck, zoo en zal den burchmeestre niemant van schepenen consent moghen gheven om hem ten dinghedaeghe te absenteren, tenzij dat hij hem sterck ende ghenouch ghestoffeert van schepen en kendt omme vonnesse te gheven.

[77] Item zullen die van de wedt, greffier ende procureurs van elck debvoir betaelt worden zoo int cohier van sallarissen hiernaer gherepresseert staet, waernaer elcken hem zal hebben te reguleren.

[78] Item eenenijeghelijcken hebbende vonnesse tzijnen voordeele, tzij vercreghen bij eede ofte anderssins op de verweerders ofte heeschers, zal die innen ende ter executie legghen zoo men jeghenwoordelijck ten lande van den Vrijen ende alhier useert.

ORDONNANTIE VAN DE VIERSCHAERE ENDE CAMERE VAN DEN AMBACHTE VAN CORTEMARCK HOE HEMLIEDEN BURCHMEESTERE, SCHEPENEN ENDE GREFFIER METGAEDERS DE PROCUREURS DAERINNE REGULEREN SULLEN

[79] Eerst ende alvooren zullen burchmeestre // ende schepenen metghaders den greffier ghehouden wesen te vergaederen ende hun op hunne camere te vinden op den dinghedach die tsondaechs tevooren van weghen den heere ter hooftkercken zal worden ghepubliceert, van baemesse tot halfmaerte ten thien heuren voor den noene precijs, elck op de boete van twee pennijnghen parisis, ende van halfmaerte tot baemesse ten neghen heuren op ghelijcke boete, die promptelijck ende zonder dilaij zal moeten ghefurniert worden. Ende indien eenich schepen niet en compareerde, zal verbeuren vier ponden parisis. Alle welcke boeten worden tot behoufve ende proffijcte van den heere ende wedt tot advanchemente van hueren ghelaeghe.

[80] Item naer tbannen van de vierschaere ende burchmeestre ende schepenen op huerlieder banck gheseten werden, zoo en zal niemandt van de schepenen // van den bancke moghen gaen zonder consent van den burchmeester, op de boete van twintich schellijnghen parisis telcker reijse alst ghebeurt, ten behoufve alsvooren.

[81] Item als burchmeestre ende schepenen metghaders den greffier van sheeren weghe omboden ende ghedachvaert werden bij den amman ofte bij den camerbode omme te compareren op extraordinaire dinghedaeghen, dat zij elck alzoo ghedachvaert ende omboden wesende, hun zullen moeten vinden ter vierschaere ten elf heuren voor de noene, op de boete van twee ponden parisis. Ende indien zij niet en compareerden zoo tijdelijck dat men vierschaere voor de noene bannen mochte, zal elcken in zulcke faulte wesende boeten viere ponden parisis tot behoufve alsvooren boven schaeden ende interesten an partije, behoudens nochtans de zelve dachvaerdijnghe // geschiede an de schepenen ende greffier ter domicilie ten minsten twee daghen voor den dach dienende, dats te verstaene eenen dach libre daertusschen.

[82] Item burchmeestre, schepenen ende greffier ter camere vergaedert ende besigh zijnde met eenighe informatien te hooren ofte eenighe andere zaecken den collegie angaende te handelen, datter niemandt van den collegie niet wesende binnen camere en blijfve, nemaer pedestantelijck vertrecke. Ende dat men op den dinghedach gheen weeserekenijnghen doen zal, nemaer werden ghehouden te verzoucken bij requeste ofte anderssins prefixie van daeghe die bailliu, burchmeestre, schepenen ende greffier werden ghehouden te verleenen ten // zulcken daeghe alst hemlieden passen ende goetdijncken zal.

[83] Item naer tbannen van der vierschaere ende elck op zijn plaetse gheseten zijnde, niemandt van schepenen en zal hem vervoorderen deen jeghens den anderen te clappen nochte oock jeghens niement anders, newaere met consente van den burchmeester, op de boete van twalf schellijnghen parisis telcker reijse alst ghebeuren zal te gaen alsvooren.

[84] Item zoo wanneer burchmeestre ende schepenen ofte eeneghe van hemlieden // bijsondere ghedachvaert wesen van den bailliu omme eenighe noodtsaeckelijcke affairens desen ambachte raeckende ghehouden werden te commen ende compareeren ter zulcker heure ende plaetse als hemlieden van weghen den bailliu gheinsinueert zal worden telckent op de boete van twee ponden parisis. Van welcke insinuatie den amman ofte ghesworen dienaer ghelooft zal worden.

[85] Item zal men tgheheele jaer deure beginnen te dinghen in tonghewedde ten lancsten ten elf heuren voor de noene, op ghelijcke boete.

[86] Men verbiet eenenijeghelijcken te commen in camere daer tcollegie van schepenen // vergaedert es tzij vierschaere ghebannen staet ofte niet, ten waere met consente van den burchmeestre, elck op de boete van twalf schellijnghen parisis te gaen alsvooren.

[87] Item dat niemandt en comme op vierschaere met lanckmessen, weijmessen ofte spooren, op de boete telckent van thien schellijnghen parisis ten proffijcte van den messagier van de camere.

[88] Item men statueert ende ordonneert dat van nu voortaen alle taellieden ofte procureurs hun begheerende te begheven totter practijcke, zullen moeten wesen van goede reputatie ende wel gheverseert in de practijcque, stijl ende usantie deser vierschaere, oudt wesende // vijfentwintich jaeren aleer zij ter deser vierschaere zullen moghen gheadmitteert worden, newaere burchmeestre ende schepenen uuijt eenighe redenen hun moverende hun begheerden te admitteren. Voorts naer hunne admissie werden ghehouden te doene den eedt in ghelijcken gheuseert ten lande van den Vrijen ende elders.

[89] Item werden de zelve procureurs ofte taellieden naer hunne admissie ende de gonne nu ter deser vierschaere postulerende ghehouden te stellen zekere totter somme van drie hondert ponden parisis eens met opzittende laeten van desen ambachte souffissant zijnde ten eijnde dat trecht van den greffier, dien gheprefereert wort, van tgonne // hij op hemlieden goedt heeft ter causen van zijne greffie ende niet voordere, ende voorts trecht van alle huerlieder partijen wel bewaert es, ende dat men up de zelve zekers verhaelen mach naer stijl van de vierschaere zulcx als zij den greffier schuldich zijn ende voor haer partijen zouden moghen ontfaen hebben, op peine van suspensie.

[90] Item zullen burchmeestre ende schepenen ter deser vierschaere moghen admitteren alzulcke ende zoo veel taellieden ofte procureurs alst hemlieden goedtduncken zal.

[91] Item dat de voorseijde procureurs alle // de schrifturen die zij dienen ter vierschaere ghehouden worden die over te gheven, behoorelijck gheintituleert ende ghecotteert metghaders naer de conclusie gheteeckent elck met zijn ghewoonelijck hanteecken, telckent op de boete van vier ponden parisis.

[92] Item annopende alle de schrifturen die ter deser vierschaere inneghedaen zullen worden, daerof zal elcke partije ofte procureur betaelt worden ter tauxatie van de wedt.

[93] Item zullen de voornoemde taellieden ofte procureurs ghehouden zijn te houden goet ende oprecht leghere van den ghebesoingnierde elck van zijne partije die hij dienen zal, te weten van alle de acten, ter vier//schaere met dach, maent ende jaere, ende overzulcx overgheven zijne wettelijcke costen, naer de diffinitive sententie ofte wel naer de conclusie in rechte van der zaecke, daeranne hanghende dacte van tghewijsde ofte extraict authentijcq van proceduren, op peine van vier ponden parisis ten proffijcte van den collegie ende ghepriveert te worden van der camere indient de wedt belieft.

[94] Item dat de procureurs hemlieden niet een vervoorderen in de wettelijcke costen te stellen eenighe dachueren van hunne meesters, tenzij daerneffens exhiberende billiet van den greffier, dat de zelve hunne meesters hebben ter greffie ghecompareert ende verclaerst dat zij expres om de zaecke zijn ghecommen, voor welck billiet zij den greffier betaelen zullen zes schellijnghen parisis. De welcke in de costen zullen // moghen ghestelt ende ghetauxeert worden. Ende telckerwarf contrarie doende zullen verbeuren drie ponden parisis boven de roije van de dachueren.

[95] Item zullen oock ghehouden wesen te annexeren billiet van hoe veele dat de oorconden ghetauxeert zijn, onderteeckent bij den greffier die hebben zal van elcke oorconde zes schellijnghen parisis. De welcke oock in de costen zullen moghen ghestelt ende ghetauxeert worden op peine van telckerwarf te verbeuren de boete van drie ponden parisis alsvooren boven de roije van diere.

[96] De procureurs zullen ghehouden wesen // te compareren telcken wettelijcken dinghedaeghe van baemesse tot halfmaerte ten elf heuren en half voor de noene, ende van halfmaerte tot baemesse ten thien heuren, zoo van ghelijcken oock den amman, ten huuse daer den dinghedach gheleijt zal worden ende hun aldaer ghereet te houden jeghens dat men ter continuatie ofte ter ferie zal beginnen op de boete van elck twintich schellijnghen parisis te gaen alsvooren.

[97] Ende en zullen ter vierschaere niet moghen spreken met ghedeckten hoofde, nemaer in reverentie van justitie metten onghedeckten hoofde op de boete van twalf schellijnghen parisis ten proffijcte alsvooren, ten waere zij hadden eenighe indispositie ofte andere // valide excusatie, in welck cas zij tzelve an den collegie voor vierschaere zullen moeten te kennen gheven.

[98] De taellieden ofte procureurs zoo wel doende eenighe vertooghen ter vierschaere als in eenighe comparitien, zullen hemlieden draeghen met behoorelijck respect zonder te spreken buuten toure ofte ijet anders te doene ofte zegghen dan het bedinghe raeckt, zonder voorts jeghens dordonnantien van schepenen te murmureren ofte danof in facie iudicis tappelleren, telckerwarf op alzulcke pecuniaire boete ende correctie als schepenen naer de qualiteijt van den misbruuck zullen decerneren.

[99] Bij alle requesten ende versoucken zal worden gheexpresseert de woonstede ende residentie van den suppliant ofte versouckere ende van zijne partije, ende zullen gheteeckendt worden bij taelman ofte procureur deser vierschaere gheschreven op een bladt pampier niet deurslaende in leesbaer lettere op peine van rejectie.

[100] Niemant en zal vermoghen te commen voor schepenen deser vierschaere omme eenich vertoogh te doene ofte proces te beleeden ende vervolghen zonder taelman ofte procureur deser vierschaere // die ghehouden zijn in persoone partije in camere te commen assisteren op peine van suspensie van haerlieder officie ende de boete ter arbitrage van den schepenen.

[101] Alle de sticx van procedure bij partijen overgheleijt zullen blijfven ten buffette omme ter greffie telcx rechte bewaert te worden, verbiedende partijen, taellieden ofte procureurs de zelve sticken inne te trecken op de boete van drie ponden parisis ten proffijcte alsvooren ende arbitraire correctie.

[102] Eenen procureur eens een zaecke van de partije anneghenomen hebbende // wort ghehouden die te vervolghen totten diffinitive zonder danof te scheeden, ne waere omme wettelijcke redenen.

[103] De procureurs en zullen niet vermoghen elcanderen ofte de principaele litiganten tzij bij huerlieder schrifturen ofte verbaelen eenighe injurien, schimpighe woorden ofte faicten anne te zegghen, op de peine van drie ponden parisis voor deerste reijse, ende indient meer gheschiede op arbitraire correctie ter discretie van de wedt.

[104] Ende daer de principaele litiganten van calumnie useren, zullen oock in de // boete van calumnie ghecondemnert worden ter discretie van schepenen naer de meriten van de calumnie ende volghende den placcaete daerop ghemaeckt.

[105] Als schepenen int termineren van de zaecke bevinden eenighe boete diesangaende verbeurt te zijne, zullen daervan condemnatie doen metter decisie van de zaecke principaele et unico convectu.

[106] Burchmeester ende schepenen metghaders den greffier zullen de enquesten voor hemlieden beleet secreet houden zonder die te leveren in handen van partije ofte huerlieder procureur die hebbende ghedaen beleeden, nemaer zullen de // zelve blijfven ter greffie tot de publicatie van diere.

[107] Item zal den greffier de ghetuughen verstandelijck examineren op de articulen daerop zij gheproduceert zijn, vraeghende de waerheijt van elcken faicte met de gheleghentheijt van diere ende redene van scientie, schrijvende al tzelve in een registre twelck hij daertoe schuldich es te houdene. Ende de depositien ghedaen zijnde, zal die an de ghetuughen lesen omme die bij hemlieden ghehoort daerbij te blijvene, af ofte toe te doene, ende de zelve te onderteeckenen indien zij schrijven connen, annoterende vooral de relatie van de dachvaerdijnghe van de oorconden ende van partije ofte van hueren procureur omme de zelven oorconden te zien stellen in eede.

[108] Item zal oock elcke depositie van de oorconden stellen bij gheschrifte int langhe zonder die te refereren op tinhouden van de articulen bij intendit gheposeert (.....)nde (^_) depositie van andere oorconden daer te vooren ofte ter zelven tijde ghehoort, zonder oock twee ofte drie oorconden in een depositie te nemen ende begrijpen, alles op peine dat de zelve tzijnen laste werden gherecolleert.

[109] Item in processen in de welcke enqueste beleet es zullen niet meer ghenareert worden dan drie presenten ten hooghsten, ende een ofte twee daer gheen enqueste beleet en es, ter tauxatie van schepenen naer de qualiteijt van de // persoonen, behoudens dies blijcke bij notitie van den greffier ende billiette zoo vooren gheseijt es.

HOE DAT BURCHMEESTERS, SCHEPENEN, GREFFIER ENDE PARTIJEN HEMLIEDEN REGULEREN MOETEN IN TDOEN VAN EENIGHE PASSERINGHE

[110] Eerst ende alvooren de gonne eenighen grondt van erfven, erfvelijcke rente ofte ter lijfve coopende ofte vercoopende, ofte oock eenighe transporten, manghelijnghe ofte verlaeghijnghe doende, hier onder dese vierschaere ende ambachte van Cortemarck, aleer zij coopers ofte vercoopers compareeren voor burchmeestre ende schepenen, // moeten ghesaemdelijckerhandt gaen bij den ontfanghere van den heere van Wijnendaele ofte den gonnen die last hebben zal sheeren van Wijnendaele renten te innen ende ontfanghen onder desen ambachte, ende aldaer de zelve sheeren rente doen stellen op haerlieder hooft ten renteboucke van den heere van Wijnendaele. Ende den ontfanghere ofte den gonnen last hebbende, naerdat hij de zelve sheeren rente, present den vercoopere, alzoo op thooft van den coopere ghestelt zal hebben ende thooft van den vercoopere gheroijert, wert ghehouden te gheven een billiet van certificatie bij hem onderteeckendt dat tvoornoemde debvoir vulcommen es ende dat hij in den naeme van den heere de kennesse van dien heeft, al ten redelijcken coste van partijen. //

[111] Item al tgonne voorschreven vulcommen zijnde, zullen alsdan de voorseijde cooper ende vercoopere compareren tzij op schepenencamere ofte ter greffie voor burchmeester ende schepenen, present den greffier ofte in zijn absentie zijnen clercq ofte die hij daertoe committeren zal, die de voorseijde ghijften, transporten, manghelijnghen ofte verlaeghijnghen metghaders oock verbanden in gheschrifte zal stellen bij minute ofte bewerpe mette belegherthede ende sheeren last ofte andere lasten daeruuijtte gaende zonder fraulde. De welcke burchmeestre ende schepenen alsdanne ende niet eer, de voorseijde ghijften, transporten, manghelijnghen, verlaeghijnghen ofte verbanden zullen passeren ende erfven daerinne // den coopere, behoudens dat hij capable zij ghijften ten Vrijen ende appendantschen van dien te ontfanghen. Interdicerende anderssins burchmeestre ende schepenen ghijften te passeren op peine ende op den eed bij hemlieden daerof ghedaen, ende bovendien elcken schepene te verbeuren contrarie doende, twee ponden parisis ter taefele alsvooren.

[112] Item omme te bedt tgonne voorschreven gheobserveert ende onderhouden te zijne, zoo hebben bailliu, burchmeestre ende schepenen gheordonneert, zoo zij doen midts desen, dat gheene schepenen eenighe kennessen van ghijften, renten, verlaeghijnghen ofte andere passerijnghen nemen en zullen dan ter presentie ende assistentie van den greffier ofte ijemandt uuijt zijnder naeme, op de boete van twee // ponden parisis van elcken schepen anders doende. Nemaer in den ghevalle schepenen van Handtsaeme eenighe passerijnghen ofte wettelijcke kennessen naemen in den absentie van den greffier, werden ghehouden tzelve bij minute ende bewerpe ten eersten dinghedaeghe int collegie van schepenen over te bringhen ende daerof behoorelijck rapport te doene, het zelve alsdan leverende an den greffier metghaders betaelende zijn recht om de zelve passerijnghe te registreren ende daervan eenen behoorelijcken chae[r]tre te maecken, alles op ghelijcke boete. Ende dat men van nu voorts gheene chaerters, briefven van verbande ofte andere en zeghele dan met schepenzeghels in de zelve ghedenomineert staende. Verbiedende oock den greffier gheen chaeters ofte bezeghelde briefven te teeckenen ofte uuijt te gheven, tenzij die alvooren gheregistreert ende in de zelve chae[r]tere ghestelt // zijnde tfolium van den registre.

[113] Item zal den greffier ofte zijnen clercq van elcke minute ofte bewerp van eenighe wettelijcke passerijnghen, tzij zij tzelve ghemaeckt ofte bij schepenen van Handtsaeme overghebrocht, hebben ende proffijcteren twalf schellijnghen parisis, ende van elcken chaetre te registreren volghende het cohier van sallarissen daerop ghemaeckt hier achter staende.

[114] Item zullen burchmeestre ende schepenen ontfanghen van elcke ghijfte van lande, van erfvelijcken renten, losrenten, lijfrenten, transporten, manghelijnghen ende andere // wettelijcke passerijnghen voor hemlieden passerende op den wettelijcken dinghedach, zessendertich schellijnghen parisis, danof den greffier een derde zal proffijcteren. Ende daer de zelve zijn gheschiedende op extraordinaire daeghen gheenen dinghedach wesende, zullen schepenen ende greffier boven tgonne voorschreven ontfanghen dobbel recht boven hun aijsementghelt. Van al welcken partijen betaelen zullen elck deen helft, newaere tzelve anders ondersproken, ende bovendien elcken schepene van zijnen zeghele te advanchemente van wasse vier schellijnghen parisis naer oude costume.

[115] Voorts hebben bailliu, burchmeestre ende schepenen gheordonneert dat partijen eenighe coopen, zoo van lande, erfvelijcke renten, losrenten, lijfrenten, transporten, manghelijnghen, verlaeghijnghen als andere // veranderijnghen, metghaders eenighe verbanden ghedaen hebbende, zij tzelve wettelijck passeren ende ter greffie leveren binnen zes weken naer tsluijtten van den coopmanschepe, op de boete van dertich ponden parisis, deen helft den heere ende dandere helft den anbringhere, ende den zelven coop te worden gheannulleert. Oock verbiedende an schepenen eenighe passerijnghen bij hun gheteeckent te laeten an partijen, op de boete van thien ponden parisis te bedeelen alsvooren.

[116] Ende dat trecht zoo van den marcqghelde als van issue deur eenighe collusie van partijen coopende ende vercoopende niet vercranckt en worde, zoo hebben bailliu, burchmeestre ende schepenen gheordonneert, zoo zij ordonneren midts dese, // dat partijen in ofte uuijt erfven gaende ofte anderssins hun goet veralienerende, ghezonden werden te exhiberen tcontract daervan onderlinghe ghemaect ende tzelve bij eede te affirmeren.

[117] Angaende de rechten ende debvoiren die men doen moet int regardt van de weesen in wat zaecken ofte occurrantien die zouden moghen wesen, zal men volghen den stijl ende usantie der weeserije van den lande van den Vrijen. //

VAN DEELSLIEDEN

[118] Bailliu, burchmeestre ende schepenen van den ambachte van Cortemarck, ziende niet alleenelijck groote faulten ende abuusen, nemaer oock groote fraulden die daeghelijcx int maecken van de staeten ende smaldeelijnghe van goede in den sterfhuusen zijn gheschiedende in prejudicie ende ten groote intereste van de onderjaerighe weesekinderen twelcke den meesten deel es, ghebuerende met faveur ende persuasie van den blijfver ofte blijvighe, // jae dicwils deur belofte van eenighe penijnghen an de deelslieden ofte deur eenighe andere sinistre middelen, ende willende daerinne voorsien ende al tzelve precaveren, zoo hebben zij gheordonneert zoo zij ordonneren midts desen, datter niemant zal vermoghen daer eenighe minderjaerighe kinderen zijn, staet van goede te doen maecken tenzij ter presentie ende met assistentie van twee gheeede deelslieden van desen ambachte, op de boete van thien ponden parisis, deen helft den heere ende dandere helft den anbringhere, boven de annullatie van de zelve staeten.

[119] Voorts de gonne hun willende begheven totter exercicie van deelsman, zal moeten wesen van goede reputatie, wel gheverseert in materie van deele volghende de ceuren slandts ende appendantsche van den Vrijen, daertoe hij zal moeten // an den heere ende wedt requeste presenteren ofte wel mondelinghe te kennen gheven. Ende naer zijnder admissie wort ghehouden te presteren in handen van den heere ende wedt voornoemt den behoorelijcken eedt in ghelijcken gheuseert.

[120] Item vermach den heere ende wedt te admitteren alzulcke ende zoo veele deelslieden alst hemlieden goetdijncken ende believen zal.

[121] Ende zal elcken deelsman in eenighe sterfhuusen besoingnierende voor sallaris hebben naer advenante van drie ponden parisis sdaechs, te weten // den gonnen niet schrijvende, ende den gonnen den staet schrijvende vier ponden parisis, alles boven het distroij.

[122] Interdicerende van nu voorts expresselijck eenenijeghelijcken hem te vervoorderen daer eenighe minderjaerighe kinderen zijn in sterfhuusen te besoingnieren tot maecken van staet van goede ne zij alvooren gheadmitteert bij den collegie ende ghedaen heeft den behoorelijcken eedt als deelsman, op de boete van thien ponden parisis te gaen alsvooren.

[123] Interdicerende voorts oock alle deelslieden in sterfhuusen daer weesen zijn eenighe accoorden te maecken, tzij // van uuijtcoope ofte anderssins, tusschen de weesen ende blijver ofte blijvighe, op de boete van thien ponden parisis te gaen alsvooren ende nulliteijte van den accoorde. Verclaersende voorts de voornoemden bailliu, burchmeestre ende schepen[en] deur dit capitele in den voorgaenden articulen te begrijpen de prijsers doende prijsie in sterfhuusen, hun verstant ende meenijnghe te wesen dat in gheene sterfhuusen van laeten van desen ambachte verdeel ofte prijsie ghedaen zal worden dan bij gheeede deelslieden ende prijsers, tzij datter weesen in gherecht zijn ofte niet, elcken op de boete alsvooren.

[A] RECHTEN VAN DEN BAILLIU IN VIERSCHAERE

* Eerst tafnemen van den eedt 00-04-00

* Item van tmaenen van elcke zaecke 00-02-00

* Item over tindinghen van elcken besette // tot tprocederen van afwinnijnghe neffens die van der wedt, van zijne helft, zoo oock van alle arresten 00-16-00

· Item over zijn recht van den heeschere ofte procureur uuijt zijnder naeme te goede te doen, neffens die van der wedt, over zijn helft 00-16-00

[B] RECHTEN VAN BURCHMEESTERE ENDE SCHEPENEN IN VIERSCHAERE

* Eerst over tindinghen van elcken besette tot tprocederen van afwinnijnghe, neffens den bailliu, over henlieden helft, zoo oock van alle arresten 00-16-00

* Item int hooren van informatien, van elcke oorconde 00-08-00

* Item van tauxeren van costen voor hemlieden moeijenessen zes pennijnghen parisis van den ponden parisis 00-00-06

* Item van tindienen van alle intenditten daer responsiven verzocht worden, ofte eenighe sticken gheemploijert voor preuve, van elck neghen stuvers daerof tderde den greffier, compt hier over de twee deelen 00-12-00

* Item voor tstellen van zekere, het passeren van procuratie apud acta

00-04-00

· Item over hemlieden recht van den heeschere ofte procureur uuijt zijnder naeme te goede te doene, over hemlieden helft neffens den bailliu 00-16-00

[C] RECHTEN VAN DEN GREFFIER

* Alvooren voor elcken besloten brief van beschrijvijnghe, tzij van eenighe interdictie ofte omme te commen ter informatie, te zijne vooght van weesen, te doene huerlieder rekenijnghe ofte anderssins 00-12-00

* Voor opene ofte besloten lettren requisitoire ofte rescriptie op letteren requisitoire 00-12-00

* Voor briefven van advijse an thof op remissen ofte abolitien 00-30-00

* Voor briefven van slaeckijnghe van eenen ghevanghen Cortemarcklaet onbewetticht 00-12-00

* Voor acte van consente van vercoopijnghe van landen ofte besettijnghen van renten an vrempde gheene laeten van desen ambachte ofte vrijlaeten wesende 00-12-00

* Voor acten van Cortemarck laetschip bezeghelt metten zeghele ofte contrezeghele van zaecken 00-12-00

* Voor acten van verzekerijnghe van lijfve 00-08-00

* Voor acte van verstekijnghe bij faulte van comparitie van den heeschere ende den verweerdere verzouckende wanclacht 00-08-00

* Voor trecht van topgheven van elcke zaecke ter vierschaere, te weten ten instelle van elcke zaecke ende het indienen van den heesch telckent

00-02-00

* Voor trecht van tversouck van copie 00-02-00

* Voor trecht van tversouck van verstekijnghe ende gheordonneert den voortheesch ende zoo naer advenante van elcx 00-02-00

* Voor trecht van tversouck van elcke diete ofte dilaij, metghaders tindienen van schrifturen telckent 00-02-00

* Voor trecht van te stellen zekere voor de costen ende teeckenen van de vuldoenijnghe telckent 00-03-00

* Voor elcke procuratie apud acta te teeckenen 00-04-00

* Voor elcke acte van namptissemente zonder extensie 00-16-00

* Voor elcke acte van voluntaire condemnatie zonder extensie 00-16-00

* Voor simpele copien van proceduren voor elck foliet elcke zijde van twintich regulen 00-04-00

* Voor copien authentijcque gheschreven par foliet 00-06-00

* Voor elcke verbaele procedure die den greffier zal opteeckenen, zoo ter provysie als anderssins, ende oock ten comptoire 00-04-00

* Ende daer die extraordinairelijck lanck zullen vallen ter tauxatie van den collegie.

* Voor acten van verstekijnghe van den eedt de calumnie 00-16-00

* Voor provisionele acten uuijten advijse ofte verbaele acte uuijten rechte die niet en moeten ghecauseert zijn 00-16-00

* Voor tuuijtten ofte pronunchieren van eenighe provisionele ofte diffinitive sententien 00-02-00

* Voor tdictum van sententien, tzij ter provisie ofte ten principaelen 00-08-00

* Voor acten libelle van elck foliet inhoudende twintich regulen 00-20-00

* Voor acten van costen 00-12-00

* Voor acten ghetrocken uuijtte ferie ofte ghevolght op briefven van beschrijvijnghe ofte interdictien ende arresten niet ghelibelleert 00-16-00

* Van letteren van erfvenessen, constitutien van renten, manghelijnghen, transporten, verlaeghijnghen ofte van vidimus authentijcq als acten libelleen, van elck foliet alsvooren 00-20-00

* Voor tmaecken van minuten 00-12-00

* Voor trecht van de zelve te registreren 00-18-00

* Ten waere die zeer groot vielen alsdan ter tauxatie van schepenen.

* Voor letteren executeraele 00-20-00

* Voor procuratien ad lites ofte ad negotia, attestatien ofte andere instrumenten onder den zeghele van zaecken 00-24-00

* Voor toverhaelen van elcke zaecke ter ferie van de continuatie 00-04-00

* Voor teeckenen van de presentie op de continuatie ofte buuten den dinghedach 00-04-00

* Voor elcke appostille ofte ordonnantie 00-04-00

* Voor trecht van elck furnissement tzij uuijtten advijse ofte uuijtten rechte deurgaens 00-12-00

* Voor tmaecken ende trecht van elcken inventaris van processen gheconcludeert int advijs ofte in rechte 00-12-00

* Ten waere die extraordinairelijck lanck vielen, alsdanne ter tauxatie van schepenen.

* Voor tmaecken van extraicten van proceduren, ten waere die groot vielen alsdanne ter tauxatie van schepenen 00-04-00

* Voor trecht van elcke sententie, tzij provisionele ofte ten principaelen, ghestelt achter tbedinghe ter ferie voor registrature van de gonne de zelve ordonnantie eerst lichtende 00-04-00

* Item trecht van thooren van informatien voor texamineren van elcke oorconde ende de depositie te schrijven, tzamen 00-12-00

* Item voor trecht van specien van elck pont parisis 00-01-00

* Voor namptissement ghelt van elck pondt groote 00-04-00

* Item van tindienen van alle intenditten daer responsiven verzocht worden ofte eenighe sticken gheemploijeert voor preuve, voor elck neghen stuvers, daerof tderde an den greffier ende de reste an schepenen, es hier 00-06-00

* Ende daer partije compt responderen den greffier van elck article 00-02-00

* Item voor brief van versouck van renvoij tzij uuijtten raede van Vlaendren, uuijt die van den Vrijen ofte andere judicaturen 00-12-00

[D] RECHTEN VAN DEN AMMAN

* Voor elcken dachvaert persoonelijck binnen den ambachte van Cortemarck 00-06-00

* Item van de dachvaerdijnghen die gheschieden buuten den ambachte nochtans binnen de prochien van Handtsaeme ofte Cortemarck 00-12-00

* Ende daerbuuten ter tauxatie van schepenen.

* Van elcken dachvaert bij publicatie ter plaetse ghecostumeert 00-03-00

[E] RECHTEN ENDE SALLARISSEN VAN DE PROCUREURS DIENENDE TER DESER VIERSCHAERE

* Diete int vervolghen van dilaijen ende indienen van schrifturen, oock van copie danof te verzoucken, van elcke zaecke 00-03-00

* Diete int beleeden van oorconden ende tdoen van preuve, voorts vervolghen van responsinen ofte de verstekijnghe van diere 00-04-00

* Diete int furnieren van den processen 00-06-00

* Diete in comparitien voor commissarissen ter tauxatie van schepenen.

* Voor verbaele proceduren op extraordinaire dinghedaeghen 00-08-00

* Voor tuuijtsenden ende causeren van de persoonele daeghijnghe 00-02-00

* Voor tstellen ende last gheven van elcke daeghijnghe ordinaire die ter plaetse ghecostumeert uuijtgheropen werden 00-02-00

* Voor tversouck van elcke pandijnghe, decrete ende indinghen van arresten ende intenditten 00-04-00

* Voor tuutzenden van diere 00-05-00

* Voor tinstellen ende causeren van decreeten bij keersbrandijnghe, ijet // stellen van alderhande schrifturen ter tauxatie.

* Voor elcke acte int vervolghen van decreten 00-06-00

* Ten waere daerop proces viele als wanneer zij zullen hebben de dieten als ter continuatie.

* Voor tvervolgh van acte van sententie met het lichten van diere 00-06-00 //

[F] RECHTEN VAN DEN CIJPIER

* Van steencosten van elcken persoon 2 schellijnghen parisis sdaechs 00-02-00

* Van den montcost van elcken persoon sdaechs 00-10-00

* Item zal den cijpier hebben ter causen van passive schulden hem bevolen van elcken persoon van uuijt ende ingaen tzamen 00-12-00

* Item van alle ghevanghenen ter causen van crim, van elcken persoon van uuijt ende ingaen telckent 20-00-00

* Ende alzoo den cijpier hem dicwils vervoordert de gonne hem ter cijpieragie bevolen bij den bailliu ten verzoucke van partije om eenighe civile schulden te laeten gaen ende staen allomme daert hemlieden belieft, twelcke grootelijcx is ter schaede ende verdriete van de crediteurs ende andere die zulcke executie doen doen, considererende oock dat tzelve is jeghens recht ende redene, zoo ordonneert men van sheeren ende wedtsweghe dat telckerwarf als den cijpier an eenighe persoonen hem bevolen zijnde zulcx zal toelaten, zal incureeren de boete van thien ponden parisis boven dat hij ghehouden werdt den heere ende partije te vuldoene tgonne daervooren zulcken ghevanghen hem zoude zijn ghelevert, twelck men op hem zal moghen verhaelen bij heerelijcke innijnghe ende executie.Ende voorts van alle zaecken danof dese ordonnantie pollitijcque gheen mentie en is maeckende, zal men ten desen ambachte ende vierschaere van Cortemarck volghen ende useren de costumen slandts van den Vrijen. Ende van tgonne in de voorseijde costumen niet begrepen en staet, zal men volghen ende onderhouden de ghemeine ordinaire ende generaele costumen ende usantien van den lande ende graefschepe van Vlaendren. Ende bij ghebreke van dien, de dispositie van den gheschreven rechten. Reserverende nochtans den heere ende wedt van den ambachte van Cortemarck voornoempt dese pollitijcque ordonnantie, rechten ende sallarissen in toecommende tijden dinterpretatie, veranderijnghe, vermeerderijnghe, verminderijnghe, ampliatie ofte restrictie van alle ende eenijeghelijcke der voorseijde poincten ende articulen / als men zulcx zal noodich vinden tot welvaert van den ambachte ende de regierijnghe van den goede republijcque. Nochtans op protestatie van alle dese voorschreven poincten ende articulen te doen advoijeren bij den heere gouverneur ofte tzijnder edelheits absentie bij de heeren hooghbailliu ende commissarissen van den lande van Wijnendaele, omme daer teijnden de publicatie ghedaen te worden daer ende dat behooren zal. Aldus gheresolveert bij bailliu, burchmeestre ende schepenen van den voornoemden ambachte ende vierschaere van Cortemarck in huerlieder camere ordinaire van vergaederijnghe ter plaetse van Cortemarck desen achtsten novembris XVJc neghenentwintich. Mij greffier present ende toorconden. Simoen Liebaert 1629.

Ghesien bij mij onderschreven als gouverneur van den lande van Wijnnendale van weghen dat churfurstelijcke huijs van Saxen, heeren van den lande voorseijt, met interventie van joncheer Erasmus de Voocht, heere van Barizeele, Cruuseecke et cetera, hoochbailliu, mijnher Pieter van den Casteele, ruddere, heere van Triols, Wanckaert etcetera, ende joncheer Christoffels Boltzen, dordonnantie pollitijcque hiervooren bij bailliu, burgmeestere ende schepenen van den ambachte van Cortemarck tot beter directie van alle saecken ende welvaren van de ghemeene ondersaten van den selven ambachte gheconcipeert ende ghemaeckt, hebbe de zelve voor goet ende oorboor gheapprobeert ende bevesticht, soo ick doe midts desen onder mijn ghewonelijck hantgheschrift ende de hanteeckenen van den voornomden hoochbailliu ende commissarissen den VIJen december 1629.

Erasmus de Vooght. P. Casteele. Chr. Bolzen.

RECHTEN EN GOEDEREN VAN DE HEER VAN WIJNENDALE IN KORTEMARK EN HANDZAME, ca. 1648

Verclaers van tgene den heere van Wijnendaele is competerende als heer van Cortemarck ende Handsaeme, wesende maer eene vierschaere.

Welcke voorseide heerlichede is begrijpende den meerendeel van de judicature van de voorseide heerlichede van Cortemarck ende Handsaem.

Alwaer den voorseide heer is stellende eenen baijllieu als hooft ende wettelijck maendere van de naerschreven vierschaere. Voorts stelt den voornomden heere ende hieft van de inwoonders van Cortemarck vier schepenen ende eenen burgemeester. Voorts noch twee schepenen van de prochianen van Handtsaem. Welcke sess schepenen ende eenen burgemeester maecken tsaemen een wet ende vierschaere.

Welcken voorschreven baijllieu, burgemeester ende schepenen uuyt den naem van den voornomden heer in aude ende inmemorable possessie sijn te administreren alle soorten van justitie, hooge, middele ende leege, soo wel criminele als civile, op den selven voet, keuren ende costumen van den landen van den Vrije, alwaer alle hunne sententien ende wijsdommen staen ter hooftvonnisse ende appelle. Ende moeten oock contribueren onder ende met die van den voornomden lande van de Vrije, soo in uuytsendingen als alle andere landts costen.

Voorts stellen die van de voorseide wet met den pastoor, uuijt den naem van den voornomden heere, de kerckmeesters ende dischmeesters ende ghesworen van beijde die bovenschreven prochien ende kercken.

Hebben oock trecht van de auditie van de rekeninge van de voornomde kercken ende dischen, hoewel in de voorschreven prochien noch veele diversche heerlijckheden gheinclaveert liggen ende hun bestrecken, dewelcke in alle prochiecosten met die van de voorseide heerlijckhede van Cortemarck moeten contribueren, alhoewel sij huene baijllieun, jugen, vierschaeren ende wetten elcke appart sijn hebbende.

Als te weten in Cortemarck light de heerlijckhede van Peereboom, de heerlijckhede van Marckhove, de heerlijckhede van Heedewalle. Item de heerlijckhede van Vooits, de heerlijckhede van Hilste ende de heerlijckhede van Lauekensackere, toebehoorende den baron van Ghistele. Bovendien is noch een deel van Cortemarck platlandt van de Vrijen, sorterende onder Zarnambacht.

Voorts stellen die van de wet ende heerlijckhede van Cortemarck eenen stockhauder ende oock de costers.

In de prochie van Handtsaem licht gheinclaveert de heerlijckhede ofte leenhoff van Amersvelde. Item de heerlijckhede van Nokerhouck, midtsgaeders noch een groot deel twelcke ghenaempt is de splete, wesende de platlandt van de Vrijen, sorterende onder den ambachte van Zarne.

Die van de voornomde wet van den heerlijckhede van Cortemarck stellen oock setters ende poijnters, midtsgaeders meters van het brandthaudt.

Maer nopende de pastoors, worden ghestelt bij den heere prelaet van Eename ter collatie van mijnheere de heer den bisschop van Brugghe.

Nopende de greffie van de voorseide heerlijckheyt van Cortemarck ende Handtsaem behoort toe in proprieteyt ende eijgendom N. de Cupere, wesende een leen ghehauden van den hove van Wijnendaele, soo ick meijne. Soo van ghelijcken is d'ammannije, toebehoorende N. Strubbe, bij coope van N. Schrevele.

Belangende de jaegerije ende vogellerije, die heeft den heere altyts verpacht, niet wetende oft hij het selve ghedaen heeft als heer van Wijnendaele ofte van Cortemarck. Men meijnt niet dat den heere eenige visscherije is competerende in de voorseide heerlijckheyt.

Item aen den heer is toebehoorende eenen meersch in de prochie van Cortemarck, groot ontrent eenentwintich ghemeten.

Dese weijden hebben gegolden in de jaren 1638 ende 1639, 418 groten 4 stuij[vers] tsiaers.

Voorts penninck ende specierente als enen rente, daervan oock eenige sijn bestreckende in de prochie van Handtsaem.

Nota. Dat op de originele brieven die dese renten sijn geldende al staet, geldende aen den heere van Wijnnendael jaerlycx.

Ende nopende het marckgeldt, is van seer kleijne importantie, midts dat het selve alleenelyck consisteert in de thienden penninck van het leste gemet ofte roede landts dat iemant in de voorseide heerlijckheyt heeft ende es vercoopende. Want al waert saecken datter iemant twintich bunderen vercocht ende noch maer 25 roeden landts en behielt, soo en saude hij geenen thienden penninck ofte marckgeldt schuldich sijn, sulcx dat dit alsoo veel als niet en moet gheestimeert worden.

Aengaende dit marckgeldt, men secht dat het selve moet geven den 15e penninck, wel verstaende van vremde persoonen geen laeten wesende. Ende dat laeten sijn, en moeten maer geven marckgeldt vercoopende hun leste goedt

Item staen in de voorseide prochie van Cortemarck twee coorenwintmeulens, den eenen ghenaempt den Cautermeulen, gegolden hebbende in tijt van peijs ende voor dese oorloge ontrent dertich ponden groten tsiaers, ende den anderen meulen ontrent twintich ponden groten tsiaers. Dewelcke nu met desen quaden tijt niet veel uuyt en brengen.

Nota. Dat desen Cautermeulen noch geldt 34 pont. Item den anderen noch tot elff ofte twelff pont tsiaers.

Item noch twee meulens in Handtsaem, daervan den eenen staet op de voorseide heerlijckhede van Amersvelde, ende den anderen in [de] bovenschreven heerlijckhede van Wijnnendaele, niet wetende wat die in goeden tyt gegolden hebben.

Desen meulen van Handtsaem, oock dertich ponden groten tsiaers.

Item competeert sijne hoocheyt noch in landtpacht binnen Cortemarck ende Handtsaem 151 groten ende 2 stuij[vers] tsiaers.

Aengaende de baijlliage, is ad vitam gegunt bij sijne hoocheyt aen heere Jan Dhoonis.