STATUT SUR LES SERVITUDES.

COUTUMES DE LA VILLE DE LOUVAIN.

TEXTE [1]

Statuyt ofte ordonnantie van servituyten

in der stadt ende vryheydt van Loven.

 

p 220

10 juin 1730.

Om te verhoeden de menighvuldighe questien ende processen, die men daegelyckx siet gereysen in materie van paelinge ofte scheydinge van huysen ende erven binnen dese stadt ende jurisdictie der selver gelegen, ende des daeraen kleeft; ende dat daertegen niet genoeghsaem en is versien by d'oude pael-rechten, die in sommige articulen duyster ende incorrect zyn, ende anderdeels door langheydt van tyde gegaen in niet-observantie, soo ist, dat myne heeren die meyer, borgemeesteren, schepenen ende raedt der hooft-stadt Loven, om hierinne te versien, hebben geordonneert ende gestatueert, ordonneren ende statueren mits desen de naer-volgende poincten, die voor het toekomende punctuelyck sullen moeten achter-volght worden.

CAPITTEL I.

VAN PAELEN ENDE MEEREN.

1. In den eersten, dat soo wanneer tusschen eenige partyen binnen dese stadt ende jurisdictie der selve questie is om meeringe, erff-scheydinge, huys-bouwinge, servituyten ende diergelycke saeken, ende onder malkan- deren niet en konnen over-een komen, sullen gehouden zyn te komen voor heeren borgemeesteren, ende de selve versoecken van te komen ter plaetse, beneffens eenen secretaris ende de gesworen pael-meesters deser stadt, ofte andere experte meesters by de heeren borgemeesteren t'assumeren, soo die pael-meesters in hun geheel niet en waeren, ende aldaer ter plaetse examineren de bescheeden van partyen, de gesteltenisse van de plaetse, ende andersints het gene daer valt te doen, om, des gedaen zynde, ende de meesters hun oordeel daerover gegeven hebbende, in collegio door heeren borgemeesteren te worden uyt-gesproken.

2. Item, soo eene partye vermeynt te zyn gegraveert by dese uytspraeck

p 222

ofte vonnisse, sal daervan moeten appelleren binnen vier-en-twintigh uren naer d'insinuatie van den voorschreven vonnisse, innegevolghe den art. 35, cap. I deser stadts gedecreteerde costuymen.

3. Item, soo wanneer de voorschreven paelinge sal zyn versocht van beyde de partyen, sal in de kosten econdemneert worden de gene sal ongelyck hebben ende in soo verre dese paelinge maer en waere versocht van eene partye, sal de selve oock alleen de kosten moeten draegen, ende sonder haere tegen-partye daermede te konnen dwingen, ten zy naer voorgaende daeghement, pertinente conclusie, ende daerover vonnisse te hebben bekomen.

4. Item, als 'er geteeckende paelen gevonden worden, ofte steenen tusschen d'erven van twee oft meer partyen, sullen die voorschreven paelen van weerden gehouden worden, ten waere d'een partye wilde sustineren dat de selve paelen niet behoorelyck ende waerachtigh en waeren, oft eenigh bescheedt hadde ter contrarie, oft bethoonde dat de selve aldaer gheene dertigh jaeren en hadden gestaen.

5. Item, soo wanneer geene paelen tusschen partyen erven bevonden en worden, soo behoort d'erve gescheyden te worden naer de levende struycken, soo daer eenighe te vinden zyn tusschen de erven, ofte wel naer de oude metselrye daer ontrent staende, ofte naer de getuygenisse van goede lieden, die over lange jaeren daer verkeert hebben, ende dien achtervolgende daer eenen pael-steen doen setten ende soo verre men binnen dertigh jaeren daernaer eenen anderen paelsteen vondt, soo behoort men den nieuwen pael-steen wegh te nemen, ende de erve te scheyden volgens den ouden pael-steen.

6. Item, als eenige goeden, huysingen oft erven in twee, dry ofte meer deelen moeten geleght ende gesepareert worden, sal de selve scheydinghe moeten geschieden met pertinente af-teeckeninge by de weth, met interventie van pael-meesters, ofte persoonen hun des verstaende.

7. Item, als tusschen partyen stoot gereyst, uyt dien dat d'een partyemeynt dat d'ander met haere erve te verre in de syne gekomen is, ende men die erve met geenen pael-steen en vindt gescheyden, soo sal de weth, met pael-meesters ofte andere persoonen hun des verstaende, naer d'oude teeckenen oft struycken, die sy vinden, ende naer getuygenisse van goede lieden, die over langhe jaeren op de voorschreven goeden gewandelt ende

p 224

verkeert hebben, die erve tusschen de voorschreven partyen scheyden, op haeren eedt ende naer hun beste. Ende 't gene dat naer de scheydinge der selver aen elck van de partyen toe-behoort, sal de weth hem doen volgen; maer oft 't geviel dat men binnen dertigh jaeren daernaer ouder paelsteenen tusschen de selve erven bevondt, soo soude men de nieuwe pael-steenen, die naer de oude struycken oft andere teeckenen oft getuygenisse gestelt waeren, uyt-doen, ende de voorschreven erven naer d'oude pael steenen scheyden ; maer hadden de nieuwe paelen dertigh jaeren ongestoort gestaen, soo souden sy blyven staen, al waeren daer eenighe oude paelsteenen gevonden.

8. Item, niemant en magh eene paele doen setten, ten zy ten overstaen van syne regenooten; ende by aldien sy niet en convenieerden, sal sulckx moeten geschieden ter interventie van de weth, met assumptie van persoonen hun des verstaende, als landt-meters, etc. Over-een-kominge van eenige costuymen in materie van servituyten. Met dit eerste capittel, ofte eenighe articulen van 't selve, zyn over-een- komende. Brussel, titel oft statuyt van meeringhe, art. : 1, 2, 92, 96, 97. Antwerpen (Impressae), titel LXII, per totum titulum. Lier, titel XIII, art. 2, 5. Mechelen, titel XIV, art. 2, 7.

CAPITTEL II.

VAN EDIFICIEN, GEMEYNE OFTE ANDERE MUEREN OFTE WANDEN.

9. Een-iegelyckx erve is vry van den grondt tot den hemel toe, ten zy

p 226

dat blycke van eenige servituyten ter contrarien, accorden, situatien, etc. Siet except., art. 26, 51 ende 103.

10. Item, soo wanneer iemandt wercken wilt op eenige plaetsen daer noyt gewerckt en is, ende aldaer paelen staen, die men moet uytdoen, en magh het selve niet gebeuren sonder syn regenoten daerby te roepen, ende moet den genen, soo willende wercken, syne timmeringe ende metselrye setten tot het middel van de paele, sonder eenige ozy-druppe te behouden dan indien hy tichelen ozy-druppe wilde behouden, moet hy syne edificie t'synder erve-waerts inne-setten vyff duymen; ende oft hy staecken ozy- druppe maecken wilde, moet hy dyen inne-waerts setten vyfthien duymen, ende den selven ozy-druppe leyden binnen synder erve, ten waere dat in sulcke plaetse beyde de partyen gelyck wercken, in welcken gevalle sy alsdan het waeter sullen af-leyden ten gelycken koste, leggende ende onderhoudende eene gote ; maer soo verre d'een langer oft voorder werckte dan d'ander, soo moet de gene langer werckende 't selve linghsele alleen op synen koste draegen.

11. Item, soo verre iemant eenen anderen consenteert in synen muer, wandt oft gevel te vaeren, wordt daerdoor gemeyn ter hooghde ende ter breede van de op oft invaeringhe, ten waere den toe-laeter daervan naeme co ie acte oft bescheedt.

12 Item, soo wanneer iemant consenteert den anderen in synen muer, wandt ofte gevel te vaeren, soo moet den invaerder alsulcken gevel, muer ofte wandt helpen onderhouden alsoo verre hy dyen gebruyckt heeft, ende niet voorder, noch hooger, noch breeder.

13. Item, alswanneer eenen gemeynen muer. wandt ofte gevel uyt synen loote staet, quaet ende ruineus is, ende dat den selven behoorde gerepareert oft hermaeckt te worden, moeten alsulcke partyen de reparatien ten gemeynen koste doen, in sulcken hooghde ende linghde als sy den selven respectivelyck van oudts gebruyckt hebben; ende en magh d'eene partye

p 228

sonder consent van d'andere syne hellicht niet afbreken; ende dyergelycken muer moet door den eygenaer gerepareert worden.

14. Item, als eenige mueren staen tusschen de erven van twee partyen, ende dat d'eene partye daer-in ende op-gevaeren is, ende op d'ander zyde ter andere partye erve-waerts in den selven muer blinde vensteren, nooten, hoofden ofte rabatten om poorten ofte deuren aen te hangen, staen met den selven muer gemaeckt; mitsgaeders als iemant door den muer geanckert is, oft daerin freyten heeft ; als eenige venster van buyten aenhanght, ende van daer open ende toe-gedaen wort; als de balcken beyde de zyden doorgaen als in alle plaetsen boven ende beneden masier-gaeten staen van beyde zyden, oft dat aen beyde zyden geen masier-gaeten en zyn; item, als op den muer eene gote light die van beyde zyden het regen-waeter ontfanght: soo is dyen muer beyde den partyen ende haere goeden aldaer gemeyn, ten waere dat tusschen de selve partyen eenige brieven, geschriften oft wettigh bethoon waere, die daeraf niet [2] anders verclaerden, ofte wel, dat de situatie van den muer, oft gelegentheyt van de plaetse possessie aengewesen [aenwesen], dat den voorschreven muer aen d'een oft d'ander partye privati-velyck soude toebehooren, 't zy voor het geheel ofte deel, als van hooghde, breede, lenghde, etc., soo dat voor gemeyn maer en sal gehouden worden de breede ende hooghde, dat van wederzydts bebauwt ende betimmert is, ten waere teeckenen stonden van gemeynschap, als andersints, etc., in de deelen van hooghde oft lengde niet betimmert zynde; maer in-slaen van nagelen, haecken oft houwvasten en beteeckenen geen gemeynschap; ende als op d'eene zyde in den muer alleen eenige masier-gaten oft diergelycke teeckenen staen (al waer 't oock soo dat de selve teeckenen uytgedaen ende gebroken waeren, ende de gaten noch daer stonden, oft dat-se toe-gemaeckt of toe-geplaestert waeren), soo behoort dyen muer, op wiens zyde alsulcke teeckenen bevonden worden, hem alleen toe. Ende als in eenen muer tusschen partyen erve staende ter dickte van onderhalven steen, van wederzyts bevonden worden masier-gaeten, te weten van d'een zyde ter dickte van eenen geen, ende van d'ander zyde ter dickte van eenen halven steen, sal dusdanigen muer gereputeert worden voor eenen gemeynen

p 230

diviesen muer, dat is: dat ieder in den voorschreven muer niet voorders en sal mogen vaeren als ter dickte van syn masier-gat : d'een partye ter dickte van eenen steen, ende d'ander tot eenen halven steen.

15. Item, als d'eene partye op eenen gemeynen muer met synder timmeringe oft metselrye hooger wilt vaeren dan d'ander, oft den selven muer verdicken, dat partye het selve wel magh doen op haeren kost alleen; ende moet alsdan de kepers van den huyse van d'ander partye korten, ende de wormen oft solement ontslaen op noten, daeronder in den voorschreven gemeynen muer gesteken, ende al stoppen dat hy breeekt.

16. Item, oft partye syne voorschreven timmeragie oft metselrye van sin was af te breken, soo magh hy het selve doen, nemende tot sich alle de materiaelen, stellende desen gemeynen muer in synen voorschreven staet: maer by aldien d'ander partye oock op-gevaeren hadde in desen opgaenden muer, sal den selven niet mogen afgebroken worden, maer sal den selven blyven staen, ende voor het toekomende sal den selven met gemeynen kost moeten onderhouden worden.

17. Soo wanneer d'eene partye ter plaetse daer eenen gemeynen wandt staet, eenighe nieuwe huysinghe oft timmeringhe begeert te maecken in de plaetse daer den wandt staet, vermagh dat te doen, ende den muer voets dick te maecken, ende hem te stellen midden in den wandt, ofte sullinghe, ofte muer, daeronder staende ende sal het selve moeten geschieden ten gemeynen kost, indyen nochtans den selven van noots-wegen behoefde vermaeckt te zyn, ende anderssints niet maer wilde hy, die den nieuwen bouw is op-maeckende, den muer in plaetse van den wandt meer als voets dickte te maecken, soo sal hy het verdicken op syne erve alleen moeten nemen ende bekostigen, ende nochtans sal den muer voets dickte gemeyn zyn ende blyven, gelyck oock de materiaelen van den af-gebroken gemeynen wandt, ende sal voorts ten gemeynen laste moeten bekostight worden het onderschoren van de stagie, balken, felieren, platen, dack ende anderssints, het gene van partye huysinge blyft staen, in sulcker voegen, dat de selve partye adaer geen schaede oft achterdeel af en kryght.

18. Maer als eene partye, in plaets van eenen gemeynen wandt, die van noodts-weghen niet en behoeft vermaeckt te worden, wilt maecken eenen muer, magh sulckx doen op synen kost, tot hem nemende alle materiaelen

p 232

van den gemeynen wandt, blyvende alsulcken muer evenwel gemeyn; ende den welcken soo moet gemaeckt worden dat d'andere partye daervan geene schaede en leyde.

19. Item, magh d'ander partye in den voorschreven muer, gestelt in plaetse van eenen gemeynen wandt, maecken schauwen, masier-gaten oft ander gerief, behalven nochtans hy daerinne niet voorder en vaere dan syn hellicht oft paert ; wel verstaende dat hy in den voorschreven gemeynen muer geene dusdanige oft andere wercken en magh maecken, waermede [hy] den selven gemeynen muer soude mogen krincken ofte verergeren ; dat oock elcke partye heure goeden [sal] mogen vestigen in sulcken gemeynen muer met anckeren ende ander yserwerck, daer des van noode is, ieder op synen kost.

20. Item, oft partye eenen gemeynen muer, dick zynde onder-halven steen, ofte meer, wilde ophaelen, ende dien muer niet en behoefde alsoo dick op-gevaert (sic) te worden als hy beneden is, soo sal men die sneede van den selven muer in beyde zyden laeten, ten waere dat over d'eene zyde van den selven muer behoefde eene gote geleydt te worden, in welcken gevalle sal-men de sneede van den selven muer geheel laeten ter zyde daer de selve gote behoefde geleydt te worden.

21. Item, als tusschen twee partyen erve eenen muer staet van onder-halven steen dick, ende d'een partye recht heeft van den geheelen steen, ende partye, eenen steen alleen toebehoorende, wilde daermede op-vaeren, ende d'ander niet, soo sal den genen, op-vaerende met den steen, den selven alleen gebruycken, sonder dat d'ander daerinne eenigh recht behouden sal; maer indien hy wilde naermaels op-vaeren, soude ’t selven moeten doen op synen halven steen, ofte op platte steylen.

22. Item, oft d'eene partye den gemeynen muer alleen op-vaeren wilde, ende dien boven soo dick niet en behoefde als onder, soo sal den genen dien op-vaerende, de sneede geheel der andere partye goeden laeten, ende sal evenwel de partye niet op vaerende syn deel behouden naer uytwysen van den gronde in den op-gehaelden muer, ende dien mogen gebruycken als 't hem gelieft; ende, dien gebruyckende, den selven helpen onderhouden, als voor.

23. Item, niemant en magh aen syn gebueren muer iet doen vast maecken, sonder consent van den genen dien den muer toebehoort.

p 234

24. Item, die metsen wilt op 't syne ende by syns gebueren erve, magh syn stellinghen maecken op syns gebueren erve, ter minste schaede ende ongerieve dat doenelyck is ende indien daer iet gebroken wort aen syn gebueren erve, dat moet hy tot synen kost weder doen maecken ende repareren, ende syne gebueren over alles desinteresseren.

25. Item, niemandt en magh aen synen muer, staende by ofte tegens syne gebueren erve, iet doen maecken,. uytsteken oft hanghen voorder dan synen ozy-druppe, die hy aldaer soude hebben.

26. Item, niemant en magh syn erve boven den ouden grondt soo hoogen, ofte oock den ouden grondt soo nederen, dat syn gebuere daermede beschaedight worde in mueren, wanden oft andere timmeragie.

27. Item, als partyen zyn besittende een ende het selven huys oft erve, te weten d'eene in den grondt ofte beneden, ende d'andere boven, komende d'een boven d'ander, ende dat d'onderste den bovensten wilde syn gebruyck af-nemen, vel contra, dat elck in syn gebruyck ende possessie sal blyven, tot dat d'een ofte d'ander partye het contrarie, ten rechte genoegh wesende, sal hebben bethoont.

28. Item, als de bovenste partye de onderste bekent, ende d'onderste de bovenste ontkent eenigh recht, soo moet de bovenste thoonen synen titel maer als de boven-partye de onderste ontkent eenigh recht, soo en moet de onderste niet thoonen dat hem den grondt onder toe-behoort, maer moet de bovenste bewysen dat hem dien toe-behoort, ende daden onderste daerinne geen recht en is hebbende.

29. Item, die onder het gebruyck heeft, is schuldigh t'onderhouden de mueren, gevele ende dat dien aenkleeft, ter hooghde ende lenghde van syn gebruyck, dusdanighlyck dat de bovenste partye niet beschaedight en worde van gelycken moet doen de bovenste van mueren, gevel, dack, etc., dat d'onderste partye oock niet en komt te lyden eenige hindernisse ; ende het gene gemeyn is, met gemeynen kost onderhouden ende repareren ten waere dat d'een partye bethoonde, dat door faute van d'ander partye de gebrekinge ofte invallinge geschiedt waere, in welcken gevalle de gebreckelycke partye op haeren kost sal moeten repareren het gene by haere faute gedaen waere.

p 236

Over-een-kominge.

Met dit tweede capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende.

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 3, 4, 5, 16, 25, 26, 27, 28, 29, 30,31, 32 , 33 , 34, 44, 45, 46, 47, 85.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32,33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40.

Mechelen, titel XIV, art. 12, 13, 15, 17, 25, 27, 30, 31, 38, 53.

Lier, titel XIII, art. 7, 8, 10, 11, 14, 16, 25, 28, 29, 39, 52.

CAPITTEL III.

VAN GOTEN, OZY-DRUPPEN, WATER-LOOPEN, BORN-PUTTEN, ENDE DIERGELYCKE.

30. Item, als tusschen twee partyen erve ter aerde is liggende eene steene gote, waerinne van weder-zyde zyn vallende de ozy-druppen, dat sulcke gote gemeyn is, ende ten gelycken koste moet onderhouden worden; maer soo verre eene partye de gote alleen gebruyckte, moet de selve alleen onderhouden.

31. Item, soo wanneer eenige gote liggende is tusschen twee partyen erve, de selve op d'een oft d'ander zyde quaedt zynde, dat het water niet af en schote, blyvende hier en daer kruypen, moet de gene daerinne 't selve, gebreck is dat remedieren, des versocht zynde van den genen daeraf beschaedight wesende, te weten, al soo verre als syn erve strcckende is ; ten waere dat die plaetse, alwaer die gote is liggende, soude zyn gemeyn, in welcken gevalle moet dese reparatie geschieden met gemeynen koste.

32. Item, als tusschen partyen erve eene gote ter aerde is liggende, ende soo enge is dat de selve onbequaem is om te ruymen, ende dat somwylen die wanden oft mueren overhangen ofte uyt den loote staen, ende door die

p 238

ozy-druppe weder-zyde beschaedight wordende, soo moeten partyen t'saemen derhandt ende met gemeynen kost boven stellen ofte leggen eene loote gote; dit alsoo gedaen zynde, en magh d'eene partye sonder consent van d'ander alsulcke gote niet af-doen, ofte laeten te niet gaen, al waer 't oock soo dat d'een partye die alleen hadde opgemaeckt oft gelegt.

33. Item, eene gemeyne gote tusschen partyen erve liggende, magh met gemeynen consent te niet gedaen worden ende [men magh] daer in plaetse stellen op de middel van de gote eenen gemeynen muer, den selven t'saemen gebruyckende, ende soo hoogh op-haelen als 't hun gelieft soo nochtans dat, in-gevalle d'eene partye hooger wilde vaeren als d'ander, dat sy sulcx sal moeten doen op haeren kost, ende dat daerdoor het gemeyn werck niet en worde beswaert ofte beschaedight; ende soo werckende, moet de voor-schreven partye op de nederste zyde, op synen kost, leggen die noodige gote ende indien d'ander partye naermaels quamp te wercken in gelycke hooghde, moeten sy ten gelycken koste de geseyde gote weder leggen ende onderhouden, ten waere d'eene partye de voorschreven gote langer behoefde te hebben, welcke lenghde sy alleen moet bekostigen ende onderhouden.

34. Item, als eene gemeyne gote boven leght, tusschen partyen erve, hebbende haeren afloop ter aerde, ende d'een partye oft d'ander daerdoor beschaedight is, 't zy aen mueren, vensteren ende diergelycke, dat partyen 't selve ten gelycken koste sullen remedieren by af-leydinge met eene buyse, ofte andersints op de beste maniere, dat d'een oft d'ander niet meer beschadight en worde; ende soo verre die gote d'een partye alleen toe-behoorde, moet sulckx op haeren koste oock alleen remedieren.

35. Item, alwaer eene gote is liggende op eenen gemeynen muer, dat d'een partye oft d'ander in den selven muer geen schouwen of ander werck en magh maecken soo naer de voorschreven gote dat den loop der selve daermede benomen ofte verkort soude worden, ofte de gote eenighsints beschaedight.

36. Item, in eene gemeyne gote ter aerde liggende, daer niet anders van wederzyts erve inne en komt als regen-water, dat d'een sonder consent van d'ander aldaer geen ander water brengen en magh.

37. Item, als eene gemeyne gote soo enge is dat men daerinne niet en kan gaen, de welcke behoort gerepareert te worden, soo behooren partyen van weder-zyts hunne mueren ofte wanden te openen, elck t'synen

p 240

koste, ende dese openinge sluyten met een nacht-slot, soo sy die openinge aldaer willen houden.

38. Item, als eene gemeyne gote ofte wegh tusschen twee partyen erve is liggende, ende dat d'een partye daerinne is hebbende den loop van eenen water-steen ofte lavoir-gaeten, den selven alsoo openbaerlyck dertigh jaeren ofte meer gebruyckt hebbende, moet 't selve behouden,oer dat d'ander partye 't selve gebruyck van synen kant kan preten-deren, als sy sulckx te voorens niet en soude gehadt hebben. Gelyck oock niemandt in synen muer magh maecken eenige gote oft lavoir-gaeten, waerdoor het water soude komen op d'ander partye erve.

39. Item, oft iemand synen water-loop hadde, 't waer van reynen ofte onreynen waetere, door ander-mans erve, moet dusdanige gerechtigheden bethoonen met wettige bescheeden, ofte possessie van dertigh oft meer jaeren, anderssints sal dese partye desen loop door syn erve moeten brengen.

40. Item, als twee oft meer partyen zyn hebbende in eene gemeyne gote water-steen, lavoir-gaeten oft diergelycke, dat dusdaenigh water dusda-nighlyck in de voorschreven gemeyne gote moet af-geleydt worden, dat den scheute van 't water d'ander partyen goeden daer neffens gelegen niet en beschaedight.

41. Item. als iemandt een fonteyn, oft water-loop heeft in syne erve, oft neffens syne erve, die diversche partyen gebruycken, ende haeren loop hebbende door meer andere erven, en mogen de gene, die gebruyckende, oft in wiens erve die staen, [dien] niet ontsuyveren oft bekommeren in den loop, gelyck oock niet de gene door wiens erve die is loopende, ten zy met gemeyn consent, soo van den genen in wiens erve de fonteyne is staende, als van den genen door wiens erve de selve is loopende ende moet elcke partye, die desen loop is hebbende, den selven onderhouden op synen kost, soo verre als syne erve, ende den oorspronck van dese fonteyn, ten gemeyncn koste ; ende en magh geen van de partyen in dusdanigen loop brengen onreyn water, ten sy met 't gemeyn consent.

42. Item, water-loopen komende van borre-putten, hemel-water ende diergelycke reyne wateren, die over ander-lieden erven moeten loopen, ende geloopen hebben door gaeten, sullen hunnen loop behoudn behalvens dat het gat, waerdoor 't selve loopt op andere erve, sal moeten vertraillient zyn met eene ysere trailie op eenen halven duym naer een gemaeckt.

p 242

43. Item, als meer erven recht hebben tot eene fonteyne ofte borre-put, ende dat een der voorschreven erven in twee, dry oft meer partyen gespleten wort, ende daerop huysinghen ofte wooningen getimmert oft gemaeckt worden, sullen de selve nieuwe wooningen met de andere het recht behouden tot de voorschreven fonteynen, borre-putten, pompen, etc., die gelyckelyck onder-houdende ende gebruyckende.

44. Item, borre-putten ofte pompen op de straeten staende, ofte die men van nieuws aldaer doet maecken, moeten de gene die het meeste erve hebben tot den voorschreven borre-put, pompe, etc., 't meest betaelen, naer breede van den voor-hoofde van haeren huyse, oock schoon jemandt binnen 's huyse borre-put ofte pompe hadde ofte niet, wel verstaende dat men aen den hoeck-huyse moet meten die metselrye.

45. Item, als men wilt weten wie tot de borre-putten ofte pompen behoort te contribueren, als daeraen eenige reparatie valt te doen, sal moeten af-gemeten worden de gene die naerder zyn aen desen borre-put als aen andere borre-putten ofte pompen.

46. Item, soo wie conduyt uyt borre-putten, kelders oft lavoiren loopende heeft, daerinne niemandt anders waeter en heeft loopende, die moet dat conduyt alleen op synen kost onderhouden; ende oft iemandt anders, een oft meer, het waeter uyt hunne goeden in 't selve conduyt by consent der gene, door wiens erve hy dat leyden soude, daerinne wilde brengen, dat sal hy mogen doen op synen kost, ende sullen sy in 't toe-komende 't voor- schreven conduyt der stadt, daer 't selve water inne-gebrocht wort, op hunnen gemeynen kost helpen onderhouden.

Over-een-kominge.

Met dit derde capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-eenkomende:

Bruxelles, Statuet van de meeringe, art. 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 36, 37, 38, 39, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70.

p 244

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 41,42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49,50, 51, 52, 62, 63, 64, 65, 66.

Lier, titel XIII, art. 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 36, 43, 45, 46, 51 .

Mechelen, titel XIV, art. 11, 16, 19, 23, 24, 25, 26, 32, 34, 44, 47, 49.

CAPITTEL IV.

VAN LICHT TE SCHEPPEN TER ERVE-WAERTS VAN SYNE GEBUEREN.

47. Dat in eenen gemeynen muer d'een partye oft d'ander geen licht en magh scheppen sonder mutuëlen consente.

48. Item, soo wanneer eenige partye in haeren muer eenigh licht wilt maecken ofte scheppen ter erve-waerts van d'ander partye. sal schuldigh wesen dit licht ofte vensteren te doen maecken seven voeten boven den grondt ; ende de vensteren staende beneden d'eerste stagie te doen vertraillien met ysere geirden, ende toemaecken met vaste glasen sonder opendoen ; ende de vensteren staende boven de eerste stagie seven voeten van den grondt te vertraillien vier duymen naer malkanderen, dat daer geen menschen-hooft door en kan.

49. Ende by aldien dat partyen grondt hooger gelegen was als den synen, ende dat alsoo de venster, ofte de vensters, tegen de hooghste erve maer een, twee, dry ofte vier voeten hoogh en waeren, sal partye geïnteresseerde in dien gevalle haer mogen bevryden met eene behoorelycke blinde ; maer en sal alsulcke blinde niet mogen maecken, by soo verre de venster van uyt den hooghsten grondt hooger waere als vier voeten, ende sal nochtans alsulcke venster moeten zyn vertrailt ende vast verglaest sonder open te gaen.

50. Item, dat het selve licht, alsoo genomen zynde ter erve-waerts van eene partye, dat dese partye, aen de welcke den grondt is toebehoorende, 't selve licht wel magh benemen met loffelycke timmeragien ofte metselrye, te weten overspannen werck met balcken ende gebonden,

p 246

ten minsten acht voeten breed binnen 's muers ten waere bescheede het contrarie, ofte situatie der plaetse aenwesen ; ende in den wel-verstaende, dat die het licht beneemt moet t'synen koste het glas, staken, geleepen ende witte steenen, die daerinne gevonden worden, doen uyt-breken ende over-leveren aen die het licht gehadt heeft, ende tot dien de vensters oft gaeten in den muer, daer het licht gestaen heeft, loffelyck toe doen metsen.

51. Item, als d'eene partye erve dusdanighlyck soude wesen betimmert ende bebouwt, dat sy maer van eenen kant en hadde de schietende locht oft sonne, en magh d'ander partye, van wiens kant dese locht ende sonne is komende, synen ouden bouw niet hoogher trecken als het selven is staende, ende eenen nieuwen niet hooger als thien voeten uytter aerde, omdat alsoo de voorschreven sonne ofte locht niet en soude benomen ofte verkort worden. Quia in duobus casibus servituts altius non tollendi reperitur esse constituata ipso jure ac lege: Primus casus est, quando vicinus non haberet ventum vel solem aliunde, nisi per locum in quo vicinus aedificare vellet. Secundus casus est, quando per consuetudinem vel statutum esset introductum, quod quis non possit aedificare, nisi ad certam altitudinem, non ultra invito vicino. Caepolla., De servit. urban. praedior., cap. 27, num. 4, lex ultima., 1; Cod. De servitut. et aqua; Tuldenus, ad Cod., dict. tit., num. 6. Item, Caepolla, De servitut. urban. praediorum, I. 1, cap. 39, num. 2 et 4; ,ibidem varia plura. Item, argumento art. 22 hic ante.

Over-een-kominge .

Met dit vierde capittel, oft eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 19, 20, 21, 22.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 32, 33.

Lier, titel XIII, art. 12, 26.

Mechelen, titel XIV. art. 14, 28.

p 248

CAPITTEL V.

VAN SCHOUWEN, OVENS, FORNEYSEN ENDE DANGEREUSE WERCKEN.

52. Als iemandt schouwen wilt maecken vast ende neffens andere partye-erve, moet hy de selve recht optrecken, sonder ter zyde in de gevels, wandt ofte mueren eenige roock-gaeten ter andere partye erve-waerts te mogen maecken; ende soo verre d'andere partye in haeren gevel, wandt ofte mueren, ter erve-waerts daer men de voorschreven schouwen maeckt, vensteren heeft, soo moet de pype der voorschreven schouwe op-gevoert worden door den gene die de schouwe maeckt, soo hoogh als d'opperste dorpelen van de vensteren der andere partye zyn; maer in-gevalle dat de andere partye, naerdien de voorschreven schouwen gemaeckt waeren, in haere goeden boven de pypen van de voorschreven schouwen eenige vensteren, licht ofte gaeten dede maecken, daeromme en sal den gene, die de schouwe heeft doen maecken, niet gehouden zyn de pypen der selve schou-wen hooger te trecken, maer wel de partye die de nieuwe vensteren ofte gaeten heeft doen maecken, soo hy wilt, op synen kost, ende alsoo moeten maecken ende op-voeren, dat de voorschreven schouwen mogen blyven staen sonder sorghe ende soo verre dese schouwen behoorden geanckert te worden, dat de voorschreven op-haelende partye dese anckers sal moeten stellen in synen gevel ende op synen kost, als voor, soo nochtans dat door het selve anckeren d'ander partye geen voorder recht in den selven gevel ofte muer behouden en sal dan hy te voorens en hadde.

53. Item, daer schouwen boven der aerden op kamers oft solders gemaeckt worden, moeten de heerden oft vier-steden, daer het vier op gestockt wordt, gewelft zyn met careel oft yser, oft anderssints, sonder die op hout oft bert te mogen maecken.

54. Item, en sal van gelycken oock niemandt eenige ovens, 't zy om broodt te backen oft tot eenige andere saecken, mogen doen maecken op hunne solders, kamers ofte andere hooghde, dan beneden ter aerdc. ofte in kelders; ende degene die alreede eenige alsulcke ovens boven in hunne huysen zyn hebbende, 't zy op solders, opper-kamers ofte elders dan beneden ter aerden, oft in hunne kelders, sullen schuldigh wesen de selve af te breken, sonder daerinne voortaen te moghen backen, ofte vier stoocken,

p 250

op de pene dat den genen die bevonden sal worden contrarie gedaen te hebben, sal verbeuren de somme van sestigh Ryns-guldens, te bekeeren een deel tot behoef van den heere, d'ander [van] de stadt, ende het derde tot behoef van den aenbrenger.

55. Item, wordt oock aen alle timmerluyden ende andere werck-lieden geïnterdiceert alsulcke verboden wercken als voorschreven is te maecken oft helpen maecken, oft daeraen te wercken, op de pene van vier-en-twintigh rynsguldens, te verbeuren by elcken van dien, soo dickwils contrarie geschieden sal, 't een derden deel tot profyt van den heere, 't ander [van] de stadt, ende het derde tot behoef van hun ambacht.

56. Item, soo wie syne huysingen oft schouwen tegen de schouwen van syn gebuer opvoert, ende hooger treckt als syns gebueren schouwe staet, is gehouden de selve schouwe op synen kost op te haelen soo hoogh als hy syn schouwe oft muer is maeckende ende op-voerende ; ende soo verre de schouwe van synen gebuer, die syne goeden niet op en voert, in het dack ofte gote van den genen die opvoert quamp alleen te staen, moet den opvoerder op synen kost de selve schouwe leyden boven de plate van het dack, ten minsten acht voeten hooger; maer en waere de schouw-pype van den genen die niet op en voert niet loffelyck immers ten minsten van eenen halven voet dick, dan rechts [slects?] heenen careel-steen over kant, soo en soude den niet-op-voerder de selve schouw-pype moeten af-breken op tot den halven voet, ende voorts alsoo op-trecken ter hooghde als die van te vooren was staende, blyvende d'ander verhooginge van daer op-waerts tot last ende kost van den op-voerder ende wanneer tusschen het werck dat op-gevoert wordt ende tusschen de schouwe eenige distantie waere, dat sy malkanderen niet en raeckten, soo en sal de partye die syne goeden alsoo opvoert (alwaer het oock dat het loffelycke schouwen waeren), niet gehouden zyn de selve mede te leyden ofte op te voeren.

57. Item, een ieghelyck sal van nu voortaen schuldigh zyn syne schouwen in tydts te doen vaegen ende reynigen, sulckx dat daerdoor geen peryckelen oft onghevallen en komen, op de pene, soo wiens schouwe in den dagh sal bevonden worden (door onachtsaemheyt van de voorschreven schouwe niet te hebben doen vaegen) te branden, ende den brandt soo langhe duerde dat eenighe klocken van kercken daerdoor quaemen te klippen, dat dien sal verbeuren de pene van ses Ryns-guldens; ende indien het selve by nachte

p 252

bevonden wordt, het dobbel van dien, te keeren als voor wel verstaende, dat de boete sal komen tot laste van den huerlingh, dien de sorge behoort te draeghen voor het vaegen van de voorschreven schouwen, ende andersints by den proprietaris, soo verre hy syn eygen huys bewoont.

58. Item, en sullen oock in de gemeyne mueren geene ovens, brouw-ketels, asten, doetsen, forneysen ofte diergelycke mogen gebroken worden, dan, sal in alle zyde, ten minsten eenen halven voet daertegen, moeten gemetst worden; noch en sullen oock eenige ovens, stoven, forneysen ofte andere peryckeleuse dingen, daer vier in gemaeckt wordt, mogen gestelt oft gemaeckt worden op kamers, oft solders, maer wel ter aerden, ofte in kelders.

59. Item, als de pael-meesters, oft werck-lieden van de stadt, tot eenige plaetsen in schouwen, ovens ofte andere van de voorschreven dingen, daer men vier in maeckt, eenigh gebreck vinden, ofte tot hunne kennisse quamp dat eenige huysen oft mueren in peryckel waeren van in-vallen, soo sullen sy, by hunnen eedt, gehouden zyn dat gebreck (al is 't datter niemandt over en klaeght) te moeten brenghen voor de weth oft borgemeesteren van de stadt, die dan daerinne versien sullen naer behooren; noch en sullen geene werck-lieden alsulcke wercken, daer peryckel van vier ofte brandt soude door komen, vermogen te maecken, noch oock de mueren krencken oft rooyen, om de huysen in peryckel oft caduciteyt te brengen, op de pene van vier-en-twintigh Ryns-guldens, te bekeeren als vooren.

60. Niemandt en magh hout-myten op syne erve setten naerder d'erve van syne gebueren dan op vier voeten naer; ende indien, uyt saecken van de hout-myten, de gebueren eenige schade leden, dat sal den genen dien de hout-myte toe-behoort, moeten betaelen. Over-een-kominge. Met dit vyfde capittel, oft eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55,56, 57.

p 254

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 76, 78, 79.

Lier, titel XIII, art. 13, 42.

Mechelen, titel XIV, art. 5, 6, 43.

CAPITTEL VI.

VAN PRIVAETEN OFTE HEYMELYCKHEDEN.

61. Niemandt en magh heymelyckheden setten oft maecken soo naer syns gebueren goeden dat des selfs syns gebueren goeden, mueren, wanden, kelders ofte borre-putten daeraf argerden oft hinder kregen ; maer hadde iemandt op syne erve heymelyckheden gemaeckt, die syns gebueren goeden, gelyck sy doen stonden, niet en hindert [hinderden], ende syn gebuer daernaer op syne erve borre-putten oft kelders maeckte, soo souden die heymelyckheden moghen blyven staen, al droegen sy ongerief aen de borre-putten oft kelders, die naermaels gemaeckt mochten worden.

62. Item, die een privaet, mest-put, oft iedt anders, daer dreck oft vuyligheyt in komt, maeckt tegen eenen gemeynen muer, moet tegen den selven metsen eenen muer van voets dickte, ende tegen den eyghen muer van synen gebuer eenen van onderhalven voet dickte ; ende aengaende de privaet-pypen, moeten de selve op-geleght oft op-gemetst worden tegen eenen gemeynen muer, met loote oft aerde buysen, sonder de selve buysen in den gemeynen muer te mogen breken oft rooven ende tegen eenen muer van partye moet gemetst worden eenen muer van eenen halven voet, tusschen den selven eygen muer ende de aerde oft loote buysen.

63. Item, by aldien den genen die syn gerief gemaeckt heeft van kelder, borre-put, kelder-keucken oft andersints, tegen ofte ontrent den privaet- kelder van synen gebuer, aldaer eerst gestaen hebbende, syn selven bedruckt oft beschaedight vondt door den selven privaet-kelder, sal vermoghen, om hun beyder gerief ende gebruyck te behouden, den voorschreven privaet-kelder van synen gebuer op synen kost te doen beteren oft remedieren; behoudelyck dat hy, die den privaet-kelder eerst gehadt heeft, den selven

p 256

geheel op synen kost sal moeten doen kuysschen ende reynigen; maer by soo verre den privaet-kelder oft pype soo quaedt ende verargert was, dat de gebueren daerdoor in hunne goeden eenige schaede quaemen te lyden, sal, die het privaet toekomt, het selve behoorelyck moeten doen maecken ende repareren.

64. Item, privaet-kelderen, die aen twee oft meer gebueren gemeyn zyn, moeten ten gemeynen koste van de gene, die het gebruyck der selve zyn hebbende, geruymt ende onderhouden worden ; welcke ruyminge sal moeteh geschieden by beurte, te weten d'eene reyse door en over des eenen, ende d'ander reyse door des anderen erve oft huysinge, het en waere dat den ruym-steen in een van de partyen erve lagh, ende d'ander partye op haere erve geenen ruym-steen oft gat om te ruymen en hadde, oft dat den privaet-kelder geheel in des anders erve stondt, oft op oft door des anders erve niet en soude geruymt konnen worden, oft wel datter possessie waere ofte bescheede ter contrarie.

65. Item, soo wie in eenen gemeynen privaet-kelder syn gebruyck heeft, ende voortaen den selven niet meer en begeert te gebruycken, magh den selven af-breken ofte doen toe-metsen aen syne zyde, indien het hem gelieft, mits den selven kelder, soo langhe hy in gebruyck is, ten gemeynen koste doende kuysschen ende ruymen maer daernaer en moet hy geenen kost van ruymen oft schoon-maecken meer helpen draegen, noch het selve privaet over oft door syn erve laeten ruymen, het en waere dat 'er brieven waeren ter contrarie.

66. Item, als eenen gemeynen privaet-kelder geruymt ende schoon-gemaeckt is, magh den genen, die het belieft (soo verre het selve gevoegelyck kan geschieden), het selve privaet t'synen koste onder in het middelt van de voute oft welfsel doen toe-metsen met eenen dicken muer, ten minsten van voets dickte, ende scheyden den privaet-kelder van malkanderen, soo dat elck syn gerief van het privaet houden magh voor syn selven alleen ; in welcken gevalle ieder van hen sal, van dan voortaen, t'synen koste synen privaet-kelder moeten onderhouden, kuysschen ende reynen door ende over syns selfs huys ende erve, het en waere dat eenige titels oft bescheede anders bethoonden.

67. Item, soo wie ongestopte putten, tonnen ofte privaeten wilt maecken, sal de selve moeten setten vyff voeten in oft binnen syn eygen erve.

p 258

ende de selve soo wel versien, dat syne gebueren in hunne goeden, mueren oft fondamenten daerdoor niet besclaedight en worden. Ende oft even-wel alsulcke putten eenigh on-gerief van stanck in der gebueren eet-kameren, slaep-kameren oft keuckenen veroorsaeckten, soo sullen de selve putten oft on-gestopte heymelyckheden moeten gewelft oft bedeckt worden maer soo wie op syne erve eenige sterf-putten wilt maecken, om daer syn water van syne erve laeten in [te] loopen ende alsoo te verliesen, sal de selve van syns gebueren erve moeten setten ten minsten thien voeten. Ende niemandt en magh in syn huys maecken, ofte laeten maecken eenighe wercken veroorsaeckende quaeden reuck ofte stanck in der gebueren huysen, ende waerdoor de gebueren souden worden geïncommodeert ofte beschaedight, in synen [hunnen] persoone oft goederen, gelyck in 't vertinnen van ketels, mermitten, diergelycke ende andere [3]

Over-een-kominge.

Met dit sesde capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61.

Lier, titel XIII, art. 20, 31.

Mechelen, titel XIV, art. 32, 33.

CAPITTEL VII.

VAN GANSEN, VERCKENS, GEYTEN KOEYEN ENDE DIERGELYCKE BEESTEN

TE HOUDEN.

68. Item, en sal niemandt voortaen in de binnen-stadt mogen eenige verckens houden.

p 260

69. Ende buyten de binnen-poorten en sal niemandt op syne erve mogen verckens houden in koten, soo naer syns gebueren erve dat die van den stanck daeraf hinder oft ongerief mochten krygen ; ende oft de gebueren daerover klaeghden, ende dat men bevondt dat sy hinder oft ongerief daerdoor hadden, soo soude men hem die verkens-koten mogen doen af-breken, ende elders doen stellen, daer sy geen merckelyck ongerief oft hinder af en kregen.

70. Item, soo wie op syne erve eenige koey-stallen, peert-stallen, ofte koten van verckens, konynen, duyven, gansen, hoenderen, ende van andere diergelycke beesten oft gevogelte heeft, oft wilt maecken, sal de vuyligheyt, mest ende pisseyne der selve soo moeten af-leyden ende af doen daelen, dat syne geburen geenen onredelycken stanck daervan en komen te lyden, noch hunne huysinghen oft mueren daerdoor niet verargert oft beschaedight en worden.

71. Item, dat niemandt, wie hy zy, mest oft vuyligheyt van peerden, koeyen, verckens, kieckenen oft andere bestialen nergens en sal mogen leggen op de straeten deser stadt, om het selve aldaer te laeten liggen ; maer willende het selve brengen op de straeten om te doen wegh-voeren, sal 't selve vast tegen den muer van synen huyse oft erve moeten legghen, ende ten langhsten binnen twee-mael vier-en-twintig uren daernaer 't selve moeten doen wegh-voeren, ende de straeten dusdaenelyck reynigen, dat men niet en speure dat het selve mest aldaer heeft gelegen, op pene van sesse guldens.

72. Wel verstaende dat, soo verre den huerlingh oft proprietaris, uyt wiens huyse het voorschreven mest ende vuyligheydt sal gekomen wesen, 't selve aen iemandt hadde verkocht oft aen-besteedt, om binnen den voor-schreven tydt wegh-gevoert te worden, sonder dat 't selve gedaen wierde, soo sal dien syne actie van indemniteyt tegens den voorschreven kooper oft aen-nemer van het wegh te voeren mogen intenteren, naerdien hy de voorschreven boete sal genamptiseert hebben, ende niet eerder.

73. Item, dat oock niemandt, wie hy zy, geen quaede oft bedorven mos-selen ende bedorven krabben, ende andere stinckende ofte bedorven dingen en sal mogen werpen ofte storten op de straeten, maer sullen die moeten graeven in de aerde, op pene als voor.

74. Item, en sullen oock de beenhouwers, visschers, pens-vrouwen,

p 262

slagers, cabrettiers, poulleniers, ende alle ingesetenen, van wat staet, conditie ofte qualiteyt die selve souden mogen wesen, van [4] beenen van doode beesten, pensen, dermen, snaeren, bloedt, moocken, ossen-, koeijen-, kalveren-, oft schapen-beenen oft eenige andere vuyligheydt van de pensen komende, oock pens-sap, ingewanten van eenige beesten, verckens, koeijen, oft kieckenen ; mest, van wat soorte het zy, als menschen-drek, huyvetters-schorsen, hoornen der beesten, wauwen, verff-stoffen, hop-bladeren, bedorven draff, priville (?), alle vuyligheydt van geslaegen ende gestorvene beesten, hoillie-asschen der smeden, ofte diergelycke te mogen leggen, werpen oft gieten op de straeten, mest-hoopen ofte goten, op de pene van sesse guldens voor ider contraventie; waervooren die meesters voor hunne knechten ende domestiecken, ende de ouders voor hunne kinderen sullen innestaen ende worden geëxecuteert.

Over-een-kominge.

Met dit sevenste capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet op de meeringe, art. 78, 79, 80, 81.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 53, 54.

Lier, titel XIII, art. 26, 30, 47.

Mechelen, titel XIV, art. 29, 48.

CAPITTEL VIII.

VAN HEYMEN, VREDEN, WANDEN, HAEGEN, BOOMEN ENDE PLANTEN.

75 . Als aen eenige gelinten, mueren, wanden, haegen, staketsels ende andere geweiren, die gemeyn syn, iedt gebreckt, moeten beyde de partyen, dien de goeden, in beyde zyden daeraf gelegen, toe-behooren, houden ende

p 264

helpen ten gemeynen koste repareren, noch en magh geen van die partyen de selve laeten te-niet-gaen, 'ten waere by haer beyder een-drachtigen wille ende consent ; maer in de plaetse daer een drooge oft doode haege gestaen heeft, die gemeyn was, vermagh een ieder van de partyen op synen kost een levende haege [te] stellen.

76. Item, als iemandt van partyen, in de plaetse daer een gemeyne haege, staketsel oft heym staet, eenen muer wilt metsen, magh het selve doen op synen kost, ende den selven muer stellen op gemeyne erve ; welcken muer aen den genen, die hem alleen gemaeckt ende bekostight heeft, eygen sal zyn ende blyven, noch en sal by partye niet mogen gebruyckt worden, voor dat hy hem de hellicht van de bekostinge goedt-gedaen sal hebben, ter behoorelyke tauxatie.

77. Item,als tusschen twee partyen goeden geen geweir oft heym en staet, soo magh den genen die beheymt ende gescheyden wilt zyn sulckx doen op syne erve ende t'synen koste ende indien hy eenen levenden vrede wilde planten, dat hy den selven sal moeten setten op onderhalven voet op syne erve; maer wilde hy hebben eenige heffen van grachten, dat dien (sic) alsdan sal moeten staen dry voeten op syne erve, behoudende alsoo onder-halven voet voor synen op-heff.

78. Item, als tusschen twee partyen goeden is eenigen heff van gracht, den selven heff ofte gracht is competerende aen de partye van den kant daer desen heff is op-geworpen; ende soo verre de aerde van weder-zyts soude zyn op-geworpen, sal de gracht gehouden worden voor gemevn, ten waere bescheede oft possessie van dertigh jaeren ter contrarie exsteerde L., In finalibus., 11; ff., Fin. regundor.

79. Item, water-grachten, staende tusschen twee partyen erven, worden gehouden voor gemeyn, ende moeten op dien voet gesuyvert ende onder-houden worden, ten waere dat bleke. dat de aerde van allen tyde geworpen hadde geweest over d'een zyde alleen, voor teecken dat de proprieteyt de selve zyde toe-behoort; ende die op syn erve wilt doen graeven een grachte, vyvere, savoir, oft putte, sonder metsen, is schuldich die soo verre te doen graeven als de diepte van de gracht, vyvere, savoir ofte putte wesen sal.

80. Item, cnoessel-haegen, besien-over-zee, vlier ende esschen, d'welck men vindt tusschen twee partyen, worden gehouden voor doode vreden, behalven

p 266

die niet hooger en zyn dan acht voeten, ende dat partyen (daer sulcke vrede gemeyn is) die mogen vreden op de rye van heure erve maer als dese vrede gehouden wort van eene partye alleen, moet by haere soo onderhouden worden, dat d'ander partye daerdoor geene schaede en lyde, 't zy door beesten ofte andersints.

81. Item, een-iegelyck hebbende erve tegen ofte aen de straete liggende, moet hem selven vreden, om hem ende syne regenoten van schaede te behoeden.

82. Item, aengaende eenen levenden vrede ofte haege, als van doornen, mispelaeren, pruymelaeren, wilde oft andere eycken, esselteren , bercken, kersselaeren ende diergelycke, dat die behooren te staen vyfthien duymen oft onderhalven voet van eens andermans erve, ende en mogen niet hooger gevoert worden dan acht voeten.

83. Item, daer eenige levende vreden staen neven grachten ofte water-loopen, moeten de selve geplant worden op de erve daer neffens liggende, soo verre van dese water-loopen als de breede van de hellicht van dusdaenige water-loopen, opdat alsoo dese grachten ofte water-loopen met de selve vrede oft haeghe niet bekommert ofte belet en worden in hunnen loop.

84. Item, soo wanneer iemant op syn erve boomen plant, soo naer aen des anders erve dat de selve boomen in 't wassen onder soo breet worden dat de breede eensdeels komt op des anders erve, ende dat dien alsdan daerover klaegt, soo moet den genen die de boomen geset heeft die afdoen ende ruymen; en als de boomen, binnen syn erve staende; met hunne tacken over des anders erve wassen, ende dat-men daerover klaeght, soo moet hy dat over-wassen af-houwen.

85. Item, alle boomen die in gemeyne heymen staen zyn beyder partyen gemeyn.

86. Item, soo wie op syn erve boomen plant, als op-gaende eycken, swarte kersselaers, steen-buecken, esselteren, appelaeren, peirelaeren ende diergelycke, die over de thien voeten hoogh gevonden worden, zullen moeten geplant worden seven voeten van eens anders erve; de op-gaende notelaers negen voeten; de krieckelaers, kersselaers, pruymelaers persselaers, haese-laers, popelieren, bercken, willigen, espen, olmen, elsen, abeelen, en diergelycke, vyf voeten.

p 268

Over-een-kominge.

Met dit achtste capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 82, 83, 84, 86, 87, 88.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 18, 19, 85, 86.

Lier, titel XIII, art. 6, 7. 33, 40, 41.

Mechelen, titel XIV, art. 35, 42.

Philip. Helfricus Crebs, Tract. de ligno et lapide, habet varia plura de lignorum generatione, plantatione et cultu; de dominio lignorum arborum, de homicidiis occasione succisionis contingentibus; de decimis arborum, de lapidum generatione, de metallis mineralibus, de sepulchris et lapidibus sepulchralibus, et alia multa.

CAPITTEL IX.

VAN WEGEN, ENDE BREEDE DER SELVE.

87. Item, als veele persoonen recht hebben in eenen wegh, die hun gemeyn is, magh elck van hun in syn huys oft erve aen dien gemeynen wegh liggende, maecken soo vele deuren ende uyt-gangen in den selven gemeynen wegh uyt-comende, als hy sal willen.

88. Item, als iemandt recht heeft in eenen wegh hem bekent by syne gebueren, uyt wiens erve den wegh genomen is, en magh den genen, die alsulcken verleent recht heeft, in syne huysen oft erve niet meer deuren oft gaten maecken dan 't consent van het gebruyck hem streckt, oft dan hy van oudts gehadt en heeft, sonder argelist.

89. Item, en vermagh iemandt eenen gemeynen ganck oft wegh ergens mede te bekommeren, maer moet de passagie los ende liber blyven sonder eenigh beletsel.

p 270

90. Item, als verscheyde huysen hunnen uyt-gang zyn hebbende op eene publiecke straete door eenen ende den selven gangh oft wegh, en sal den eersten aen de straete wesende, niet hooger in den voorschreven gangh mogen komen oft deuren maecken, als syne huysinge oft erve haer in desen gangh is extenderende, soo dat die gene, die hooger zyn liggende, den eersten van den hoogeren gangh mogen uyt-sluyten, mits maeckende een stacketsel ofte muragie op het uytterste der erve van den eersten ; ende van gelycken mogen doen den derden tegen den tweeden, ende alsoovervolgens.

91. Item, die landen, bosschen oft bemden heeft liggende van de straeten, moet wegen oft wegh hebben van de gene die voor liggen, om daerover te gaen, daerover te stouwen ende syne vruchten te haelen ; welcken wegh moet genomen worden ter minste schaede, ten naesten kante ende ter naeste straete, ten waere hy gewoon was elders te wegen; in welcken gevalle hy synen ouden wegh schuldigh is te houden des vermagh den proprietaris van den gronde, daer hy over weegt. hem wel eenen anderen wegh t'syner minste schaede te wysen, al soo naer ende bequaem liggende, ende dien hy oock sal moeten gebruycken, niet tegenstaende hy eenen anderen te voren gebruyckt hadde.

92. Item, wie synen wegh heeft door oft over eens anders erve, ende beesten daerdoor stouwen wilt, moet de beesten alsoo stouwen ende hoeden dat-se gaen ten naesten velde ende ter minste schaede; ende oft by negli- gentie des hoeders oft stouwers [de beesten] eenige merckelycke schaede deden, anders dan gelyck passerende beesten gemeynelyck doende zyn, dat sullen de meesters van de beesten moeten vergoeden oft betaelen.

93. Item, eenen mans-pat moet wesen

4 voeten

Eenen kerck-wegh

6 voeten

Eenen molen-wegh, daer men door gelaeden gaet

6 voeten

Eenen molen-wegh met sacken te peert

8 voeten

Eenen molen-wegh met karren

12 voeten

Een cauter-gat

12 voeten

Eenen leydt-wegh van d'een dorp tot het ander, daer men vekenen aen hangt

16 voeten

Eenen dryff-wegh van d'een dorp tot d'ander

24 voeten

Eenen bruydt-wegh

8 voeten

 

p 272

Eenen her-wegh oft herbaene

40 voeten

Eenen keyserlycken wegh

80 voeten

De roye is tot Loven

18 voet en half

 

Quam latae viae esse debeant, vide Mynsinger, Instit., lib. II, tit. II, § Rusticorum praed.; Stockmans, Decis. 85 ; Van Leeuw, lib. II, cap. XIV, num. 35; Edict. 24 [14] aprilis 1510. Brab. part. II, fol. 158; Anselmus, verbo Wateringe, fol. 248.

Over-een-kominge.

Met dit negenste capitel, oft eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 6.

Antwerpen (Impressae), titel LXII, art. 81, 82, 83, 84.

Lier, titel XIII, art. 49, 50.

Mechelen, titel XIV, art. 50, 51.

CAPITTEL X.

HOE-MEN DE GOEDEN ENDE ERVEN MOET SCHATTEN, DEYLEN ENDE SCHEYDEN.

94. Als eenige goederen behooren geschat te worden in rechte, worden daertoe geassumeert persoonen hun des aengaende verstaende.

95. Item, als eenige partyen voor de weth eenige goederen loten willen, ende onder die goederen eenige hof-steden, met de huysen daerop staende, ende hunne toebehoorten zyn, daeraf de voorschreven partyen niet over-een en konnen komen, voor hoe veel dat men die goederen in de voorschreven lotinge setten soude, ende sy daerom begeiren de selve goederen geschat te worden, soo sullen de wethouderen eenige uyt hun deputeren, die, met persoonen hun des verstaende, die goederen by hunnen eedt ende op hun beste sullen schatten, ende de weth over-brengen wat sy jaerlyckx ende erffelyck weert zyn, ende dan sal men de selve naer advenant de taxatie aen-loten.

p 274

96. Insgelyckx sullen oock geschat ende getaxeert worden alle boom-gaerden, bourkois-hoven, landt-blocken, bosschen, bempden, weyden, op-stallen, grachten, vyvers, beken, molens, gebruyck van rivieren, ende andersints; welcke schattingen moeten geschieden naer de weerde als de goeden, ten tyde de taxatie gedaen wordt, weert zyn, ten waere dat de schattinge moeste gedaen worden naer advenant de weerde van alsulcken voorgaenden tydt als partyen sullen nomineren.

97. Om de voorschreven schattinge te doen, sal de weth, beneffens de persoonen hun des verstaende, alle de materialen op de goeden ofte gronden staende op-schryven ende schatten, te weten, de metselrye ende daecken by roeden, de timmeringe by honderden, den witten steen ende glas by voeten, het yser ende loot by ponden, ende het schrynwerck ende slot-werck by pryseringe, ende soo voorts, begrypende alle de voorschreven materialen in eene somme, hoe veel de selve saemen komen te bedraegen; ende dit gedaen wesende, den grondt ende erve by voeten ofte roeden afmeten, nemende in alles consideratie op de goede, middelbaere ende quaede gelegentheydt, ende op alle andere circumstantien van de huysingen ende erven, soo ende gelyck sy dat in redene en conscientie sullen oordeelen ende vinden te behooren.

Over-een-kominge.

Met dit thienste capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Brussel, Statuet van de meeringe, art. 89, 90, 91, 93.

CAPITTEL Xl.

VAN VERBOTH TE DOEN OVER HET MAECKEN DER WERCKEN GEROERT IN DE

VOORGAENDE CAPITTELEN.

98. Die eenen anderen syn werck verbieden wilt, moet dat doen doen met eenen bode oft dienaer van de stadt, by voorgaende consent van eenen

p 276

der heeren borgemeesteren ; welck verboth blyft stadt grypen tot dat ’t selve met den rechte oft metter minnen af-gedaen is.

99. Item, die boven oft naer het voorschreven wettigh verboth, iet maeckte, voorts-timmerde oft metste, oft dede maecken, moet dat eerst ende vooral wederom afbreken, ende in synen eersten staet stellen oft setten, eer hy aengaende de saecke principaele gehoort magh worden, ende staet daer-en-boven tot arbitraire correctie.

100. Item, dat oock de gene, die uyt syn eygen authoriteyt hem vervoor-dert eenige water-loopen, vensteren oft deuren van syne gebuerte te stoppen, oft eenigh werck af te breken, ende synen gebuer het gebruyck van dien feytelyck te benemen ofte beletten, moet 't selve herstellen in synen eersten staet, soo verre dat sulckx van partye versocht wordt, al-eer hem ten principaelen eenigh gehoor gegeven wordt.

100. Item, alle huysen oft andere wercken, ten aensien ende wel wetende wetene] van eenen anderen, interest hebbende (nochtans op syns selfs grondt), sonder tegen-seggen volmaeckt (al waeren die onbehoorelyck gemaeckt oft gestelt), moeten blyven staen soo lange tot dat de selve van selfs vergaen zyn; soo nochtans dat dusdaenige wercken niet en mogen gerepareert worden [5] in eeniger manieren om te blyven staen. Maer indien dat bleke, dat de voorschreven wercken gemaeckt waeren alleenelyck by gedooghsaem-heyt, ende sonder prejuditie van jemandts recht, in dien gevalle moeten die wercken af-gebroken ende geamoveert worden, als partye belieft ende 't selve versoeckt.

102. Maer soo dese wercken achter rugge ofte buyten wete oft kennisse van de geïnteresseerde partye gemaeckt worden, sullen de selve moeten geweert ende af-gebroken worden.

103. Finaelyck, soo wanneer eenen proprietaris oft eygenaer van twee huysen oft erven, aen malkanderen gelegen, een van die ofte een deel daer-af verkoopt, simpliciter, ofte wel onder de clausule : gelyck ’t selve beseten oft gebruyckt is geweest, met alle toebehoorten, ofte diergelycke woorden, etc., moeten de water-loopen, door-gangen, licht-scheppingen ende andere servituyten ofte commoditeyten, beyde de huysen respectivelyck

p 278.

dienende, blyven gelyck-se voor oft ten tyde van [de] splytinge oft verkoo-pinge geweest hebben, sonder dat d'een partye naermaels iet kan maecken,'t zy in de hooghde, lenghde ofte andersints, etc., waerdoor de andere partye in eeniger maniere soude worden verkort, 't zy in licht-scheppinge als andere servituyten ofte commoditeyten, etc., gelyck oock 't selve sal achter-volght worden in materie van scheydinge ende deylinge; soo dat magh verboth gedaen worden aen den genen die anders dede, ten waere daer-in anders by partye waere versien ofte veraccordeert, mits andersints tunc servitutes tacite censentur esse constitutae: Argum. L., Qui flann. (?), ff., De servit. urb. praed., et Lex : Si arborem eodem, etc.

Over-een-kominge.

Met dit elfste capittel, ofte eenige articulen van het selve, zyn over-een-komende:

Antwerpen (Impressae), tit. LXII, art, 1, 2, 3, 10, 14.

Lier titel XIII, art. 44.

Mechelen, titel XIV, art. 4.

De operis novi nuntiatione, Jus ff., lib. XXXIX. tit. I Cod., lib. VIII,

tit. XI; De servitutibus et juribus vicinorum, Jus Instit., lib. III, tit. II;

ff., lib. VIII, tit. I et seqq. ; Cod., lib. III, tit. XXXIV.

AUTHORES [6].

Caepolla, Valla, De rebus dub. tract. VII, per tot.

Coras, Gomes, Variar. resolut., t. II, cap. XV.

Christ., Ad consuet. Mechl., tit. XIV, per tot., et vol. II, Decis. 177.

(1) Textuel.

p 280

Papon, lib. I, tit. XIV.

Gregor. Tholos., Syntag. jur., lib. IV, cap. VII et seqq.

Anth. Matth.. Disput. 1 de servitut.

Laurent Louët, en sa Bibliothèque des Arrests, lit. S, cap. XII.

Cancer., Variar. resolut., part. III, cap. IV.

Despeisses, t. 1, fol. 581 et seqq.

Aldus gedaen, geordonneert ende gestatueert ter vergaederinge magistrael der hooft-stadt Loven, op den 10 junii 1730, ende ter puyen van desen stadthuyse gepubliceert, ter presentie van Joncker Hilarius-Guillielmus van Werm, lieutenant des heeren meyers, Joncker Joannes-Guilielmus De Coenen, substituet, Sr Michiel Van Langendonck, borgemeesteren, Sr Joannes Van Arenbergh, ende Sr Cornelis Berges, schepenen door my, raedt-pensionaris, den 17en der voorschreven maendt junii 1730.

Signatum P. VANDEN BROECK.

TAFEL

VAN DE CAPITTELEN BEGREPEN IN DESE STATUYT OFT ORDONNANTIE

VAN SERVITUYTEN.

CAPITTEL

I

Van paelen ende meeren

220

 

II.

Van edificiën, gemeyne ofte andere mueren ofte wanden

224

 

III.

Van goten, ozy-druppen, water-loopen, born-putten, ende dier gelycke

236

 

IV.

Van licht te scheppen ter erve-waerts van syne gebueren

244

 

V.

Van schouwen, ovens, forneysen, ende dangereuse wercken

248

 

VI.

Van privaeten ofte heymelyckheden

254

 

VII.

Van gansen, verckens, geyten, koeyen ende diergelycke beesten te houden

258

 

VIII.

Van heymen, vreden, wanden, haegen, boomen ende planten

262

 

IX.

Van wegen, ende breede der selve .

268

 

X.

Hoe men de goeden ende erven moet schatten, deylen ende scheyden

272

 

XI.

Van verboth te doen over het maecken der wercken geroert in de voorgaende capittelen

274

 


[1]  D’après un imprimé in-4°, ayant paru à Louvain, en 1762, chez J.-B. Van Overbeke, imprimeur de la ville, et conservé à la Bibliothèque royale, fonds Van Hulthem, sous le n° 145345. V. le Rapport de M. le consellier de Cuyper dans les Procès –verbaux des séances de la commission, t. IV, p 42  

 

[2]  Le mot niet est de trop

 

[3]  Lisez: ende andere diergelycke.

 

[4]  Ce van est de trop.

 

[5]  La coutume imprimée d’Anvers, à laquelle cet article est emprunté, dit plus correctement: dies en machmens e niet repareren, «par conséquent on ne peut pas les réparer»

 

[6]  Textuel