SPECIFICATIE VAN DE POINTEN DAERINNE CONSISTEERT HET RECHT VAN DEN HOOCHBAILLIU DER STEDE ENDE CASSELRIJ VAN CORTRIJCKE

Ed. J. Monballyu In: De Leiegouw, 16 (1974), 209-220

p. 216

[1] Alvooren is te noteren dat bij de ghedecreteerde costumen int iaer 1516 zeer luttel ghedisponeert is int particulier van deze materie, ende daer bij de zelve costumen particulierlick ghedisponeert es, zal hier naer t' zijnder plaetze verclaert worden.

[2] Nemaer bij de zelve costumen art. I. van de eerste rubrica es gheseijt dat de officiers ende justiciers van Curtrijcke (danof d'hoochbailliu den uppersten is) hemlieden reguleren int beleedt van justitie, jurisdictie, policie, sheeren waerheden, ende ander ghelijcke zaken, naer uutwijsen van de concessie, interpretatie ende ordonantie bij der K. Majesteijt verleent ende huer oude vermoghen.

[3] Dus is te ondersoucken ende hier te declareren uut de voornoemde concessie, interpretatie ende ordonnantie (twelck zijn de Caroline ende de sententie interpretatoire daernaer ghevolcht daartoe oock ghevoucht mach zijn de reconciliatie van den iaere 1580 ende uut zijn oude vermoghen, waerinne dat oock consisteert trecht van t' voornoemde hoochbailliuaige.

[4] Hebben alvooren hier ghenoteert dat de K. Mayesteyt bij de voornoemde sententie inter pretatoire van den iaere I547tich verclaerst heeft, dat hij niet en verstaet in eenich point ghederoguiert t'hebbene aen de preheminentie ende authoriteijt van den voormelden hoochbailliu. Hiermede consoneert ende accordeert t' voernoemde article van de costumen.

[5] Dat ghepermitteert, zal hier naer verclaert zijn, waerinne de voormelde preheminentie ende authoriteijt consisteert.

p. 217

[6] Alvooren zo wordt den voornoemden hoochbailliuaighe committeert bij zijne Majesteijt (article 2 van de Caroline).

[7] Mach ghestelt ende daertoe ghecommitteert zijn persoon poorter ofte inbooren, ofte oock niet inbooren.

[8] Heeft macht te doen ende exerceren alle exploicten van justitie ende te vervolgen s' conincx proufficten alle amenden ende boeten zoo wel binnen der stede als casselrije up poorters ende andere, volghende de oude privilegien, keuren, statuten ende ordonnantien die tot dien tijdt hadde gheobserveert gheweest int faict van justitien (eodem art. 2 van de Caroline).

[9] Hier es wederomme te observeren, dat de Caroline den hoochbailliu renvoieert tot ondersouck van zijne preheminentie tot de voornoemde oude observantie die consisteert in de naervolghende pointen.

[10] Alvooren zoo es de voornoemden hoochbailliu souverain bailliu van der voorseide stede ende casselrij; doet zijnen eedt alvooren in de Camer van Rekenijnghe te Rijsele, daernaer voor schepenen van Curtrijcke en laest te Thielt voor gheheele de casselrije; vermach te committeren eenen stedehouder; vermach binnen der stede ende casselrije te maeken ende committeren alzoo vele dienaers alst hem belieft.

[11] Vermach duer hem zijnen stedehouder ende dienaars buijten schependomme dezer stede universelick al de casselrije duere, oock binnen de steden daerinne gheinclaveert, te vanghen ende executeren zonder obeisance, alle personen poorters ofte ghedieden om criminele zaken, behoudens de ghevanghenen heurlieder declinatoire ende renvoij indiender eenich toestaet; ende indien de ghediede van Curtrijcke poorter waere van eenighe van de vier steden van de casselrije zauden daer in vanghenisse blijven.

[I2] Vermach met schepenen te maken keuren ende statuten, de zelve oock te veranderen alst hemlieden goet dunckt.

p. 218

[13] Ende als eenen persoon uutgheseijt is uut der stede ende casselrije, vermoghen den voornoemden hoochbailliu ende schepenen den uutzech te veranderen in ander civile beterijnghe naer d'exigentie van de stucke.

[I4] Vermach in d'absentie van den schout te manen de vierschare.

[I5] Vermach met eenen schepene vrede te nemen ten versoucke van partije.

[16] Den hoochbailliu vermach assistentie te versoucken doende eenich exploict van de bijstaenders, die ghehouden zijn hem assistentie te doene, up peyne van arbitraire correctie.

[17] Den hoochbailliu vermach te versoucken briefven van hofsluijtijnghe in de causen van de poorters ofte poorteressen criminelick ghevanghen ofte aenghesproken binnen der casselrije, alwaert dat den ghevanghenen ofte aenghesproken partije niet en verzochte; ende de wetten zijn ghehouden de zelve briefven te obedieren up de boete van 60 lb. parisis die den hoochbailliu angaet (art. 38 van de Caroline en art. 43).

[18] Zoo hem oock angaet ghelijcke boete als de wetten van de casselrije niet en obedieren de lettren van hofsluijtijnghe die partije impetreren in civile ofte criminele zaeken (dictis articulis 43 ende art. 37 van de Caroline).

[19] Heeft tsijnen proffijte de boeten van de saisinbrake (art. I7 van de Caroline).

[20] Item de boeten van de quaede arrestanten (art. 18 van de Caroline).

[21] Schepenen en vermoghen gheene kueren te veranderen zonder den hoochbailliu (art. 19 van de zelve Caroline).

[22] Alle faictboeken gaen den hoochbailliu aen, zoo blijckt bij de rekenijnghe¹⁷ die hij danof doet in Camer van rekenijnghe tot Rijssele, ende gheene officiers van de casselrije, niet meer die van de steden daerinne gheinclaveert, en hebben recht van preventie (art. 39 van de Caroline), ten waere in present faict omme te verhaelen de boete van 3 pond parisis, blijvende tsurplus ten proffijcte van den hoochbailliu (art. eodem).

p. 219

[23] Ende omme de zelve boeten te achterhaelen ende te innene, heeft den hoochbailliu gheuseert te doen houden bij schepenen faictwaerheden, en de te dien faicte te doen uproupen bij kerckgeboden alderhande oirconden van de faicte kennisse hebbende, die ghehouden zijn ter voorseide waerhede te compareren up de peijne van thien ponden parisis ende up herdachvaert te zijne t' heurlieden coste, ten waere dat zij cause probable ende legitime hadden van excuse.

[24] De zelve faictwaerhede ghehouden zijnde, zoo vermach den hoochbailliu alst hem belieft, te houdene ontpluck, ende bij manijnghe ende vonnisse versoucken dat schepenen ontplucken ende wijzen wat hemlieden ghebleken is van de faicte daerup hij zijn beleedt ghedaen heeft, die de zelve enqueste ende beleedt ghezien hebbende wijsen ter manijnghe van de scouteten in vierschare naer tgone dat hemlieden ghebleken is.

[25] Den hoochbailliu doet daernaer de uutghegeven persoonen dachvaerden, bij den onder bailliu indien zij binnen stede ende schependom woonen, daer neen, ende indien zy wonachtich zijn binnen der casselrije, bij eenen van de dienaers t'haerlieder domicilie, omme te commene t'heurlieden ontscult teenen zekeren competenten vierschaerdaeghe, omme indient hemlieden goetdunckt, ieghens de voornoemde wettelicke bedracht ende uutgheven ghehoort te zijne.

[26] Ende indien den uutghegeven ende ghedaechden persoon compareerde om zijn ontscult te doene, zoo es hij ghehouden zeker te stellen van t'ghewijsde te betaelen, ende zoo wie in ghebreke es t'selve te doene, men procedeert voorts in de zake ghelijck off hem niemant ghepresenteert en hadde, van derden daghe te derden daghe.

[27] Zeker ghedaen hebbende, wert ghehoort in zijn excuuse, ende zal moghen versoucken t'hebbene naemen ende toenaemen van de oirconden ieghens hem beleedt, mitsgaders copie van de interrogatoire.

[28] Indien den uutghegheven persoon niet en doet blijcken van zijne legitime ende souffisan te exceptie ende ontscult, wordt ghecondemneert in de boete naer d'exigentie van de stucke.

[29] Te wetene indien hij iemant ghegheven hadde in evelen wille opene wonde met loopende bloet, in de boete van 60 lb. parisis, met wat instrument tselve waere ghedaen.

[30] In der ghelijcken als iemant in evelen wille op iemant een bloot mes uutghetrocken heeft, verbuert de boete van 60 lb. parisis.

p. 220

[31] Die eenen anderen ghesmeten heeft met eenen ghemaeckten stock zonder loopende bloet, de boete van 10 lb. parisis.

[32] Indient gheenen ghemaeckten stock en is, in de boete van 3 lb. parisis.

[33] Die eenen anderen ghetrocken heeft bij den haire, ghesteken ofte ghesmeten dat hij ter aerden viele zonder bloen, in de boete van 10 lb. parisis.

[34] Indien iemant ghesmeten waere dat hij uutter neuse bloedde, ofte ander conduicten, in de boete van drie ponden parisis.

[35] Indien iemant een ander begote met bier in evelen wille, in de boete van 10 lb. parisis.

[36] Ende in ghevalle dat schepenen int visiteren van de processe bevonden dat den gheaccu seerden uut haet ende nijdt bedreghen hadde gheweest, schepenen zijn ghehouden uut crachte van privilegie bij den hoochbailliu hier voortijds van den Grave van Vlaenderen vercreghen, hem te gheven de namen ende toenamen van de persoonen die zulck bedrach hebben ghedaen, omme daervan punitie te doen ghescieden naer d'exigentie van de zaeke.

[37] In ghevalle de ghedaechde persoonen niet en compareren t'huerlieden ontscult binnen de drije wettelicke vierschaerdaghen, worden danof versteken ende ghecondemneert in de boete naer d'exigentie van de stijcke, zonder breeder verificatie te moeten doene, dan mette wettelicke bedrachte ende notoiriteijt van de zaeke.

[38] De ghetuughen in faictwaerhede en hebben gheen vacatie, maer indien de zake up de ontscult quaeme tot enqueste ordinaire, zoo valt er taxatie van vacatien van de oirconden die den hoochbailliu zoude ordinairlick doen hooren.

[39] Die een ander quetst uut noodtwerre, en ghelt gheen boete.

[40] Ghewijsde ofte ghecomposeerde boeten die den hoochbailliu angaen, zijn gheprefereert voor andere clachten (art. 6, 3de rubrica van de costumen van Cortrijcke).

[41] Den hoochbailliu uutter naeme van de prince competeert t'derde van de boeten van weeserie (rubrica 13).

[42] Den hoochbailliu met schepenen gheeft letteren van octroij om te moghen vercoopen immueble goet de wesen toebehoorende (art. 6, rubrica 13).

[43] Al eijst dat andere officieren van der stede eenighe calaingen doen, dies nietieghenstaen de zoo competeert den hoochbailliu t'recht van zijne Majesteijt, die danof rekent in de Camer van rekenijnghe naer costume tot conservatie van het recht van zijne Majesteijt.