STATUTA LOSSENSIA, SIVE EDICTA, CONSTITUTIONES, DECLARATIONES & JURA COMITATUS LOSSENSIS; CUM TOPOGRAPHIA, SEU DESCRIPTIONE URBIUM, PAGORUM & LOCORUM EJUSDEM

Cum summo labore & studio recollecta a clarissimo, consultissimoque Domino LAURENTIO ROBYNS, Juris Utriusque Doctore, & Curiae Leodiensis Advocato

PARS TERTIA

LEODII

Typis F. ALEXANDRI BARCHON, 1717

(p. 87 - 100)

Rechten der Scholteten van het Graeffschap van Horne vernieuwt, ende geconfirmeert den 26. July anno 1624 ende den 10. Novembris 1654

REGLEMENT

Ferdinand by Godts ghenaeden, Aertsbischop tot Ceulen, des Heyligen Romschen Ryck door Italien Aertscancellier en Ceurforst, Biscop tot Luyck, Hildesheim, Munster, Paterborne, Coadjuteur tot Berchtesgaeden, Administrateur tot Stavelot, Palsgrave by den Rhyn, Hertoch in over ende neder Beyren, Westphalen, Engeren, ende Bouillon, Marckgrave tot Franchimont, Grave tot loon, Loigne, Horne, &c.

Alle die geenen die dese tegenwordige sullen sien oft hooren lesen saluyt, laeten ende doen weten dat ons van wegen Renier van den Camp oetmoedelyck is verthoont, hoedat hy als Officier ende schoutet ons Graeffschap Horne syn devoir (soo hy verhoept) trouwelyck gedaen heeft ontrent vyffthien oft sesthien iaeren, ende soo hy suppliant t'sedeert het vertreck van Mevrowe van Blienbeeck geenen staet noch Reglement en heeft gehadt in d'executie van syn officie, noch derven exigeren van die delinquenten soo wenich in de civile breucken, als van die criminele compositien, die niet capitael en syn, ende die capitael syn daer van t'ontfangen den vyffden penninck, soe den suppliant hier bevoerens gewonelyck was door dien (soe het scheen) hem qualyck naer ghehouden wort. Sulcx dat den suppliant om aen ons niet te misdoen, oft iemant t'offenseren t'sedert niet en soude veel genoeten noch geprofiteert hebben als syne vacatie ende arbeyt halft sollen moegen verheysschen ende meriteren, waer over, tuschen den Lieutenant Drossardt Poyen ende den suppliant diverse disputen, ende questien geresen syn, om dan vorders daer in te versien heeft ons oetmoedelyck gebeden dat ons gelieve hem te geven een genadich reglement exhiberende hier volgende d'extract der Loonscher lantrechten der Scholteten, ende Drossarden aengaende, onder vast betrouwen dat wy hem suppliant niet anders en soecken te tracteren als andere Schouteten in der selver Graeffschappe getracteert en worden.

Rechten der loonsche Scholteten van Vliermael van ding tall

I

Ter tweeder genachten soo wel in reel als personeel saecken valt die boet van seven schellingen.

II

Want oyck ter eersten genachten claecht ende antwordt van ontkentenisse vergaedert soe valt die boet van seven schellingen.

III

Want den aensetter geen ondersaet der bancken en is, soo moet hy der tweeder clachte den Scholtis contenteren, oft ingeseten borge stellen voor die boet van seven schellingen.

IV

Constituerende partye is den Scholtis schuldich eenen stuyver.

V

Van verkiesen oft termynen t'ontfangen en compt den Scholtus niet, maer als opt verkues geclaecht wordt valt den Scholtis die boet van seven schellingen.

VI

Wanner appellatie gebeurt soe moet den appellant den Scholtus geven een boet van seven schellingen.

VII

Wanner geleitenis der panden gebeurt, soe compt den Scholtis van den ontfanger dobbelen cyns ende eenen ban, item eenen ban is eenen stuyver.

VIII

Item van vytcomste compt den Scholtis vier stuyvers.

IX

Alle acten van reninge ende steeninge, ende vytcomste ter oorsaecken van dien syn dobbel rechten.

X

Als naer geleytenisse ende by Schepenen vonnis iemant affgeboeden wordt, ende niet en ruympt binnen den behoerlycken tyt, soo valt hy den Scholtis in seven schelingen, ende die moeten hem afgepandt worden eerdat tweede affgebodt gecondicht, anders sy syn den Scholtis verlooren.

XI

Insgelycken halt men van den tweeden ende derden affgebodt.

XII

Dat vierde gebodt offt grot gebodt moet geschieden by den Scholtis met vier Schepenen daer van t'samen sy met den Secretaris hebben eenen gulden, hier van den Scholtis vier stuyvers, item die pene daer aff, gaet den Drossaert aen.

XIII

Wanner houwelyxe voorwaerden oft testament ingestelt wordt om te approberen compt den Scholtis twelf stuyvers.

XIV

Vanner sich iemants opponeert tegen approbatie van testament offt houwelyxe voorwaerdt, valt den Scholtis die boet van seven schellingen.

XV

Van conden oft getuygen in den eydt te stellen compt den Scholtis niet, dan wanner sy ter eerster instantien niet en compareren wysen schepenen noch ens te gebieden op een boet van seven Schellingen, sulx gedaen synde, ende alsdan niet en compareren valt den Scholtis die boet van seven schellingen, tensy sy wettelycke redenen hebben om sich t'excuseren als door cranckheyt oft andersints.

XVI

Alle conden in den Laethove moeten by den Meyer geschieden, daer aff hem coempt twee stuyvers, ende als die hoogheyt aengaet oft den grondt oft panden, soo heeft den Meyer vier stuyvers, ende twee laetschepenen die hy mede moet leyden twe stuyvers.

XVII

Vanner voorwaerden, testamenten, oft andere acten worden besegelt compt den Scholtis vier stuyvers.

XVIII

Als eerffgoederen gereleveert worden compt den Scholtis dobbelen cyns, ende eenen ban is eenen stuyvers.

XIX

Wanner die relieve niet en geschiet binnen ses weecken nae die afflyvicheyt des lesten helders, valt den Scholtis die boet van seven schellingen.

XX

Als men niet sekerlyck en weet van den eerff cyns daer die erve mede als gront cyns belast is, want dickwils die cynsen gedrongen worden van den eenen goede op d'ander, soe estimeert men yegelyck bonder op eenen alden groot, is twee stuyvers int loens, ende aldus compt den Scholtis oft Meyer van relive oft transport van den bonder vier stuyvers, ende alsoo naer advenant.

XXI

Stock goet comende van vader oft moeder, alt vaeder offt alde moeder mach een gebusdom releveren een voor al, daer van gevende dobbelen cyns ende dobbelen ban.

XXII

Soo wanner eenigen erffdom getransporteert wordt, soo coempt den Scholtis oft Meyer dobbelen cyns ende eenen ban.

XXIII

Zyetvallige goederen coemende van oom oft muye, nichte oft neve moet ieder hoff syn deel ontfangen by hun selven, offt eenen anderen, daer van gevende den Scholtis dobbelen cyns ende eenen ban.

XXIV

Als eenige rente, oft iaer gulde gereleveert, oft getransporteert wordt, soo coempt den Scholtis oft Meyer boven den ban van gelt rente van ieder gulden iaerlyx eenen stuyver, item van ieder vat coeren oft ander graynen iaerlycx een ort.

XXV

Van transporten, vytgaende der tochten compt den Scholtis naer advenant der guederen, gelyck in andere transport offt relive.

XXVI

Want eenich bescud geschiet van eerff, oft der beschudder ter gichten coempt, oft der cooper hem naederschap bekent, soo is der bescudder schuldich dobbelen cyns ende eenen ban.

XXVII

Van de gelt renten die beschut worden, is den beschudder sculdich van den gulden iaerlycx een stuyver boven den ban, ende van coeren renten van den vat een ort, soo verre hy ter gichten coempt oft hem naederschap bekent wordt.

XXVIII

Want gerichtelyck eenighe erfrente valt tuschen cooper ende vercooper offt beschudders, alsoo datter allegatien gedaen worden, die eene contrarie den anderen, soo valt die boet van seven schellingen.

XXIX

Die ons lieffs heeren wonden, Lyden, oft Sacramenten sweeren, valt eerstemael in die pene van negen stuyvers, andermael in achtien stuyvers, deerdemael in seventwintich stuyvers, waer van den scholtus heeft dat deerden deel, item die Kercke daer sulcx gebuert dat ander deerden deel, ende der aenbrenger dat derde deerden deel, volgens den eersten punct der reformatien.

XXX

Met worden te kyven sonder apparentie te slaen, daer en heeft den Scholtis niet aff maer wanner sy moeten gehalden worden soe vallen sy in die boete van seven schellingen.

XXXI

Wanner iemant van eenige injurie, schelt worden, ende drygementen, ende andere dergelycke saecken gecondemneert wordt, soe compt den Scholtis halff, soo veel als die partye, ende tot meerder seeckerheyt is oerbaerlyck der Officier te claegen metter parthien.

XXXII

Eenen vystslach is aen die partie eenen wech sint Joest, dry realen, item aen den Scholtis seven schellingen, item eenen real is daertich stuyvers.

XXXIII

Eene zypende wonde van wat groote oft diepte sy soude moegen syn, is aen die parthie eenen wech tot Vindomen is vyft realen, item aen den Scholtis dry realen.

XXXIV

Eene wyckende oft bendige wonde, van wat groote oft diepte sy is, aen de partye eenen wech tot Rutsemedouwe, tien realen, item aen den Scholtis dry realen.

XXXV

Manck leemde is aen die partye eenen wech S. Jacob, twintigh realen, te weten want eenen vinger oft teen aff is, item aen den Scholtis vyff realen.

XXXVI

Principael leemde te weten want een handt oft voet aff is, offt in handt, been, offt voeten soo seer gequetst is, dat men daer aff manck oft kreupel blyfft, alsoe dat men daerom quaelyck broodt gevinnen can, is aen de partye eene wech tot Cypres, 40 realen, item aen den Drossardt 20 realen.

XXXVII

Doodtslach is lyffstraff aen den Heere, ende parthie te corrigeren.

XXXVIII

Item, lant soene is eenen wech tot Vindome, tot Rudsemedouwe, tot S. Jacob, ende tot Cipres, facit 75 realen.

XXXIX

Die beecken ende waterloopen mach der Scholten tot synen costen laeten visiteren, alst nodich is, principalyck in behoerlycke tyden, als ingaende April, ende den halven oest, ende dat overmits voorgaende publicatie van vyffthien daeghen, ende soo wye dan gebreeckelyck bevonden wordt is gevallen in seven schellingen.

XL

Insgelycken iaerlycx eens naer behoorlycke publicatie ende termyn ist noedich ontrent den halven meert aen eerven lanx die gemeynten reynende, ende die qualyck geureert oft toegemaeckt hebben, oft oyck die gemeynten te nae gegraeven oft gesloeten heeft valt in de boete van seven schellingen.

XLI

Oock aenstaende den oest ist noedich in gemeyn straeten ende lanx die gemeyn wegen, daer die ondersaeten met hunne vruchten passerende syn, om naer die scheuren te vaeren, ende wie bevonden wordt syne boomen oft heggen over die stegen hangende, ende niet affgehouwen en heeft, nae den gebodt, ende die vyfftien daegen geexpireert synde valt in seven schellingen.

XLII

Wanner die ondersaeten over mallekanderen claegen van dat sy den eenen den anderen verducken met water loopen, grachten, ende qualyck vreeden, oft andere dergelycke saecken, sal men ten versueck der partyen nae conde ende weet den partyen gedaen, sulck laeten visiteren, wye int onrecht bevonden wordt valt in seven schellingen.

XLIII

Die ondersaeten met consent des Scholtis moegen op t'iaergedingh seecker ordonnantien ende policien oprichten, soe verre die niet en contrarieren godts geboeden oft den Loonschen Landtrecht, die hun beduncken der gemeynten profitabel te wesen, ende dat op sekere poene ordonneren, die welcke niet boven acht gulden, die comen den Scholtis toe, maer die excederen die voors. somme coemen den Drossard toe.

XLIV

In de Loonsche lantrechten syn oock wonende ende weegen gelyck, ende die parthien die gewoont syn geweest hebben den keur oft sy die wegen oft gelt kiesen.

Waeromme soe ist dat wy gesien ende geexamineert hebbende die puncten ende articulen voors. hebben die selve vernieuwt, geconfirmeert, geapprobeert, vernieuwen, confirmeren ende approberen mits desen, in alle ende yegelycke haere partyen behalven dat in die ses seven ende acht ende derdichsten artikelen onsen Scoutet voors. allen hebben sal het vyfde deel boven syne costen, als hy die saecke sal vervolgen, ende die boeten comende in den 44. Artickel sullen gedeylt worden tusschen den Drossardt ende Scoutet ordonnerende ende bevelende wel eernstenlyck aen onse hooge ende andere officieren Justicieren ende ondersaeten dien sulx eenichsins mach aengaen, die selve puncten ende artikelen strichtelyck t'observeren, ende onsen Scholtis voors. van alsulcke boeten ende amenden te laeten vrylich gebruycken ende genieten sonder daer tegen te doen offt laeten geschieden behalven aen ons nochtans ende ons naecomelingen d'interpretatie, moderatie ende oeck herroepinge der selver in veugen als wy naer recht tot conservatie van onse princelycke authoriteyt, ende gelegentheyt der saecken noodich oft nut te syn bevinden sullen, want ons alsoo geliefft, gegeven onder onsen segel secret in onse stadt Luyck desen 26. July 1624 was gevidimeert BLOCQUERIE vidit, ende onderteykent ZORNE.

Ende was den segel van Syne Dorluchtige hoocheyt opgedrucht int root wasch, alle twelcke voorscreven geregistreert synde wy Schepenen boven genoempt (gelyck ons sculdicheyt is) in hoeden der wet genoemen, ende door onsen geswoeren landt Secretaris doen onderteckenen, onderstont Quod attestor, ende was onderteekent LEONARD TOBBEN, Comitatus Hornani Secretarius. Dese copie accordeert met het gicht boeck des hoff gericht Halen. Quod attestor ende was onderteckent LEONARD TOBBEN, Comitatus Hornani Secretarius.