p294

TITEL XLII.

VAN ONGHEHOUDE VROUWEN.

1. Onghehoude Vrouwe-persoonen, geene Coop-vrouwen, ende meerderdan xxv. jaren wesende, oft weduwe sijnde, en moghen geene schadelijckeobligatien, contracten oft andere acten doen oft aengaen (noch procuratievoortaen gheven, om de selve voor Schepenen te verlijden oft te passeren,dan voor Schepenen : oft by ghebreke van dien, moghen alsulcke contracten,obligatien oft acten af-gaen ende renuncieren, gelijck dit breeder onder denTitel Vande Rechten gehoude persoonen aengaende gheseght is.

p296

2. Item alsulcke vrouwe persoonen willende eenighe contracten voorSchepenen passeren, moeten al voren daer toe versiene sijn van eenen mom-boor: ende daerom, voor t'passeren van alsulcke contracten oft obligatien,maent de Schouteth, Onderschouteth, Amptman oft een vande Schepenenin absentie vanden Schouteth, Onderschouteth oft Amptman, eenen anderenSchepen van eenen momboor, ende Schepenen en wijsen, dat d'Officier dieVrouwe-persoon van eenen momboor voorsie, om met hem over 't voorschrevencontract te staen ende passeren sonder sijne schade. Ende naevolghendedien vonnisse, gheeft d'Officier die vrouwe eenen momboor: ende mettenselven momboor, alsoo metten rechte; ghestelt ende ghegeven, moghen devoorschreven vrouwen alderhande contracten aengaen ende passeren, ghe-lijck oft mans persoonen waren: maer die mombooren hen ghegeven, ensijn niet ghehouden noch gewoonlijck eenighen eedt te doen. Ende hoemende ghehoude vrouwe versiet van eenen vremden momboor, is hier vorengheseght onder den Titel Vande Rechten ghehoude persoonen aengaende.

3. Maer contracten van houwelijcken ende van houwelijcsche voorwaer-den, testamenten ende codicillen, ende giften ter causen des des byvrouwe-persoonen meer dan twelff jaren oudt wesende, anders dan voorSchepenen ghedaen, sijn des niet te min van weerden.

4. Ende ongehouwde openbare coop-vrouwen mogen alderhande coop-manschappen doen, borghe blijven, obligatien gheven ende contraherensonder momboor, ende al doen heuren handel aengaende, dat een man doenmach: wtgenomen datse geen transpoorten, reele verbintenissen van erf-goeden ende diergelijcke (die voor Schepenen gepasseert moeten worden en) enmoghen doen noch passeren, dan voor schepenen met eenen momboor:Ende worden voor coop-vrouwen ghehouden, die daghelijcx op haeren nameende gheloove in-coopen ende wt-vercoopen.

5. Item mach een ongehouwde vrouwe meerder van jaren oft weduwesijnde, heure eygene saeeken in rechte vervolghen, soo in aenleggers als inverweerders, plaetse sonder van momboor versien te zijn : Ende hoe procu-ratien ad lites by haer ghepasseert moeten worden, wordt hier voorgheseght onder den Titel Van Procuratien

p298

TITEL XLIII.

VAN ONBEJAERDE KINDEREN ENDE VERMOMBOORDE PERSOONEN.

1. Borghemeesteren ende Schepenen deser Stadt sijn Opper-vooghden ende Over-momboors van alle onbejaerde kinderen ende ander vermom-boorde persoonen.

2. Item de vierWees-meesters (waer af de twee sijn oude Schepenen deser stadt, ende een van de Poorterije, ende d'ander van d'ambachten) worden alle jaer nae t'versetten vander Weth by borgemeester ende schepenen vernieuwt oft ghecontinueert.

3. Welcke vier Wees-meesters in d'eerste instantie nemen kennisse vande Wees-kinderen ende van d'administratie van heure goeden, soo wanneer dat die selve Weesen van testamentelycke mombooren niet versien en sijn.

4. Wel verstaende dat de jurisdictie der voorschreven Wees-meesteren haer buyten deser stadt ende vrijheyt der selver niet en streckt, ende dattet Kiel (hoe wel dattet onder de vrijheyt deser stadt begrepen is) vande Jurisdictie der voorschreven Wees-meesters exempt is.

5. Maer testamentelijcke Mombooren oft Curateuren endeandere adminis-trateuren by Borgemeesteren ende Schepenen gheordineert, sijn in d'eerste instantie onderworpen der Jurisdictie van Borghemeester ende Schepenen, ghelijck andere poorteren ende inghesetenen.

6. Alle dagementen, sommatien ende weten worden aldaer by den Deur- weerder oft knape vande Camere ghedaen : Maer arrestementen moeten by de Langheroede oft Colfdragers ghedaen worden.

7. Item d'executien van vonnissen by de voorschreven Wees-meesters ghegeven, worden gheteeckent by eenen vande selve vier Wees-meesters.

8. Item wordt de beschrijvinghe vande goeden des ghecondemneerde gedaen by twee Wees-meesters ende hunnen Greffier.

9. Wordt oock de vercoopinghe vande gheinventarieerde goeden ghedaen by alsulcken ghesworen Oude-cleercooper als den voorschreven Wees-meesters gelieft daer toe te wercke te stellen.

p300

10. Item de goedenisse van onruerlycke goeden by executie vande voor-schreven Wees-meesters vercocht, moet voor Schepenen deser stadt ghedaen worden.

11. Item verbintenissen van onruerlijcke goeden, in plaetse van cautie voor de Wees-meesters gedaen, en sijn de goeden niet affecterende, maer moeten voor Schepenen deser stadt gheschieden.

12. Item wt crachte van wtcoopen van versterffenisse ende diergelijcke,daer erfgoeden binnen deser stadt oft vrijheyt ghelegen onder begrepen sijn,gepasseert oft gedaen voor de wees-meesters deser stadt oft elders, en is mengeen erffelijcheyt oft proprieteyt vercrijgende, ten ware datse oock verledenende ghepasseert waren voor Schepenen deser stadt.

13. Item Mombooren voor de Wees-meesters eedt als momboors ghedaen hebbende, moghen by consent vande Wees-meesters met brieven vande Wees-camer aldaer gedaecht oft beschreven worden om t'aenhooren etc.

14. Item nae de doot van vader oft moeder, de lancst-levende en is geenmomboor van heurlieder onbejaerde, sotte, simple, sinneloose, blinde,stomme oft andere kinderen: ten ware dat de selve lancst-levende, t'syvader oft moeder, ware bijden testamente vanden eersten afflijvighe, Bor-ghemeester ende Schepenen oft Wees-meesters, momboor oft mombooresseover de selve kinderen gheordineert.

15. Item Momboors by den testamente oft wtersten wille van moeder oftgrootmoeder van eenighe weesen oft dierghelijcke kinderen geordonneert,mogen wt crachte vande selve testamentelijcke dispositie. als mombooren depersoonen ende goeden van henne weesen regeren ende administreren,sonder bijde Weth geconfirmeert te sijn.

16. Nochtans en moghen gheen vrouwen mombooressen metten rechtegegeven worden by de Weesmeesters: maer moeten daer toe mansper-soonen, den weesen van bloede bestaende, ghenoemt ende geordineertworden.

17. Want soo wanneer vader oft moeder, Poorteren oft Ingesetenen deserstadt oft vrijheydt der selver aflijvich worden, achterlatende onbejaerdewees-kinderen, het sy onder de sestien jaren oft oock daer boven onder devijfentwintich jaren oudt sijnde, moet de lanckst-levende van hen beyden oftbesitter vanden sterf-huyse, oft de naeste vrienden vanden dooden, binnen

p302

vijfthien daghen daer nae comen oft seynden by de Wees-meesteren oftOpper-voogden vander stadt, ende brenghen aldaer over de naemen endetoenamen van acht mans persoonen, te weten, de vier daeraff van s'vaderszijde, ende d'ander vier van s'moeders sijde, den Wees-kinde oft Wees-kin-deren, oft den onmaehtighen sijner sinnen van bloedts weghen aldernaestbestaende (soo verre datter soo vele ghevueghelijck sijn te becomen: ) Opde pene van thien carolus gulden van twintich stuyvers t'stuck, te bekeerenin drijen, d'een derdendeel daer af den heere, d'ander der stadt, ende hetderde den Wees-meesteren.

18. Van welcke acht persoonen de voorschreven Wees-meesteren alsdankiesen ende ordonneren de viere, die hem duncken aldernutste ende bequaem-ste te wesen totter momboorie, tutele, cure oft besorghe van de wees-kin-deren oft andere persoonen voorghenoemt.

19. Des moeten sy daer toe kiesen persoonen die oudt sijn over heure xxv. jaren ende beneden heure zeventich jaren, ende anders gheen.

20. Maer midts-dien men ghemeynlijck soo vele mans persoonen. denweesen van bloedts weghen bestaende ende om den last vande mombooriet'aenveerden bequaem wesende, niet en vindt: soo is men als-dan gewoonalsulck minder ghetal van persoonen te presenteren alsmen ghevuegelijckcan becomen, ende daer wt twee oft dry te kiesen.

21. Moeten oock totter voorschreven momboorie ghecosen worden d'alder-naeste van bloets weghen den kinde oft persoon bestaende, opdat sy daer toebequaem ende nut sijn: oft andere oock vanden bloede, opdat den wees-meesters ghelieft, indien dat hen dochte nae heurder conscientie, dat denaeste daertoe niet soo bequaem en waren, oft dat de selve naeste met denghenen die vermomboort soude worden deylen soude, oft yet ghemeynsmet hem hadde, oft eenighe saecke oft ghedinghe met hem wtstaendehadde.

22. In welcken ghevalle, sijn de wees-meesters nochtans ghewoonlijckkennisse te nemen, oft sulcke ghemeynschap van goeden, schult, weder-schult oft proces ghenoechsaem ware, om den ghenen die als momboorghedenomineert oft ghecosen wordt, vanden last vande momboorie t'excu-seren : d'welck al staet ter discretien vanden voorschreven Wees-meesters.

p304

23. Item van twee oft meer persoonen den kinde oft persoone al even nae bestaende, ende al even bequaem sijnde totter momboorien, kiestmen den oudsten.

24. Ende als vader oft moeder aff-lyvich wordt achterlatende eenighe sottekinderen, onnoosel, onmachtich heurder sinnen, oft die stom, blindt oft metallen doof sijn, die niet versien en sijn van testamentelijcke Mombooren oftCurateuren, ende over xxv. jaren oudt sijn, moeten by Borgemeester endeSchepenen ghedaen worden in vooghdie ende momborie, om in heur persoo-nen ende goeden besorgt te worden.

25. Item de voorschreven mombooren alsoo ghecosen en gheordineertsijnde, sijn schuldich binnen den derde dage te compareren : te weten, demombooren van meerder van jaeren, voor Borghemeester ende Schepenen:ende van mindere van jaren, voor de Weesmeesters, ende te doen den eedtnaebeschreven, op de pene van thiengulden ten prijse als vore, te bekeerenin drijen, d'een derdendeel tot behoeve vanden Heere, d'ander vander stadt,ende het derde vande Wees-meesters oft van de huys-armen deser stadtrespectivelijck.

26. Ende inghevalle de selve dien niet teghenstaende daernae weygerdende voorschreven momboorie t'aenveerden ende den eedt te doen, mogendaertoe by reele executie ende aentastinghe heurder persoonen bedwongenworden : ten ware dat sy wettighe redenen hadden om hen daeraf t'excu-seren, de welcke sy voor Borghemeesteren ende Schepenen oft Wees-meesters respective sijn schuldich rechtelijck te proponeren.

27. Ende den eedt, die de voorschreven Mombooren schuldich sijn te doen,is soo hier naevolght: Hier sweere ick, daertoe ick gheordineert ben, datsmomboor te sijn van A. B. C. etc. wees-kinderen, ende vande persoonen, diein mijn momborie gestelt sijn, dat ick de selve wees-kinderen ende persoonenvoorschreven ende henne goeden sal regeren ende handteren nae mijneconscientie wel ende rechtveerdichlijck, ende dat ick in alle saecken der selverkinderen ende persoonen proffijt sal voorstaen ende heure schade beletten,ende geenerhande van heure onruerende goeden oft renten en sal vercoopen,veranderen, vertieren oft belasten, sonder merckelijcke noot-saecke, ende datby consente vande Weth oft Wees-meesteren deser stadt respectivelijck, endedat ick den staet vande goeden der voorschreven wees-kinderen oft persoonenniet en sal openbaeren, noch laeten openbaeren, by myn selven oft by yemanden

p306

anders in geender manieren, maer sal dien secreet houden totter tijdt toe dat my dat by Borgemeester ende Schepenen oft wees-meesteren gheordineert oft qheconsenteert sal worden te moghen doen : alsoo moet my Godt helpen.

28. Item soo wanneer de mombooren den kinderen ghegheven sijn, endeden eedt daertoe staende gedaen hebben inder manieren voorschreven, soomoeten sy maecken behoorlijcken Inventaris ende staet vanden sterf-huyse d'welck sy aenveerden ter kinderen behoef, inhoudende pertinentespecificatie ende declaratie van alle de goeden ende lasten daer in bevon-den, ten lancsten binnen sesse weken nae de doot vande Ouders ende Over-ouders.

29. Behoudeliijck nochtans dat daer gheen erf-goeden en sijn ende alleen-lijck bevonden worden meubelen van cleynder weerden, de momboorenghestaen over-brengende den staet vanden sterf-huyse, ende in plaetsevanden Inventaris vande meubelen, den schat-boeck oft vercoop-boeckvan deselve meubelen byden oude-cleercooper oft Clerck onderteeckent.

30. Maer soo wanneer de kinderen hebben vader oft moeder int sterf-huys sittende, moet de selve als-dan den staet ende inventaris vandengoeden vanden gheheelen sterf-huyse maecken, hem ende den wees-kinderenonverscheyden ende onverdeylt toebehoorende, ende den selven ter wees-cameren overbrenghen, ende dien ghewarighen met sijnen eedt, indien'tversocht wordt: ende moeten de momboors als-dan voorts teghens denbesitter oft besittersse vanden sterf-huyse oft ander erff-ghenamen, dien dataengaet, ter presentien van de wees-meesteren, verstaen by cavelinghe endelotinge tot scheydinghe ende deylinge vande ghemeyne goeden, endedaernae de selve passeren voor Schepenen, met voorgaende consent vandeselve Wees-meesters.

31. Oft soo verre de mombooren proffijtelijck vinden voor de weesen, metden voorschreven besitters oft erfghenamen aen te gaen eenen wtcoop vandenghedeelte den weesen inde gemeyne goeden competerende, vermoghent'selve te doen ter presentien ende met consente vande wees-meesters.

32. Ende soo wanneer de lancst-levende, man oft vrouwe, de wees-kinderen met consente vande wees-meesters heeft wtghecocht, met lastvan die selve kinderen t'alimenteren ende t'onderhouden, etc., ende dat deselve lancst-levende daer nae (ghecomen sijnde tot anderen houwelijcke)af-lijvich wordt, soo heeft d'achtergelatene weduweer oft weduwe de keuse

p308

vanden voorschreven wtcoop te voldoen, ende dien volghende d'alimentatiete continueren, oft den weesen te laeten volghen de goeden oft ghedeelte diehen (cesserende den wtcoop) waren competerende.

33. Ende nae de scheydinge ende deylinge moeten de mombooren mettenrechte ghegeven, alle ruerende ende onruerende goeden, die den weesen tedeele bevallen sijn, setten ende doen setten by inventaris in gheschrifte, endedien inventaris brengen by de wees-meesters voorschreven ende heurenGreffier.: ende wt dien inventaris moetmen terstondt extraheren ende ineenen authentijcken register stellen alle de onruerende goeden, ende depenninghen ghecomen ende ghemaect vande ruerende goeden den sterf-huyse oft den weese toebehoorende : welck register onder de selve Wees-meesters ende heuren Greffier blijft berustende, om op ende nae dien inven-taris oft staet jaerlijcs by de particuliere momboors rekeninge ende bewijs tedoen.

34. Ende indien men naemaels bevonde dat de Vooghden, Toesiendersoft Besitters vanden sterff-huyse frauduleuselijck yet hadden versweghendatse inden inventaris oft staet niet ghebracht en hadden, soo salmen alsulckeverswijgers corrigeren als meyn-eedich, ende sullen daerenboven van heureeygene goeden verbeuren de rechte estimatie vande versweghene goeden, tebekeeren als voren.

35. Item hoewel hier onder niet en sijn begrepen de wees-kinderen dietestamentelijck Mombooren hebben, de welcke moeten gheregheert wordenbyden ghenen, die de Testateur oft Testateuresse daertoe heeft gheordineertdie niet en staen onder de Wees-meesters, dan immediatelijck onder Bor-gemeester ende Schepenen vander stadt, als Opper-voogden, al warend'Executeurs ende Mombooren oock geestelijcke persoonen, soo moetennochtans de selve Executeurs ende alle Testamentelijcke Momboors voortaenbinnen den voorschreven tijde staet ende inventaris maecken ende daer wtrekeninghe doen.

36. Item en moghen de Momboors, t'sy testamentlijck oft metten Rechtegegeven, geene erffelijcke goeden vercoopen, belasten noch alieneren, sondervoorgaende decreet ende consent respectivelijck van Borgemeester ende Sche-denen oft vande Weesmeesters deser stadt, eerst byde voorschreven Mom-booren, t'zy testamentelijck oft metten Rechte ghegheven, den eedt ghedaensijnde, dattet nuttelijcker ende proffijtelijcker ghedaen is dan ghelaeten.

p310

37. Mogen des niettemin Mombooren aen huysen oft erven wel nutteende proffijtelijcke reparatien doen, sonder decreet oft consent van Borghe-meester ende Schepenen oft vande Wees-meesters, als de selve niet excessifen sijn.

38. Item soo wanneer dat de weesen eenighe parceelen van immeubelegoeden, meubelen oft juweelen van groote importantie oft weerde hebben,die behoeven vercocht te worden, en mogen de Momboors de selve nietvercoopen, dan met eenen gheswooren Oude-cleercooper openbaerljck[den] meest daer voren biedende, nae voorgaende consent respectivelijckvan Borghemeester ende Schepenen oft vanden Wees-meesters als voren;ende in respecte vande voorschreve onruerlijcke goeden, midts de selve drijevervolgende vrijdaghen doende wtbellen ende oproepen.

39. Ende in sterf-huysen daer wees-kinderen in gericht sijn, en sullend'Oude-cleercoopers voortaen geenderhande goeden moghen vercoopen,schatten oft penninck-weerden int heymelijck noch int openbaer, t'en syhen eerst blijcke dat alsulcke weesen versien sijn van Momboors, ende datde selve Momboors hen consent daer toe hebben ghedraghen; ende dienvolgende sullen ghehouden wesen by heuren ghesworen Clerck int beginselvanden vercoop-boeck oft schat-boeck te doen stellen de namen ende toena-men vande selve Mombooren oft Curateuren tot wiens bevele sy de goedenvercocht oft geschat hebben, op de pene van thien Carolus-guldenen, tebekeeren als voren.

40. Ende sijn de voorschreven Oude-cleercoopers ghehouden de penninghenvande selve goeden ghecomen, binnen sesse weken naede vercoopinge televeren in handen vande Momboors, op de pene van thien gulden, te bekee-ren als voren, ende byden Amptman deser Stadt (sonder andere recht-voorderinghe) daer voren gheexecuteert te worden.

41. Item sijn de voorschreven Mombooren, soo wel testamentelijcke alsandere, schuldich de penninghen vande vercochte goeden ende andere deweesen toebehoorende, binnen dry maenden naeden ontfanck aen te legghenin renten op goede vaste panden, oft anderssins te bekeeren aen grondenvan erven. ten meesten oorbore vande weesen oft andere vermomboordepersoonen, al ter ordonnantie respective van Borgemeester ende Schepenenoft Wees-meesters : oft by gebreke van dien, souden de penninghen metden verloope van dien rentsgewijse teghens den penninck sesthiene staen

p312

ten laste vande Mombooren oft Curateuren: soo verre nochtans de sommeanderssins soo notabel is, dat die verheysschen soude aen coope van grondenvan erven, oft rente bekeert oft beleght te worden.

42. Ende indien de somme groot ghenoech ware, om aen gronden vanerven oft renten, als voren. bekeert oft aengeleght te worden, ende dat demomboors voor de handt daer toe geen bequaem ende profijtelijc middel envonden : souden tselve den voorschreven Borgemeestere, Schepenen oftWees-meesters respective schuldich wesen te kennen te geven : de welckede mombooren moghen houden voor gheexcuseert, oft niet, nae ghelegent-heyt vander saecken.

43. Item alle consenten by de Wees-meesters gegeven aengaende eenighealienatie van wees-kinderen erf-goeden, hebben altijts ghehadt ende hebbende macht ende cracht van rechtelijcken decrete, ende worden ghehoudenvan sulcke weerde al oft de selve by Borgemeester ende Schepenen metkennisse van saecken waren ghegeven.

44. Ende en moghen de Secretarissen deser stadt geen brieven passereninhoudende alienatie van weesen goeden, mentie maeckende van het voor-schreven consent van Borgemeester ende Schepenen, oft vande Wees-mees-ters, ten sy dat hen daer af blijcke by authentijck bescheet van eenenSecretaris oft Greffier ; ende sullen voortaen de voorschreven Secretarissengehouden sijn t'selve consent mede inde brieven te stellen.

45. Ende de mombooren, consent hebbende van Borghemeester endeSchepenen, oft oock vande Wees-meesters deser stadt, om eenighe onruer-lijcke goeden henne weesen toebehoorende te vercoopen, moghen de selvewel wter handt vrijelijck vercoopen : op conditie nochtans, dat de selvegoeden souden met verdieren ende den meest daer vore biedende, by eenenghesworen Oude-cleercooper ter vrijer vrijdaechs merct wederom vercochtende geproeft worden, ende met onderspreeck, dat wes de selve goedenmin vercocht worden, de voorschreven eerste cooper t'selve den Weesensoude schuldich wesen te suppleren ende goet te doen, ende oock, indiendat de voorschreven goeden hooger ende dierder ter vrijdaechs mercktvercocht worden, t'gene datse meer souden gelden soude wesen tot profijtevande weesen ende vanden voorschreven eersten coopere half ende half.Behoudelijck dat de vercoopinghe sal moeten gheschieden met drij voor-gaende wtbellinghen ende oproepingen, als voren.

p314

46. Ende soo verre de mombooren hadden consent van Borghemeesterende Schepenen oft Weesmeesters, om eenige onruerlijcke goeden oftrenten wter hant ende sonder openbare wtroepinghe te vercoopen, wtredenen hen daer toe moverende, soude alsuleke vercoopinge van weerdenwesen.

47. En moghen oock de voorschreven momboors geene van heure weesengoeden ter vrijdaechs merckt (eenen yeghelijcken al even nae te coopegheveylt wesende) incoopen door middel van eenen derden persoon, nochoock voortaen (al waert openbaerlijck) als hoochste verdierders ende meestdaer voor biedende voor hen selven.

48. Item, sijn de voorschreven Mombooren, metten rechte gegeven,schuldich, nae de vercoopinghe van alsulcke goeden, roerende oft onroe-rende, goede declaratie vande parceelen ende vanden prijse van dien, midts-gaders alle versterffenissen duerende de momboorie den Weesen toegeco-men, over te brengen ende bijden Greffier vande Weesmeesters laten regis-treren ende vueghen totten Inventaris vander Weesen goeden.

49. Item, en sijn testamentelijcke momboors noch oock andere metten Rechte gegeven, niet ghewoonlijck cautie te stellen voor henne ghetrouwe administratie.

50. Ten ware datter tusschen de selve momboors contentie ware, wie van heurlieder alleene d'administratie behoorde te hebben, ende dat d'een den anderen niet en betrouwde.

51. Item, testamentelijcke Mombooren sullen voortaen ghehouden sijn voor Borgemeester ende Schepenen oft heurluyden ghecommitteerde alle jaer, oft ten minsten alle twee jaren rekeninghe heurder administratie te doen, niet tegenstaende dat de Testateur t'selve bij testament mochte ver- boden hebben.

52. Sijn oock alle mombooren metten Rechte gegeven, gehouden allejaer eens, oft ten minsten alle twee jaren rekeninge ende bewijs te doenvoor de Wees-meesters voorschreven van heur regiment ende bewint, op depene van thien gulden, te bekeeren als voren: welcke pene, betaelt oft niet,moeten nochtans rekeninghe doen, als sy nae t'jaer des versocht worden:ende moet jaerlijcx den staet daer af int register gheteeckent worden,ghelijck't voorschreven is.

55. Item, alle Mombooren, die in gebreke sijn alle tweejaren rekeninghe

p316

te doen, zijn ghehouden, van jaer tot jaer, oock verloop van verloop rents-ghewijs te gheven.

54. Item, den Momboor, t'sy testamentelijc oft metten Rechte ghegeven(wesende een man van eeren staende tot goede name ende fame), doenderekeninge vande administratie by hem over weesen goet ghehadt, wordenghepasseert de parceelen van sijn wtgeven bedragende onder de twintichstuyvers Brabants, midts de selve alleenlijck verificcrende metten eede, soowanneer t' selve versocht wordt, sonder daer aff eenighe andere oft naerdereverificatie te derven doen, ten ware datmen de contrarie thoonde, oft dattetwtgheven procedeerde van verloop van rente.

55. Item, d'administratien ende rekeningen van mombooren wordenghedaen ten coste vande Weesen oft vermomboorde persoonen: maer dequitancien van d'ontlastinghe vande Mombooren worden ghedaen ten costevan de Mombooren.

56. Alle Mombooren, t'zy testamentelijck oft metten rechte ghegeven,hebbende actuele administratie, sullen voortaen hebben voor de moeyte van-den ontfanck ende wtgheven den twintighsten penninck van heuren ontfanckprocederende van huys-huere ende renten, ende den sestichsten penninckvan andere personele schulden by hen gheint, wel verstaende, datse geenensestichsten penninck noch geenen anderen salaris oft profijten en sullenhebben van capitale penninghen van afgheleghde renten, noch vandeghereede penninghen inden sterf-huyse bevonden, noch vande ghereedepenninghen inden eersten staet ghestelt ende geprocedeert vande ver-cochte meubelen, noch oock van eenighe gereede penninghen in eenighevande rekeninghen ghebracht ter causen van vercochte immeubelegoeden.

57. Niettemin, als d'administratie zeer swaer ware, soo dat de momboorenwt dier oorsaecken eenighe reysen buyten de stadt doen, oft ander extraor-dinaris verlet hebben ende lijden moesten, zouden indien ghevalle respectiveby ordonnantie van Borghemeester ende Schepenen oft vande Wees-mees-ters, nae ghelegentheyt vande saecken ende qualiteyt vande Weesen, mogengerecompenseert worden.

58. Van ghelijcken, als de saecken vande Weesen dat verheysschen, mogen de voorschreven mombooren, by advyse respective van Borghemeester ende Schepenen oft vande Wees-meesters, stellen eenen Rentmeester, die voor den loon hem by den voorschreven heeren toe te vuegen, d'affairen

p318

vande Weesen oft andere vermomboorde persoonen sal helpen adminis-treren, tot perijckel nochtans vanden selven momboors.

59. Item, wanneer meerder van jaren, simpele oft sotte menschen oftander verleefde persoonen, oft cranc van sinnen, stommen, blinden, doovenende diergelijcke nootelijck behoeven by Mombooren oft Curateurs gere-geert te sijn (dwelc staet ter discretien van Borgemeester ende Schepenen),worden de selve van henne naeste maghen (daer toe bequaem wesende)Curateuren by Borgemeester ende Schepenen ghegheven.

60. Ende soo verre de selve oft ooc andere mindere van jaren (sondersulck ghebreck wesende) geene maghen en hebben bequaem om het selveofficie van Momboorie te bedienen, moeten dander vrienden aen t'maech-schap gehouwt sijnde de momborie aenveerden: ende by gebreke van dien,worden de selve respectivelijck vander stadt wegen by rade van de Wees-meesters, oft bijde Wees-meesters, van andere vremde Mombooren versien.

61. Item, oft eenighe vande voorschreven mombooren metten rechtegegeven storve, insolvent, van quaden regimente, onbequaem, oft langhentijdt absent werde, moeten de resterende Mombooren oft Momboor eenenanderen, daer toe bequaemst wesende, den Wees-meesters noemen, endein stede van dien metten rechte doen surrogeren.

62. Ende als een testamentelijck Momboor cort te sterven oft deficieren,moet voortaen een andere by Borghemeester ende Schepenen, ten ver-suecke vande resterende mombooren oft momboore oft vrienden ghesurro-geert worden: al waert ooc soo dat den lancst levende van man oft wijf,oft den voorschreven resterende momboor oft mombooren by den testateur,in sijnen testamente oft codicille, macht ende authoriteyt ghegheven ware,om eenen anderen te moghen kiesen ende surrogeren: ende moet alsulckegesurrogeerde momboor den eedt doen daer toe staende.

63. Item, een vrouwe die by heurs mans testament mombooresse overheurlieder beyder kinderen ghestelt is, comende tot heuren tweeden hou-welijcke, mitsgaders een momboor, t'sy testamentelijck oft andere, trou-wende de moeder van sijne weesen, sal van van nu voortaen heure oft sijnemomboorie ende administratie over der voorschreven kinderen goedenverliesen, ende gehouden wesen binnen ses weken voor Borgemeester endeSchepenen oft op de Wees-camer eenen anderen momboor in heure oft sijneplaetse te doen stellen, op de pene van thien gulden, te bekeeren als voren.

p320

64. Item, soo wanneer een Momboor metten rechte gegeven yemandennaerder van bloede weet te bewijsen, binnen dese stadt ende vrijheydt derselver woonachtich, oft oock buyten dese stadt geseten, alhier binnen desestadt vindende, bequaem om de Momboorie t'aenveerden ende te bedienen,vermach den selven voor de Weesmeesters te doen daghen oft arresterenende rechtelijck bewinghen in sijne plaetse te comen, de Mombooriet'aenveerden, ende den eedt daer toe staende te doen: ende dien eedt ghe-daen sijnde, is de voorgaende Momboor vande momboorie ende voordereadministratie ontslaeghen.

65. Maer een testamentelijck Momboor eens de momboorie aenveert heb-bende, moet die voortaen blijven exerceren, sonder yemanden anders in sijnplaetse te moghen doen surrogeren, al waer die ooc den Weesen naerderbestaende.

66. Item jonghe Weesen versien wesende van testamentelijcke oft andereMomboors, blyven inde selve momboorie totter tijdt toe dat sy totten ouder-dom van xxv. jaren ghecomen sijn, sonder distinctie te maecken tusschenknecht oft meyssen, oft tusschen tutele ende curatele. Ten ware dat alsulckeJonghers binnen middelen tijde quamen tot gheestelijcken oft houwelijckenstate, in welcken ghevalle sy moghen t'bewindt van heure haeffelijcke goedenhebben, ende vande jaerlijcsche proffijten ende renten van heure onruerendegoeden comende, sonder dat sy van nu voortaen de selve onruerende goedensullen moghen vercoopen, verthieren oft belasten, oft renten laten afquijten, ten ware met consente ende decrete van Borghemeester endeSchepenen.

67. Onghehouwde knechten oft meyssens, versien oft niet versien sijnde van Momboors, en worden niet ghehouden voor bejaert, dan xxv. jaren oudt wesende.

68. Item jonghers die over heure xxv. jaren oudt sijn, oft daer te vorentot houwelijcken staet sijn ghecomen, ende nochtans niet oft luttel en wijsen,maer blijven oft schijnen te wesen doorslagers oft verstroyers van heuregoeden, moghen, ten aengheven ende versuecke van heure voorgaendeMomboors, oft van heure naeste vrienden ende maghen, by Borghemeesterende Schepenen versien worden van Curateuren, by continuatie vande selveMombooren oft anderssins.

69. Item de vercoopingen, alienatien ende belastingen van goeden, voor-

p322

waerden, contracten, geloften oft borch-tochten, by minder van jaren oftander vermomboorde Persoonen sonder authoriteyt van heure Momboorsoft Curateurs gedaen, daer sy merckelijcke schade by geleden hadden oftgheschapen waren te lijden oft gequetst waren, ende in respecte van onruer-lijcke goeden, sonder decreet van Borgemeester ende Schepenen oft vandeWees-meesters ghedaen, oock affquijtinghe van renten aen vermomboordepersoonen, sonder authoriteyt van heuren momboors, ende daer toe sonderconsent vanden Rechtere ghedaen, sijn nul ende van onweerden, al warendie by inadvertentie alhier voor Schepenen oft elders gepasseert : Ende sijnde coopers van sulcke goeden gehouden de selve te wederkeeren ende daerafaff-standt te doen, ende t'verloop van sulcke renten jaerlijcs te betalen,sonder dat de vermomboorde oft heure Vooghden ghehouden sijn vandepenninghen by de vermomboorde onproffijtelijck door-geslagen, restitutiete doen, dan van het ghene dat blijct noch in lesen oft in oorbor vandevermomboorde bekeert te sijn.

70. Item oft yemant eenighe waren oft goeden eenigen vande jonghersoft vermomboorde persoonen voorschreven vercochte op financie oft anders,ende t'gelt daer af door-gheslaghen oft verteert ware, in al oft in deele : deghene die alsulck goet vercocht heeft soude dat goet verloren hebben, endesoude alsulcke jonghe oft vermomboorde onghehouden wesen vande pen-ninghen restitutie te doen : het en ware dat de ghecochte goeden oft depenninghen daer aff gecomen, al oft in deele noch in wesen waren oft insijnen oorbor bekeert : in welcken ghevalle, soude hy alleenlijck ghehoudenwesen over te gheven t'ghene dat in wesen oft in sijnen oorbor bekeert is.

71. Item jongers het sy knapele over veerthien jaren, ende vrouwelijckepersoonen over haere tweelf jaren oudt sijnde, machtich heure sinnen,moghen maecken ende ordineren haer testament ende wtersten wille, sonderbywesen oft authorisatie van heure Vooghden, ghelijc't onder den TijtelVanden testamenten gheseght wordt.

72. Ende jonghers oudt sijnde sesthien jaren ende onder heur xxv. jaren,en moghen gheenderhande coopmanschappen oft voorwaerden doen oftaengaen (anders dan van broode, bier oft noot-druftighe saecken heurs lijfs)sonder bywesen van heure Mombooren. Ten waren jongers ghecomentotten ouderdom van twintich jaren, die hen tot deughden ende eenighegoede exercitien stelden : den welcken gheoorloft is hen, by goetduncken,

p324

consente ende pericle heurer Momboors, by coop-lieden ende andere goedelieden te houden,, ende met hen deughdelijck coopmanschappen endeneeringhe te hanteren : in welcken ghevalle zy d'bewindt ende administratiemoghen hebben van heure haeffelijcke goeden ende vande jaerlijckscherenten ende bladinghen van heure onruerende goeden.

73. Van ghelijcke, mindere van jaren, nochtans over de twintich jarenoudt wesende, gheen Mombooren hebbende, ende met consente oft welwetene van heuren ouders openbaerlijck negocierende, worden, int feyt vanheure coopmanschap, ghehouden voor meerder van jaren, ende moghenover sulcks in rechte aenghesproken worden.

74. Item vermomboorde persoonen en moghen in rechte niet staen, nochin aen-leggers noch in verweerders stadt, dan by authorisatie van hennemomboors, oft ten minsten van eenen van hen: oft anderssins, indien sy denederlaghe oft eenighe acte hen prejudiciable ghedaen hadden, soude metalle t'gene des daer aen cleeft, wesen nul ende als niet gheschiet, al waertoock in materie van injurien, mulcten, breucken ende diergelijcke.

75. Maer soo wanneer de selve tot heure jaren van verstande ghecomen sijn, ende ter caussen van eenich delict worden aenghesproken, mach teghens hen gheprocedeert worden sonder overstaen van heure momboors.

76. Item costen van Processen by Mombooren, t'sy als aenleggeren oftverweerderen in eenige saecken gedaen, daer in sy nederlage crijghen, enworden hen ter rekeninge niet ghepasseert: ten waere dat sy de selve pro-cessen met consent van Borgemeester ende Schepenen oft vande Wees-meesters vervolght hadden: d'welck voortaen sal stadt grypen, soo wel inrespecte vande testamentelijcke als andere Momboors.

77. En moghen oock de voorschreven Momboors oft Curateurs, sonder consent van Borghemeester ende Schepenen oft vande Wees-meesters, gheen transactien noch accorden aengaen, noch oock eenighe sterf-huysen aenveerden oft repudieren in prejudicie van hen weesen oft vermomboorde persoonen.

78. Ende jonghers onder heure jaeren wesende, ghelijck voorschreven is, sijn ongehouden eenighe penninghen te moeten betaelen, die sy op dobbelscholen oft elders met quaertspelen, in bol-banen, clos-banen, kegel-spelen oft dierghelijcke spelen ontleent oft verloren hebben ende schuldich gheble-

p326

ven sijn, ende t'gene dat sy op sulcke spelen verloren ende betaelt hebben, mogen sy met rechte weder heysschen.

79. Item wes de voorschreven jongers verloren ende betaelt hebben metcaetsen oft bal-slaen, tot vijf schellingen grooten Brabants toe, daeraf en ismen hen geen restitutie schuldich te doen, maer wes sy op alsulcken spelenverloren hebben ende schuldich bleven sijn oft ontleent hebben, daeraf sijnsy onghehouden yet te betaelen.

80. Item wie jongers betrect tot spele, oft aenhaelt in stoven oft bordee-len, is corrigibel nae gelegentheyt vander saeeken, ende wes sy aldaer verteeren ende schuldich blyven, sijn sy onghehouden te betaelen.

81. Item persoonen min dan xxv. jaren oudt sijnde, gheene Momboors ende ghemeyne goeden hebbende met meerder van jaren, ende gheprovo-ceert sijnde tot partagie, moghen scheydinghe passeren by authorisatie van Borgemeester ende Schepenen, in presentie van Commissarissen byde weth daertoe ghedeputeert : ende blyven de scheydingen alsoo ghepasseert van weerden.

82. Item die eenige wees-kinderen verleydt oft tot houwelijcken staetraedt oft trect, oft daerover staet om hens goets wille, daer den selvenjonghers merckelijcke schade, achterdeel oft cleynicheyt in ghelegen ware,ende het gebeurde dat de vrienden oft mombooren daeraf t'onvreden warenoft clachtich quamen, souden wtgericht worden naer ghelegentheyt dersaecken.

83. Item soo wanneer eenich jonck gheselle onder sijn xxv. jaren sijnde(al is hy onghehouwt, proper, behendich ende van goeden regimente, alsoodat hy hem vueght tot neringhe, coopmanschappe ende deughde, ende hymidts dien begheert ontslaghen te sijn vande Vooghdie) soo sijn de Vooghdendan ghehouden te comen byde Wees-meesters, te kennen ghevende desaecke : ende dan ondersoecken de Wees-meesters de manieren, de conver-satie ende t'regiment vanden jonghe: ende in soo verre sy by informatien,ende by eede vanden Vooghden bevinden, dat hen dunct dat die jonghe sijngoedt wel sal regeren sonder toedoen sijnre Mombooren, soo brenghen sydat by Borghemeester ende Schepenen, die (ghehoort hebbende t'rapportvande Wees-meesters) hem verleenen brieven van oorlove ende ontslage

p328

sijnre Vooghdie. Ende sijn de coopmanschappen ende hanteringen, die hy van dan voortaen (al ist sonder bysijn oft consente vande Vooghden) doen sal, stadt grijpende) wtghenomen verthieringhe oft belastinghe van sijne onroerende goeden.

84. Item Mombooren, hoedanich die sijn, en mogen tegens oft met per-soonen onder henne momboorie staende geenssins contracteren, yet coopen, vercoopen oft mangelen, oft eenige andere voorwaerden met hen maecken: d'welck oft sy deden, soude sijn al nul ende van onweerden.

85. Item wees-kinderen ende andere in tutele oft curatele staende, sijnschuldich heure Momboors ende Curateurs t'obedieren gelijck heure Ouders:Ende oft zy de selve yet misseyden oft misdeden, in woorden oft in wercken,ende dat de Mombooren daeraf clachtich vielen, moghen de selve Jongersdaeraf worden ghecorrigeert, zoo't Borghemeester ende Schepenen naeghelegentheyt der saeeken goet dunct.

86. Item de Wees-meesters oft hunnen Greffier en moghen gheen admi-nistratie oft handelinge hebben van gelde oft goet, dat Persoonen toebehoort onder heurlieder jurisdictie staende.

87. Item elck Momboor is een voor al ende in solidum ghehouden teverantwoorden ende goedt te doen alle t'gene, dat binnen den tijde dat hyMomboor gheweest heeft gheschiet is : ende hebben de Weesen de keuse,wien sy van henlieden aenspreken willen, behoudelijck hem sijn verhaeltegens sijnen mede Momboor, soo verre de faute den selven mochte gheim-puteert worden : ten ware dat d'administratie ware byden testateur oftbyden Rechtere ghedivideert.

88. Wel verstaende (cesserende de voorschreve divisie) dat de ghene dieder weesen oft vermomboorde Persoonen goeden niet gheadministreert enheeft, maer by sijnen mede-momboor alleene heeft laeten administreren,niet en is convenibel noch gehouden, dan in subsidium, ende den genen, diealleene geadministreert heeft, eerst geproeft sijnde : ten ware dat de selveware notoorlijck insufficient oft absent.

89. Item soo wanneer yemandt bevonden wordt van quaden ende soberenregimente, oft deurslager van sijne goeden te sijn, oft gheschapen sijnegoeden te verquisten, ten ware dat daer in ware versien, Soo sijn Borge-meester ende Schepenen by openbare proclamatien interdicerende endegebiedende eenen yegelijcken, dat niemandt voortaen met sulcken persoon

p330

en coopmanschappe, coope noch en vercoope, noch hem oock hoogher enborghe dan sesse qrooten Brabants eens, ende dat soo wie contrarie daerafdede, men daerop gheen recht doen en soude.

90. Item die Stadt-kindt ghemaect is ende als Prodigue hier ter Puyen af(met voorgaende informatie byde Wethouderen op sijnen soberen regimenteghenomen) gheproclameert is, en mach gheen contract aengaen oft maecken,dan ten by sijn ende met authoriteyt van sijne Curateurs, al waert oock soodat hy hem beter stelde ende goet regiment hielde : t'en ware dat hy eerstgherehabiliteert byde weth ware, met voorgaende informatie op sijnenghebeterden regimente ende qualiteyt genomen: van welcke rehabilitatiegheen proclamatie en derf geschieden.

91. Hoe wel datmen, alst byden gherehabiliteerde versocht wordt,ghewoonlijck is openbaerlijck wt te roepen, dat Borghemeester ende Sche-penen, naederhandt onderricht ende geinformeert wesende vande qualiteyt,goedt leven ende regiment van sulcken geproclameerden Stadt-kinde, denselven wederom sijn toelatende d'administratie ende bewindt van sijnegoeden; in vueghen dat hy vermach vryelijck te handelen, negocieren, coop-manschappen ende anderssins doen met sijne goeden, soo hem dat goet-duncken sal: waer af men eenen yegelijcken is waerschouwende.

92. Ende alle contracten met sulcke Prodigue aengegaen, soo verre dieschadelijck bevonden worden, sijn nul, machteloos ende van onweerden,ende en mach niemandt, wt crachte van eenighe contracten oft anderssins,den voorschreven Stadt-kinderen meer heysschen dan sesse grooten Brabants,overmidts hem verboden is hooger dan tot de voorschreven sesse grootenBrabants te borghen.

93. Ende dyen volgende, contracten van houwelycsche voorwaerden byvermomboorde persoonen oft minder van jaren sonder consent ende autori-teyt respectivelick van heure Vader, Moeder oft henne Curateurs aengegaen,daer by sy respectivelijc tot behoeve van henne vrouwen oft mans, vanheure goeden yet souden hebben gedisponeert, sijn van onweerden. Endeen sal voortaen de man oft vrouwe, oft heure erfgenaem, nae t'scheydenvanden bedde niet genieten de helft van alle haeffelycke ende haeffdeyligegoeden van heurs mans oft vrouwe wegen ghecomen synde, noch oock hetStadt-voordeel.

94. Item vrouwe-persoonen gehouwt synde, hoe jonck datse sijn, sijn wter

p332

momboorien, ende en sijn onder niemandts tutele meer, dan van heure mansalleene: ten ware dat de mans waren der stadt kinderen ende ghepubli-ceerde prodigue te wesen, ende alsoo ghestelt byden Wethouderen ondercurateuren: in welcken gevalle de vrouwe oock met haeren man inde selvecuratele staende is.

95. Item tot castijemente en machmen niemandt ghevangen setten noch besloten houden om sijn quaet regiment, faulte van verstande, van sinnen oft anderssins, dan met consente vande Weth.

96. Item d'Aelmoesseniers vermoghen alle chijsen, renten ende onrue-rende goeden vande camere, vanden heylighen Gheest oft Godts-huysen,Gasthuysen, arme vergaderingen ende diergelijcke, die onder hen resor-teren, die hen duncken nutter vercocht te sijn dan gehouden, nae heurediscretie te vercoopen, t'alieneren ende te veranderen, ten hoochstenende besten datse cunnen oft mogen, achtervolghende d'ordinantie daeraffsijnde: Behoudelijck dat de hooft-penninghen daeraff comende jaerlijes terselver natueren aengheleght ende gheappliceert moeten worden, t'sy alhierop de Stadt oft elders, daer 't Borghemeester ende Schepenen goet dunct.

97. Waer onder niet en sijn begrepen Sint Juliaens, Sinte Elizabeths gast-huys, de Siecke luyden ende d'Infirmerie, die vanden Baghijn-hove, Bussenoft aelmoessen van d'ambachten, noch oock de Swerte-susters, Witte-sustersende die van Sinte Clare, over de welcke de voorschreven Aelmoesseniersgeen bewindt en hebben.

98. Borghemeester ende Schepenen is toebehoorende d'besorgh endetoesien te hebben van ende op't regiment ende administratie van Godts-huysen ende vergaderinghen oft Collegien, soo van mannen als van vrouwen,binnen de stadt ende vryheyt gheleghen: ende dien volgende staen deBagijnen in alle temporelle saecken onder de jurisdictie vander stadt endeweth, ghelijck andere weerlijcke persoonen, ende worden als weerlijckepersoonen voor de weth ghedaecht ende te rechte betrocken.

p334

99. Item alle jaer nae t'vernieuwen vander weth, worden den Bagijn-hove by Borghemeester ende Schepenen gheordineert twee Schepenen wtder weth, die voor dat jaer haers diensts sijn Mombooren vanden selvenBagijn-hove: moghen oock twee oft vier Meesterssen ghestelt worden, diet'regiment ende bewindt, soo vande persoonen als vande goeden desselfshoffs infermerie, met consent vande Mombooren gheploghen hebben tedraghen ende t'exerceren: ende jaerlijcs van dien regimente ende bewindevande goeden, soo wel in ontfanck als wtgheven, voor de Weth rekeningheende bewijs te doen. Ende soo verre alst noot ware, vermogen, de voor-schreven Meesterssen, met consent van Borghemeester ende Schepenen,eenighe veranderinghe oft alienatie vande goeden vanden voorschrevenBagijn-hove te doen, sonder daer toe te hebben eenich decreet vandenBischop van Camerijck-oft Landt-deken: hoe wel de selve Landt-deken,ghelijck de Marcgrave oft Schouteth ende meer andere, somtijden medegecompareert hebben alsmen de rekeninge vanden voorschreven Bagijn-hove heeft ghepasseert.

100. Van ghelijcken ist aengaende Sinte Elisabets gasthuyse, daer in plaetse van twee Meesterssen is mijn vrouw vanden Gasthuyse.

101. Worden oock Sint Juliaens Gasthuys, de siecke luyden, d'Infermerie ende de Blauwe-broeders alle jaer nae t'vernieuwen vander weth versien elck van twee Momboors wt de tweelf oudtste Schepenen inde weth wesende.

TITEL XLIV.

VANDE EMANCIPATIE.

1. Een vader mach sijn kindt, sone oft dochter, emancipeeren ende wtsijne plicht doen, altijts alst hem belieft: maer t'selve willende doen, moetcompareren in persoone, oft by Procureur daer toe specialijck ghemachtichtsijnde, inde hooge Vierschare des Hertoghs van Brabant, voor Schouteth,Borgemeester ende Schepenen, ende versuecken aldaer sijnen sone t'eman-ciperen ende wt sijnen broode te doen, ende seght sulck Emancipant doorsijnen Advocaet oft taelspreker: Heer Schouteth, Borgemeester ende Sche-penen, hier compareert N. ende seght, dat gemerckt de Vierschaer gebannen

p336

is, om eenen yeghelijck recht ende justitie te doen, soo ist dat hy versuecktSchepen vonnisse, dat hy N. assignerende ende bewijsende N. sijnen sonetwee oude grooten binnen (dat is twee Brabantsche stuyvers erffelijck) opsekere goede panden, de selve sijne sone sal wesen gheemancipeert ende wtsijnen plichte, naevolghende der hoogher Vierscharen recht. Heer Schouteth,maent om vonnisse ende watter schuldich is te gheschieden.

2. Ende de Heeren Borghemeester ende Schepenen by den Schoutethalsoo gemaent sijnde, wijsen, dat die persoon sijnen sone wel mach emanci-peren ende wt sijne plicht doen, midts hem bewijsende op sekere goede pandentwee oude grooten binnen erffelijck, ende t'selve gedaen sijnde, dat de selve salwesen geëmancipeert ende wt sijns vaders plicht, navolghende der Vierscharenrecht. Ende de vader die twee oude grooten erffelijck sijnen sone alsoo(navolgende dien ghewijsde) bewesen hebbende, is ende blijft de selve sonedaer nae ende van dan voortaen gheëmancipeert ende wt sijns vadersplicht, niet tegenstaende dat de sone daer nae alnoch by sijnen vader blijftwoonende.

3. Van ghelijcken mach een moeder, weduwe wesende, haren sone oft dochter emanciperen als voren.

TITEL XLV.

VAN BASTAERDEN.

1. Bastaerden en moghen niet testeren sonder Octroy vanden Hertoghe van Brabant, ten ware datse wettige kinderen hadden, ende levende achter lieten.

2. Ende de goeden vande Bastaerden sonder wettich oor oft moedergestorven sijnde, volgen den Hertoge van Brabant : wtgenomen het houwe-lijck goet, ende andere tot henne alimentatie ghegeven, oft de weerde vandien, dat d'ouders, vrienden oft maghen den bastaerden ten houwelijc ofttot alimentatie gegeven hebben, d'welck volght wederom den ouders ofterfgenamen vanden genen die 't hebben gegeven.

3. Bastaerden en succederen niet inde achtergelaten goeden heurs vaders

p338

ab intestato, al waren die oock gelegitimeert, soo langhe alsser andere wet-tighe erfgenamen sijn.

4. Item simpele Bastaerden, ende henne wettighe kinderen ende kindts-kinderen succederen in huere moeders goeden, ende oock inden rechten opgaenden struyck oft linie vande moederlijcke sijde, oock met de wettighe kinderen henne broeders oft susters vande moederlijcke sijde, maer niet in collaterale successien.

5. Insghelijcks succedeert de moeder alleene, oft heure erfgenaemen, inde goeden van heur bastaert kint sonder wettighe kinderen ghestorven sijnde.

6. Item als ghetrouwde ende wettige kinderen van aflijvighe Ouders, daer af d'een wettich ende d'ander Bastaert was, sterven sonder wettich oor ende sonder testament, volghen henne goeden den erfgenamen vande wettighe sijde, ende niet den heere.

7. Item Bastaerden in houwelijcken state vercreghen, ende andere diemenheet overwonnen bastaerden (daer onder der Bagijnen kinderen niet en sijnbegrepen) en succederen inde moeders goeden niet, noch oock opwaerts inrechte linie vande moederlijcke zijde, al en waer de moeder niet ghehouwtgheweest.

8. Ende d'ouders en mogen alsulcke overwonnen Bastaerden geene erf-ghenamen institueren, noch eenighe legaten maecken, anders dan heure bloote alimentatie.

9. Item een onghehoude vrouwe mach heur kindt gheven sulcken vaderalst haer belieft, ende is by haeren eede gelooft te vercleeren wie de vadervanden kinde is: soo verre nochtans de man die sy tkint aensweren wiltbekent (oft dat de vrouwe can doen blijcken) dat hy met haer te doen gehadtheeft : d'welc oft de vrouwe niet en can bethoonen, mach de man hem alsdan daeraf purgeren by eede, dat hy die moeder niet bekent en heeft, ende isalsoo vanden kinde ontslagen.

10. Maer oft een gehoude vrouwe soude heur kindt oft kinderen moghen vervaderen, des-halven volght men de decisie vanden gheschreven Rech-ten.

11. Item een mans persoon die een meysken ghedefloreert heeft, moet haer voor haren maechdom geven xvj. gulden. Ende die aen een vrouwe oft meysken een kindt gemaeckt heeft, moet heur gheven, vanden tijde. af dat

p340

sy kindt heeft ghedraghen, elcks daechs eenen stuyver, ende voor haer kinder-bedde-gelt dertich schellinghen Brabants.

12. Ende is een man schuldich sijn Bastaert-kindt t'aenveerden, te houdenende t'alimenteren : des mach de moeder altijts de naeste zijn van heursselfs Bastaert jonck kindt te houden voor een vremde, zoo verre sy dat kindthouden wilt op heurs selfs cost, oft om sulcken loon als een vremde daeraf hebben soude: ten ware dat de vader vanden kinde sufficiente redenhadde, ende die thoonde, waerom de moeder dat kindt niet en behoorde tehouden.

TITEL XLVI.

VAN TESTAMENTEN.

1. Inden eersten, Testamenten voor Notaris oft Pastoor, in presentie van twee ghetuyghen ghepasseert, sijn van weerden, oock sonder andere solemniteyten nae de geschreven rechten gherequireert.

2. Van ghelijcken ist aengaende testamenten by den testateur gheschreven oft onderteeckent ende besloten, soo wanneer dat de testateur in presentien van eenen Notaris oft Pastoor ende twee ghetuygen vercleert t'selve sijnen wtersten wille te sijn.

3. Item een yeghelijck mach van sijne eygene goeden hem met vollenrechte toebehoorende disponeren, ende de selve geven, laten, maecken,ende erfgenamen institueren by testamente oft codicille den ghenen oftghene diet hem belieft, soo verre de ghene diese ghegeven, gelaten endeghemaect sijn, habil sijn om t'goet te moghen ontfanghen.

4. Behoudelijck dat d'ouders, die wettighe kinderen hebben, den selven, oft by gebreke van dien, heuren kindts-kinderen moeten heure legitime vrij laten, ten ware dat sy redenen ghenoech hadden om die t'onterven.

5. Ende hoe vele man ende wijf malcanderen by testament ende andersins moghen maecken, is onder den titel Vande Rechten ghehoude persoonen aengaende, gheseght.

6. Item, jonghers, het sy knapele over veerthien jaren ende vrouwelijcke persoonen over haer twelfjaren oudt, heure sinnen machtich sijnde, moghen maeeken ende ordineren haer testament ende wtersten wille, sonder by-sijn oft authorizatie van heuren ouders oft vooghden.

p342

7. Maer en moghen (volghende d'ordonnantien vande Keyserlijcke Majes-teyt des jaers xvc. xl.) van geen onruerlijcke goeden disponeren, noch deselve belasten tot behoeve van heure Curateurs, bewaerders oft andereadministrateurs, noch van heure kinderen, noch oock tot profijte van heurestief-vader ende stief-moeder, oft van heure concubinen : Ende oft sy andersdaden, is nul ende van onweerden.

8. Item geproclameerde prodigue ende stadt-kinderen en moghen geen Testament maecken, dan by consente vander Weth, oft van heure Mom-booren oft Curateuren: maer heure huysvrouwen moghen wel testeren van heure goeden sonder eenige authorizatie oft decreet oft consent: niet tegenstaende de prodigaliteyt ende proclamatie van heur mans.

9. Item niemandt en mach by testamente disponeren van Leen-goedensonder Octroy vanden Hertogh van Brabant oft consent vanden Leen-heer,daer af dattet leen ghehouden wordt : ten ware dattet Testament alhier voorSchepenen ware ghepasseert, aengaende leen-goeden int quartier van Ant-werpen gheleghen : in welcken ghevalle de Secretarissen niet en vermoghende brieven daer aff wt te gheven voor ende al eer hen is ghebleken denleenheere voldaen te sijn van sijne gerechticheyt.

10. Item ab intestato, oft by testamente ende anderen wtersten wille,wort op den erfghenamen de proprieteyt ende eyghendom getransfereertvan d'immeubele ende onroerende goeden die hen achterghelaten sijn: Alist dat t'selve Testament oft wtersten wille voor Schepenen deser stadt nietghepasseert en is.

11. Desghelijcks, soo wanneer in specie eenige roerende oft onroerendegoeden by Testamente oft Codicille worden ghelegateert, de proprieteyt vandien wordt gheacquireert den Legataris, t'sy dat de brieven ende t'bescheetvande onroerende goeden by den erfghenamen oft executeuren den Legatarisovergelevert is, oft niet.

12. Item de kennisse vande validiteyten van testamenten competeert Borghemeester ende Schepenen deser stadt, voor de welcke moghen d'erf-

p344

genamen, legatarissen ende andere respectivelijck wt den testamente tot voldoeninge van dien oft betalinghe van heure legaten ageren.

13. Ende alle executeurs van testamenten, hebbende administratie vandegoeden vanden sterf-huyse, moeten de kerck-rechten, legaten ende schat-schulden betalen, ende moghen daer vore nae de doodt vanden aflijvighengheconvenieert worden, tot datse rekeninghe ghedaen hebben ende geschey-den syn van heurder executeurschap.

14. Item een persoon die executeur ende oock testamentelijck momboorvan kinderen gemaect ende geordineert wordt, mach den last vanderexecutie wel aenveerden sonder de testamentelijcke momboorie mede temoeten aenveerden. Maer wanneer hy expresselijck de testamentelijckemomboorie heeft eens aenveerdt, moet die voortaen blijven exercerensonder daer af te moghen renuncieren.

15. Item erfghenamen, indien't hen belieft, mogen d'executeuren heurlegaet betalen ende selve den last vander executie aenveerden, midts stel-lende cautie sufficiente voor Schepenen vande legaten ende wtersten willeten lancksten binnen s'jaers te voldoen, ende van te betalen alle de schuldenvan den sterf-huyse : ende dat d'executeurs ter saecken vande legaten,schulden oft testamentelijcke dispositien nemmermeer en sullen wordenghemolesteert : In welcken ghevalle moeten d'executeurs blijven wt densterf-huyse, ten ware dat alsulcke executeurs mede erfgenamen warenvanden testateur.

16. Item d'executeurs ende testamentelijcke mombooren sijn ghehoudenbinnen den tijdt van sesse weken naer d'aflijvicheyt vanden Testateur temaecken eenen behoorlijcken Inventaris ende staet van alle de goeden byden aflijvighen achterghelaten : niet teghenstaende dat ter contrarien yetghedisponeert ware.

17. Sullen ooc d'Executeurs ende testamentelijcke momboors voortaenschuldich sijn (alst versocht wordt) van alle sterf-huysen daer in eenighewees-kinderen gherecht sijn, te doen wettelijcke rekeninghe voor Schepenenvander stadt: al waert oock anders by den testamente geordineert endeexpresselijck verboden, ghelijck gheseght wordt onder den Titel Van onbe-jaerde kinderen ende vermomboorde persoonen.

p346

18. Een yegelijck mach sijn testament wederroepen ende casseren, sonderanderssins by testamente van sijne goeden te disponeren. Ende is de revo-catie van weerden, ten ware dat de selve gheschiede int beginsel van eengheconcipieert nieuw testament, d'welck door de sieckte des testateurs oftandersins imperfect ghebleven ware.

TITEL XLVII.

VAN VERSTERFFENISSE, SCHEYDINGHE ENDE DEYLINGHE.

1. Inden eersten soo gheringhe yemandt afflijvich gheworden is, sooworden sijne erfghenaemen ab intestato gehouden ende gesaiseert in alle degoeden des afflijvighen, haeffelijcke ende erffelijcke, ruerende ende onrue-rende, hoedanich die sijn, ghelegen binnen de stadt oft vryheydt vanAntwerpen, ende in alle de crediten ende personele actien, waer dat diegheleghen sijn: in sulcker vueghen dat d'erfghenamen ab intestato, soo welinde collaterale successien als inde rechte linie, elck nae rate dat hy abintestato daer in gerecht mach sijn, blyven inde possessie, die de selveaflijvige binnen sijn leven ghehadt heeft, sonder eenighe interruptie, al oftsy rechtelick daer in waren ghemainteneert: sonder dat van noode is, datd'erfghenamen ab intestato eenighe andere actuele possessie daer af nemen,niet tegenstaende dat by testamente, codicille, donatie ter caussen vanderdoodt, oft dierghelijcke ordinantien, anderssins ware ghedisponeert, endedat d'Executeurs, de gheinstitueerde erffgenamen oft legatarissen (wiedattet ware) viere, vijve, sesse oft meer maenden, daer af contrariepossessie ghenomen ende de achterghelatene goeden oft renten ghepossi-deert hadden. Maer soo wanneer by houwelijcke voorwaerde de goedenanderen dan den erfgenaemen ab intestato toecomen, soo soude de saisinecesseren.

2. Item man ende wijf hebben van alle gemeyne goeden ghelijcke pos-sessie, ghelijck elck van hen heeft besundere possessie van sijn eyghen goeden, niet teghenstaende dat d'een van hen beyden besundere acte possessoore gheuseert oft de goeden ghehandelt heeft ghehadt.

3. Ende een erfghenaem in sijne possessie gheturbeert sijnde, mach sijne tegen-partije ende turbateur doen daghen voor Amptman, Borghemeester

p348

ende Schepenen, ende aldaer sustineren ende versuecken dat hy byde weth in sijne possessie sal worden gemainteneert.

4. Ende al ist dat eenighe, den voorschreven ordinaris wegh verlatende,inden Rade van Brabant brieven van maintenue verwerven, wt crachtevande costume deser stadt dicterende : dat de doode continueert de possessievan sijne goeden op sijne naeste erfghenamen bequaem om te succederen,ende dattet formulier van alsulcke opene brieven is inhoudende commissieaenden Deur-weerder oft Exploiteur vande selve brieven, dat, hem gheble-ken sijnde vande turbatie, etc., hy den impetrantsoude feytelijck stellen oftmainteneren inde possessie vande goeden, etc. Wanneer men nochtans inoppositie daer teghens begeert ontfanghen ende ghedaecht te worden, soowordt de selve provisie ghehouden alleenlijck voor een simpel daghement,sonder dat partije daer door wordt ghedepossesseert: midts-dien dat, vol-gende de blijde Incomste ende deser stadt Rechten, niemant buyten vonnisseende rechte onghehoort sijnde en mach ghehandelt worden : Ende moetenalsulcke saecken, naevolghende deser stadt rechten ende privilegien, voorAmptman, Borgemeester ende Schepenen (in d'eerste instantie competenteRechters wesende) bedinght ende beslicht worden, ende nergens el.

5. Item wanneer de lancst-levende oft geinstitueerde erfghenamen dat versoecken, soo moeten d'erfghenamen ab intestato die hen willen doen saiseren ende stellen in possessie van d'achtergelaten goeden, stellen cautie voor de selve goeden, van die te restitueren, metten costen ende schaden, soo verre t'selve alsoo bevonden wordt te behooren.

6. Item de ghene die wt crachte van eenighen testamente oft codicillerecht van proprieteyt ghecreghen heeft, mach terstond sijn tegen-partije depossessie bekennen ende over laeten onder de voorschreven cautie, endedaernae terstondt intenteren sijne actie, ende concluderen tot affstandt, oftanderssins tot voldoeninghe vanden testamente oft codicille, gelijck men wteene andere clare ende liquide obligatie ageren mach.

7. Item t'recht van eenighe versterffenisse oft herediteyt te moghen aen-veerden, wordt nae dese stadt-rechten indifferentelijcken ghetransmitteert, t'zy dat d'erfghenaem op wien de successie vervallen is sterft eer hy daeraf wetenschap ghehadt heeft, oft niet.

8. Soo wanneer dat man oft wijf afflijvich wordt, weder hy oft sy kindt oft kinderen achterlaet, oft niet, des aflijvighens erfghenamen succederen

p350

terstondt nae sijn doodt inde goeden byden selven aflijvigen achterghelaten,ende mogen terstondt naede doodt comen ende blyven int sterf-huys desselfsaflijvighen, voor d'een helft, als in heure eyghen goeden, tot datse geschey-den sijn: ende soo verre dat den erfgenamen des aflijvigen belieft, soo moetde lancst-levende verstaen tot scheydinghe ende deylinge terstondt nae desesse weken dat d'eerste aflijvighe ghestorven is gheweest, ende gheduerendeden voorschreven tijdt van sesse weken mach de lancst-levende blijven intghemeyn sterf-huys, metten erfghenamen des eersten aflijvighen ghesament-lijck, indient den lancst-levenden belieft.

9. Item wat den lanckst-levende van man oft wijf inde scheydinghe endedeylinghe tusschen hem ende den kinderen oft erfghenamen vanden eerstenaflijvighen aengaet, wordt naerder gheseght onder den Titel Vande rechtenghehoude persoonen aengaende.

10. Item naede doot van vader oft moeder succederen alle de kinderen ab intestato even ghelijck in heurlieder vaders oft moeders goeden, sonder dat de mans-persoon oft oudtste kindt eenich voordeel heeft voor d'ander.

11. Wtghenomen dat d'oudtste sone heeft voren wt d'beste Ryd-peerdt(behoudelijck dattet gheen labeur-peerdt oft huer-peerdt en is) ende dewapenen eens tot sijnen lijve dienende,-metten wapen-rocke, in aldermanieren als sijn vader in sijn leven dat gebruyct heeft, indien datter is:ende indien datter niet en is, sal hebben sijns vaders beste wapene eens totsijnen lijve dienende, met oock sijns vaders signet ende signet-rinck.

12. Maer aengaende de Leenen ende andere erf-goeden niet haeff-deylich wesende, hebben de Sonen alsulcke prerogative alst Landt-recht vande plaetse daer de voorschreven goeden gheleghen sijn hen gheeft.

13. Ende en is een kindt oft erfghenaem, hebbende eenige prerogative inleen-goeden oft ndere erf-goeden naer der voorschreven bancken rechte,oft oock int peerdt, wapene ende signet-rinck van sijnen vader, niet ghe-houden sijn mede-erf-genamen daer tegens te vergelijcken : ten ware dat decostume vander bancken, daer onder sulcke erf-goeden geleghen sijn, sulesghedroeghe, al eest soo dat anders is, in respecte vande deylinghe vangheconquesteerde erf-goeden tusschen den lanckst-levende ende de erf-ghe-namen vanden eersten aff-lijvigen van man ende wijf, gelijck dat onder denTitel Vande rechten ghehoude persoonen aengaende gheseght is.

14. Moeten alle sterf-huysen oft successien ende versterffenissen van

p352

goeden binnen deser stadt ende vryheyt ghelegen, hebben twee sijden, alsoo dat d'een helft succedeert op de naeste vrienden vande vaderlijcke sijde, ende d'ander helft op de naeste vrienden vande moederlijcke sijde.

15. Ende indien datter vander eender sijde niemant en is, sijn de vrienden van d'ander sijde alleene succederende: ende by ghebreke van dien, sijn man ende wijf malcanderen succederende.

16. Item int scheyden ende deylen moeten d'erf-ghenamen aengaende dehaeffelijcke ende haef-deylighe goeden (als huysen ende gronden van ervenbinnen deser stadt ende vryheyt der selver gheleghen) ende personeleactien ende crediten, volghen de costume ende usantie vander plaetsen daerd'aflijvighe sijne fixe domicilie ten tijde van sijner aff-lijvicheyt was hou-dende, al waert oock dat sijn herte elders gebroken ware. Ende aengaendede conquesten, is men hem regulerende volghende t'gene hier voren intxiij. article dien aengaende relativelijck ghesegt is.

17. Ende alle erf-renten. oock by erf-ghevinghe op haefdeylighe goedengheconstitueert, ende erf-goeden, niet haef-deylich, in wesen sijnde onve-randert, moeten geheelijck volghen ter sijde-waerts van daer die gecomensijn. Maer alle haeffelijcke ende haef-deylighe, ende alle vercregene oftveranderde goeden, t'zy have oft erve, moeten volghen d'een helft den erfghe-namen vande vaderlijcke sijde, ende d'ander helft den erfghenamen vandemoederlijcke sijde : soo dat inghevalle daer heel broeders sijn ende halfbroeders vanden tweeden bedde, de heel broeders (als representerende devaderlijcke ende moederlijcke sijde) hebben de helft vande haef-deylighegheconquesteerde ende meuble goeden, ende in d'ander helft (t'zy vader oftmoeder leven, oft niet) deylense met heur half broeders hooft hoofts gelijcke:ende alsser gheheel oft half broeders sijn van meer ende diversche bedden,hebben altijt die vande vaderlijcke sijde metten gheheelen broeder, d'eenhelft, ende die vande moederlijcke sijde met den geheelen broeder, d'anderhelft, ende deylen hooft ende hoofts ghelijcke als voren.

18. Ende soo wanneer twee broeders oft susters van gheheelen bedde elckvan hen kinderen hebben, ende dat d'een vande selve twee broeders oftsusters comt af-lijvich te worden, achterlatende een oft meer kinderen. diedaer nae oock comt oft comen te sterven sonder wettighe gheboorte achterte laten, volghen ende succederen als-dan de goeden byden voorschreven

p354

af-lijvighen kinde oft kinderen achterghelaten op den oom oft moeye vandenselven ghestorven kinde oft kinderen, als wesende den naeste van bloedein linea collaterali, ende niet op't kindt oft kinderen vanden selven oom oftmoeye.

19. Item alle erf-goeden ende erf-renten worden ghedeylt tusschen den erf-genamen nae der bancken recht, daer onder datse gheleghen sijn.

20. Item in successie heeft ende grijpt representatie plaetse, ende succe-deert men in Stirpea, et non in Capita: in sulcker vueghen dat d'erf-gena-men ende descendenten, soo wel in eollaterale successien als inden rechtentronck, altijt staen moeten inde plaetse van heure ouders oft predecesseurs,hoe verre datse oock sijn gedescendeert: ende dien achtervolghende, broe-ders oft susters kinderen deylen in heure ooms oft moeyens goeden staecs-ghewyse, t'zy datter oom oft moeye mede deylen oft niet: ende de neven,pronepoten ende andere descendenten moeten ex persona sua heur legitimevry houden, gelijck hen Ouders ende Over-ouders, indien sy noch leefden,souden moeten ghehadt hebben.

21. Item vader ende moeder succederen heuren kinderen ab intestato vanheurder sijden: ten ware dat de kinderen hadden broeders, susters, oftbroeders oft susters kinderen, oft andere descendenten van hen gecomensijnde : ende d'erff-goeden niet haef-deyligh, ende erff-renten in wesensijnde, onverandert, volgen altijts ter sijden alleene daerse af ghecomensijn.

22. Item Ouders en succederen niet heure kinderen sonder oor ghestorven sijnde, soo verre t'kindt andere persoonen heeft geinstitueert: ten ware dat sy des behoefden : in welcken ghevalle souden sy van heurs kindts achterghelaten goeden hebben hen legitime, gelijck t'kindt in sijns ouders goeden soude moeten ghehadt hebben.

23. Ende de lancst-levende van man oft wijf, ende oock kinderen oft erf-ghenamen willende in een sterf-huys comen deylen, soo verre de lancst- levende oft andere mede-erffghenamen dat versoecken, moeten sufficiente cautie stellen (eer sy yet deylen oft aenveerden vanden sterf-huyse) van te betalen hen paert van alle de schulden ende lasten vanden selven sterf-huyse.

24. Item d'erfghenamen vanden aflijvigen naede sesse weken blijvende in

p356

een sterf-huys, ende aenveerdende de goeden vanden aflijvighen, oft hensimpelijck draghende als erfghenamen vanden doode, sonder beneficie vaninventaris oft decreet vanden Rechter, moeten alle de schulden ende lastenvanden sterf-huyse betalen, al waert soo, dat de schulden ende lasten vandenselven sterf-huyse verre excedeerden de weerde vande goeden desselfssterf-huys.

25. Ende beneficie van inventaris verworven hebbende, moghen terstondtna den overstrijck vanden tijde hen tot het maecken vanden inventaris,volgende d'ordinantien vanden Keyser Carolus vanden xix. May int jaerxvc. xliiij. ghegunt, byde Crediteuren vanden sterf-huyse aenghesprokenende metten rechte tot betalinghe bedwonghen worden. onder cautie van tewederkeeren na rate, volgende de voorschreven ordinantie.

26. Ende de Crediteuren vanden sterf-huyse moghen convenieren voorheur crediten den lancst-levende van man oft wijf alleenlijck, oft een vandenerfgenamen alleen, wie dat hen belieft, ende altijt elck een voor al: diesheeft de gheconvenieerde sijn verhael op sijne mede-erfghenamen endeconsorten vanden sterf-huyse; daertoe men hem sijnen dach van garandeverleenen moet, te weten, teghens de weduwe ende sijne mede erfghenamenelck voor sijn aen-deel.

27. Dien niet teghenstaende en mach een yeghelijck vanden erfghenamen, noch de lancst-levende alleene, in rechte niet ageren teghens de debiteuren vanden sterf-huyse voordere dan voor sijn aendeel, sonder procuratie oft last van sijne consoorten.

28. Item d'erfgenamen vande dooden, weder sy de haeffelijcke ghereedegoeden mede deylen oft niet, moeten altijt t'heuren laste ende coste alleenedraghen ende betalen alle kerck-rechten ende sepulture vande dooden,insghelijcs de costen van d'wtvaert, metten sarck vanden grave, ende desdaertoe behoort, midtsgaders de legaten, sonder des lancst-levenden cost oftlast: maer vanden maeltijdt vanden lijck-huyse, spijse, wijn ende dranck,ende des binnen den huyse verteert wordt, moet de lancst-levende d'eenhelft, ende d'erfghenamen d'ander helft ghelijckelijck betalen: maer eenyegelijck die rouw-kleederen dragen wilt, moet die wt sijn borse ende totsijns selfs cost betalen: wel verstaende, soo verre de lancst-levende van man

p358

oft wijf oock begheeren nae heur doodt onder den selven sarck begravente worden, oft dat d'erfghenamen den lancst-levende onder den selven sarckdoen begraven, moeten d'erfghenamen vanden lancst-levende den erfghe-naemen des eerst aflijvighen d'een helft vanden selven sarck betalen enderestitueren.

29. Item de crediteuren moeten voor alle legaten, costen van wtvaert oftexequien, te volle betaelt worden: behoudelijck datmen den dooden tenlaste vande goeden des sterf-huys alleene, wel mach tamelijck doen begra-ven, sonder yet meer ten coste oft in prejudicie vande crediteuren te doenoft te betalen.

30. Item in respecte vande lancst-levende van vader oft moeder, en sullen voortaen de kinderen int sterff-huys des eerst afflijvigen niet ghehouden sijn, voor alle deylinge yet in te brenghen van t'gene hen ten houwelijcke ghegheven is gheweest, oft ter caussen van dien te derven stille staen.

31. Ende als vader ende moeder ghelijckelijck hen kinderen eenich houwelijck goet ghegheven hebben, en derf dat ghehouwt kindt nae de doodt van vader oft moeder in respecte van sijne broeders oft susters, dat houwelijck goet maer halff ter collatien brengen ende gestaet midts d'andere helft eerst inbrenghende nae de doodt vanden lancst-levende van vader oft moeder: ten ware dat andersins ware bevoorwaert ende ghedisponeert.

32. Item wanneer dat d'inbringhinghe eerst gheschiet nae de doodt vanvader ende moeder oft over-ouders, moeten de kinderen oft kindts-kinderenhen houwelijck goet ter ghemeynder deylinghe van d'ander kinderen oftkindts-kinderen inbringhen, oft soo langhe stille staen tot dat d'anderkinderen daer tegens verleken sijn : al waert oock soo dat daer af inde hou-welijcksche voorwaerde niet en ware eenich vermaen ghedaen gheweest:Maer houwelijck goet by eenighe collaterale vrienden ghegheven, en wordtinde successie vanden ghever ter collatien niet ghebrocht.

33. Item in alle ghevallen, d'oncosten vande bruyloft oft maeltijt endediergelijcke byde ouders gedaen, noch oock de cleederen ende cleynodienmet hen besluyt ende toebehoorten, die zy voor t'houwelijck ghehadt hebbenende ter causen vanden houwelijcke niet ghemaeckt en sijn, noch de boeckenby de ouders henne kinderen ghecocht ende gegheven, en is men niet ghe-houden in te brengen : ten ware dat d'ouders by testamente andersinshadden gedisponeert.

p360

34. Ende aengaende de giften van huysraedt, meublen oft andere goedendie d'ouders hunne kinderen geven staende heuren houwelijcke, oft daernae (soo verre die sulcks sijn datse nae gelegentheyt vanden sterfhuysemerckelijcke inequaliteyt souden voorts bringhen inde scheydinghe endedeylinghe met hunne mede erfghenamen) moeten de selve giften inghebrochtworden: 't en ware by d'ouders anders ghedisponeert, als vore.

35. Ende kinderen houwelijcks goet gehadt hebbende van heuren ouders oft overouders, moghen met haer houwelijck goet blijven wt den sterf-huyse van heur ouders oft over-ouders, indien't hen belieft: ende dat doende en derven sy niet confereren, noch en sijn inde legaten, exequien noch schulden van heure ouders niet ghehouden.

36. Item oft ouders eenighe van heure kinderen soo vele ten houwelijckgaven, dat d'ander kinderen luttel oft niet en souden van heuren oudersbehouden oft hen succederen, als dan mogen d'ander kinderen de gehoudekinderen bedwingen met rechte (niet teghenstaende dat sy met heur houwe-lijk goet wt-blijven, ende de sterfhuysen van heuren ouders repudierenwillen) datzy in respecte van d'ander kinderen moeten inbrenghen hen houwe-lijk goet. by t'ghene dat d'ouders achter gelaten hebben (oock al en haddend'ouders geen goet achtergelaten boven hen schulden ende lasten overschie-tende); ende wt de houwelijcke ende achtergelaten goeden van d'oudersghesamentlijck moghen de onbestede kinderen nemen ende behouden henlegitime, al en waerder oock niet anders over geschoten dan t'houwelijckgoet. Maer de vremde Crediteuren en hebben tegens de ghehoude kinderenheurer ouders sterf-huys repudierende geen actie, noch oock tegens d'anderkinderen, die alleenlijck in de selve inofficieuse dote willen participeren,sonder heurs ouders sterf huys oft nagelaten goeden t'aenveerden: tenwaere dat bleke dat d'ouders, in fraude van heure Crediteuren, het t'selvehouwelijck goet ghegheven hadden.

37. Item de lijftocht-renten die d'ouders coopen op de lijven van heurekinderen, sijn nae de doodt van d'ouders deylbaer ghelijck andere achter-ghelaten goeden. Dies mach de gene op wiens lijve sulcke lijftocht-rentestaet, de selve alleene behouden, indien't hem belieft, midts verlijckendesijne andere broeders ende susters daer tegens in alsoo vele als den prijsvande gecochte lijftocht-rente bedraecht.

38. Ende wanneer ooms, moeyen oft andere vrienden oft magen eenige

p362

lijftocht-renten coopen ten lijve van heure nichten oft neven, oft oock vaneenighe vremde, die ab intestato geen erfghenamen in hen achtergelatengoeden en sijn, die lijftocht-renten volgen den lijve alleene, daer die opghecocht sijn : ten ware dat de cooper daer af int coopen hadde gereserveertsijne dispositie, ende dien na volgende andersins daer af hadde gedisponeert.Want al hadde de cooper int coopen vande lijf-renten sijne dispositie daer afghereserveert, indien hy daer af niet expresselijck anders en disponeerde,moeten die lijftocht-renten volgen ende blijven den genen alleene daer syop staen ende niemanden anders.

39. Als eenighe lijftocht-renten ghecocht worden met ghemeyne pennin-gen van wees-kinderen, niet teghenstaende datse meer op des eens lijf gecocht staen dan op des anders, soo moeten nochtans die lijftocht renten gedeylt worden gelijckelijck als d'ander gemeyne goeden.

40. Ende als de ghene op wiens name oft lijf eenighe lijftocht-rentenghecocht zijn, de selve niet en wilt behouden inder manieren hier vorenverhaelt, ende de selve tusschen de kinderen oft erfghenamen ghedeylt sijnende bevallen te deele andere kinderen oft erfgenamen, alsdan en heeftde ghene op wiens name oft lijve de selve staen daer geen recht meer aen,maer volghen den ghenen, dien datse aen ghedeylt sijn: ende sterft de genewien de tocht aen gedeylt is voor den Pensionaris, soo volghen die lijf-renten sijne kinderen oft erfghenamen, soo lange de Pensionaris leeft, endeniet den selven Pensionaris, al ist dat de lijf-renten blijven staende op sijnlijf alleen.

41. Item niemant en derf langher blijven met sijne mede-erfghenamen oftdeelhebberen in ghemeyne onverdeylde goeden, huysinghen oft erven, danhem en belieft, hoe luttel deels hy inde selve goeden, huysen oft erven heeft:maer mach begeeren scheydinghe ende deylinghe, altijt alst hem goetdunckt, indien den pandt ghevuegelijck deylbaer is, sonder verbaelmondenoft merckelijcke schade vanden Portionarissen.

42. Ende soo wanneer yemandt eenich helft, paert oft deel heeft in eenhuys, hof oft erve, oft andere onroerende goeden, diemen niet ghevueghe-lijck tot proffijte en can ghescheyden oft ghedeylen, ende hy sijn helft oftghedeelte begeert te vercoopen, soo verre d'ander Portionaris oft Portio-narissen niet mede vercoopen, maer heure deelen daer af wilden behouden,als dan moeten de ghene die hen deelen daer af niet vercoopen en willen

p364

(hoe veel ghedeelten sy oock daer in moghen hebben) den Portionaris oftPortionarissen, die hen deelen willen vercoopen, hen paert ende portie afcoopen tot sulcken prijse als sy des met malcanderen cunnen overcomen:oft en cunnen sy des niet eens gheworden, soo moghen de ghene die hendeelen niet vercoopen en willen, t'geheel goet, huys oft hof den anderen(die hen deelen vercoopen willen) setten te geven oft te nemen voor eenensekeren prijs, ende alsdan heeft de ghene die vercoopen wilt, keuse, oft hysijn deel daer af naer advenant van dien gesetten prijse den setter laten, oftdat hy hen deelen daer vore aenveerden ende betalen wilt: welcke keusehy doen moet, oft lijden, dat de setter vanden prijs t' goet daer vorebehoude, indien't hem belieft : Ende indien zy t'selve alsoo niet setten enwillen te geven oft te nemen, oft inde voorschreven keusen ten beyde sijdenniet en accorderen, als dan moeten de gene die hen deelen niet en willenlaten vercoopen, consenteren datmen t'gheheel huys, goet oft erve doe tervrijdaechs merckt, ende datmen 't aldaer vercoope ten hoochsten verdieren,ten lancksten met vier vrijdaghen, ende met voorgaende wtroepinge endewtbellinghe, eenen yegelijcken al even nae. Ende aldaer moghen de Portio-narissen soo wel hoogen, verdieren ende coopen ghelijck een vremde,indien 't hen belieft. Ende soo verre niemant van hen de hoochste endeleste verdierder geweest en is, noch den palmslach daer af ontfanghen oftdoen ontfangen en heeft, soo mach yemant van hen als Portionaris, denaeste daer af sijn, indien 't hem goet dunckt: ten ware dat hy nae t'ver-coopen den coop hadde geapprobeert, oft dat hy den lijfcoop daer af haddehelpen drincken, sonder sijn ghelach ende verteerde costen betaelt oft doenbetalen te hebben, gelijc dat onder den Titel Van calengieringe ende naeder-schap geseght wordt.

45. Item hoe dat minder dan xxv. jaren (onversien sijnde van momboors) beroepen wesende tot scheydinge ende deylinghe van gemeyne goeden. mogen by decrete vande Weth daer toe verstaen, is geseght onder den Titel Van onbejaerde kinderen ende vermomboorde persoonen.

44. Nae de doot van eenen Notaris die binnen deser stadt d'officie van Notarisschap bedient heeft, moeten zijne Registren oft Protocollen ende papieren, by hem aengaende sijne officie gehouden, ghebracht worden in handen van Borghemeester ende Schepenen, om by yemanden vande Secretarissen bewaert, ende daer wt bescheet ghelevert te worden, die

p366

't versuecken oft sullen van doen hebben, tot hunnen redelijcken coste: waeraf d'een helft comt tot profijte van de weduwe ende erfghenamen des aflijvi-ghen Notaris, ende d'ander helft tot profijte vanden Secretaris ende Clerck.Soo verre nochtans onder d'erfgenamen een is die d'officie van Notarisschapbinnen deser stadt exerceert, sal de selve de Registren des aflijvighenbehouden, ende de helft vande proffijten voor sijne moeyte ende deelalleene hebben, ende sijne mede erfghenamen d'ander helft.

45. Als vader oft moeder den lanckst-levende van hen beyden belastenhennen kinderen eenighe somme van penninghen oft yet anders te gheven,soo wanneer de selve sullen respectivelijck tot houwelijck oft anderengeapprobeerden state gecomen sijn, met laste vande selve kinderen binnenmiddelen tijde t'onderhouden : is de lanckst-levende schuldich elck vandekinderen sijn aendeel daer af te gheven, soo wanneer dattet selve kindtxxv. jaren oudt is, niet tegenstaende dattet alnoch tot geenen anderengeapprobeerden staet ghecomen en is.

46. Item ingevalle als boven, ende ooc als den lanckst-levende belast iselck vanden kinderen yet te geven alst xxv. jaren oudt wesen soude, endebinnen middelen tijde oock t'alimenteren, ende dat eenich vanden selvenkinderen eer geraeckte te houwen, is de lanckst-levende schuldich alsulckengehouwden kinde sijn aendeel te laten volgen: Insgelijcks soo verre eenighevande selve kinderen eer storve, is de lanckst-levende ghehouden sulcksghestorven kindts aendeel den anderen kinderen met vollen rechte te latenvolghen, sonder mindernisse van heure alimentatie.

47. Item, als yemant de heylighe Gheest proven heeft, ende die als aelmoessen [is] ghenietende, sterft, volgen sijn achterghelaten goeden half den heylighen Gheest ende half sijnen erfgenamen.

48. Maer als de gene die de heylige Gheest proven hebben, ende daertoeby d'aelmoesseniers onderhouden worden, sterven, alsdan volghen henneachtergelaten goeden half den heylighen Gheest ende half den aelmoesseniersten armen behoef.

p368

49. Ende de goeden van persoonen, die alleenlijck by d’aelmoesseniers worden onderhouden, blijven na hen doodt tot behoef vanden armen;

50. Item gheprofesside religieuse worden ghehouden voor civilijcken ghestorven, ende en succederen inde goeden van heurlieder vader, moeder eoft andere vrienden niet

TITEL XLVIII.

VAN TOCHTENEERS.

1. Een Tochteneer wien by houwelijcssche voorwaerde, testament, codicille oft andere dispositien eenighe tocht van goeden gheconstitueert oft anderssins gegunt wordt, sonder cautie te derven stellen voor de weerde van t’betocht goet, en is in dien gevalle niet ghehouden cautie daer voren te stellen, maer wel inventaris vande betochte goeden te maecken, al waere t’zelve byden testamente oft andere dispositie gheremitteert.

2. Item een Tochteneer oft Tochtersse, die eenige huysen oft onroerende goeden in tochte besit, is schuldich de goeden t’onderhouden in goeden cuysbaren ghereke, dichte, drooge van wande, dake,vensteren, deuren, borneputten ende van alle nootelijcke reparatien: ende indien hy daer in gebreckelijck valt, moghen de proprietarissen dat hem met rechte doen cuysbaerlijck valt, moghen de proprietarissen dat hem met rechte doen cuysbaerlijck repareren soo dat behoort: ende indien by faulte van reparatien ende onderhoudinge eenighe schade ghebeurde, dat moet de Tochtener oft erfghename goet doen, ende de betochte goeden den proprietaris leveren ende laeten volgen in goeden tamelijcken gereke.

5. Item indien eenich betocht huys oft edificie verbrande, oft in oft om viele, oft anderssins in sulcken state ware, dat men daer een geheel nieuw werck ende edificie toe behoefde, daeraf moet de Proprietaris de stoffe, steen, calck, hout, al verhouwen ende bereyt sijnde, leveren opten grondt, sonder des Tochteneers cost. Ende ingevalle de Proprietaris, daertoe versocht sijnde, dat weygerde te doen, soo mach de Tochteneer, by consente vande weth, den betochten grondt daer voren belasten soo vele als de voorschreven materie ende stoffe costen souden: maar de Tochteneer moet de werck-luyden ende voorts alle de dach-hueren betalen, om d’werck te volmaecken, sonder des Proprietaris cost. Ende oft de Tochteneer t’zelve niet doen en wilde, soo

p370

mach de Proprietaris dat werck selfs doen maecken, ende de voorschrevenhuysinghen ende erven aenveerden ende voorts verhueren, midts ghevendeden Tochteneer de helft vande huere oft proffyten daer af voortaenjaerlijcs comende. Oft wilt de Proprietaris den betochten pandt als-danselve ghebruycken, soo moet hy den Tochteneer jaerlijcs betalen, sijnleefdaghe lanck, de helft van dat de goeden oft huysingen, voor denbrandt, ruyne oft af-breken, ter hueren gegouden hebben oft souden heb-ben moghen gelden : daeraf als-dan de keuse competeert den Proprietaris:wel verstaende, dat d'oude commeren ende chijsen, die voor de tochte wtde voorschreven goeden gaende waren, altijts eerst aende weerde vandevoorschreven betochte goeden afgetrocken moeten worden.

4. Ende oft eenich betocht waterlandt oft dijcklandt inundeerde endegrondt-gaten vielen, daeraf moet de Proprietaris d'een helft ende de Toch-teneer d'ander helft betalen vanden dijck op te maecken tot versschen toeende tot dat hy is in sijne behoorlijcke hooghde: Ende indien de Tochte-neer t'selve niet doen en wilde, moet de Proprietatis dat als-dan selvealleene betalen : ende als-dan blijft de Tochteneer versteken van voordertochte aen t'selve landt te houden: Maer indien aenden dijck niet te repa-reren en sy dan buyten breecksemen, overvallen, sluysen, hoofden, oftsluysvlieten te graven, metten brugghen (al waert datter een nieuwebehoefde) dat moet de Tochteneer (willende sijne tocht behouden), selvebetalen.

5. Item een Tochteneer moet alle de commeren ende chijnsen, die wt debetochte goeden gaende waren voor date vande tocht, midtsgaders den hon-dertsten, thienden ende dierghelijcke penninghen gheconsenteert oft opghe-stelt, nae dat de tocht begonst heeft te loopen, jaerlijcs betalen sonder costoft last vanden Proprietaris : ten ware dat de tocht hem op andere conditienware ghelaten ende ghemaect : Ende oft de Tochteneer t'selve niet en dede,maer de renten oft chijnsen liet op loopen sonder te betalen, sulcs dat deRentieren daer op procedeerden by leveringhe oft andere recht voorde-ringe oft evictien, voor t'gebreck hens achterstels : als-dan mach de Pro-prietaris de betochte goeden beschudden, ende de selve aenveerden endesijn proffijt daer mede doen, tot dat de Proprietaris vande achterstelligerenten, die hy betaelt sal hebben, metten costen, schaden ende interestenvan dien sal wesen gherembourseert.

p372

6. Ende een Tochteneer en mach de betocllte goeden niet langher ver-hueren, dan soo lange hy leeft.

7. Indien nochtans het betocht goet oft huys ten tijde vander aflijvicheytvanden Tochteneer by eenen anderen in hueren ghebruyct wordt, en is denhuerlinck terstondt nae d'aflijvicheyt des Tochteneers niet ghehouden t'selvegoet oft huys te ruymen, dan ten naesten bequaemen tijde vanden jare.

8. Item een Proprietaris mach de proprieteyt van sijne huysen ende erven wel vercoopen, alieneren ende belasten sonder consent oft wete vanden Tochteneer, ende oock tegens den danck ende wille vanden Tochteneer.

9. Desgelijcs vermach een Tochteneer de proffijten, vruchten ende emolu-menten vande betochte goeden te becommeren, belasten, cederen, transpor-teren, ende in al oft in deele verhueren, soo't voorschreven is, sonder weteoft consente vanden Proprietaris.

10. Item een Tochteneer en mach gheen oeft-boomen oft vrucht-boomen,noch ander opgaende houten oft boomen wtdoen, afhouwen noch vercoopen,noch oock bosschen, stroncken, boomen noch dierghelijcke vornen oftcanten houwen, dan op heuren gerechten tijdt, ende sy en sijn ten minstensesse jaren oudt, noch oock de selve opgaende boomen voorder rueren oftdaer aen comen noch sleunen, dan den fasseelmesse toebehoort.

11. Ende als de Tochteneer selve het betocht goet bedrijft ende ghebruyct,alle de vruchten ende berringhe, die afgehouwen, ghemayet, gespit[1] endein huys gedaen sijn voor de doodt vanden Tochteneer, behooren sijneerfgenamen alleene toe: maer de vruchten ende houdt-wassen, die nochstaen in d'eerde, oft oock die ghepict, ghemayet oft afghehouden sijn endenoch liggende sijn op den grondt, sonder in huys ghedaen oft in mijtengestelt, oft anderssins vanden grondt ghedaen te wesen, behooren denProprietaris te : dies moet de Proprietaris als-dan den erfghenamen vandenTochteneer betalen de costen, die van t'sayen, picken, mayen oft houwenvande vruchten oft houdt (noch op't velt liggende) betaelt sijn, oft diemenalnoch onbetaelt sijnde schuldich is.

12. Item als een Tochteneer het betocht huys, landt, hof oft erve verhuert heeft, ende t'selve by pachteren oft huerlinghen ghebruyct wordt, als-dan volgen den erfgenamen vanden Tochteneer alle de verschenen

p374

pachten oft hueringhen ende achterstellen, die voor den sterf-dach desTochteneers, t'sy metten halven jare oft anderssins gevallen sijn : maer depachten oft achterstellen die vallen op den dach, als de Tochteneer sterft,soo verre hy aflijvich is voor d'ondergaen vander sonnen, oft die naer sijndoodt eerst verschijnen, sullen volghen gheheelijck ende al den Proprieta-rissen, sonder dat d'erfghenamen des Tochteneers nae raete vanden tijdedaer in moghen mede paerten oft deylen.

13. Item alle lijftocht-renten (oock by maniere van duwarie ghelaten)moeten betaelt worden van halven jaere tot halven jaere, al en maeeten deconstitutie-brieven daeraf gheen mentie : maer van t'half jaer daer in dePensionaris sterft, en is men niet schuldich yet te betalen, al waert dat dePensionaris eerst, storve op den selven dach als t'half jaer vande lijftocht-rente vallende is; ten ware dat de Pensionaris noch leefde naeder Sonnenonderganck van dien dage: in welcken ghevalle soude men sijnen erfgenamendat half jaer oock moeten betalen.

14. Een Tochteneer is gehouden sijne lijftocht-rente selve in persoone te manen ende t'ontfanghen, oft by yemanden daertoe behoorlijck gemach-ticht, mede brengende sufficient bescheet, dat de Tochteneer, ten tijde als de tochte verschenen is ende men die schuldich was te betalen, noch leefde.

15. Item alle quytbare lijftocht-renten op een lijf staende sijn losbaer tegens den penninc achte: ende op twee lijven, den penninck thiene: ten ware de selve renten by speciale Ottroy tot minderen prijse gheconstitueert waren.

16. Item hoe dat de gheconstitueerde lijf-renten behooren gepaert ende gedeylt te worden, is hier voren onder den Titel Van versterffenisse, scheydinghe ende deylinye naerder verhaelt.

TITEL XLIX.

VANDE VRIJ JAERMERCKTEN.

1. De vrijheyt van de twee Jaer-mercten van Antwerpen, te weten de Sinxen-merckt ende Bamis-merckt, is elck van vier weken.

p376

2. Ende is de Sinxen-merckt ingaende op den tweeden sondach voor Sinxen; op welcken dach voor de noene wordt de publicatie van dien ghedaen.

3. Ende de Bamis-merckt begint op den tweeden sondach na onser lieverVrouwen dach inde Oogstmaent, dat is den tweeden sondach na half Oogst,als wanneer men daer af de publicatie doet, als voren.

4. Ende worden de selve merckt-vrijheden respectivelijck elckxiiij. Daghen geprolongeert, des saterdaechs voor noene voor den lesten sondach vande voorschreven vier weken.

5. Item die de vrij merckt niet en moghen genieten worden inde Publi-catie vander selver merckt-vrijheyt wt gesteken, met voorghaende ordinantievanden Hertoghe van Brabant, oft van sijnen stadthouder. ten versueckevanden Schouteth, Borgemeester ende Schepenen, de welcke teghens datden tijdt vande Merckt-vrijheydt naeckende is, tot dien eynde aendenHertoghe oft sijnen Stadthouder ghewoonlijck sijn te schrijven.

6. Ende wordt de voorschreven Publicatie van s'heeren ende vanderstadt weghen by d'outste Corte-roede in seker huys tegens t'Stadthuys overghedaen: hoe dat de Hertogh van Brabant heeft doen ghebieden ende bevelente houden de vrij jaermerckt, die t'Antwerpen wesen sal, ingaende dien dachende een maendt lanck daer naest volghende geduerende, alsoo't ghecostumeertis, ende hoe dat hy yhegeven heeft alle coopmannen ende goede luyden, heurefamilien, goeden ende coopmanschappen, die daer ter Jaermerckt comenwillen, goet, vast, seker conduit ende geleyde, varende, comende ende weder-keerende, de voorschreven Jaermerckt lanc, onghehacht ende onghehouden, opheuren rechten thol ende ongelt, wt wat landen ende natien datse sijn:wtghenomen ons Genadichs Heeren rebellen ende onverhoorighe, ende desselfsende deser sijnder Stadt vijanden ende ballinghen.

7. Item by t'verlinghen vande voorschreven merckt-vrijheyt (geschie-dende des saterdaechs voor d'expiratie vande voorschreven vier weken)wordt ghecondicht een yeghelijcken, van des Hertoghs van Brabant, van desSchouteths ende vander stadt wegen, datmen, achtervolghende de privilegiendeser stadt, verlenght de teghenwoordighe Merckt-vrijheyt, veerthien dagen,

p378

alsoo't ghecostumeert is, dat is te weten, van morgen (des sondaechs) ingaende in veerthien dagen daer nae volgende, ende dien dach all; ende dat een yeghelijck binnen die veerthien daghen alsoo vrij ende veylich alomme sal moghen wandelen ende verkeeren, als hy nu doet, sonder arch oft list.

8. Item alle persoonen ende heure goeden, duerende de Merct-vrijheytende prolongatie comende ende keerende, ghenieten den vrijdom, niettegenstaende eenige executien, bevelen oft verboden, t'sy met brieven vanmarcke, contremarcke, arresten oft dierghelijcke by den Hertoghe op eenighenatie oft persoonen verleent. Ende oft gheduerende de Merckt-vrijheytoorloghe op stonde, die t'Antwerpen sijn mogen vrijelijck met persoon endegoeden vertrecken.

9. Ende soo verre eenighe persoonen oft heure goeden, duerende devoorschreven merckt-vrijheyt oft prolongatie, geraecten onder weghen,gaens oft comens, ghearresteert, berooft oft belet te worden, soudend'ondersaeten van sulcke heerlicheden, landen ende plaetsen, daer sulckarrest, spoliatie oft beletsel geschiet ware, binnen de stadt ende vrijheytvan Antwerpen in persoone ende goeden moghen ghevanghen, ghearres-teert ende ghehouden worden, tot dat t'zelve attentaet costeloos endeschadeloos soude wesen afghedaen ende gherepareert: al waert oock saeckedat t'selve arrestement oft empeschement ghedaen ware wt crachte vanopene bezegelde brieven vanden Hertoch van Brabant.

10. Item is niet alleenlijc den cooplieden, maer ooc alle andere sortenvan volcke toeghelaten, gheduerende de voorschreven merckt-vrijheyt endeprolongatie, tot de mercten te comen, aldaer te verkeeren, wesen endeblijven ende weder te keeren, sonder in heure persoonen oft goeden gear-resteert, berooft, verhindert oft in eenighe andere manieren belet teworden, oock niet voor eenighe schulden, al waer de debiteur met vonnissevan eenige Provinciale raden, vande Weth deser stadt, oft van anderesteden oft plaetsen ghecondemneert, ende d'executie op sijnen persoon oftgoeden gheaccordeert gheweest : In desen wtghescheyden des Hertoghseyghen schulden.

11. Item die de merckt-vrijheyt ghevioleert hebben, ende oock d'onder-

p380

saten oft inwoonderen vande plaetse daer de selve merckt-vrijheyt ghetur-beert is, by arrestemente van persoonen oft goeden, duerende de voorschrevenmerckt-vrijheyt nae de selve merckt comende, en mogen de merct-vrijheytniet ghenieten, maer men soude hen binnen dese stadt ende vrijheyt (oockde selve merckt-vrijheyt ghedurende) in persoon ende goeden moghenweder toeven, sekeren ende arresteren, tot dat t'selve arrest ende empe-schement ware costeloos ende schadeloos afgedaen ende gherepareert:oock niet tegenstaende datmen van deser stadt weghen aende Weth, daert'voorschreven arrest oft letsel gheschiet is (nae ghewoonte), voor d'ingaenvande merckt-vrijheydt brieven geschreven ende gesonden hadde, henliedenadverterende vande selve merct-vrijheyt, midts dat de ghene die de merckt-vrijheyt breeckt ende stoort, hem selven ontvrijdt.

12. Item die de merct-vrijheydt verbeurt, en is noch in kercke, kluyse noch andere geprivilegieerde plaetsen niet vrij.

13. Een ingheseten van Antwerpen en is de Merckt-vrijheyt niet ghenie-tende, maer wel alderhande buyten luyden ende henne goeden inde publi-catie vande merct-vrijheydt niet wtghesteken, binnen de merct-vryheydt oftprolongatie inde stadt oft vrijheyt wesende, t'sy dat die alhier in respectevande merckt ghecomen sijn oft niet.

14. De kennisse van questien ende gheschillen gebeurende aengaende dejaermercten deser stadt, sijn toebehoorende Borghemeester ende Schepenen,de welcke partijen by heure vonnissen, appointementen oft terminatien sijnbeslichtende, daer aff de vonnissen, appointementen oft terminatien, naevol-ghende t'privilegie vanden Keyser Maximiliaen vanden jare xiiiic. ende lxxxviij.gaen in crachte van ghewijsde dinghen, sonder dat daer af gheappelleert oftghereformeert mach worden.

15. Item hoe d'Amptman binnen de voorschreven jaermercten geen leveringhe doen noch laten nemen en mach, is onder den Titel Vande Leveringhe breeder verhaelt.

16. Item die binnen de jaermerct eenighe schult gemaeckt heeft, die

p382

met gllereeden gelde oft binnen de selvejaermerckt moet voldaen worden, is wt oorsaecke vande selve schult binnen de selfste jaermerct arrestabel ende convenibel.

17. Maer ter causen van schulden in een merct-vrijheyt oft buyten de merckt-vrijheyt ghemaeckt, daervan den dach van betaelinge in een ander jaermerckt oft daer te voren vervallen is, en is de debiteur, binnen alsulcke ander jaermerckt niet arrestabel.

18. Item die van buyten alhier comen om de merkt-vrijheyt te ghenieten, en sijn niet vrij oft exempt vanden thol ende andere ordinarisse rechten op de coopmanschap gestelt te betalen.

19. Item de betaelinghen die ghedaen moeten worden in Antwerpen inde vrij-mercten van Antwerpen ende Berghen, moeten ghebeuren ten tijde hier nae vercleert, te weten: De betalinghen vande Bamis-merct beghinnen op den lesten dach October dan volghende; de betalingen vande Coude-merct den lesten dach Januarij; de betalinghen vande Paesch-merctop den eersten dach van May, ende de betalinghen vande Sinxen-merct, opden eersten dagh van Oogst, ende dueren thien gheheele dagen: welckedaghen overstreken sijnde, mach een yeghelijck protesteren tegens sijnendebiteur, ende by de selve protestatie hem stellen in ghebreke van beta-linghe, ende van dien daghe voorts teghens hem rekenen interest, alstredelijck wesen sal, achtervolgende d'ordonnantie vande Majesteyt vanCarolus Quintus, hoogher ghedachten, t'Antwerpen ghepubliceert op denxvje Novembris anno xvc een en vijftich: Ten ware dat de selve betalin-ghen, oft eenige van dien van s'Hofs weghen verlenght waren, in welckenghevalle volghtmen d'inhouden van d'ordinantie der selver verlenginghe.

20. Item onder de clausule Van generale renunciatie van alle exceptien,gratien ende beneficien van rechten, ooc inhoudende dat generale renunciatieniet en dooght, ten sy dat speciale voorgae oft andere dierghelijcke, en wordtniet verstaen begrepen te sijn de renunciatie vande vrij Jaer-merckt vanAntwerpen, ten ware men mede expresselijck gerenuncieert hadde de vrijJaer-mercten.

p384

TITEL L.

VANDE PEERDEMERCTEN.

1. Des Saterdaechs op Sinxen avont ten elf uren voor den middach,compareert d'Amptman deser stadt met twee Schepenen wt der Wethende d'Officier vande Langhe-roede, met de Roede in sijn handt, op dePeerde-merct byden Toogh, ter gewoonlijcker plaetsen, al waer (na dien datden horen by een Corteroede, Colf-dragher, Cnuyver oft Amptmans knechttweemael glleblasen is gheweest) de Lange-roede openbaerlijck versoect denAmptman van weghen des Hertoghs van Brabant, oft hy mach arresteren allede peerden, die op den Toogh sijn ende noch comen sullen, met verbodt datdie niemandt coopen oft vercoopen en sal mogen, totter tijt ende wylen die byhem ontset ende wt den arreste ghedaen sijn, Op de pene daer toe staende,Te weten van sestich goude Realen van achttien stuyvers t'stuck, elckenstuyver tot dry grooten Brabants gerekent.

2. Ende daernae wijsen de twee Schepenen ter manisse des Amptmans, dat de Lange-roede sal van weghen Onses Genadichs Heeren des Hertoghs van Brabant mogen arresteren alle de peerden die op den Toogh sijn ende noch comen sullen, met verbodt, etc., als voren.

3. Welcken naevolghende doet de Lange-roede t'selve arrest openbaer-lijck met luyder stemmen by dese formele woorden : Hier arrestere endebesette ick van wegen Onses Genadichs Heeren des Hertoghs van Brabant,alle de peerden, die op den Toogh sijn ende noch comen sullen: verbiedende,dat niemandt die coopen noch vercoopen en sal, totter tijt ende wijlen, die bymy sullen ontset ende wt den arreste ghedaen sijn.

4. Item des woens-daechs nae Sinxen-dach, s'morgens tusschen sesseende seven uren, wordt t'voorschreven arrest, ter presentien ende termanissen des Amptmans, als vore, byde Lange-roede, met voorgaendevonnissen van twee Schepenen, van weghen ons

p386

Genadichs Heeren desHertoghs van Brabant afghedaen, soo hier naevolght. Naedien dat deLange-roede vanden Amptman versocht heeft: Oft hy de Peerden, van wegenons Genadichs Heeren etc. wt den arreste sal moghen ontslaen, ende dat deSchepenen ter manissen des Amptmans t'selve alsoo gewesen hebben, Soocondicht de Lange-roede als-dan : Dat hy ontset ende doet, van wegen onses384Genadichs Heeren des Hertoghs van Brabant, wt den arreste alle de peerdendie op den toogh sijn ende noch comen sullen, ende dat een yegeljick die salvry ende vranck mogen coopen ende vercoopen : maer dat tusschen den cooperende vercooper niet meer en sullen moghen wesen dan twee maeckelaers.Behoudelijck datmen van elck peerdt sal schuldich sijn te betalen sijnengherechten thol ende ongelt daertoe staende : ende dat een yeghelijck salghehouden wesen voor hem te sien : want indien daer yemandt overreden oftgheslaghen werde vande peerden, die sal die schaede aen hem selven vinden,ende men en salder geen recht over doen.

5. T'selve wordt oock ghedaen ende gheachtervolght inde tweedePeerde-merct, te weten, worden de Peerden in arreste gheleght indermanieren hier voren verhaelt, den xxij. dach van September ende wt denarreste ghedaen op den xxvj. dach der selver maent, naevolghende deordinantie vanden xvijen dach van Meye vanden jare xve. lxxxj.

6. Ende is t'voorschreven arrest oock stadt grijpende niet alleenlijck binnen de Cuype, maer oock alomme inde Vryheyt van Antwerpen.

7. Duerende welck arrest ende verbot, en mach niemandt peerden coopen, dan ons Genadighe Heere, oft die van sijnen hove, illustre persoonen, ende andere wesende vande Bende van Ordinantien, ende diergelijcke, ter discretien vanden heeren Borgemeesteren ende Schepenen.

8. Wordt oock t'recht vander assyse oft impost vanden peerden betaelt ende byden Pachters oft collecteurs ontfanghen, navolghende heure instructie.

TITEL LI.

VAN COOPMANSCHAP.

1. Binnen de Stadt van Antwerpen mach een yeghelijck sijn goet te coope brenghen ende wederom wtvueren op sijnen behoorlijeken thol ende ongelde, coopen, vercoopen, vermangelen ende verthieren nae sijn gheliefte ende aenden ghenen dien't hem goet dunct.

p388

2. Maer aengaende d'exercitie van Ambachten, als van Backers, Brou-wers, Vleesch-houwers, Visch-coopers, Kleermaeckers. Cousmaeckers endeandere, midtsgaders vande neeringe vande Wt-snijders van lakenen endedierghelijcke collegien, is men schuldich hem te reguleren volgende d'ordi-nantien ende statuten by Schouteth, Borghemeester ende Schepenen daeropghemaect.

3. Item een weduwe vermach haers mans ambacht ende neeringhe deur haer selven oft deur heuren knecht oft knechten doen ende continueren, sonder int ambacht te derven comen.

4. Item voorcoopers en is niet geoorloft op eenige dagen, tijden oft uren eenige eet-waren ende diergelijcke noodtdruften te coopen, dan nae wtwijsen de particuliere instructie dien aengaende byden Schouteth, Borgemeester ende Schepenen ghemaeckt.

5. Item de ghene die eenich graen oft saedt vercocht heeft, om opsekeren besprokenen tijdt oft plaetse te leveren, willende d'effect vant'zelve contract genieten (indien de cooper selve de leveringhe niet enheyscht) is ghehouden preciselijck binnen den besproken tijde, te weten tenlesten daghe, te comen voor de Dekens ende Oudermans vanden graenver-coopers, oft twee vande gheëedde (al waert oock in affwesen van partije)ende presenteren de leveringhe van t'goet te doen ende wijsen waer t'goetliggende is: waeraff men terstondt metten knape doet de wete aen partijeoft tot sijnen woonhuyse, herberge, oft logement oft andere plaetse by hemten tijde vanden contracte gecosen : ende als-dan wordt, ten versueckevanden vercooper, byde voorschreven Dekens ende Oudermans (ten minstenvier in ghetale) de merct van sulck goet ghestelt ende ghepriseert, endedaeraf den vercoopere schriftelijck bescheet gegeven byde voorschrevenDekens ende Oudermans onderteeckent: Ende indien de cooper als-danbinnen den voorschreven daghe preciselijck de leveringhe van t'ghecochtgoet niet en comt ontfanghen, ende den coop over sijne sijde promptelijckende effectuelijck voldoen, is de vercooper daer nae onghehouden eenigheleveringhe te doen, ende mach met t'selve goet sijnen wille doen : ende desniettemin mach de vercooper vanden coopere sijn interest heysschen naeradvenant dat t'goet hoogher byde voorschreven vier geëedde ghepriseertis, dan den gheconvenieerden prijs en bedraeght.

6. Ende daer tegens, inghevalle de cooper d'effect van sijn contract

p390

ghenieten wilt, is schuldich gelijcke diligentie als vore te doen, ende aentwee vande voorschreven gheëedde, tot behoeve vanden vercoopere, dengheconvenieerden prijs in gelde metter daet te presenteren ende de merctte doen stellen, ende daeraf als vore bescheet vande vier geëedde te nemen:Ende soo verre de vercooper preciselijck binnen den voorschreven daghede leveringhe niet en doet, is de. cooper daernae onghehouden deleveringhe t'ontfanghen, oft yet te betalen, ende mach des niettemin vandenvercoopere sijn interest heysschen naer advenant, als voorschreven is.

7. Ende als noch cooper noch vercooper sulcke diligentie als voorschreven is binnen den lesten dage niet en doen, sijn daer nae ten beyde sijden vanden coop quijt ende ontslaghen.

8. Item nadien dat een facteur van eenen graen-vercoopere last heeft,om eenich graen oft saedt te vercoopen, ende hem designatie van t'goetdaer't light gedaen oft monstre daeraf byden coopman ghegheven is, indien'tgebeurde, dat soo wel de meester als de facteur elck a part, aen diverschepersoonen t'selve goet vercocht hadde, soude de gene die t'selve vandenfacteur ghecocht heeft moeten voorgaen, niet tegenstaende dat de vercoo-pinghe byden meester ghedaen ouder ware: ten ware dat de meester denfacteur daer te voren sijnen last opgeseght hadde.

9. Item de ghene die yet vercocht heeft is preciselijck ghehouden t'selveden cooper te leveren, te doen ende te laeten volghen, mits by den cooper(volghende den contracte) voldaen sijnde, soo verre hy de macht oft middelheeft, om het selve vercocht goet te leveren, sonder dat hy anderssins canghestaen midts den coopere presenterende sijn interest te betalen.

10. Transporten van litigieuse actien oft goeden, ruerende ende onrue-rende, die in fraude van eenen anderen niet en gheschieden, worden van werden ghehouden.

11. Soo wanneer men in't feyt oft handel van coopmanschap binnen desestadt oft vryheyt spreect van ponden, sonder te vercleeren wat ponden: ismen t'selfste gewoonlijc te verstaen van ponden vlems: Maer in respecte vanvercoopinghen, belastinghen, alienatien oft verhueringen van gronden vanerven, huysen oft renten binnen Brabant gheleghen oft ghehypothiceertverstaet men t'selve van ponden Brabants.

12. Item alsmen int contracteren mentie maect van Croonen, Daelders, Philippus guldens, Guldenen oft Carolus gulden, sonder naerder vercla-

p392

ringhe te doen, is men de Croone verstaende teghens xl. stuyvers, denDaelder tegens xxx. st., den Philippus gulden teghens xxv. stuyvers, denGulden ende Carolus gulden teghens xx. stuyvers, altijts den stuyver totdry grooten Brabants eens.

13. Item als yemandt eenen anderen geldt leent oft onder laet, t'sy ondersijn handt-gheschrift oft anders, mach bespreken ende hem daer af doengeloven interest oft verloop rentsghewyse tegens den penninck sesthiene:Ende sijn alsulcke obligatien, daer by men gheloeft voor sekere somme geltsrente te betalen, van weerden, al en ware d'wtgever vanden gelde oft credi-teur, noch d'ontfangher van dien gheen coopman: Ende en worden sulckeobligatien voor gheene Renten ghehouden, dan alleenlijck voor Schat-schulden, soo wanneer dat de debiteur ghelofte ghedaen heeft t'capitaelmetten verloope binnen sekeren bestemden tijde te betalen.

TITEL LII.

VAN COMPAIGNIE ENDE GHEMEYNSCHAP VAN GOEDEN.

1. Die t'samen staen in Compaignie van coopmanschap sijn een voor al gehouden voor de schulden vande compaignie, ende mach een yegelijck in solidum daer voor aenghesproken worden, behoudelijc hem sijn verhael op sijne compaignie.

2. Ende daer teghens vermach een yegelijck vande compaignie duerende de selve compaignie in solidum voor de schulden ende saecken vande compaignie t'ageren.

3. Item soo wanneer coop-lieden hebben diversche compaignien van coopmanschappen in diversche plaetsen, d'eene compaignie noch de goeden der selver en sijn niet gehouden voor de schulden van d'ander compaignie.

4. Worden oock de Crediteuren van eender compaignie, negotiatie, comptoor oft winckele inde goeden ende crediten der selver voor de credi-teuren van d'ander compaignie, negotiatie, comptoor oft winckel gepre-fereert.

p394

5. En moghen de goeden van eenighe Compaignie niet gearresteert, wtgewonnen noch geexecuteert worden voor de particuliere schulden van eenen vande compaignons.

6. Mach des niettemin voor alsulcke particuliere schulden arrest ghedaen worden op alsulcken deel alsmen namaels soude moghen bevinden (alle lasten van de compaignie aff getrocken) t'overen, tot behoeve van alsulcken particulieren debiteur.

7. Item en mach de schult van eender compaignie oft statie niet ghecom-penseert worden met de schult van d'ander compaignie sonder consent van partijen.

8. Al ist dat nae den heysch ende regel van societeyt, ordinaerlijck schadeende bate moet ghedragen ende gedeylt worden nae rate van elcks andersinghebrocht Capitael oft hooft-somme, alst anders niet en is tusschen partijenondersproken: nochtans nae t'scheyden vanden bedde ende societeyt vanman ende wijf, en wordt dien regel nae de costume deser stadt nietgheobserveert in respecte van t'ghene dat man ende wijf respective-lijck ten houwelijck gebracht hebben: Want soo wanneer dat by de hou-welijcksche voorwaerde gecaveert is, dat de conquesten ende verspaerdegoeden moeten int scheyden half ende half ghepaert ende gedeylt wor-den, ende dat de goeden van d'eene oft d'andere sijden ingebrocht oftverstorven souden moeten wederom keeren ter zijde van daer die gheco-men sijn, ende dat zoo verre staende den houwelijck eenighe van dien ghe-mindert, verandert oft afgheleght worden, de selve souden ten scheydenvanden bedde moeten ghereintegreert ende goedt ghedaen worden dersijden van daer die ghecomen sijn: moet de selve reintegratie gedaen wor-den met de conquesten, dat is, met t'ghene datter overschiet boven d'in-ghebrochte goeden ten beyde sijden: ende indien datter geen conquestoft overbate en is, maer verlies, moet t'selve verlies ten beyde zijden ghe-lijckelijck half ende half gedraghen worden : niet teghenstaende dattetcapitael vanden eenen meerder is gheweest dan vanden anderen, ghelijckde profijten oock half ende half souden moeten ghedeylt worden, indiendatter yet overde.

9. Item ghelaechs-ghenooten moghen een voor al by den weerdt oft weerdinne aenghesproken ende bedwonghen worden tot betalinghe vanden gheheelen ghelage, behoudelijck hem sijn verhael op sijne andere ghelaechs-

p396

ghenooten, ten ware dat de weerdt oft weerdinne int borgen van den gelage yemants geloove int besundere gevolcht hadde.

10. Item wanneer yemandt in een gheselschap ghequetst wordt, deghequetste mach voor sijne beternisse een vanden gheselschap, die medestrijdtbaer ende twistich geweest is, wt kiesen, ende sijn actie op den selvenintenteren: de welcke den gequetsten soude moeten beteren, behoudelijcksijn verhael op sijne mede-gesellen : ende die niet strijtbaer noch twistich enis geweest en is daer in niet ghehouden.

11. Item niemandt en is ghehouden langher in compaignie oft oock in gemeynschap van goeden met eenen anderen te blijven, dan 't hem en belieft, ghelijck 't aengaende de ghemeynschap van onverdeylde goeden breeder gheseght wordt onder den Titel Van Versterffenisse, scheydinge ende deylinghe.

TITEL LIII.

VAN HANDT-SCHRIFTEN ENDE OBLIGATIEN.

1. Alle Handt-schriften, t'sy van Obligatien, Recepissen oft quijt-schel-dingen van schatschulden by een privaet persoon onderteeekent, hoe grootdat de somme ooc is, sijn van weerden, ende mach wt sulcke obligatiengheageert worden tegens den ghenen diese onderteeckent heeft, oft tegenssijne erfghenamen, tot betalinghe ende by provisie tot namtizatie vandesomme in sulcke Obligatien begrepen, niet teghenstaende dat de selve bygetuygen niet en sijn onderteeckent.

2. Item Transpoorten ende verbintenissen van actien personele endecrediten van verschenen renten, pachten oft hueren, hoe groot datze oocksijn, voor Notaris ende ghetuyghen onder privaet handtschrift oft andersinssonder fraude gheschiedt, sijn van weerden, niet teghenstaende datse buytenghelegen zijn: behoudelijck dat de cessionaris onder privaet handt-schriftghehouden is (des versoecht sijnde) te doen blijcken den datum daer inghestelt oprecht ende waerachtich te sijn.

3. Maer transpoorten ende verbintenissen van meubele goeden voor Notaris ende ghetuyghen, oft onder een privaet handt-schrift oft andersins ghedaen, t'zy buyten oft binnen dese stadt gheleghen, daer af gheene over-

p398

leveringhe ghedaen en is, oft yet anders dat d'effect van leveringhe is hebbende, en sijn de selve meubele goeden niet affecterende, noch recht van referentie ghevende.

4. Item alle naecte conventien oock sonder stipulatien ende contractendiemen in Rcchte heet nominatos oft innominatos, bekentenissen, geloftenende giften tusschen de levende, oock sonder insinuatie (al waren die vijfhondert stucken goudts excederende) tusschen ghequalificeerde persoonenvan gheoorlofde saecken ghedaen, ghetoont sijnde met instrumenten, privatehandt-schriften, met ghetuyghen oft bekentenisse van partijen, sijn vanweerden, ende mach daer wt gheageert worden, niet min dan wt solemnelestipulatien, sonder daer af oock re integra te moghen peniteren, ten wareby consente van partijen.

5. Item al ist saecke dat een Obligatie gheen redene oft oorsaecke, waer wt de schult is spruytende, in en houdt, is van weerden ende wordt daer op recht ghedaen.

6. Item wt crachte van obligatien inhoudende clausule brengher s'briefsvermach de brenger oft hebber s'briefs betalinghe oft voldoeninghe te heys-schen vande schult daer in begrepen, al en is de brenger s'briefs inde selveObligatie niet genoemt, noch oock van eenighen titel oft transpoort anderssinsen doet blijcken.

7. Ende en is alsulcke brenger s'briefs niet ghehouden te thoonen noch te vercleeren van wien hy d'obligatie gecreghen, noch wat hy daer voren ghegeven heeft, noch oock tot wiens behoeve hy is agerende: ten ware de Rechter wt merckelijcke redenen, militerende ten laste vanden brengher s'briefs, bevonde anders te behooren.

8. Sijn oock obligatien inhoudende clausule brenger s'briefs van weerden, al waert ooc alsoo dat den naem vanden principalen Crediteur in d'obligatie ghestelt, ware versiert ende de persoon niet in wesen.

9. Item soo wanneer dat de Crediteur van eenighe obligatien inhoudendeclausule van brenger s'briefs, voor Schepenen ghepasseert, oft oock onderprivaet handt-schrift des debiteurs, hebbende tot versekerheyt van synet'achterheyt eenighe panden metter minnen, hem gegeven oft behoorlijckverbonden, het sy van meubele oft immeubele goeden, de selve obligatieoverset, wordt verstaen wt crachte vande selve clausule daer mede over-gheset te hebben sijn recht van pandtschap, al ist soo dat int oversetten

p400

vande immeubele goeden daer af geen nieuw transpoort oft bekentenissevoor Schepenen en is gedaen : Ende heeft alsulcke brenger van brievenvoor Schepenen ghepasseert, inhoudende clausule van brenger s'briefs endevan ghelofte op vonnisse wt crachte vande selve clausule, soo wel recht vanparate executie op den voorschreven pandt ende persoon des debiteurs, alsde ghenomineerde Crediteur ghehadt hebben soude, soo verre hy brenghers'briefs ghebleven ware.

10. Als eenighe onbetaelde obligatien verloren sijn, wordt ten versueckevan partijen van wegen Borghemeester ende Schepenen ghepubliceert:Dat de ghene die alsulcke Obligatie ghevonden heeft, oft in handen machhebben, de selve Obligatie van stonden aen brenghe in handen vanden Binnen-Borghemeester deser stadt, binnen sulcken tijde als de Weth belieft daer toe testellen : interdicerende eenen yeghelijcken de selve obligatie te coopen oft tevercoopen, te vermangelen oft anderssins t'alieneren, wetende oft yemandtcontrarie dede, oft datmen de schult in d'obligatie begrepen yemanden andersbetaelde dan den clagere oft speciale commissie van hem hebbende, de selvedaer mede geen betalinghe doen en sal, ende dat de selve betalinghe in rechteoft daer buyten gheacht ende gehouden sal worden voor nul, machteloos endevan onweerden. Ende aengaende de proclamatien van verloren betaeldeobligatien, wordt hier nae gheseght onder den Titel Van reivendicatien endeverlorene goeden.

TITEL LIV.

VAN CONTRACTEN VAN ASSEURANTIEN, VAN WEDDINGHE ENDE SPEL.

1. Men is nae de costume ende usantie deser stadt gewoonelijck contracten van asseurantien oft versekeringen op schepen oft coopmanschappen ter zee ende te lande te maecken, ende recht daer op te doen.

2. Item hoe wel men voor tijden plochte t'useren asseurantie op d'levenvan Persoonen ende op eenighe Reysen, ende daerop recht te doen, sijn deselve asseurancien, obligatien ende weddingen ende diergelijcke inventienghemaect op d'leven van persoonen, op eenighe reysen oft voyagien, byd'ordinantie vanden twintichsten Januarij int jaer van xvc ende eenenze-ventich verboden.

3. Ghelijck dat oock volghende der ordinantien vande Keyserlijcke

p402

Majesteyt Caroli quinti vanden vierden Decembris des jaers xvc. xliiij. weddingen op knechtkens oft meyskens sijn verboden.

4. Item Policen van asseurantien, soo wanneer het blijet van d'onderteec-kenen der selver, vande periclitatie vanden schepe, bederffenisse vandecoopmanschap versekert sijnde, met oock d'exhibitie van t'cognoscementende cargazon, ende dat partije van t'verlies intimatie dry maenden te vorenghedaen is geweest, staen tot namtizatie onder cautie: des wort den ver-weerder ten eersten daghe van rechte copie van als ghegunt ende dach omdaerop t'antwoorden, sonder prejudicie vande provisie.

5. In welcke saecke van namtizatien in materie van asseurantien, sijn certificatien van het verlies oft periclitatie van t'geasseureert schip oft goeden, voor Notaris ende getuyghen gepasseert, van allen ouden tijden alhier in rechte gheadmitteert, ende is recht daerop ghedaen gheweest.

6. Item wat ende hoe vele men vermach te doen versekeren, wordt in d'ordinantie daer af sijnde naerder verhaelt.

7. Ende ingevalle dat eenich geasseureert schip ende goet jaer ende dachnae dat gheasseureert ende vande havene daer 't gheladen is, ghescheydenis gheweest, achter blijft, sonder datmen binnen middelen tijde ter plaetsenvande ladinghe ende ghedestineerde ontladinghe eenighe tijdinghe daerafghehoort heeft, soo verre het is in Europe, Barbarie oft daer ontrent, soowordt het selfste schip ende goet ghehouden als verloren, ende machmendaeraf doen intimatie den asseureurs, ende heysschen betalinge als boven:Ende aengaende plaetsen verdere ghelegen, salmen voortaen observerenden tijdt van twee jaren.

8. Wel verstaende, dat asseurantien die ghedaen worden dry maendennaeden vertrecke vanden schepe binnen Europe, Barbarien oft daer ontrent,ende van voordere plaetsen, nae de sesse maenden sullen ghehouden wordenvoor nul ende van onweerden: t'en sy dat de ghene die hem doet verse-keren den versekerer daeraf waerschouwde, oft hem dede versekeren opgoede ende quade tijdinghe.

9. Men vermach oock schepen, goeden, waren ende coopmanschappen die verdroncken, gherooft oft bedorven sijn, doen asseureren oock nae

p404

datse verdroncken, berooft oft bedorven sijn gheweest, soo wanneer het ter kennisse vanden persoon, die t'selve doet asseureren, niet ghecomen en is vanden verdrincke, roovinghe oft bederffenisse vanden voorschreven schepe oft goeden.

10. Maer soo wanneer t'schip oft goedt soo lange verdroncken, gerooftoft bedorven is gheweest, dat de wete daeraf heeft cunnen ghecomentotten persoon, die't doet asseureren, t'zy ter zee oft te lande (rekenendedry mylen weeghs binnen den tijdt van twee uren, t'zy ter zee oft telande) sulcke asseurantie wordt gehouden voor nul ende van onweerden,ende wordt in sulcken gevalle de gheasseureerde verstaen ende ghehoudenvande periclitatie oft inconvenient wete ghehadt te hebben, ende en wordtter contrarien gheenen thoon ontfanghen.

11. Item soo wanneer yemandt hem heeft doen versekeren op goedendie hy namaels niet en seyndt oft en laedt, oft hem niet ghesonden enworden, oft oock min gheladen is geweest dan hy heeft doen versekeren,mach den prijs van d'asseurantie wederom heysschen, midts latende denasseureurs een half ten hondert.

12. Item en vermach de gheasseureerde den schipper dien hy bevrachtheeft, geen andere havenen doen ingaen oft aennemen, oft sijn voyagie tedoen veranderen, anders dan volgende de police: oft anderssins souded'asseurantie wesen nul. Maer vermach de schipper wel andere havenenaen te nemen, als ende soo den noot dat verheyscht : Ende anders doende,sonder last vanden gheasseureerde, blijft de versekeringe van weerde,behoudelijck den versekerer sijn verhael op den schipper.

13. Wie hem wilt doen versekeren op graen, fruyten, wijnen, olien,sout, harinck, suycker, quick-silver, ruet, boter, caes, hoppe oft anderediergelijcke waren, die lichtelijck bederven, oft oock op munitie van oor-loghe, gout, silver, ghemunt ende onghemunt, moet t'selve inde Police vanasseurantie exprimeren ende te kennen geven : oft anderssins souded'asseurantie sijn van gheender weerden. Want als inde Police van asseu-rantie staet dat yemandt hem doet versekeren op eenige waren ende coop-manschappen, en verstaet men daer in niet begrepen te sijn sulcke bederffe-lijcke waeren.

14. Item als de geasseureerde tijdinghe heeft, dat t'geasseureert schipinnavigabel gheworden is, oft dattet schip oft goet by vijanden oft wt crachte

p406

van represalien aengehouden oft gerooft oft genomen is, in dese endegelijcke ghevallen vermach de gheasseureerde het gheasseureert schip oftgoedt t'abandonneren lot behoef van den versekerer: ende t'selve ghedaen,is d'asseureur schuldich binnen dry maenden nae d'intimatie de somme byhem versekert te betalen.

15. Ende soo wanneer het geasseureert goedt door hem selven sonder eenighe toecomende wtwendighe fortune bederft oft verargert, en is d'asseureur daer in niet ghehouden.

16. Item soo wanneer de Coopmanschap byden schipper in sijn schip aenveerdt, soo verargert, quaedt oft van soo cleynen prijse is oft wordt, dat den coopman niet proffijtelijck en dunct de selve t'aenveerden, vermach die t'abandonneren ende den schippere laeten voor den vrachtloon, die hem daer mede moet te vreden houden.

17. Dat met terlinghen, met verkeeren, met tictacken oft met caert-spelen, met rollen, bollen ende dierghelijcke hasardeuse spelen, in gereedengelde bygeset, verloren wordt, blijft den ghenen die't sonder bedroghghewonnen heeft : wel verstaende, dat vermomboorde persoonen oft mindervan jaren hier onder niet en sijn begrepen.

18. Maer cleederen oft andere panden by-geset oft anderssins op prijs ghestelt ende verspeelt sijnde, moghen byden verlieser met rechte weder gheheyscht worden.

19. Item die eenen anderen willens ende wetens geldt leent, om te spelen, en heeft geen actie om t'selve weder te heysschen.

20. Ghelijck oock de ghene die op credit spelen, al waert datse daer voren borghe ghestelt hadden, en sijn niet ghehouden int gene dat sy alsoo verloren hebben.

21. Maer t'gene dat meerder van jaren ende niet vermomboorde, met spel van Caetsen oft Schaecken sonder bedrogh verloren hebben in ghereede penningen oft tot een pondt Brabants, op credit, wordt gehouden van weerden.

p408

TITEL LV.

VAN WISSEL-BRIEVEN.

1. De gene die eenen Wissel-brief aen hem gepresenteert sijnde niet enaccepteert, en is wt crachte vanden selven wissel-brief niet gehouden, t'enware dat een facteur (macht hebbende om sijnen Meester te verbinden) totbehoeve van sijns Meesters affairen eenige somme van penningen op wisselgenomen ende eenen wissel-brief aen sijnen meester gesonden hadde, teneynde hy den persoon, van wien hy sulcke somme ontfangen heeft, oft sijngecommitteerde daeraf rembourseren soude.

2. Item soo wanneer eenen wissel-brief op tijdt te betalen is, ende gepre-senteert sijnde niet en wordt geaccepteert, oft dat na d'acceptatie den dachghevallen sijnde, merckelijck vertreck van betalinge rijst, ende die den wissel-brief ghesonden heeft, daer af wordt gheadverteert eer den wissel-brief metproteste wederom comt, mach, nae costume vande borsse, den persoon dieden wissel-brief heeft geteeckent doen borghe stellen ter plaetsen daer denwissel gecontracteert is, van te betalen de somme daer in begrepen, mettenprijs vanden wissel ende herwissel, soo verre den wissel-brief sonder betalingegeprotesteert wederom gesonden werde.

3. Item nadien eenen wissel-brief hier gesonden, gepresenteert is endegheaccepteert byden genen daer hy aen gheaddresseert wordt, is d'acceptantvande somme inden wissel-brief begrepen debiteur : ende niet min blijft depersoon, die den wissel-brief heeft gemaeckt ende gheteeekent, verbonden:soo dat ingevalle d'acceptant den wissel-brief niet en betaelt, men machtegens hem protesteren, ende dan sijn verhael weder nemen aenden persoonwien de penningen, daer van den wissel-brief procedeert, ghetelt sijn: dewelcke, midts hem thoonende met een vande wissel-brieven, het protest vangheene betaelinge voor Notaris oft anderssins wettelijcke tegens den accep-tant gedaen, is gehouden den wissel-brief metten costen, schaden ende inte-resten te voldoen, onder cautie (soo wanneer de gheaccepteerde wissel-briefniet ghethoont wordt) van de penningen by hem ontfangen te restitueren,soo verre men, niet teghenstaende den proteste, naederhandt bevonde denwisselbrief oft deel daeraf byden acceptant betaelt te sijn.

4. Item indien de crediteur, by gebreke van betalinge, naer d'acceptatie

p410

metten wissel-brief ende protest wederom ghekeert sijnde totten genen dieden wissel-brief gemaect oft de weerde vande somme daer in begrepenontfanghen heeft, vanden selven gheene betalinghe en crijght, machwederom comen tegens den genen die den wissel-brief heeft gheaccepteertende hem vanden selven doen betalen met costen, schaden ende interesten,midts metten gheaccepteerden wissel-brief brenghende protest oft andersufficient bescheet dat hy vanden sender vanden wissel-brief oft ontfangervande penningen niet en is betaelt gheweest.

5. Item als eenen wissel-brief niet gheaccepteert en wordt, mach eenenderden ter eeren vanden brief den selven accepteren ende daeraf betalinghedoen, ende ontfanghen transport van d'actie teghens den debiteur, om hemvanden selven daeraf te doen rembourseren, oft oock latende t'protest doen,den wissel-brief accepteren ende de betalingen doen, midts t'hemwaertsnemende den wissel-brief metten proteste, om daer mede sijn verhael tehebben: ende is de voorschreven derde persoon wt crachte van sulckeacceptatie gehouden de somme inden wissel-brief begrepen te betalen.

6. Men en mach oock, nae costume onder de Coopluyden gevseert,gheenen wissel-brief betalen eer dat den tijdt van betalinghe vandenwissel-brief vervallen is : oft anderssins soude de selve betalinge wesen totperikel vanden genen die de betalinghe ghedaen heeft, ingevalle de persoonaen wien hy de betalinghe, voor den tijdt, ghedaen heeft, comt te failleren.

7. Item vermach de gene die de weerde vande somme inden wissel-briefbegrepen ghetelt heeft (als meester vanden wissel sijnde) de commissie daerin begrepen te wederroepen oft doen wederroepen byden genen die denwissel-brief geschreven heeft re integra, al eer die byden acceptant betaeltis: t'en ware dat de ghene, aen wien den wissel-brief comt te betalen,gheen naect mandataris oft bevel-hebber en ware vanden seynder vandenwissel-brief: maer dat de selve penninghen hem toequamen, ende bydenwissel-brief bevel hadde in rem suam, om de somme daer in begrepent'ontfanghen.

8. Item soo wanneer dat de gene aen wien eenen wissel-brief geaddres-seert wordt, weygert den selven t'accepteren, is de crediteur gehoudenterstondt oft binnen den derden daghe daernae te protesteren.

9. Ende als eenen wissel-brief gheaccepteert is ende t'zijnen verschijn-daghe niet betaelt en wordt, soo is de ghene wien toe staet de betalinge

p412

t'ontfanghen, gehouden te protesteren binnen den tijdt van acht oft xiiij. daghen, oft sekeren corten tijdt daer nae, nae exigentie ende gelegentheyt vander saecken: oft anderssins soo verliest hy sijn verhael teghen den sender vanden wissel-brief: T'en ware dat de debiteur platte weygeringe van betalinge dede, hem in fraude van sijne crediteuren absenteerde, latiteerde, oft by openbaren gheruchte ter borsse voor insolvent befaemt ware: in welcken ghevalle is de crediteur gehouden terstondt te protesteren, oft binnen den derde daghe daernae.

10. Des en mach de crediteur, gheduerende den voorschreven tijdt, gheenerley accordt van verdragh metten debiteur maecken : maer moet den selven tot betalinge vermanen.

11. Ende is men inde voorschreven ghevallen ghehouden den wissel-brief metten proteste weder te senden, ende partije daer van de wete te doen met d'eerste commoditeyt.

TITEL LVI.

VAN NANTISATIE.

1. Alle clare Obligatien, Wissel-brieven, Schepene bekentenissen, saeckenvan achterstellighe huyshuere, renten ende verschenen pachten, puerenarbeydts loon, Backers, Brouwers, Vleesch-houwers ende Taverniers kerven,midts-gaders schulden min bedraghende dan drij gulden eens (die d'aen-legger onder eedt presenteert te gewarighen) staen tot nantisatie ondercautie: t'en ware dat partije comparerende allegeerde eenighe peremp-toore feyten, als van betalinghe, transactie, innovatie oft diergelijcke,die hy ghecondemneert wordt binnen acht daghen te thoonen, oft ondercautie te nantiseren : d'welck men verstaet van continuele acht daghen:ten waere dattet vonnisse expresselijck den verweerdere gunde achtbequame daghen.

2. Item een aenleggher conventionael oft oock reconventionael, agerendewt een clare ende liquide obligatie, oft Schepenen brief, en mach ten eerstendaghe van rechte gheen nantissement obtineren, t'en sy dat hy sijneteghenpartije expresselijck op obligatie oft Schepenen brief heeft doendaghen : maer soude de verweerder, by ghebreke van sulck daghement,

p414

hebben copije vanden heysch ende van sijn obligatie, ende dach, sonder prejudicie vande versochte nantisatie.

3. Item soo wanneer yemandt ghedaecht is op obligatie, t'sy aen sijnenpersoon oft aen sijn huysghesin, wordt ten daghe dienende ghecondemneertte nantiseren de somme daer in begrepen, het sy dat hy compareert oft niet,al ist oock soo dat hy sijne obligatie niet en heeft bekent, want wordt in diengevalle by provisie ghehouden voor bekent : ten ware dat hy ten daghedienende de selve obligatie ontkende gheschreven oft doen schrijven,gheteekent oft. doen teeckenen te hebben, oft eenighe andere peremtooredefensien allegeerde, ende de selve, als voren, binnen acht daghen consteghethoonen. Van ghelijcken wordt gheobserveert in respecte van kervenende andere schulden staende tot nantisatie.

4. Dien niet teghenstaende vermach een verweerder ten dage dienende proponeren sijne exceptie declinatoore, indien hy eenighe heeft. Ende soo verre de selve liquide is, moet daerop eerst recht ghedaen worden.

5. Ende soo wanneer dat d'obligatie oft schult staende tot nantisatie, drij,vier oft meer jaren vervallen is, oft dat de verweerdere d'obligatie oft schultselve niet ghemaeckt en heeft, maer daer voren wordt aenghesproken alserfghename des debiteurs, oft in een andere qualiteyt dan in sijnen eygenenname, wordt den verweerdere voor d'eerste reyse ghegunt dach van berade,sonder prejudicie vande versochte nantisatie.

6. Item hoe wel dat een aenlegger ghemeynlijek nae de litiscontestatieniet en vermach sijne conclusie te veranderen, noch sijnen heyseh te meer-deren, dan als hy in sijne eerste conclusie ghevueght heeft dese of ghelijckeclausule: Oft soo vele min oft meer, Oft alsulcke andere conclusie, alsmen wtden bedinghde vander saecken sal bevinden te behooren, Soo mach nochtans denantisatie gheheyscht ende oock nae de litiscontestatie aenghewesen worden,al en ware die wt een handt-schrift oft anderssins niet gheheyscht geweest.

7. Item een aenlegger nantisatie gheobtineert hebbende, is onghehouden de saecke meer op de rolle ten principalen te presenteren.

8. Maer de ghecondemneerde mach ten principalen procederen binnens'jaers nae de nantizatie, ende de saeeke vervolghen sonder d'instantie telaten perimeren oft smelten, oft by ghebreke van dien, blijven de ghenanti-seerde penninghe in betalinghe ende is de borghe ontsleghen, sonder daertoe eenich ander vonnisse te behoeven.

p416

9. Item een Debiteur ghecondemneert sijnde te nantiseren, en mach tegens den wille des Crediteurs ten principalen niet gehoort worden, sonder eerst de somme principale daer in hy gheduempt is, ghenantiseert te hebben.

10. Ende soo verre men ten principalen bevindt ende ghewesen wordt,dat d'aenlegger heeft t'onrechte de genantiseerde penninghen ontfanghen,is ghehouden die te restitueren met de costen van beyde d'instantien, endemet den interesse oft verloop ter arbitragien vanden Rechter, al waertoock alsoo dat niemandt vande collitiganten coopman en ware, noch vansijn interest anders en thoonde, dan dat hy sijn geldt t'onrechte ghederfthadde.

11. Item d'exceptie van niet ghetelden ghelde oft niet gheleverde coopman-schap, en heeft nae de costumen alhier gheen plaetse, ende en belet niet denantisatie, noch van obligatien procederende van leeninghe, noch van anderecontracten: Ende inghevalle de debiteur ten principalen hem daer mede wiltbehelpen, moet selfs thoonen hem de somme oft goet in d'obligatie ghestelt,niet getelt, oft het goet niet ghelevert te sijn.

12. Welcke exceptie van niet ghetelden gelde oft niet gheleverde coop-manschap, contrarie de bekentenisse int handtschrift begrepen, mach voorende naer het nantissement, ten principalen den aenleggere ten eede ghesteltworden, soo verre d'aenlegger contractant gheweest is van d'obligatie, endedat oock nae de twee jaren nae date vande obligatie.

13. Item d'exceptie van valscheyt, vreese, extorsie, nulliteyt, relieffvement ende dierghelijcke, voorder ondersoeck van saeeken verheysschende, en worden teghens liquide obligatien in materie van provisie niet toeghelaeten.

14. Alsser conclusie ghenomen is tot betalinghe, ende by provisie totnantisatie, ende dat de verweerder midts sijne non-comparitie oft andersinssimpelijck wordt gheduemt de conclusie des aenlegghers te voldoen, en wordtin sulcken ghevalle niet voorder verstaen gheduemt te sijn, dan by provisiede gheheyschte hooft-somme te nantiseren met de rechtelijcke costen, sonderden interest, al waert ooc gheheyscht gheweest.

p418

TITEL LVII.

VAN CONTRACTEN, OPDRACHTEN, HYPOTEKEN ENDE VERBINTENISSEN VAN ONRUERENDE GOEDEN ENDE RENTEN.

1. Men en mach gheenderhande onruerende oft erffelijcke goeden, huysen,chijsen oft renten, erffelijck oft lijftocht, binnen de stadt oft vrijheyt vanAntwerpen gheleghen, veralieneren, transporteren oft overgheven, verman-gelen, constitueren oft belijden, noch oock voor eenighe somme van pennin-ghen, t'zy als pandt metter minnen, noch andersins verbinden, oft scheydingheende deylinghe van erffgoeden, renten oft huysen passeren, t'en sy dat hetselve gheschiede ende ghepasseert worde voor Schepenen van Antwerpenende eenen Secretaris : Ende so gheringhe als sulcke opdracht, alienatie,manghelinghe, overgevinghe, constitutie, verbintenisse oft hypothecatie voorSchepenen, als voren, behoorlijck ghepasseert ende bekent is, soo wordtende is de cooper oft vercrijgher heer ende proprietaris van de opge-dragene oft ghepermuteerde goeden oft renten, soo wel voor de possessieals voor de proprieteyt: ende is de schult als-dan ghehypothiceert, ende niet eer.

2. Item alle contracten, permutatien, voorwaerden, opdrachten, verbin-tenissen ende hypothecatien van huysen oft onruerende goeden ende renten,erffelijck oft lijftocht, gheleghen binnen de stadt oftvrijheydt van Antwerpen,elders oft andersins dan voor Schepenen van Antwerpen ghepasseert sijnde,al waren die ghepasseert voor wethouderen van andere steden, oft oock ineenighe provinciale Raden, t'waer van Brabant oft andere, en hebben noytgegeven noch en geven geen recht van Realiteyt : dan, wordt partije daerdore alleenlijck vercreghen actie personelle tegen den verlijder van sulckenbescheedt, tot volvueringe van sijne gelofte : ende moeten de coopers vanerfgoeden alhier binnen dese stadt ende vrijheydt gheleghen, by executie oftdecreet vanden Rade van Brabant vercocht, daer in voor de weth deser stadtghegoedt worden.

3. Niet min, houwelijcksche voorwaerden, testamenten ende codicillen, voor Notaris ende ghetuyghen ghepasseert, inhoudende eenighe dispositien, alienatien oft belastingen van onruerlijcke goeden oft renten (geen leen wesende), sijn van sulcke weerde ende effecte al oft die voor Schepenen

p420

gepasseert waren, oock niet tegenstaende datter gheene overleveringhe vande brieven vande selve erfgoeden oft renten en is ghedaen gheweest.

4. Item een yeghelijck mach sijne goeden ende erven, soo wel leengoeden,oock sonder ottroy, als andere, gelegen binnen oft buyten de stadt ende vrij-heydt int quartier van Antwerpen, vastelijc met Schepene brieven vanAntwerpen vercoopen, alieneren, transporteren ende andersins daer afdisponeren, t'sy by testamente oft inter vivos; renten erffelijeke ende lijf-tochte daer op vercoopen ende constitueren, nae sijn goet duncken, ende deselve goeden oock spetialijck verbinden, sonder dat van noode sy daeromeenighe andere goedenisse, verlijdinghe oft verbintenisse ten Landtrechteoft voor de bancke daer onder de goeden gheleghen sijn, te doen : Behou-delijck dien, dat soo wanneer eenighe leengoeden vercocht, verandert oftalso belast worden, alsdan en mogen de Secretarissen geene brieven daeraf wtgheven oft partijen laeten volghen, t'en sy dat hen eerst ende al vorenblijcke, dat de Leen-heer van sijne heerlijcke rechten voldaen is : Ende synde Secretarissen ghehouden de voorschreven blijckinghe int Protocol op demarge vanden contracte te teeckenen.

5. Ende wat man oft vrouwe int afquijten van henne renten schuldich sijn te doen, wordt gheseght onder den Titel: Vande Rechten ghehoude persoonen aengaende.

6. Item moet den coopere oft vercrijgere van eenige huysen oft gronden van erven volghen al datter eerdt-vast, nagel-vast oft wortel-vast, oft anderssins gemaect is, dienende totten huyse oft erve, om aldaer te blijven. den vercooper oft transportant toebehoorende.

7. Ende die eenighe erven oft huysen coopt, die daer te voren metchijnsen oft renten belast sijn, en is in respecte vanden vercooper nietghehouden te betalen t'verloop vande selve chijnsen oft renten gheloopenvoor datum vanden coope oft goedenisse, al eest dat de betalinge van dienvervallen is nae datum vanden selven coop oft goedenisse: maer is devercooper schuldich de selve alleen te betalen, nae rate vanden tijde dat diedaer te voren verloopen sijn.

8. Item soo wie eenige erf-brieven oft rent-brieven van sijnen debiteur als pandt metter minnen oft anderssins ontfanghen heeft, en crijght daer by geen recht van realiteyt, noch in respecte van t'principael noch vande loopende renten oft vruchten: t'en sy dat hem het selve specialijck ende behoorlijck voor Schepenen sy verbonden.

p422

9. Item by erff-ghevinghe machmen constitueren soo vele ontquijtbaer renten ende grondt chijnsen,als den erfgever ende erfnemer belieft: welcke renten ende grondt-chijnsen en machmen niet afquijten dan by wille ende consente des erfghevers, oft actie daertoe hebbende, al waren’t oock lijfrenten.

10. Item alle renten by erfgevinghe, oft oock om malcanderen tegens erff-goeden te verghelijcken by scheydinghe ende deylinghe geconstitueert, sijn onquijtbaer: t'en ware dat de Schepene brieven expresselijck daeraf quijtinge inhielden. oft dat de selve renten op eenighe leen-goeden gecon- stitueert waren, nae d'ordinantie vande Keyserlycke Majesteyt vanden xixen Octobris; int jaer xvc ende twintich.

11. Men mach oock by erfghevinghe bespreken, datmen de renten, wt de selve erf-ghevinghe gheboren wesende, mach quijten den penninck sesthien, xviij. xx. xxiiij oft meer, soo den contrahenten inde erfghevinghe dat belieft te bespreken, maer niet min dan den penninck sestien.

12. Maer niemandt en mach sijn erfgoeden, daer ontquijtbaer renten oft chijnsen met Schepene brieven van Antwerpen op staen gehypoticeert, opdragen in handen vanden Heere ende leen-goeden daeraf maecken in prejuditie vande Rentieren, oft om de renten als-dan af te moghen quijten, ende alsoo des Rentiers conditie te verargeren.

13. Item volghende d'ordinantie vanden Ven dach Meerte vanden jareXVc lxxj, en machmen, midts sekeren prijs van penninghen, gheen coren-renten, noch van andere sorte van grane oft gewas, noch oock van beesten,boter, sout, hout, vlas oft andere specien ende waren, van wat nature deselve wesen moghen, constitueren, op pene van nulliteyt vande contractenende verbeurte vanden prijs ende arbitrale correctie.

14. Item hoemen de voorschreven erf-renten, ende oock lijf-renten, van grane, vruchten ende andere specien, midts sekeren prijs van gelde voor datum van de voorschreven ordinantie gheconstitueert, jaerlijcs met ghelt betalen ende oock lossen mach, is in de voorschreven ordinantie naerder vercleert, midtsgaders in seker andere ordinantie vanden jare XVc lxxiij., den xxiiijen Novembris.

p424

15. Item gheen erffelijcke renten, met gelde noch anderssins, en mach-men van nieuws coopen oft doen verlyden op huysen oft panden binnen derstadt oft vryheyt van Antwerpen ghelegen, dan quijtbaer, ende niet leegerdan ter quijtingheden penninck xvj; ende lijfrenten op een lijf den penninckachte, ende op twee lijven den penninck thiene, midts daer voren den justenprijs sonder fraude oft simulatie betalende. Niettemin is georloft sulckegheconstitueerde renten te coopen, t'sy by subhastatie, wtter handt, oftanderssins, voor sulcken prijs als partijen cunnen overcomen.

16. Item men en mach eenen vercoopere ende belijdere van rente nem-mermeer bedwingen, noch inde Schepene brieven stellen oft bevoorwaerden,dat hy de vercochte oft beledene rente in al oft in deele soude moeten quij-ten : dan, moet de lossinghe staen altijts ter belieften des belijders vanderente oft proprietaris vanden pande daer de rente op beleden is : maer inerfgevinge oft vercoopen van gronden van erven machmen t'selve wel onder-spreken. Ende en is als-dan sulcke schult eygentlijck geen rente, maer eenschat-schult, daeraf de debiteur de hooft-penningen metten besprokeneninterest oft verloop t'zijnen tijde schuldich is te betalen, oft daernae, alstden crediteur belieft.

17. Insgelijcs salmen van nu voortaen int wtsteken van commeren oftchijnsen schuldich wesen alle de selve distinctelijck te specificeren, op dat eenyeghelijck vande Rentieren, oft andere hypothecarisse crediteuren, wt degoedenisse, transporten ende daech-cedule mach weten oft sijne rente endecredit wtgesteken is oft niet.

18. Ende soo wanneer dat de coopcedule, contract van coope oft goede-nisse inhoudt speciael wtstecksel van sekere erffelijcke renten, met clausule:Na luydt vande Schepenen brieven daeraf sijnde, moet de cooper de selverenten dragen, sonder cost oft last des vercoopers, quijtbaer teghen den pen-ninck xvj. Ende indien datmen namaels bevonde de selve renten onquijtbaer,oft oock quijtbaer te sijn swaerder dan teghen den penninck sestien, oft vryte sijn van alle hondertste, xxe. xe. ve. oft diergelijcke penningen, t'selve isde vercooper ghehouden den coopere af te draghen ter arbitragie vandenRechter. Van ghelijcken ist oock aengaende servituten ende mede-pandt-schappen inde coop-cedulen, contracten van coope oft goedenissen andersniet spetialijcken wtghesteken. Want en strect haer de voorschreven clau-sule: Na luydt vande Schepene brieven daeraf sijnde, niet voorder, dan in

p426

respecte vande subsistentie ende constitutie vande renten, ende niet vandeconditien oft qualiteyten der selver, t'en ware nochtans dat de cooper, in allede voorschreven ghevallen, daer te voren de brieven, daertoe men hem refe-reert, gesien, gelesen oft hooren lesen hadde, oft dat hem anderssins devoorschreven meerdere belastinghen te kennen ghegheven waren.

19. Item die in vercoopinghen, opdrachten oft verbintenissen van huysen oft gronden van erven binnen dese stadt ende vryheyt der selver ende Marcgraeffschap ghelegen, renten oft commeren bedriegelijck verswijght, wordt ghehouden als een dief, ende. over sulck mach ghestraft worden, oft anderssins nae ghelegentheyt vander saecken.

20. Om welck bedrogh te verhueden, wordt den Secretarissen deser stadtgheordineert, dat soo wanneer voortaen eenighe huysen oft gronden vanerven vertiert, verandert, verbonden oft met renten oft anderssins belastworden, t'selve t'elcke te inregistreren ende op te teeckenen op't Erfboeckoft Protocol daertoe te houden, inhoudende specificatie vande wijcken deserstadt, met de huysen ende gronden van erven daer onder resorterende, omop elck huys oft grondt d'alienatien oft belastinghen t'elcken gheteeckent teworden.

21. Wtstecksel van chijnsen oft renten in Schepene brieven ghedaen voor grondt-chijnsen oft quijtbaer, en geeft noch en neemt in respecte vanden rentier oft chijs-heffer : maer dien wtstecksele niet tegenstaende, blijft de selve chijs oft rente in heure eerste originele nature onverandert, al oft t'voorschreven wtstecksel niet ghedaen en ware gheweest.

22. Ghelijck oock simpel wtstecksel van rente gheen constitutie van rente en gheeft.

23. Item worden alle renten gehouden voor quijtbaer, soo wanneer dat vande contrarie niet en blijct.

24. Sijn oock alle renten met sekeren prijs van gelde gheconstitueert,, met ghelijcken prijse quijtbaer.

25. Ende alst vanden prijs niet en blijct, sijn de gelt-renten quijtbaer teghen den penninck sestiene.

26. Item wanneer in eenighen Schepenen brief van Antwerpen staet bevoorwaerdt, datmen eenighe renten (hoe ende in wat manieren dat die geboren ende geconstitueert moghen sijn) binnen sekere besprokene jaren oft tijde souden mogen quijten, maer daer naer niet, dien niet teghenstaende

p428

is de rente altijts quijtbaer soo wel naeden besprokenen tijdt als vore: ende dat eens t'eenighen tijde ter quijtinghe ghestaen heeft, is ende blijft altoos quijtbaer.

27. Niettemin, al ist dat de debiteur van een ontquijtbaer rente, die byden Rentier vercocht is, den coop vande selve rente mach vernaerderen binnen den tijde daer toe nae deser stadt rechten gheprefigeert: nochtans den selven tijdt overstreken sijnde sonder naederschap, blijft alsulcke rente ontquijtbaer.

28. Ende alle grondt-chijnsen oft ontquijtbaer renten, die zedert de maendtvan Augusto anno xiiijc. ende vijve ghecomen sijn in doode handen, sijnquijtbaer teghen den penninck sesthien: niet tegenstaende dat de constitutiebrieven geen quijtinghe en houden, ende dat die renten by erffgevinghegheconstitueert moghen sijn.

29. Item alle renten ende chijnsen, die by testamente oft donatien ghele-gateert oft ghegeven sijn tot eenige beneficien, distributien, godts-huysen oft jaer-ghetijden, kerckelijcke diensten ende diergelijcke, sijn quytbaer inder manieren voorschreven, niet teghenstaende dat d'instrumenten oft bescheet daer af ghemaect contrarie moghen inhouden.

30. Ende niemandt en mach eenighe huysen oft gronden van erven,grondt-chijsen noch onroerende goeden, binnen de stadt ende vryheyt ghele-ghen, by testamentlijcke dispositie beswaeren oft eenighe fundatie daeropstellen, sy en moeten staen ter quijtinge. Ende inghevalle de dispositie gheenquijtinghe en houdt, soo mogen dien niet tegenstaende d'erfgenamen oft pro-prietarissen die altijt quijten, alst hen belieft, teghen den penninck sesthien,ende de veertel rogs teghen vijfthien guldens elck veertel: oft achtervolghended'ordinantie vanden vijfsten Meerte vanden jare xvc. eenentzeventich, tenkeuse vanden wtreycker.

31. Item soo wie ghewoonlijck is ten minsten thien jaren eenigen chijnsoft rente wt sijn erve oft huys te betalen, moet die blyven geldende, oft deselve afquijten metten verloope, hoe wel gheen brieven daer af te vinden ensijn : ten ware hy conste ghethoonen alsulcke betalinghe by erreurgheschiet, oft anderssins daer in niet ghehouden te sijne, welcken aen-gaende hy op sijn gheheel blijft tot dat hem obsteert de prescriptie vandertich jaren.

32. Insgelijcs die ghewoon is renten oft chijnsen te gheven ende jaerlijcs

p430

te betalen als boven, daeraf brieven ende bescheet is, die moet de selverenten blijven gevende, al waert oock soo dat hy die panden, huysinghenoft erven, daer de renten op gehypothiceert staen, niet en hadde oft enbesate: maer can de voorschreven rent-gever soo vele ghedoen t'zijnen cost,dat de gene die de ghehypotheceerde panden besitten, de renten wt deselve heure goeden van dan voortaen te vreden sijn jaerlijcs te blijvengeldende oft af te quijten, indien die quijtbaer sijn, soo blijft d'eerstebetaelder, midts oplegghende den voorschreven achterstel vande renten,voorts onghelast.

33. Item de gene, die eenighe rente afquijten wilt, moet, boven decapitale penningen ende achterstel, oock betalen den constitutie brief, maervande transport-brieven der selver rente blijft hy onghehouden yet te dervenbetalen, hoe dickwils dat die rente oock verhandelt oft ghetransporteertmach wesen.

34. Ende die een Rente quijt, soo verre dat de selve rente is een geldt-rente, gestaet midts betalende de capitale penninghen, ende daerenboven het verloop nae rate vanden tijde datse verloopen is: maer quijtende een coren-rente, moet de volle pacht ende verloop betalen alst int jaer ghetreden is, al waert dat de brieven sulcs expresselijck niet in en hielden.

35. Ende wanneer een Rentier binnen oft buyten de stadt ende vryheytquijtbaer rente met Schepene brieven van Antwerpen heffende is, endeweygeringhe doet de capitale penninghen t'ontfanghen, soo verre deProprietaris oft Rentghever die quijten ende hem daeraf ontlasten wilt,moet de selve Proprietaris, willende ontlast sijn ende blijven van eenigherenten meer te gheven, den Rentier oft actie totte rente hebbende, emmersten minsten ten huyse daer de Rentier woont, met insinuatie-brieven vanderstadt, soo verre hy buyten gheseten is, oft anderssins, wettelijck doenintimeren, dat hy come ende sende sijnen ghemechtichden, met procuratiespeciale ende sufficiente, tot sekeren gheleghenen daghe inde voorschrevenStadt-brieven oft andere wettighe insinuatie begrepen, op den Raedthuyset'Antwerpen, om sijn hooft-penninghen metten achterstelle vande rentet'ontfangen, de constitutie-brieven ende bescheet over te leveren endebehoorlijcke quitantie te verlyden. Ende indien de Rentier, alsoo wettighewete gehadt hebbende in persoone oft tot sijnen woon-huyse, ten daghehem gheprefigeert binnen de stadt van Antwerpen niet en comt oft en sendt,

p432

oft hem en reguleert navolgende de voorschreven wettelijcke insinuatie,om de penninghen t'ontfanghen, mach de voorschreven Rentgever alsdanpresenteren de penninghen voor recht, ende t'selve doende is ende blijft devoorschreven Rentgever daernae ongehouden ende ongelast van nae diendach eenich verloop oft achterstel meer daeraf te derven geven: sonder datnochtans de selve Proprietaris oft Rentgever ghehouden is eenige penningenonder recht te moeten laten ende aldaer te consigneren, emmers niet eervoor datmen hem d'originale constitutie-brieven vande rente overgelevertheeft: maer als de Rentheffer den proprietaris oft wtreycker vande renteoverlevert de constitutie-brieven oft t'bescheet vande rente, oft de selveoriginale brieven oft bescheet daer toe dienende leght onder recht, als danmoet de Proprietaris vanden pande oft Rentgever oock terstont de capitalepenningen metten verloop oplegghen ende consigneren onder recht: oft byghebreke van dien, soo blijft de rente heuren cours behoudende endeloopende ghelijck te voren: welcke penningen de selve proprietaris onderRecht mach doen blijven soo langhe tot datmen hem heeft gepasseert endeverleden. tot sijnen coste, behoorlijcke ende wettige Schepene quitantie:Maer wordt de rente bevonden met rechte niet quijtbaer te sijn, in dienghevalle is de voorschreven intimatie ende presentatie oft consignatie vandepenninghen bijden Rentghever ghedaen, nul ende al oft die niet ghedaen enware gheweest.

36. Die d'afquijtinghe van eenige coren-renten oft van andere granen,vruchten oft specien willen doen, sijn (navolgende d'ordonnantie gheghevenden vijfsten Meerte vanden jaere xvc. eenentseventich) ghehouden t'selve tedoen nae wtwijsen d'evaluatie vande goude oft silvere munte, die soudemoghen blijcken ten tijde vande creatie ende constitutie vande selve rentenghefurneert gheweest te hebben : ofte (des neen) na dat t'voorschrevengoudt oft silver ten voorschreven tijde alhier te lande cours ende ganckgehadt hadde by d'leste edict, ghebodt ende placaet den datum vandendaghe van t'contract immediatelijck voorgaende, daer nae de contracterendepersoonen hen waerschijnelijck ghereguleert hebben, t'en ware nochtans datanders daer af bleke.

37. Desghelijcks aengaende gelt renten, t'zy met prijs van ghelde ghecochtoft geconstitueert, oft oock by erfgevinge oft andersins by scheydinge endedeylinghe, testamenten, giften oft houwelijcksche voorwaerden gecreëert,

p434

so wanneer d'wtreycker vande renten de selve quijten ende rembourserenwilt (inghevalle andersins sulcke renten quijtbaer sijn) is ghehouden de selvequijtinghe te doen met sulcken ghelde ende tot sulcker estimatien als tentijde vanden contracte oft bekenne der selver renten loop hadde: T'enware dat inden constitutie-brief ware ondersproken, datmen de rente soudemoghen lossen met sulcken gelde als ten tijde vande aflossinghe oftquijtinghe ghemeynlijck in borsse ganck ende loop hebben soude.

38. Maer aengaende de betalinghe van t'verloop van alle de voorschrevenrenten, midtsgaders vande hooftpenningen van schatschulden (die binnensekeren besproken tijdt mogen gheheyscht worden, ende alsoo eygentlijckgheen renten en sijn, hoe wel zy gehypothiceert ende belast sijn met interestoft verloop te gheven). wordt de selve betalinge oft afquijtinghe altijdts ghe-daen volghende de Ordinantien die ten tijde vanden verschijndaghe van hetselve verloop geobserveert worden. Niet teghenstaende dat inde constitutie-brieven, nae den stijl vande Secretarije alhier gheobserveert, ghemeynlijckwordt dese oft diergelijcke clausule ghestelt: dat d'wtreycker schuldich soudesijn soo veel Carolus guldens jaerlijcks te betalen, oft de weerde daer vorenin anderen ghevalueerden gelde.

39. Item men en mach geene renten afquijten in prejudicie vanden genen, wien de rente voor d'afquijtinghe verbonden is, soo wanneer men den debi- teur vande rente vande verbintenisse der selver gewaerschout heeft, oft dat hy andersins daer af gheweten heeft.

40. Chijnsen ende renten diemen in dertichjaren niet betaelt en heeft, enderf men niet geven noch betalen, ten ware dat binnen middelen tijdequestie oft proces daerom gheweest hadde, oft dat de rente wettelijck binnenden selven tijdt hadde gheheyscht gheweest, oft dat de rente, op diverschemedepanden geconstitueert sijnde, ware bijden possesseur van een vandepanden, tot ontlastinge van hem ende vanden anderen medepandt betaeltgheweest, al waert dat int betalen vande rente niet en ware gheexpresseertdat de selve betalinge tot ontlastinge vanden medepant geschiede.

41. Niemant wie hy zy, geestelijck oft weerlijck, van binnen oft van buytendese stadt, waer ende in wat landen, steden oft plaetsen hy geseten is,heffende eenige grondt-chijsen, erf-renten oft lijf-renten op eenighe huysen,panden oft gronden van erven binnen dese stadt ende vrijheyt ghelegen, enmach de selve chijnsen oft renten niet langer laten verloopen dan drij jaren,

p436

sonder met recht de selve te heysschen. Ende oft yemant zedert d'Ordinantiedeser stadt (vanden jaere xvc xix, xxvij daghe in Augusto) langer ghebeydtheeft, ende sijne chijnsen oft renten heeft laten verloopen boven de drijjaren, en heeft geen actie op sijnen pandt noch teghen den besitter vandien, om t'selve te moghen heysschen, dan alleenlijck actie personele teghenden verlijder vande rente oft chijs, oft sijne erfghenamen, ende dat tottenjare xvc lxxj., als wanneer, den vijfsten dach Meerte int voorschreven jaer lxxj.is bijden Hertoge gheordineert gheweest; dat gheen Rentieren van doenvoortaen en souden mogen pretenderen, t'sy by weghe van actie oft executie,te heysschen meer dan drij jaren achterstels van heur renten, soo welgrondt-chysen als heerlijcke renten, losbaer oft onlosbaer, van wat natureoft conditie de selve moghen wesen.

42. Ten ware dat de Rentieren den schuldenaer daer af in rechte geinter- pelleert hadden, oft dat de selve buyten rechts geinterpelleert sijnde, wtstel ende dilay daer van versocht ende nieuwe gheloefte ghedaen hadde te betalen.

43. Item de cooper oft proprietaris van eenighe huysen oft gronden vanerven binnen dese stadt oft vrijheyt der selver ghelegen, die geen verlijderen is, oft erfghenaem vanden verlijder vande rente oft lasten daer wtgaende,vermach alsulcken pandt oft panden [te]verlaten ende daer af voor Schepenenrenuncieren tot behoeve vanden hypothecarisse Crediteuren oft Rentieren,sonder inde selve hypotecarisse Crediteuren oft Rentieren voorder gehoudente sijn, ter causen van alsulcke lasten oft verloop van dien, dan voort'gene dat verloopen is binnen den tijde dat hy het goet beseten oft gebruycktheeft, ende eer hy voor Schepenen daer af heeft gherenuncieert : niet tegen-staende dat hy in sijnen coop ende goedenisse sijnen vercooper geloeft heeftde renten ende commeren hem by den vercooper wtgesteken sijnde, jaerlijckste betalen, sonder des vercoopers ende sijner nacomelingen cost, last oft schade.

44. D'welck oock stadt grijpt, soo wanneer dat den pandt by executie vercocht is, al ist dat de Proprietaris daer aff geen ander renunciatie en heeft ghedaen.

45. Behoudelijck den Rentier sijn actie teghen den verlijder oft sijneerfghenamen, niet tegenstaende de selve verlijder oft sijne erfgenamen denpandt verlaten ende daer af voor Schepenen gerenuncieert hadden totbehoeve vande Rentieren oft hypothecarisse Crediteuren: welck verlijder,

p438

oft sijne erfgenamen, wt crachte vande gelofte (diemen inde goedenis-brieven ghewoonlijck is te stellen, van sulcken commere wt den huyse oftpande gaende, jaerlijcks te betalen, sonder des vercoopers ende sijner nacomelingen cost, last oft schade) teghen sijnen cooper geen actie hebben ensoude, nae dien hy gheen besitter oft proprietaris vanden pande meer enware, wt dien alsulcke clausule oft ghelofte wordt verstaen vande voor-schreven rente ende commere wt den pande te betalen so langhe als degelover daer af proprietaris blijft. Ten ware dat de vercooper (wesendeverlijder, oft sijne erfghenamen) hen naerder ende by speciale ghelofte daerin hadden doen versien ende bijden cooper doen geloven den voorschrevencommer, sonder sijne ende sijner nacomelingen cost, last, oft schade tebetalen oft doen betalen, al waert saecke dat de cooper oft sijne nacomelingenden pandt voorts aen andere ghetransporteert oft andersins daer af voorSchepenen gherenuncieert hadden.

46. Item een verlijder van eenighe rente die den pandt niet meer en heeft, en is niet ghehouden t'verloop vande selve rente jaerlijcks te betalen, ten ware dat den pandt geproeft sijnde, bevonden werdde niet sufficient te sijn.

47. Item niet tegenstaende dat den pandt met renten belast sijnde, byden proprietaris in vele deelen gçspleten oft aen diversche persoonenghealieneert wordt, blijft nochtans de rente ongespleten ende gehypothiceertop alle de deelen ghelijck te voren, alsoo dat onder den Titel: Van Amptmansbrieven breeder verhaelt is.

48. Item als yemant vercoopt een huys oft grondt van erven, wtstekendeden commer die de cooper draghen moet, met clausule dat sulck huys oftgrondt met sijne toebehoorten blijft medepandt over een rente competerendeeenen derden, diemen jaerlijcks wt een ander huys oft grondt betalen moet,sonder des vercochts huys oft grondts ende toebehoorten cost, last oft schade,nae inhoudt der brieven, ende anders niet : Ende dat alsulc derde, midtsd'insufficientie vanden pandt daer wt sijne rente jaerlijcks betaelt moesteworden, voor de voldoeninge vanden achterstel daer nae evinceert denmedepant, so en mach nochtans de cooper, wt crachte vande voorschreven

p440

clausule, sijne beschadicheyt niet verhalen op den voorschreven vercooper, ten sy de selve mede ware verlijder vande rente, midts dien alsulcke clau-sule alleenlijck. is een naect wt-steecksel ende designatie vanden commer daer voren thuys oft erve mede verbonden is.

49. Item generale verbindtenissen van hem selven ende alle sijne goeden,ruerende ende onruerende, tegenwoordelijck ende toecomende, en inducerengeen realiteyt oft affectatie van goeden binnen deser stadt oft vrijheydtder selver geleghen, al waren alsulcke generale hypoteken oft verbinte-nissen voor Schepenen deser stadt, oft oock inden Rade van Brabantghepasseert.

50. Ende en is sulck verlijder namaels int vercoopen oft int verbinden van eenige van sijne erfgoeden niet gehouden alsulcke generale verbintenissen wt te steken, niet teghenstaende dat de Crediteuren sulcke generale verbintenissen hebbende, daer teghen quamen protesteren.

51. So dat speciale verbintenissen oft alienatien van goeden daer nae gevolcht ende voor Schepenen gepasseert sijnde, moeten des niettemin blijven van weerden, ende voor alle andere verbintenissen wesen ende blijven gheprefereert.

52. Item de kennisse van Schepenen oft stadt-brieven van Antwerpen, nopende de deught ende ondeught vande selve Schepene-brieven, oft vande afquijtinghe van renten met Schepene-brieven van Antwerpen geconstitueert, met desser aencleeft oft daer wt spruytende is, en competeert voor d'eerste instantie niemanden dan den Schepenen van Antwerpen.

53. Item alle erffelijcke ende lijftocht-renten gehypothiceert op eenige huysen oft gronden van erven binnen dese stadt ende vrijheydt der selver gheleghen, worden ghehouden voor ende als onruerende, niet haef-deylige goeden, al ist dat het huys oft den grondt haefdeylich is.

54. Item renten staende op corpus van steden, Staten ende Cloosters, worden gehouden voor erfgoeden, houdende de sijde van daer die gecomen sijn: Maer personele renten niet, noch oock schat-schulden int xxxviij. Artijkel van desen Titel ende int lxvij. artijkel vanden Titel :Vande Rechten ghehoude persoonen aengaende naerder verhaelt.

55. Onder de woorden onruerende goeden oft erfgoeden, worden begrepen ende verstaen ooc huysen, gronden van erven, erf-renten ende lijftocht-

p442

renten, binnen de stadt oft vrijheydt van Antwerpen respectivelijck geleghen ende gehypothiceert.

56. Item de Portionaris oft deel-hebber van eenighen huyse oft pande,reparatie doende oft renten afquijtende daer den gemeynen pandt medebelast was, moet daer af by sijnen mede Portionaris vernuecht worden metgeldt : oft blijft d'afquijter metten afgequeten rent-brieve so vele rentenop sijns mede Portionaris deel heffende, als desselfs portionaris part indeselve rente jaerlijcks bedroech ende hy schuldich was daer in te gelden:niet teghenstaende dat by den Rentier Schepenen quitantie vande gheheelerente ghegheven oft verleden mach sijn.

TITEL LVIII.

VAN REIVENDICATIEN ENDE VERLOREN GOEDEN.

1. Soo wie sijn gheldt oft goedt, dat hem ghestolen oft afhendich ghemaectis. bevindt binnen de stadt oft vryheyt van Antwerpen, mach dat terstondtby den Officier doen commeren ende arresteren, oft in bewaerder handtdoen blyven: ende indien hy bewijsen can, dat t'selve goedt hem selvenende niemanden anders toebehoort, oft (is hy een man oft vrouwe vaneeren staende tot goeden name ende fame) derre sweeren, dat t'selve gestolengoedt tegen sijnen danc hem afhendich is gemaect ende dattet sijn geldt oftgoedt is, hem selven onvercocht ende onverloeft toebehoorende: moet datgoet hem volghen ende gherestitueert worden, al los ende vry, sonder yet.daer voren te derven betalen: niet tegenstaende dattet ergens op eenighevry meret by eenen Oude-cleercooper oft openbaerlijck ghecocht oft bydenSchouteth oft Officier van s'heeren wegen aenveert ware : T'en ware datyemant thoonen wilde, oft datter eenighe indicien ter contrarien waren,die den Rechter moveerden om alsulcken heysscher niet te ghelooven.

2. Alle goeden daeraf de Proprietaris onbekent is, oft die hem niemandt aen en draeght, diemen int Latijn noemt Bona vacantia, dat is, ledige goeden, volgen den Officier tot behoeve vanden Hertogh van Brabant.

3. Item die eenich verloren geldt oft goedt gevonden' heeft, is t'selve schuldich den Officier te kennen te geven binnen xxiiij. uren nae dat t'selve ghevonden is : ende moet de heere dat bewaren tot behoef des geens, die

p444

dat sijn ghemaecken can : Ende indien de heere dat niet langer bewarenen wilde, mach openbaerlijck ter Puyen af doen condighen, hoe dat hyseker verloren gelt oft goet in handen heeft : ende indien binnen sesse wekendaernae niemandt en comt die bescheet daeraf brenght ende t'voorschrevengoet sijn maecken en can, soo blijft dat goet den heere : dies moet d'eerstevinder daeraf altijt hebben den xx. penninc. Ende ingevalle yemandt datgoet sijn can ghemaecken, als-dan heeft de heere oock voor sijne custodieende bewaernisse den xx. penninck vande weerde desselfs goets, gelijckd'eerste vinder, maeckende t'samen voor den heere ende den eersten vinderden thiensten penninck: ende daerenboven moet de gene, die bethoonen cant'voorschreven goet sijn te zijne, betalen d'oncosten vande publicatie endeandere daerop geloopen ende gedaen.

4. Item soo wanneer yemandt een obligatie oft schult-brief (t'zy inhou-dende de clausule van brengher s'briefs oft niet) verloren heeft, daeraf hybekent vanden debiteur betaelt te sijne, om d'inconvenienten die daer wt intoecomende tijden souden moghen rijsen, soo is men gewoonlijck vanwegen ende by ordonnantie van Borgemeester ende Schepenen, ten ver-suecke vanden geinteresseerde, voor den stadt-huyse ter Puyen af te roepenende te condighen : Dat soo wie sulcken verloren obligatie ghevonden heeft,sal schuldich sijn de selve binnen vierthien daghen oft andere by Borge-meester ende Schepenen daer toe bestemt, te voorschijn te brenghen in handenvanden Borgemeester oft van yemanden vanden Secretarissen : op de penedat de selve obligatie (den voorschreven tijdt overstreken sijnde) alom endealtijts sal ghehouden worden voor doodt ende gecasseert, ende datmen daeropgeen recht doen en sal. Ende wat onderhouden wordt int proclameren vaneen verlorene onbetaelde obligatie, is voor gheseght onder den titel: Vanhandtschriften ende obligatien.

5. Item de ghene die eenen coopman, maeckelaer oft ander, sijn goedt,bagghen, juweelen, coopmansschappen, obligatien oft ander meubele goedenin handen gegeven ende betrouwt heeft ghehadt, om t'selve andere luydente thoonen, t'en eynde van die alleenlijck te vercoopen oft alleenlijck tevermangelen, oft oock alleenlijck te versetten ende te beleenen, oft alsbrengher s'briefs wt den obligatien t'ageren, oft oock eenighen huysraetverhuert oft leent om huys te houden, al eest dat alsulcken coopman, maec-kelaer oft ander t'selve goet in andere saecken heeft gheemployeert, en

p446

vermach de ghene die den voorschreven coopman, maeckelaer oft ander tewercke gestelt, oft den voorschreven huysraet verhuert oft gheleent heeft,t'selve goet niet [te] vendiceren onder het decksel, dat alsulcke persoon hemsoude hebben te buyten ghegaen : maer moet het selve goet blyven dengenen dien't vercocht is : Oft indient verset ende beleent is, soude de bevel-ghever oft proprietaris t'selve moeten lossen, Behoudelijck hem sijn verhaelteghen den ghenen dien hy sijn goet betrouwt oft de voorschreven commissieghegheven heeft.

6. Dwelck niet en soude procederen, soo wanneer men eenen Bereyder, Verwer, Stopper, Cleermaecker, Goudtsmit oft diergelijcke werckluyden sijn goet soude gelevert hebben, om te bereyden, stoppen, verwen oft anderssins te verwercken.

7. Item de gene die sijn goet vercocht ende gelevert heeft, t'zy om metgereeden gelde oft op dach betaelt te worden, indien de cooper corts daernae failleert, wech loopt oft hem versteect sonder betaelen, sulcs dat deRechter daer wt de quade trouwe ende bedrogh des coopers can bemercken,mach de vercooper sijn goet vervolghen, arresteren, vendiceren ende sijnmaecken.

8. Soo wie d'eygendom oft oock de possessie van eenige erf-goeden oftander binnen dese stadt oft vryheyt der selver gelegen, heysschen wilt,oft inde possessie begeert ghehouden ende teghens eenighe stoornisse oftturbatie versien te worden, is schuldich sijne teghenpartije voor Amptman,Borgemeester ende Schepenen te doen dagen, ende by ordinarisse weghenhem van sijnen heyssch oft clachten, t'zy van turbatie van sijne possessie oftandere, te funderen, om, partije gehoort, recht gedaen te worden soo'tbehooren sal, sonder datmen anderssins yemanden, partije onghehoort,inde possessie van eenighe goeden wederom stelt oft oock mainteneert.Ghelijck dit onder den Titel: Van versterffenisse, scheydinge ende deylinghebreeder gheseght is.

p448

TITEL LIX.

VAN HUERINGHE.

1. Huere gaet voor coop. Soo dat, al eest dat een huys vercocht oft t'erve ghegeven wordt, moet de huerlinck, dien niet tegenstaende, sijne huere gebruycken soo langhe die duert, A! waert oock saecke, dat het huys oft erve by executie vercocht ware, anders dan wt crachte van leveringhe.

2. Item wanneer yemandt eenich huys oft erve by hem ghecocht sijnde,verhuert oft vercoopt, ende daer nae een ander dien coop calengiert, is diehuere ende vercoop in respecte vanden calengierder nul ende van onweer-den, t'en sy dat den selven calengierder beliefde die van weerden tehouden, soo't onder den Titel: Van calengieringhe ende naederschap naerdergeseght wordt.

3. Ende waert soo dat de huerlinck duerende den tijdt sijnder huerehet ghehuert huys oft erve cochte oft dede coopen tot sijnen behoeve, endedat den selven coop hem werdde ghecalengiert, soude desniettemin dehuerlinck sijne huere blyven behoudende: t'en ware dat de selve hueringein fraude vanden Calengierder gemaect ware : want soude in dien ghevallede huere nul ende van onweerden wesen, al waert oock saecke dat decooper selve de huerlinck niet en ware, ghelijck't hier nae onder den Titel:Van calengieringhe ende naederschap oock gheseght wordt.

4. Ende heeft de Cooper, nadien hy gegoet is, actie teghen den huerlinck om hem vande huere gheloopen nae datum vande goedenisse te doen betalen, oock sonder ander cessie oft transport vanden vercooper teghen den huerlinck te derven hebben, t'en ware dat tusschen partijen anders ware gecaveert.

5. Item een verhuerder is preciselijck gehouden den huerlinck het ver-huert huys oft erve te leveren, en hem t'selve te doen ende laten ghebruyc-ken volghende sijne huere, soo verre het anderssins inde macht desverhuerders is t'selve alsoo te connen volbrengen: sonder dat een verhuerderin sulcken ghevalle vermach den huerlinck wt het ghehuert huys te houden,oft hem daer wt te doen ruymen, midts hem presenterende sijn interest tebetalen.

6. Item een Proprietaris en vermach den huerlinck niet[te] doen verhuy-

p450

sen, al woude hy selve int huys comen woonen, oft t'huys in al oft in deele afworpen ende repareren.

7. Item soo wanneer aen eenige verhuerde erven oft huysen binnen desestadt ende vryheyt gheleghen leveringhe ghenomen is, ende dat den Rentieroft Crediteur, aenden verhuerden pandt leveringhe ghenomen hebbende,gheen handt-vullinghe van sijn achterstel ghedaen en wordt binnen deveerthien daghen byder ordinantie op't stuck vande leveringhe daertoegheprefigeert : oft dat de Proprietaris binnen de acht daghen nae dat deleveringhe aenden pandt ghenomen is hem teghen de leveringhe rechtelijckniet en heeft gheopponeert, expireert de huere, soo verre den huerlinckbelieft nae de selve acht daghen thuys oft erve te ruymen: oft indien't hemniet en belieft te ruymen, moet een ander huere, metten Amptman (byconsente vande Rentiers ende hypothecarisse crediteurs die leveringheghenomen hebben) maecken: oft anderssins moghen sijne meubelen, opden pandt wesende, daer voren nae de vierthien daghen gheexecuteertworden.

8. Item hoe langhe de verhueringhe ghedaen by eenen Tochteneer duert, is gheseght onder den Titel: Vande Tochteneers.

9. Ende moghen alle huerlingen van huysen ende erven, oft oock vancameren, de selve vryelijck voorts verhueren aenden ghenen die't henbelieft, sonder consent vanden Proprietaris oft verhuerder, soo wanneeranders niet en is gheconvenieert: Ende hoemen hueringhen vermach tecalengieren, wordt hier nae gheseght onder den Titel: Van calengieringheende naederschap.

10. Ende als een ghehuert huys, camere oft erve, byden huerlinck voorts verhuert is, en heeft de Proprietaris oft eerste verhuerder teghen den tweeden huerlinck gheen actie personele tot betalinglle vande huere, soo wanneer hy metten eersten huerlinck alleene de huere ghemaeckt heeft.

11. Item een huerlinck, nae d'expiratie van sijn huere, en heeft gheen recht om het ghehuert huys oft erve te blijven behouden voor den prijs, dat een ander daer vore soude willen gheven.

12. Item als nae den overstrijck vanden besprokenen tijde vande hue-ringhe, beyde partijen swijghen, ende dat de huerlinck blijft het ghehuert huys eenen merckelijcken tijdt bewoonende, wordt verstaen t'selve voor den ouden prijs ende conditien wederom inghehuert te hebben, voor den

p452

tijdt dat hy daer in nae de expiratie vande huere ghewoont heeft: ende is schuldich t'selve huys te ruymen binnen sulcken bequamen tijdt als by behoeft, om hem ghevueghelijck van een ander wooninghe na sijnen staet oft neringhe te versien. Ende de huerlinck, willende in sulcken ghevalle als boven het huys ruymen sonder byden verhuerder daertoe versocht te sijn, is schuldich goets tijts sijne huere den verhuerdere op te segghen, t'en eynde hy oock bequamen tijdt hebben mach om sijn huys voorts te verhue- ren al ter discretien vanden Rechter: Maer aengaende d'winnende landt oft landt-pachten, volght men de gheschreven rechten.

13. Item de ghene, die een huys verhuert, is ghehouden t'selve t'onder-houden van wanden ende daecken, teghen windt ende water, privaten te doen ruymen, sehouwen te vegen, van vaste deuren ende vensteren ende andere nootsaeckelijcke reparatien te versien.

14. Item vermach een huerlinck het huys oft erve by hem ghehuert stellen ende accommoderen tot gerieve van sijn neeringhe daertoe t'selve hem verhuert is, al sonder cost vanden verhuerder ende sonder t'ghehuert huys oft erve te bederven, schade oft achterdeel aen te doen; Behoudelijck oock, dat hy int afscheyden, t'selve wederom reparere ende stelle in alsulcken state ende reeke, alst was t'en tyde doe hy daer in ghecomen is.

15. Insghelijcs vermach een huerlinck int scheyden vande huere, oockwtbreken ende nae hem nemen al t'ghene hy aen t'huys oft erve, op sijneneygenen cost, ghemetst, ghetimmert oft geplant mach hebben, midts stellendet'huys oft erve in sulcken staet als hy't ghevonden heeft: t'en ware dat denProprietaris beliefde de selve reparatien oft plantinghen te betalen tensegghen van goede mannen hen des verstaende : oft dat int maeeken vanderhuere, tusschen partijen anders ondersproken ware.

16. Item mach een verhuerder sijnen huerlinck doen afstandt doen vande huere, soo wanneer hy t'gehuert huys oft erve misbruyct, t'sy met oneerlijck huyshouden oft anderssins, al ter discretien vanden Rechter.

17. Item alle de goeden, die op den ghehuerden pandt ghebrocht sijn,den huerlinck toebehoorende oft die hem sijn verhuert oft gheleent tot huys-houden oft exercitie van sijnder neeringhe (wtghenomen brouw-ketels)staen ende sijn verbonden voor de huere vanden huyse oft erve ende voorde deterioratie.ende verargheringhe vanden huyse oft gronde, toeghecomendoor faulte oft toedoen vanden huerlinck : ende dat alsoo langhe als de selve

p454

goeden sijn op den pandt berustende, oft in handen van justicie, tot behoevevanden verhuerder: ende indien de selve in als [al] oft in deele, in bedrogevanden Proprietaris oft verhuerder vanden pande ghedaen waren, moetenwederom op den pandt oft in handen van justicie ghebracht worden, totbehoeve vanden ghenen die daer toe gherecht is.

18. Maer goeden van ander persoonen, die eenige kelders, cameren,

packhuysen, solders ende diergelijcke deelen vanden ghehuerden huyse in huere hebben, en sijn maer verbonden voor de selve particuliere huere, ende voor de voordere huere niet convenibel oft arrestabel.

19. Item mach een verhuerder de meubelen op sijnen pandt als voren wesende ende hem tacite verbonden sijnde, voor de verschenen huyshuere doen arresteren ende wtwinnen, sonder gehouden te sijn by actie personele t'ageren: Mach oock, indien datter suspitie van insolventie, voorvluch-ticheyt oft verstekinghe van goeden is, met consent vanden Borgemeester terstondt nae d'arrest de selve meubelen doen beschrijven by den Amptman, na oude costume.

20. Ende als het huys, camer oft erve metten jaere verhuert is, en machmen den huerlinck niet bedwinghen met vierendeel oft halven jaere de huere te betalen, t'en ware dat anders besproken ware.

21. Item is huyshuere staende tot nantizatie, niet teghenstaende eenighereconventie oft exceptie die den huerlinck soude willen proponeren van oftter caussen van reparatien by hem aen het ghehuert huys oft erve ghedaen:ende is dien volghende een huerlinck ghehouden de gheheyschte huere tenantizeren : ende aengaende de reparatien, worden partijen versonden voorgoede mannen, om de selve reparatien te liquideren ende partijen te veree-nighen, op datse cunnen : oft inghevalle van geenen accorde, partijengheschil met hen advijs aende weth overbrenghen, om daerop recht ghedaente worden, soo't behooren sal.

22. Ende moeten de saecken van huys-huere voor Amptman, Borghe-meester ende Schepenen sommierlijck bedinght worden.

23. Meester ende vrouwe mogen heure knapen ende maerten oorlof gheven, alst hen goet dunct, ende gestaen midts de selve betalende hen huere oft loon nae rate vanden tijde van haeren dienst: ende daer teghen moghen de selve knapen ende maerten wt hueren dienst scheyden alst hen goet dunct, ende naer advenant vanden tijde betalinghe van heuren loon oft

p456

salaris heysschen, sonder dat d'een oft d'ander ghehouden sy de redenen tevercleeren waerom hy scheyden wil, niet teghenstaende datse metten jarebesteet sijn : t'en ware dat partijen int contracteren hen anders oft naerderverbonden hadden.

TITEL LX.

VAN CALENGIERINGHE ENDE NAEDERSCHAP.

1. Van coopen ende hueringhen, respectivelijck van huysen, gronden van erven ende renten binnen de stadt ende vrijheyt gheleghen ende ghehypo- ticeert, valt er naderschap wt verscheyden saecken.

2. Te weten inden eersten, alle coopen van gronden van erven ende huysen binnen dese stadt, oft oock int quartier van Antwerpen gheleghen, moghen vander stadt wegen vernaerdert worden, om tot behoeve vande stadt oft lant gheemployeert te worden: ende wordt de stadt voor alle andere calengierders gheprefereert.

3. Item al ist dat coopen van allodiale goeden, als van huysen oft grondenvan erven ende renten binnen de stadt van Antwerpen oft vrijheyt der selvergheleghen, niet en moghen van bloets wegen ghecalengiert oft vernaerdertworden. hoe nae dat de calengierder oock den vercooper is bestaende, soomachmen nochtans coopen van leen-goeden binnen deser stadt ende vrijheytghelegen, van bloets weghen vernaerderen.

4. Item coopen ende transporten van Bancken oft Opperstallen alhier int vleeschuys staende, mogen oock ghecalengiert ende vernaerdert worden by andere Vleeschhouwers van bloets weghen.

5. Item wanneer yemandt eenighe erffelijcke rente vercoopt op eenighevan sijne panden gheleghen binnen de stadt oft vrijheyt, soo moghen devrienden oft magen vanden vercooper de naeste sijn, indien hen oft eenichheurer belieft, midts oplegghende den cooper sijne capitale penninghenmetten verloope daer af nae advenant vanden tijdt: ende dat doende moetmen de rente hen wt crachte van naederschap transporteren.

6. Item de goeden by naederschap van bloede staende den houwelijck tusschen man ende wijf vercregen, sijn als conquest, ghemeyn, ghelijck andere vercregen goeden, niet teghenstaende dat de selve naederschap van bloede van wegen der eender sijde van man oft wijf ghedaen is.

p458

7. Item die Portionaris oft deelhebber is in eenich huys oft grondt, dat wtder handt, oft oock by executie vercocht wordt, soo verre hy wilt, mach denaeste sijn van dien vercochten huyse oft gronde, ende t'selve soo't vercochtis vernaerderen ende calengieren, al waert soo datter geen grondtchijs wten ginghe, ende al hadde hy oock gheconsenteert ende oorsaecke gheweestdatmen t'gheheel huys oft erve soude wt roepen ende vercoopen.

8. Ten ware dat de persoon des deelhebbers oft sijn gedeelte voor de selve schult, daer voren t'selve by executie vercocht is, mede ghecondemneert oft wt ghewonnen ware.

9. Item een crediteur, tot wiens versuecke seker huysen oft gronden van erven binnen dese stadt ende vrijheyt ghelegen by executie vercocht worden, indien hy andersins recht heeft van Calengieringe, vermach dien niet tegenstaende den coop te vernaerderen.

10. Men mach oock calengieren alle coopen van huysen ende grondenvan erven binnen de stadt ende vrijheyt gelegen, wanneer des calengierdershuys oft grondt metten vercochten huyse oft pande t'samen verbonden staenvoor eenigen grondt-chijs oft onquijtbaere renten, midts dat des calengier-ders pandt door de selve verbintenisse waerschijnelick mach beschadichtworden, behoudelijc dat den grondtchijs oft chijsen, oft ontquijtbaer renten,wt crachte vanden welcken men de calengieringhe wilt doen, bedraeghtoft bedragende sijn twintich schellingen Brabants s'jaers, achtervolgended'Ordonnantie vande Keyserlycke Majesteyt vanden lesten Julij des jaersxvc xlviij.

11. Item hoe luttel deels yemandt in eenich huys oft erve heeft, dat met eenighe vercochte huysinghe oft erve over eenighen grondt-chijs oft grondt-chijsen, als voren, medepandt is, mach oock den gheheelen coop calengieren.

12. Item wanneer eenigen pandt oft erve met grondtchijs belast is, endede selve pandt is namaels ghespleten, ende in vele deelen ghedeelt, ende intdeelen oft splijten gesloten ende geaccordeert, dat eenich huys oft deel vandier erven den gheheelen chijs alleene gelden ende betalen moet. sonderder andere Portionarissen oft deelhebbers cost: soo mogen des niet te minalle de ghene die paert ende deel van dien pande oft gronde besitten, den

p460

coop van d'een des anders huys ende erve wel calengieren, hoe wel datgheen van henlieden den grondt-chijs in al noch in deele jaerlijcks en derfwt reycken noch betalen, wt dien dat sy mediate mogen beschadicht wor-den: want door het splijten vanden huyse oft erve en worden d'anderdeel-hebbers niet ontslaghen vanden commer oft chijsen in respecte vandenRentier oft chijs-heffer, de welcke blijft staende op sijnen geheelen pandt,al oft die niet ghespleten en waer gheweest.

13. Item een die selve gemeynen grondt-chijs geeft ende den last vanden geheelen commer alleene dragen moet, en heeft wt crachte van dien chijse gheen recht van calengieringhe aende andere panden mede voor den grondtchijs verbonden staende, midts dat hy van niemanden dan door hemselven en mach worden voor den ghemeynen chijs beschadicht.

14. Item als eenighe onquijtbaer oft quijtbaer renten oft chijsen vercocht oft ghetransporteert worden aen eenen derden persoon, als-dan mach de proprietaris vanden pande daer de rente op staet, de naeste sijn vande voorschreven rente ende coop, indien't hem belieft.

15. Insgelijcks mach een Proprietaris calengieren den coop vanden tocht van sijne goeden : maer een Tochteneer en heeft gheen recht om de proprieteyt van het betocht goedt vercocht sijnde te vernaerderen.

16. Item soo wanneer dat de tocht op eene andere staende rente ghecon-stitueert is, ende dat de tocht by executie oft anderssins vercocht wordt, en heeft de Proprietaris vanden eersten ende originalen pandt, daer op de erffelijcke rente ghehypothiceert is, gheen recht van Naederschap, maer wel de Proprietaris vande rente.

17. Item een Proprietaris oft deel-hebber van eenich verhuert huys endegrondt van erven, mach calengieren ende vernaerderen de huere vandenhuyse ende erve die de huerlinck aen andere voorts maeckende is, voorsulcken prijs als de huerlinck t'selve huys ende erve voorts verhuert heeft.om dat voorts te moghen verhueren oft te behouden, oft andersins daer medesijn beliefte te doen : t'en ware dat tusschen den Proprietaris ende huerlinckanders gheconvenieert ware, oft dat de huerlinck den proprietaris haddegepresenteert de huere over te laten voor sulcken prijs ghelijck hy te vorenmet eenen anderen gheconvenieert hadde.

18. Maer soo verre alsulcken huerlinck alleenlijck een camer oft ander deel vanden huyse oft erve verhuert hadde, en soude de Proprietaris die

p462

huere niet mogen vernaerderen, om den huerlinck in't ghebruyck vanden huyse niet t'ontvrijen noch t'ontrieven teghen sijnen danck.

19. Ende soo verre het ghebeurde dattet huys oft erve by den eerstenhuerlinck voorts verhuert werdde sonder by den Proprietaris oft deelhebbervernaerdert te sijn, ende dat de selve tweede huerlinck dat voorts verhuerdeaen eenen derden, soo vermach de Proprietaris oft deel-hebber, oft, byghebreke van hem. d'eerste huerlinck, alsulcke leste huere vernaerderen.

20. Ende om voorder questien te verhueden, sal de huerlinck die sijngehuert huys oft erve voorts verhuert heeft aen eenen anderen, schuldichwesen den Proprietaris voortaen daer aff de wete te doen, met declaratienvanden prijs ende conditien. Ende sal de proprietaris, willende de selvehuere vernaerderen, schuldich wesen t'selve binnen acht daghen daer nae tedoen, oft anderssins daer af wesen vervallen.

21. Item wordt de meeste deel-hebber voor den minderen deel-hebberdaer in gheprefereert, soo verre hy het huys oft erve selve bewoonen oftghebruycken wildt: maer soo verre hy t'selve huys oft erve voorts soudewillen verhueren, oft by andere laeten bewoonen oft ghebruycken, wordtde minder deel-hebber, die t'huys oft erve bewoonen oft ghebruycken wil,gheprefereert.

22. Van ghelijcken, een deelhebber van eenighe huysen oft gronden van erven, die by sijne mede-portionarissen sonder sijne wete ende consent verhuert sijn, is de naeste om de selve huere voor den selven prijs te hebben ende te vernaerderen.

23. Een debiteur, wiens goeden, t'sy ruerende oft onruerende, oft oocactien ende crediten by executie vercocht sijn en mach de selve niet ver-naerderen : maer moeten den cooper blijven, sonder datmen oock den coopvan goeden by executie vercocht vermach te rescinderen wt crachte van hetremedie legis secundae, Codice de rescindenda venditione: d'welck in dit casnae deser stadt rechten cesseert.

24. Gelijc ooc van meubele goeden, rechten, actien oft obligatien, die wt der hant ende sonder executie vercocht sijn, geen naderschap en valt; noch en is een debiteur toegelaten sijne vercochte obligatie te lossen voor den prijs datse vercocht is.

25. Nochtans een ingheseten oft poorter, wiens instrumenten, alem oft ghereetschap van sijnen ambachte oft neeringhe, daer hy costumelijck mede

p464

is gheweest te wercken ende sijn broot te winnen, ter vrijdaechs merct by den officier vercocht sijn, mach de selve lossen ende de naeste sijn voor den prijs dat die vercocht sijn, midts dat vercleerende binnen den selven daghe dat die vercocht sijn: Behoudelijck dat hy den gheheelen prijs van dien metten costen ende heerlijcke rechten in handen vanden heere oplegghen ende betaelen moet, des anderen daechs voor de noene: d'welck oft hy niet en dede, blijft versteken, ende de vercochte goeden moeten volghen den cooper meest daerom gheboden hebbende.

26. Item als diversche huysen, erven oft panden by malcanderen oft sepa-raet ghelegen al tsamen met eenen godspenninck, voor eenen sekeren ghe-noemden prijs vercocht worden, sonder eenighe distinctie oft onderscheetghemaeckt te hebben, hoe veel dat d'een oft d'ander vercocht is, niemant enmach dien coop in deele vernaerderen, maer moet den selven coop int gheheelaenveerden: t'en waere dat de cooper den vernaerder consenteerde eendeel daer af te laten volghen.

27. Item wanneer yemandt eenige gifte, oft met eenen anderen pure man-ghelinghe doet van huys om huys, landt om landt, oft eenighe onruerendegoeden d'een teghen d'ander, sonder eenich gheldt te gheven oft de goedente priseren, soo en valter gheen calengieringhe: T'en waere datter manghe-linghe ghebeurde van goet op eenige quijtbare renten : in welcken ghevallemen t'vermangelt goet soude moghen vernaerderen, midts de hooft-pennin-ghen vande rente voldoende, oft een andere ghelijcke rente op goede pandenassignerende.

28. Item wanneer vrienden oft maegen, oft andere die aen malcanderenghehouwt sijn, oft ooc die deur dienst oft andere beneficien in malcanderengehouden sijn, onderlingen doen eenigen coop van huysen oft erven, sooverre de contrahenten, besunder de vercooper derre affirmeren by eede dathy t'selve huys oft erve voor dien prijs oft op sulcke conditie niet vercocht ensoude hebben, oft willen overlaten eenen vremden, maer dat hy t'selve ver-cocht ende overghelaten heeft, niet alleen voor den besprokenen prijs oftsomme, maer oock meer in respecte van maeghschap, affiniteyt, diensten,beneficien oft vriendtschap, die hem de cooper te voren ghedaen machhebben, in dien gevalle cesseert de calengieringhe.

29. Item ghemeyne mueren, privaeten, waterloopen, overspronghen, oysidruppen, ghemeyne deurgangen, gemeyne borneputten, vouten onder

p466

d'eerde, ende diergelijcke servituten en gheven gheen recht van calengie-ringhe, t'en ware dat den grondt van dien muere, gangen, vouten, privatenoft borneputten voor den grondt-chijs mede verbonden stondt.

30. Item quijtbaer chijnsen oft renten en geven geen recht van calengie-ringhe.

31. Maer een Rentier van quijtbaer oft ontquijtbaer rente, midtsgaderseen Tochteneer ende een ander hypothecaris crediteur, wiens pandt wtcrachte van leveringhe wtghewonnen ende metten Amptman vercochtwordt, t'zy tot sijnen versuecke oft van eenen anderen, ingevalle hy quameint gheheel oft in deele te sneven ende aen sijne rente oft schult te verliesen,al hadde hy oock eenen anderen mede oft onderpandt, mach den coop ver-naerderen binnen den derden daghe naeden palmslach : t'en ware dat decooper den calengierder sijne rente oft schult op den selven pandt wilde goethouden ende den Rentier sijn verloop int gheheel betalen, daeraf de cooperkeuse heeft.

32. Ende soo verre de Rentier oft hypothecaris crediteur, int gheheel oftin deele snevende, daer dore sijne hypotheke aenden vercochten pandt ver-liesende, sulcken coop tot behoudenisse vande selve hypotheke niet envernaerderde (behoudende niettemin sijn verhael op sekeren medepandtoft onderpandt), soo vermach de proprietaris van den mede oft onder-pande, om sulcke beschadicheyt te verhueden, den selven coop te ver-naerderen : t'en ware dat de cooper de voorschreven rente wt sijnenghecochten pandt jaerlijcs wilde betalen, ghelijck de Proprietaris vandenvercochten pande daer te voren dede oft schuldich was te doen, daer van decooper als voren de keuse heeft.

33. Item mach een Calengierder de calengieringe doen alsoo saen als de coop oft huere is gheschiet: al en ware de goedenisse noch voor Schepenen niet gepasseert, noch den tijdt vander hueren niet ingegaen.

34. Maer in alle de voorschreven ghevallen, indien de Calengierder naden palmslach vanden lijfcoop heeft helpen drincken sonder sijn aendeel te betalen, oft anderssins naeden palmslach den coop heeft gelaudeert, soo cesseert de calengieringe.

35. Item van allerhande huysen, erven ende renten binnen de stadt oft vryheyt ghelegen, die byden Schouteth, Borgemeester, Amptman, oft anderen Officier openbaerlijck by voorgaende publicatien ende wtbellingen ter vry-

p468

daechs merct vercocht worden, by voorgaende leveringhe oft anderssins, en staet de calengieringhe niet langer open dan binnen den derden dage, ende daer nae niet, sonder daeraf ghereleveert te moghen worden.

36. Wel verstaende, dat soo wanneer sulcke vercoopinghe (ghelijc't ordinaerlijck ghebeurt) gheschiet des vrydaechs s'avonds, mach de calen-gieringhe gheschieden des Saterdaechs, Sondaechs ende Maendaechs ende dien dach al.

37. Item die eenighe calengieringhe wilt doen van coopen wt der handtende niet by executie ghedaen sijnde, moet die doen binnen jaer ende dachnae dat de goedenisse vande vercochte huysen oft erven gedaen, ende voorSchepenen wettelijck is ghepasseert, hoe langhe dat den coop te vorengheschiet mach sijn, het sy op de vrydaechs merct, wt der handt oft anders-sins. Maer nae dat de brieven meer dan jaer ende dach sijn gepasseertgeweest voor Schepenen, en can niemandt meer ghecalengieren, ende is endeblijft elckerlijck als-dan daeraf versteken, niet tegenstaende dat de cooperdaertoe niet en heeft doen daghen metter clocken, oft kercke-geboden buytendoen doen.

38. Alle calengieringhen van naederschap sijn in sulcker vueghen stricti juris, dat den tijdt daertoe staende loopt tegens meerdere ende mindere van jaren, teghenwoordich ende niet teghenwoordich, wetenschap vanden contracte hebbende oft niet, sonder daeraf ghereleveert te moghen worden.

39. Item soo wie calengieren wilt moet sijn calengieringe rechtelijck doen voor den Amptman ende Schepenen, nantiserende in handen des Amptmans goudt ende silver, in een teecken, dat hy den coop oft huere wilt voldoen.

40. Ende als yemandt eenighe calengieringhe doet, en derf int calengieren niet seggen noch verclaeren wt wat crachte, dat hy sijne calengieringhe doende oft funderende is, maer is ghenoech dat hy naemals dat verclare, als de cooper dat versuect.

41. Ende de ghene die calengieren wilt eenighe goeden, die byde voor-schreven Officieren der stadt van Antwerpen van weghen heurder officien ter vrydaechs merct vercocht sijn, waer dat die int quartier van Antwerpen gheleghen sijn, daeraf moetmen de calengieringhe doen voor den Amptman ende Schepenen van Antwerpen ende nergens el.

42. Item wanneer eenighe goeden oft erven inden quartiere van Antwer-

p470

pen ghelegen, by andere persoonen dan byden Officier van Antwerpen vercocht worden, ende met Schepene brieven van Antwerpen opgedraghen sijn, daeraf staet de calengieringhe jaer ende dach open naer date vande goedenisse, maer niet langher, al en worden daeraf gheen kerck-gheboden buyten gedaen. Ende de gene die hem eer versekeren wil tegen de calen-gieringhe van goeden buyten de stadt ende vryheyt gheleghen, die mach voor oft nae d'erffenisse voor Schepenen t'Antwerpen geschiet, de vercochte goeden heur drije kerck-gheboden doen gheven inde Prochie-kereke daer onder de goeden ghelegen sijn: in welcken ghevalle de Calengierder binnen den tijde vande drije kerck-gheboden moet sijn calengieringhe doen voor Amptman ende Schepenen van Antwerpen, oft voor Schepenen vander plaetsen daer onder de vercochte goeden gheleghen sijn (daeraf de calengierder heeft sijne optie) ende den cooper de wettighe wete daeraf doen, oft anderssins blijft daeraf versteken van sijnen rechte van calengieringhe : maer de calengieringhe van leengoeden staet open naden leenrechten.

43. Item als yemandt heeft calengieringhe ghedaen, soo verre hy opdracht van naederschap hebben wilt, moet den cooper wete doen doen, met de Corte-roede, dat hy den coop heeft ghecalengiert, opdat de cooper gheenen voorderen cost oft reparatie aen t'gecocht goet en doe.

44. Item een Calengierder is schuldich, soo verre de cooper dat versuect, by eede t'affirmeren, dat hy de calengieringhe doende is voor hem selven ende tot sijns selfs proffijte, ende voor niemanden anders, noch tot yemandts anders beliefte oft profijte.

45. Item cooper ende vercooper moeten compareren voor Recht, indien'tden calengierder belieft ende hy dat rechtelijck versuect: ende moeten allebeyde affirmeren by eede den rechtveerdighen prijs vanden coope, mettenpoincten, voorwaerden ende conditien daerop den selven coop sonder fraudeoft simulatie toe ghegaen is gheweest, ende dat ter presentien des calen-gierders, oft den selven daer toe wettelijck gheroepen sijnde.

46. Ende sal de calengierder van nu voortaen, des versocht synde, ghe-houden wesen binnen den derden dage, voor de voldoeninghe vanden coop sufficiente cautie te stellen, op de pene van d'effect van sijne naederschap te verliesen ende daeraf versteken te sijn.

47. Item mach een calengierder, alst hem belieft, den cooper vanden

p472

pande doen daghen om de redenen vande calengieringhe t'aenhooren; t'en ware dat hy byden cooper, in rechte gheroepen, daertoe eer versocht werde.

48. Ende is de cooper ghehouden de goedenisse van t'ghecocht goet oft pandt t'aenveerden ende sijnen coop te voldoen, niet teghenstaende hy in materie van calengieringe questie oft proces heeft teghens den calengierder

49. Ende nae dat de calengieringhe ghedaen ende voor schepenen de naderschap byden cooper bekent ende opghedragen is, soo is ende blijft de cooper ende sijne goeden vanden coope ongelast, al waert oock soo, dat de vercooper den selven cooper oft sijne panden ende goeden niet en wilde ontlasten.

50. Item, als een cooper voor t'voldoen vande voorwaerden sijns coops, totten ghecochten huyse of pande verbonden heeft hem selven ende alle sijne goeden, ende dat den coop hem ontcalengiert is, soo wordt ende blijft de calengierder int overnemen vande naderschap desselfs coops, in persoone ende in al sijne goeden aenden vercooper verbonden, ghelijck d'eerste cooper hem te voren verbonden hadde, niet tegenstaende dat de calengierder inde brieven van transport ende overnemen van d'naderschap, t'selve alsoo niet ghedaen, noch hem oft sijne goeden daer voor expresselijck verbonden en heeft ghehadt.

51. Ende moet oock de calengierder, als in s'coopers plaetse comende,den godts-penninck ende half den lijf-coop betalen oft restitueren, die intsluyten vanden coope ghegheven ende verteert is gheweest, ende voortsden cooper sijnen coop voldoen, met alle t'ghene dat de cooper schuldichwas te doen, ghelijck't inden coop was bevoorwaert ende ondersproken,ende niet voordere.

52. Moet oock een calengierder den cooper alle sijne verleghde endeghedebourseerde penningen (die ghereedt te betalen stonden) met dengodts-penninck ende den halven lijf-coop oplegghen ende restituerenbinnen xxciiij. uren nae dien de cooper hem de calengieringhe bekent,ende voor schepenen wettelijck sijn recht ghetransporteert heeft, metverclaeren van sijne verschoten penningen, ende versueck van rembour-sement van dien, op de pene van sijne calengieringhe met den costen teverliesen, indien't den cooper belieft.

53. Maer wanneer de cooper sijn penningen tot des calengierders huyse

p474

niet halen en wilt oft doen halen, als-dan so ghestaet de calengierder midtsleverende ende overtellende op't stadthuys den cooper sijne verleghde endebetaelde penninghen, oft andersins de selve onder recht consignerende,inghevalle de cooper in ghebreke ware de selve aldaer te comen ontfanghen.

54. Niettemin een calengierder in sijne calengieringe geobtineert heb-bende, is ghehouden den cooper goet te doen alle nootelijcke ende profij-telijcke costen ende reparatien by den cooper ter goeder trouwen aent'ghecocht huys oft erve, voor oft nae de calengieringhe gedaen, eer hemvande selve calengieringhe behoorlijke wete gedaen is: Al ter taxatien endemoderatien van goede mannen hen des verstaende.

55. Item, al ist dat een cooper int coopen oft erfnemen van eenighehuysen oft erven, tot voldoeninghe vanden coop, oft van de erf-renten (daerhy den pandt voor t'erve genomen heeft), oft oock tot voldoeninge vandenvoorgaenden commer ende chijnsen daer wt gaende, aen den vercooperende tot desselfs vercoopers versekertheyt, dien aengaende verbonden heeft,totten gecochten huyse ende pande, sekere mede-panden, oft hem selvenende sijne andere goeden, daer door en wordt den calengierder niet afghe-nomen sijn recht van calengieringhe, al waert soo dat hy op vele nae niet sosufficient oft machtich en ware als d'eerste cooper, noch alsulcken mede-pandtschap en conste gestellen: want ghestaet de calengierder midts denvercooper bewarende ende versekerende ter arbitragien van schepenen.

56. Item, niemandt en mach nae de calengieringe sijn recht van calen-gieren den cooper renuncieren oft transporteren dan voor Schepenen van Antwerpen.

57. Ende na dien de calengierder vande calengieringe den cooper wettigewete heeft doen doen, ende de cooper de selve calengieringhe heeft bekent,oft dat de selve hem met vonnisse is aenghewesen, moet de calengieringhebehouden ende den coop voldoen, sonder daer nae sijne calengieringhe affte mogen gaen oft renuncieren, dan by consente vanden cooper, ende mettranspoort oft renunciatie voor Schepenen als voren.

58. Item, de calengierder en heeft door sijne calengieringhe niet meer rechts dan de cooper en hadde oft ghehadt en soude hebben indien de coop hem niet ontcalengiert en hadde gheweest.

59. Item, een cooper mach met de ghecochte erve oft huyse ter goeder trouwen sijn profijt doen, t'selve bewoonen oft verhueren, af breken,

p476

veranderen. chijsen ende renten aff legghen, ende andersins, totter notifi-catie oft wete vande calengieringe toe, ende alle de proffijten ende huerin-ghen daer af comende volgen den cooper, na rate vanden tijde, soo langhetot dat de wete vande calengieringhe ghedaen is gheweest: dies moet decooper soo lange den chijs ende commeren daer wt gaende betalen, sonderdes calengierders cost. Maer de vruchten noch hangende oft in d'eerdestaende, volghen den grondt: des moet de calengierder dragen de costenter caussen vande selve vruchten gedaen. Ende ghestaet de calengierdermidts op den gecalengierden pandt, inde plaetse vande afghequeten rentenoft chijse, dierghelijcken chijs oft rente verlijdende tot behoeve vandencooper.

60. Item, wanneer yemandt eenich huys oft erve, by hem gecocht sijnde,voorts vercoopt oft verhuert, ende daer na een ander den eersten coopcalengiert, is de tweede cooper oft huerlinck ghehouden daer af te scheyden,midts dat dien tweeden coop oft huere is nul ende van onweerden: t'en sydat den Calengierder believe den tweeden coop oft de verhueringhe vanweerden te houden.

61. Item, alle hueringhen ende pachten van huysen ende erven voor datevanden coop ghemaeckt in fraude vanden calengierder, sijn nul ende vanonweerden, al ist soo dat de cooper selve de huerlinck niet en is, oft dehuere van eenen anderen niet overgecregen en heeft. Ende ingevalle diehuere niet en is gedaen in fraude vanden calengierder, soo blijft de huer-linck sijn huere ghebruyckende: al ist soo dat hy selve is gheweest decooper vanden huyse oft erve, die nae der handt by eenen anderen gheca-lengiert wordt.

62. Soo wanneer den coop by diversche calengierders vernaerdert wordt, een Portionaris wordt alle andere Calengierders (wtghenomen dese stadt) gheprefereert. Ende onder meer portionarissen calengierders wesende, wordt geprefereert de meeste deel-hebber, t'sy hy voor oft nae ghecalengiert heeft.

63. Item, als de cooper selve ooc heeft recht van calengieringe wt crachte van eenen onquijtbaren chijs, dien coop en can oft en mach niemant wt crachte van chijs-ghemeynschap vernaerderen, al waert dat des Calengier-ders chijs meerder ware dan des coopers: want als des coopers erve mede chijs-gemeyn is, ende hy als vore, selve oock schade lijden mochte, als-dan

p478

cesseert de calengieringhe. Maer een portionaris mach sulcken coop wel vernaerderen, ende wordt voor den voorschreven cooper gheprefereert.

64. Van gelijcken, so wanneer den cooper van eenige huysen oft grondenvan erven binnen dese stadt oft vrijheydt der selver gheleghen, competeertself recht van calengieringe, als part ende deel hebbende in dien huyse ofterve by hem ghecocht, een ander en can den selven coop niet vernaerderen,al waert dat hy oock meerder part ende deel inden ghecochten huyse ofterve hadde.

65. Soude nochtans alsulcken deel-hebber, willende sijnen coop oft oockeenighe calengieringhe by hem als Portionaris ghedaen behouden, schuldichwesen den snevenden Rentier (voor oft nae hem calengieringhe ghedaenhebbende) sijne rente op den pandt goedt te houden, ende hem sijn achter-stel te betalen.

66. Item als eenich huys oft erve wt crachte van leveringe vercocht is,ende dat de cooper ende calengierder beyde op den vercochten pandt rentensijn heffende, ende beyde snevende, heeft de cooper keuse oft hy den coopbegeert te behouden, midts den calengierder sijne rente goet houdende opden pandt, ende betalende t' verloop der selver, oft de calengieringhe densnevenden rentier te bekennen; welcke rentier als-dan gehouden is dencooper sijn rente goet te houden ende t' verloop te betaelen als vore.

67. Item wanneer een snevende Rentier cooper is van sijnen pandt, ver-mach een portionaris, wiens deel voor de snevende rente niet verbonden en is, den selven coop vernaerderen, midts den cooper sijne rente op den sel-ven pandt goet houdende ende den achterstel betalende.

68. Ende als diversche snevende Rentieren gelijckelijck geinteresseert sijnde oft niet, den coop hebben ghecalengiert, wordt inde calengieringe geprefereert de gene die alleen den anderen snevenden Rentier mede calen- gierder presenteert sijne rente met den achterstel goedt te doen.

69. Ende in ghevalle sy elcanderen presenteren heure rente metten ach-terstel goedt te doen, wort geprefereert de Rentier meest geinteresseert sijnde, midts den anderen sijnen mede calengierder sijne rente metten achterstel goedt houdende.

70. Ende soo verre sy beyde gelijckelijck geinteresseert sijn, wordt gheprefereert de ghene die eerst calengieringhe ghedaen heeft, midts de rente metten achterstel den anderen calengierder goedt doende.

p480

71. Maer so wanneer niemant vande snevende Rentieren, calengierders wesende, den anderen calengierder sijn rente en wilt goet doen, wordt als-dan gheprefereert de calengierder oudere rente hebbende, t' sy hy voor oft nae gecalengiert heeft, oft dat sijne rente meerder oft minder is, sonder gehouden te sijn den anderen sijn rente goet te doen.

72. Item soo wanneer diversche Rentieren comen aen heure rente tesneven, ende dat de jonckste Rentier, om sijn rente goet te houden ende tesalveren, comt den coop te vernaerderen, en is als-dan niet ghehoudend'ander snevende Rentieren oft hypotecarisse Crediteuren, gheen calengie-ringhe ghedaen hebbende, heurlieden renten oft schulden goedt te doen,als staende inde plaetse vanden cooper die daer in niet ghehouden en was.

TITEL LXI.

VAN PRESCRIPTIE ENDE VERLOOP VAN TIJDE.

1. Alle continuele ende vredelijcke Possessien oftPrescriptien van goeden, ruerende oft onruerende, oft van actien reele, personele oft mixte, sijn binnen dese stadt ende vrijheydt der selver gelijckformich van dertich jaren, t'sy datter titel is oft niet : al waert oock ter saecken van misrekeninghe.

2. Wtghenomen prescriptien die by eenighe speciale statuten sijn gheor-dineert: als de prescriptien van twee jaren in respecte van goeden ter sletengelevert, arbeyts loon ende dierghelijcke daer geen obligatien af en sijn:ende van thien jaren, daer obligatien van alsulcke saecken sijn, volghended'ordinantie vande Keyserlijcke Majesteyt vanden jare xvc xl. ende de inter-pretatie by den selven Keyser daer op ghemaeckt by de Ordinantie vandenxiiij. Februarij, anno xvc xlix.

3. Wtghenomen insghelijcks prescriptie van eenen jare om te refor-meren, ende om nae het nantissement ten principalen te moghen proce-deren, om calaengie oft oppositie tegens d'af-daginghe oft purge civilemetter clocke ter hooger Vierscharen alhier binnen s'jaers te mogen doen,ende dierghelijcke statutaire prescriptien, midtsgaders actien van injurien,keuren ende breucken, die niet gheintenteert sijnde, maer een jaer endueren.

p482

4. Wtghenomen oock Calengieringhe van eenighe coopen van gronden van erven binnen dese stadt ende vrijheyt der selver, de welcke wordt gheprescribeert nae het overstrijcken vanden jare naer date vande goede-nisse, so wanneer de goeden wt der hant vercocht sijn: oft van drij dagen, soo wanneer dat die by executie vercocht worden.

5. Item dat oock de servituten niet en worden binnen deser stadt oft vrijheydt activè noch passivè gheprescribeert, maer moeten expresselijck oft andersins tacitè voor Schepenen deser stadt, oft by testamente oft houwelijcksche voorwaerde worden gheconstitueert, ghelijck't onder den Titel Van erfscheydinghe, servituten ende des daer aen cleeft naerder gheseght wordt.

6. Item de macht van eenighe renten te mogen lossen, en wordt niet gheprescribeert.

7. Item vonnissen by de Wethouderen van Antwerpen, oft van andere subalterne bancken aldaer gewesen, en verjaren niet, noch en verliesen hen effect van parate executie niet onder den tijt van dertich jaren.

TITEL LXII.

VAN ERF-SCHEYDINGE, SERVITUTEN ENDE DES DAER AEN CLEEFT.

1. Die eenen anderen sijn werck verbieden wilt, moet dat doen doen rechtelijck, met een Corte-roede, by voorgaende consent vanden borgemeester,ende anders niet: welck verbodt (gelijck ander verboden van wegen den borgemeester ghedaen) blijft tot dattet metten rechte oft metter minnen afgedaen is.

2. Item die boven oft nae het wettich verbodt yet maecte, voorts timmerde oft metste oft dede maecken, voorts timmeren oft metsen, moet dat wederom afbreken ende in sijnen eersten staet setten, eer hy, aengaende de saecke principale, ghehoort mach worden, ende staet daerenboven tot arbitrale correctie.

5 Ghelijck dat oock de ghene die wt sijn eyghen authoriteyt hem ver-voordert eenighe waterloopen, vensteren oft deuren van sijnen ghebuere te stoppen oft eenich werck af te breken ende sijnen ghebuer t'gebruyc van

p484

dien feytelijck te benemen oft te beletten, is schuldich t'selve wederom in sijnen eersten staet te stellen, soo verre partije dat versuect, eer hem ten principalen eenich gehoor gegeven wordt.

4. Item in alle questien van erf-scheydinghe die tusschen partijen rijsen,is de Clagher schuldich sijne teghenpartije voor den Amptman ende Commis-sarissen vande extraordinarisse saecken te doen daghen, ende sijne clachtealdaer sommierlijcken te verhalen : ende indien de heeren bevinden desaecke daer toe gedisponeert te sijn, worden partijen versonden op de plaetsecontentieuse, al waer sy-luyden daerna henne saecken bedinghen in pre-sentie van Amptman, Schepenen ende Erf-scheyders, de welcke gheenerve en visiteren, oft kennisse van saecken nemen en moghen, dan metvoorgaende vonnisse, als vore, oft consente van partijen.

5. Item van vonnissen by Schepenen ghegeven ter manisse vanden Amptman op de plaetse contentieuse, mach partije provoceren aen t'collegie van Borgemeester ende Schepenen.

6. Item ten daghe dienende inde voorschreven saecke van provocatie,worden by Borgemeester ende Schepenen tot de twee voorgaende commis-sarissen, die op de plaetse contentieuse t'vonnisse gewesen hebben, nochtwee andere heeren wt de weth ghecommitteert, voor de welcke vierCommissarissen, in presentie des Amptmans ende van d'erf-scheyders, wordtde plaetse contentieuse anderwerf ghevisiteert ende de saeeke aldaerbedinght: welcke Commissarissen, partijen alsoo anderwerf ghehoort,moeten van t'geschil van partijen rapport doen aen t'collegie van Borghe-meester ende Schepenen : de welcke daerenteynde tusschen partijen rechtdoen soo't behoort.

7. Ende oft de saeeke soo groote acceleratie ware verheysschende, dateenighen van partijen niet gheleghen en ware soo langhe te toeven, tot datde saecke van provocatie ordinaerlijck int collegie bedinght werde: soo sijnBorghemeester ende Schepenen ghewoonlijck (des by requeste oft anders-sins versocht sijnde) andere twee Commissarissen totte voorgaende te stellen,om inde voorschreven saecke van provocatie op de plaetse contentieuse teprocederen als voorseght is.

8. Ende worden voor elcke erf-scheydinghe betaelt : den Amptman dry schellinghen, den twee Schepenen vier schellinghen, den Erf-scheyders vier schellingen, den Advocaeten, vande sesse oudtste aldaer comparerende, twee

p486

schellinghen, ende den Greffier ende Clerck des Amptmans twee schellinghen Brabants, ende in materie van provocatien over al dobbel.

9. Item en moghen de voorschreven Erf-scheyders oft Paelders gheenvonnisse oft appoinctement gheven gronden oft erven aengaende, nochandere, t'en ware by consente van partijen, ende dat als arbitrateurs: midtsdat de kennissen van alle erf-scheydinge toebehooren den Amptman, Borge-meester ende Schepenen, die, alst van doen is, by hen tot heur assistentienemen d'Erf-scheyders vande Stadt.

10. Item alle huysen ende volmaeckte wercken, ten aensien ende wel welenvan eenen anderen, (nochtans op sijns selfs grondt) sonder teghensegghenvolmaeckt (al waren die onbehoorlijck ghemaect oft ghestelt), moeten blyvenstaende, soo lange tot datse vergaen: dies en machmense niet repareren,om te honden staen : maer indien dat bleke datse ghemaect waren alleenlijckby ghedooghsaemheyt ende sonder prejudicie van yemants recht, in diengevalle soudemen die moeten af-breken, alst partije beliefde.

11 . Item die d'meeste deel van eenen huyse heeft, mach dat wel tamelijckrepareren, als hy t'huys oft edificie niet en verandert vanden ghebruycke,daertoe dattet te voren is gheordineert ende geuseert geweest : ended'andere deelhebberen vanden selven huyse moeten nae advenant henderghedeelten de reparatien mede betalen, al waren sy oock ten tijde vandeselve reparatien buyten s'landts ende absent; ende d'minste deel vandenhuyse moet int repareren ende onderhouden altijt d'meeste deel volghen.

12. Item die metsen, timmeren, repareren oft decken wilt, t'sy by oftneffens sijns gebuers erve, mach sijne stellinge maeeken ende stellen opende over sijns gebuers erve, soo verre hy t'selve niet ghevuegelijck vansijns selfs erve gedoen en can, ende dat ten meesten gherieve ende minsteschade oft belette van sijnen ghebuere.

13. Recht van servituten en wordt met naecte possessie (al waert vanhondert jaren ende meer) niet gheprescribeert: maer moeten alle servitutenmet wettighen titel voor Schepenen expresselijck, oft ten minsten tacitèworden gheconstitueert, oft oock by testamente oft houwelijcksschevoorwaerde.

14. Ende so wanneer de Proprietaris van twee huysen oft erven een van dien oft een deel daeraf vercoopt simpliciter, oft met gronde ende toebe-

p488

hoorten, oft ghelijck een sulck dat beseten oft ghebruyct heeft, oft dierghelijckewoorden, moeten de waterloopen, doorgangen, weerdribben, lichtscheppin-ghen ende andere servituten oft commoditeyten, beyde de huysen respecti-velijck dienende, blyven ghelijcse voor oft ten tijde vande splijtinghe endevercoopinge geweest hebben: ende worden in sulcken cas verstaen tacitegeconstitueert te sijn, t'en ware dat daer in anders by partijen wareversien.

15. Item een yegelijck mach op sijne erve maecken, metsen ende tim-meren al dat hem belieft, ende oock soo hooghe alst hem goet dunct, oocktegens sijns gebueren licht ende vensteren : t'en ware dat hy Schepenebrieven oft bescheet hadde dat hy dat niet en mochte doen.

16. Item wanneer yemandt eenich edificie wilt op maecken ende opvueren op sijn eyghen erve, ende dat de ghebuere t'selve pretendeert tebeletten, door dien dat hy bescheet heeft datmen hem sijn licht niet enmach benemen, so mach de gene, die d'werc maect, t'selve werck opmaeeken, midts nochtans blijvende metten selven wercke soo leeghe, dat-men vanden nedersten dorpel vande vensteren vanden huyse des gheensdie d'werck verbieden wilt, het overste vanden wercke datmen opvuertmach oversien, ende niet hoogere: tot welcken eynde men ghewoonlijckis te trecken eenen draet vanden ondersten dorpel vande vensteren tot op'thoochste vanden huyse daermen d'werck aen oft neffens maecken wilt.

17. Maer soo verre yemandt bescheet heeft datmen sijn gesicht niet benemen en mach, so en mach de ghebuere sijn werck niet opmaecken noch daer mede op varen, soo verre daer mede t'gesicht inde hoochde oft in breydde belet soude worden.

18. Item ghebueren hebbende heure erven by malcanderen liggende,moeten malcanderen helpen heure erven bevrijen met eenen muer voets oftsteens dicke, oft met een loffelijck dicht schutzel (soo sy dat t'samen over-draghen), half ende half, soo verre hen erven strecken: maer niemandt encan met rechte bedwonghen worden eenighen scheyd-muer te moeten helpenmaeeken, t'en ware dat hem beliefde: dan, ghestaet midts bevryende sijnenghebuere, voor soo vele alst hem competeert, met schutsel als voren, endet'selve mede onderhoudende; ende buyten de stadt, inde vryheyt, met tame-lijcke thuynen, haghen, ghelinten oft schutzelen.

p490

19. Moeten oock ghebueren malcanderen bevryen van achter tot vore, soo verre hen erven aen malcanderen strecken; ende soo wiens huys oft edificie langher strect, ende daer door zijnen gebuere voorder bevrijdt dan des anders huys oft edificie, dat cort hem aen sijne helft vande bevrydinghe die hy van sijner sijden voorts te houden heeft.

20. Item alle scheyd-mueren, hagen, thuynen, heymselen ende schutzelen tusschen twee gebueren erven, moeten op de gherechte palen ghestelt, ghemaeckt ende onderhouden worden.

21. Item niemandt en mach tusschen verscheyden partijen erven eenige palen steken oft setten, dan in de tegenwoordicheyt, met consente ende wete vanden proprietaris vanden erven ten beyden sijden, oft metten reehte byde gesworen erf-scheyders deser stadt, partijen daertoe geroepen: op de pene van arbitrarlijck daeraf ghecorrigeert te sijn.

22. Item die eenige palen versette oft wtdede by hem selven oft yemanden anders, heymelijck oft openbaerlijck, om yemanden in: sijn erve oft gherechticheyt te verminderen oft frauderen, wordt ghecorrigeert ghelijck een dief, ende alle de glene die daer toe behulpich gheweest sijn.

23. Item licteecken van hagen, thuynen, schutselen, noch oock mueren, die onder d'eerde staen, en onterven niemanden, hoe lange datse gestaen hebben, noch en prejudicieren de palen niet, daer mede d'erven ghescheyden sijn gheweest.

24. Item soo wanneer yemandt eenen ghemeynen ouden muer staende heeft, tusschen sijn ende sijns ghebueren huys, seer caduck, periculeus ende wt den loode staende, ende in meyninghe is sijn huys af te breken ende te vernieuwen, moeten beyde partijen den selven ghemeynen muer tot ghelycken coste afbreken, ende wederom op maecken, op de selve hooghde ende diepte ghelijck d'oude huysinge van te voren geweest is, ende niet voorder, ende dat op gelijeke erve, voets-dicke, ende het fundeersel daer af naeden heysch. Ende indien dat de ghene die eerst timmert den selven gemeynen

p492

muer boven d'eerde dicker woude maecken dan eenen voet, gelijck als voorschreven is, sal gehouden wesen t'selve verdicken op sijne erve te stellen, ende voorts wat hy hooger oft dieper metst dan d'edificie vanden genen die niet en metst, oft sijn huys niet op en voert, t'selve sal hy gehouden sijn te maecken op sijnen cost alleene : ende inghevalle dat d'ander namaels sijn huys op vueren wilt, soo sal hy schuldich sijn te betalen de helft van t'gene dat hy inde hoocllde ende diepte meer ghebruyct dan hy te voren met sijn huys ghebruyct heeft.

25. Ende ingevalle dat den ghemeynen muer staende tusschen de huysin-ghen van partijen noch redelijck goet in sijn loot staet, ende maer steensdick en is, soo sal de ghene, die sijne nieuwe edificie maecken wilt, denselven muer tot sijnen cost moghen afbreken, met voorgaende estimatienvande stoffe, ende den selven wederom op maecken tot sijnen coste, alsoohooghe als hy sijn edificie in meyninghe is te maecken : ende soo verrealsulcken gemeynen muer niet voets dick en is, sal den nieuwen voetsdicken muer moeten stellen op ghemeyne erve, Behoudelyck dat hy wedersal repareren alle t'gene dat hy sijne gebueren [sijnen gebuere] soude moghenbeschadighen int opmaecken van sijnen huyse.

26. Ende indien dat d'ander partije namaels sijn huys afbreken wilt ende op dien nieuwen muer timmeren, sal de helft vanden voorschreven muer, naer advenant, dat hy dien gebruyct, schuldich sijn te betalen, midts af-treckende sijn deel van d'oude materialen, die te voren aen den ouden muer gheweest hebben, ghelijck die voor het afbreken gheestimeert sijn gheweest.

27. Ende voorts, aengaende gemeyn heym-mueren oft scheydmueren totghelijcken coste ghemaect, daer gheen edificie op en staet ende seer caduckende wt den loode staende sijn, de selve sullen partijen afbreken ende totgelijcken coste wederom maecken totter selver hooghde gelijck die geweestsijn, al waert dat sy maer steens dicke geweest en waeren, ende dat opghelijcke erve. Ende indien dat d'een van beyde der partijen den muerbegheert voets-dick te maecken, sal d'ander partije moeten ghedoogen,datmen den selven ghemeynen heym-muer op gelijcke erve stelle, Behoude-lijck dat hy niet meer betalen en sal dan oft den muer maer steens-diekghemaeckt en ware.

28. Item eenen blooten scheyd-muer staende tusschen twee ghebueren erven, daermen gheen huysen, logien oft edificien op en maeckt, machmen

p494

decken met vorsten, steenen oft tichelen, ende d'water daeraf als-dan laten vallen aen beyde sijden.

29. Item een yegelijck mach in stede van een hage, thuyn, gelint,schutzel oft diergelijcke heyminghen, op sijnen cost wel eenen scheyd-muerdoen maecken, ende setten den selven op gemeyn erve, sonder mosiergatenoft met mosiergaten over beyde sijden; ende soo verre hy dien muer steltop ghemeyn erve, soo blijft de selve muer altijt gemeyn, ende moet daernae ten ghemeynen coste onderhouden worden. Maer indien d'ander gebueredien scheyd-muer namaels in eenigher manieren wilt gebruycken, loove,haeeken, oft yet daer aen hanghen, slaen oft vestighen, oft oock eenigeedificie daerop stellen, oft den selven anders dan tot een bloote heymingegebruycken, als-dan moet hy dien scheyd-muer half betalen, eer hy denselven besighen oft gebruycken mach in eenigher manieren.

30. Item soo wie sijns selfs muer heeft staende op eenen halven voet naereens anders mans erve, en mach door den selven sijnen muer tot sijnsgebueren erve waerts geen gaten oft vensteren maecken oft houden staendebeneden reycs, maer wel boven reycs (d'welck is ten minsten seven voetenhooghe onder den ondersten dorpel van de selve gaten oft vensteren). Ende alstaen de gaten oft vensteren alsoo boven reycs, nochtans moet men diesluyten ende toemaecken met yseren-geerden vast staende, soo nae malcan-deren, datmen t'hooft van eenen volwassen persoon, pispot, noch dierge-lijcke dingen daer niet door en soude cunnen gesteken.

31. Item een yegelyck mach in ende op eenen ghemeynen muer, soo welstaende tusschen ghemeyn hoven, plaetsen, erven als huysingen, varen,metssen, ankeren ende timmeren. ende dien soo hooghe oprysen als hemgoet-dunet, Behalvens datmen in eenen gemeynen muer geen pompe en vermach t'ankeren noch vast maecken, t'en ware datter bescheet ware tercontrarien.

32. Item niemandt en mach in eenen gemeynen muer gaten oft vensteren maecken, noch oock licht daer door scheppen tot eens anders erve waerts, t'en ware by consente ende ghedoochsaemheyt van sijnen ghebuere, mede proprietaris sijnde vanden selven muere.

33. Maer die op ghemeyne erve ende tot sijnen coste alleen eenen muer maeckt, oft den gemeynen muer hooght, mach inden selven muer, by hem becosticht, gaten oft vensteren maecken, ende licht scheppen boven reycs,

p496

ende met yseren geerden ende staende ghelasen, die oock moghen blyven staen, totter tijdt toe, dat de ghebuere de helft van d'maecken oft hoochsel vanden selven muere betaelt, ende als-dan is hy schuldich die te stoppen.

34. Item soo wanneer eenich ghebuer eenen anderen vercoopt sijnenhalven muer, als-dan heeft ende vercrijght de cooper van dien halven mueroock d'erve vanden oisidrup, ancker-hoofden, noten ende andere gherech-ticheyt die de vercooper buyten sijnen muer voor den vercoop hadde:alsoo dat de cooper dien muer mach ghebruycken al oft hy te vorenghemeyn gheweest hadde, niet teghenstaendt dat inden coop daer af gheenvermaen en is ghedaen : t'en ware anderssins tusschen de contrahentenondersproken.

35. Item niemandt en mach eenen ghemeynen muer onder noch bovenverargeren, berooven, minderen, oft clisooren daerin houwen oft maeckentot sijne erve-waerts, sonder expres consent van sijnen ghebuere, op depene van t'selve tot sijnen coste in sijnen eersten state te moeten doenrepareren, ende daerenboven als onheusschelijck ghewandelt hebbende,ghecorrigeert te worden ter arbitragien van Schepenen.

36. Scheyd-mueren sijn ghemeyn, t'en sy datter schriftelijck oft ander bescheet oft teecken sy ter contrarien.

37. Item als in eenen muer staen freyten oft mosier-gaten, noten oft hoofden metten selven muer eerstmael ten beyde sijden daer in ghemaect sijnde, oft dat ten beyde sijden balcken ligghen in oft door den selven muer gheanckert ende gevesticht sijnde, is ende blijft den selven muer gemeyn.

38. Item soo wanneer in eenen muer staen mosiergaten oft freytenghemetst, alleenlijc aen d'een sijde, oft datter maer van eender sijde op oftin ghetimmert ende gheanckert en is, de selve muer behoort gheheel denproprietaris toe van de erve oft huys, daer de mosier-gaten oft freytenwaerts staende sijn : t'en ware dat de ghebuere Schepene brieven oftwettich bescheet hadde, dat hy daer in gherecht ware: Ende als yemandtvast aen eens anders muer metst ende timmert, oft alleenlijck haken endedierghelijcke naghelen daer in oft aen slaet, oft oock daer aen hangt, enheeft daer door geen recht inden selven muer, maer moet die haecken endenaghelen oft becommeringen altijts af, wt ende wech doen, alst den proprie-taris vanden muer belieft.

p498

39. Maer als eenighe balcken liggen oft vast sijn ghemaect in eenen muer, ende datter over d'ander sijde inden selven muer mosier-gaten staen, wort dien muer gehouden voor ghemeyn.

40. Item eenen yegelijcken behoort de erve alleen toe buyten sijnen muer, soo verre als de noten oft steenen van oudts daer in gemetst gestaen hebbende, wtsteken ende bewijsen.

41. Ende oysidruppen vallende van schalien oft tichele daecken, gheven ende bewijsen, dat de Proprietaris van dien huyse oft erve heeft eenen halven voet erve buyten sijnen muer, ende van stroyen daken, eenen voet Des moet hy sijn water soo bedwinghen, dat sijn ghebuer daer door niet verdruckt en worde.

42. Item soo wie op eenen ghemeynen muer timmeren oft metsen wilt,daer gheen huysen op ghestaen en hebben, die en mach sijn water oft oysi-drup op sijns ghebueren erve niet laten vallen, maer moet boven op denmuer een gote leggen, ende d'water leyden op sijns selfs erve oft ter stratenwt, ende die onderhouden t'sijnen cost alleen, sonder sijns ghebuers schadeoft achterdeel.

43. Ende soo wie tot sijnen cost eenen scheyd-muer stelt op sijns selfserve, den selven behoort de voorschreven scheyde-muer alleen toe: maerwilt hy als-dan daer op timmeren, ende sijn water buyten sijnen muer latenvallen: soo moet hy soo verre metten voorschreven sijnen muer van sijnsghebuers erve blijven, dat hy sijnen oysidrup behouden mach, te weteneenen halven voet buyten sijnen muer, ist schalien oft tichelen dack : iststroyen oft riet-dack, eenen voet, midts bedwingende sijn water als vore.

44. Item niemant en mach buyten sijnen muer tot eens anders ervewaerts, eenigen oysidrup, noten, oversprongen, hoofden noch dier ghelijcke afsaten maecken oft stellen, noch oock yet wt hanghen oft wt steken voor-der dan sijne oysidrup oft erve buyten den muer hem toe en behoort.

45. Item wanneer eenigen muer, ghelint oft heymsel buyten loode staet,ende hanghende is over eens anders erve, oft dat het dack van zijnen huyseso lanck is dattet water valt op eens anders muer oft erve, dien muer oftghelint moet terstondt gherecht ende in zijn loot gestelt worden, ende hetdack alsoo gecort. dattet water valle op sijns selfs erve, al ten coste vandenghenen die den muer, heymsel oft dack toe behoort: maer waere de muerghemeyn, soo soude dat ghedaen worden ten ghelijcken coste.

p500

46. Item die sijn huys hoogher maeckt dan sijns ghebuers huys, waeraf dat het water daer te voren boven in een ghemeyn gote gheloopen endeghevallen heeft, soo verre hy t'selve huys hooger rijst, als-dan en mach hysijn water oft oysidrup niet meer laten vallen inde voorschreven ghemeyngote, maer moet boven op den muer, t'sijnen coste alleen, een goede cuysch-bare loode gote leggen ende onderhouden, ende het water leyden over sijneerve, so dat hy sijnen ghebuere niet en beschadighe. Ende de gemeyne gote,die op den gemeynen muer gheleghen heeft eer hy zijn huys gheresenheeft, sal hy schuldich zijn te leggen op sijnen cost, op sijns gheburen dack,ende sijns ghebueren dack wederom repareren :ende de gote ghelegt sijnde,so sal de ghebuere schuldich sijn de selve t'onderhouden op sijnen cost,sonder den cost van d'ander ghebuere, die sijn huys opghevoert heeft.

47. Ende inghevalle dat de gebuere sijn huys oock op vueren wilt, maerniet soo hooghe als sijn ghebuere opghevaren is, soo sal hy de voorschrevengote tot zijnen coste herlegghen ende oock onderhouden, ende het hoochselvanden muere, dat sijn ghebuer opghevuert heeft, halff betalen, maer niethoogher dan hy t'selve hoochsel gebruyckende is.

48. Ende indien dat hy soo hooghe wilt op vaeren als sijn ghebuer opghevaren is. so sal hy schuldich sijn teenemael het selve hoochsel half tebetalen. Ende sal de gote die sijn ghebuer op t'selve hoochsel gelegt heeft,moghen gebruycken, midts de helft betalende, indien de selve gote daer toebequaem is: ende indien de selve gote moet hermaeckt worden, soo sald'eerste opvoerder sijn gote nae hem nemen, ende sullen wederom eennieuwe maecken, tot ghelijcken coste, ende de selve ghesamender handtonderhouden, ende sal d'water sijnen cours hebben gelijk't ghehadt heeft,al eer zy henne huysen op gheresen hebben.

49. Item als men tusschen huysinghen, erven oft op ghemeyne muereneenighe goten maect oft leght, daer te voren geen gheleghen en hehben,ende van welcke goten d'water ter straten waerts niet wt en loopt, als-danmoeten de proprietarissen ende ghebueren, dien de muer toebehoort,d'water van die gote leyden gelijckelijck over heure erven.

50. Item wanneer partijen oft ghebueren tusschen hender beyder huy-singen ende mueren, beneden ligghende, hebben een gote oft waterloop, daer in heurder beyder oysidruppen oft water vallende is ende geleydt wordt, moet die gote met goeden claeren gote-steen legghen, maecken ende

p502

onderhouden, ende alst behoeft, doen ruymen, zoo dat d'water ghevuege-lijck wt loopen ende sijnen scheut hebben mach, al ten ghelijcken coste:Behoudelijck dat, so wanneer d'een van hen beyden aen sijn sijde alleen heeftghetimmert, ghedeckt, ghemetst oft eenighe reparatie ghedaen, daer af byeenighe vuylicheyt daer in gheworpen oft laeten vallen heeft, waer door datde gemeyn gote vervuylt oft verstopt soude moghen sijn, als dan moet deghene, door wien de vuylicheyt oft verstoptheyt ghecomen is, de selvegote tot sijnen cost alleene voor die reyse weder doen reynigen ende schoonmaecken.

51. Item een yegelijck moet alle sijn water, hoedanich dattet sy, selveleyden op ende over sijne erve, daer geen bescheet ter contrarien aff en is,alsoo dat daer niemant letsel oft ghebreck by en hebbe. Ende die sijn watervan boven op de strate wilt laeten vallen, moet sijn gote maecken wt stekendebuyten den huyse, ten minsten vier voeten ter straeten waerts in.

52. Item die sijnen waterloop heeft over oft door eens anders sijns ghe-buers huys ende erve, moet in't gat van sijnen muer daer d'water door loopt,setten ende vast houden staende een ijseren traellie, daer affde gheerden tenminsten moeten staen op een derdendeel van eenen duym nae malcanderen,ende voor de traellie stellen eenen mortier, aen de zijde van daer d'watercomt.

53. Item niemant en mach d'water van sijnen verckens-kote oft messielaten loopen opter straten, oft inde goten oft grachten aende stratencomende, maer moet die leyden ende bedwinghen te blijven op sijns selfserve.

54. Item niemant en mach vast aen sijn gebueren erve tegen den gemey-nen muer eenige regenbacken, privaten, bac-oven oft dierghelijcke dinghen(daer perijckel, natticheyt, vuylicheyt oft stanck af comen soude moghen)maecken noch stellen, nock oock asch-loopen, messien, moder, slijck oftdiergelijcke vuylicheden daer teghen legghen, ten sy dat hy tusschen beydemaecke eenen goeden dicken muer, onderhalven steen dick, ende den selvenmuer alsoo onderhoude ende beware tot sijnen cost, datter gheen schade afen come, oft dat sijne gebueren geen ongerief oft inconvenient daer by enlijden: Ende boven dien moet hy sijn privaet also met terras doen metsenende besetten, dat tot sijns ghebuers erve waerts gheene natticheit oftvochticheyt daer dore oft wt en come oft en trane.

p504

55. Ende hadde sijn ghebuer op sijns selfs erve te voren eenen kelder oftborneput staende, die door t'voorschreven privaet oft ander werck soudemoghen bedorven worden, moet de ghene die dat privaet oft ander werckvan sterfputten oft anderssins doet maecken, t'selve alsoo versien, dat sijnghebuer in sijnen kelder oft borneputte ende water daer af geen hinder oftghebreck en crijghe : oft andersins moet hy sijn privaet, voute, sterfput oftander werck te niete doen ende amoveren.

56. Ende daerteghen, indien dat yemandt op sijne erve een privaet, sterfputoft borneput cuyschbaerlijck ghemaeckt hadde, die sijns gebueren erve,huys oft goet, alsoo't doen ter tijt stont, niet letten en mochte, ende dat sijnghebuer daer nae op sijn erve daer neffens eenighe kelders oft borneputmaeckte, ende dat de selve door den ouden borneput, sterfput oft privaetvan sijnen ghebuere schade lede, soude de voorschreven ouden borneput,sterfput oft privaet, dien niet teghenstaende, moeten blijven, sonder dat deproprietaris van dien yet anders soude sehuldich wesen te doen, dan sijnprivaet oft sterfput te ruymen, ten eynde sijn ghebuer van over sijn ervezijnen kelder oft borneput soo mach op sijnen cost alleene versien alstbehoort.

57. Item wie in sijn privaet oft privaet-huys eenich lochtgat door sijns selfsmuer maecken wilt comende tot eens anders mans erve-waerts, moet t'selvelocht-gat stellen ten minsten vijfthien voeten hooghe boven der eerden, oftanderssins soo versien dat de ghebueren daer gheenen stanck duer en hebbenoft ontvrijdt en worden.

58. Item wanneer partijen oft twee ghebueren hebben tsamen een ghe-meyn privaet ende voute, ligghende onder d'eerde, moghen die vouteghelijckelijck ghebruycken : maer soo wanneer men die ruymen oft reyni-ghen moet, dat is schuldich te gheschieden ten ghelijcken coste, ende oockby gebeurten, d'een reyse over oft deur des eens ende d'ander reyse overdes anders erve oft huysinglle, t'en ware. datter eenighe voorwaerden oftcontracten ghemaeckt waren ter contrarien.

59. Item soo wie met sijnen ghebuere een ghemeyn privaet oft vouteheeft, ende dat die ten gemeynen coste is ghereynicht, mach als-dan de pijpeoft sidtstede vanden selven private aen sijne sijde (indien't hem belieft) affbreken ende toe doen metsen, sonder van sijn sijde meer daer op te gaenoft laten gaen: ende in dien ghevalle en derf hy daer nae geenen cost van

p506

ruymen oft schoon maecken meer helpen betalen, noch t'selve privaet over oft door sijn huys oft erve laeten ruymen; t'en ware datter brieven aff waren ter contrarien.

60. Item als een ghemeyn privaet oft voute onder d'eerde gheruymt endeschoon ghemaeckt is, mach de ghene die't belieft, t'selve privaet t'sijnen costeonder inde voute halfftoe doen onderschutten met eenen dichten muer, endescheyden die vouten van malcanderen, alsoo dat elckerlijck sijn privaetbehouden mach op hem selven alleene: ende t'selve ghedaen wesende, moeteen yeghelijck van hen beyden van dan voortaen t'sijnen cost alleen sijnprivaet onderhouden, ruymen ende reynigen, alst behoeffelijck is, door endeover sijns selfs huys ende erve, sonder cost oft last vanden anderen, tenwaere datter bescheedt waere ter contrarien.

61. Item als yemandt alleene heeft ende ghebruyckt eenigen kelder oftvoute hem streckende verre ende breedt onder d'erve oft superficie vandeerven van eenigen anderen huyse, gheen ghebruyck oft ghesach in sulckenkelder oft voute hebbende, wordt gehouden voor proprietaris van sulckenkelder oft voute, ende heeft deel ende paert inden grondt van sulcke erve,daer de voute alsoo gheleghen is, ende de Proprietaris vander erven ofthuys daer onder de voute gheleghen oft staende is, heeft alleenlijck nudamsuperficiem.

62. Item ghemeyne particuliere borneputten moeten byde Proprietarissen,oft de gene die deel oft acces daer toe hebben, om d'water te halen ende teputten, ghelijckelijck huys voor huys onderhouden, ende alle oncosten vanketenen, coorden, eemers, rollen, schoon maecken ende diergelijcke oncosten,betaelt worden elck huys even vele, niet teghenstaende dat d'een huys dehelft ende d'ander maer een vierdedeel, oft oock niet dan sijnen toeganckende ghebruyck daer toe en heeft, al waert oock soo, dat den selven borneputstonde op yemants erve alleen.

63. Item twee oft drije ghebueren hebbende t'samen eenen borneput, daer af moet elck sijn water leyden ende bedwingen te loopen op't sijne ende over sijne erve, ten ware datter bescheet ware ter contrarien.

64. Item alle wijckputten moeten staen opentlijck op de strate, tot behoeve ende gerieve van alle de ghene die daer van oudts onder de selve ghebuerte gheseten ende toebehoorende sijn.

65. Item men en mach niemanden die onder eenen wijck-put woonach-

p508

tich ende geseten is, weygeren oft verbieden water aen sijnen wijck-put te halen s'nachts ende s'daeghs soo vele ende soo dikwijls alst hem belieft.

66. Item de gene die binnen sijnen huyse selve eenen borneput oft pompe heeft, diemen besighen mach, gestaet midts gevende half gelt tot onderhoudinghe vanden wijck-put.

67. Item niemandt en mach straten maecken van oft door sijne erve, noch eenige huysen voor aen de strate, daer te voren geen huysen en hebben gestaen, noch wtganc en heeft gheweest, dan by consente vande Heeren oft Rentmeester vande stadt, metten welcken sy moeten overcomen aengaende het voetgheterdt.

68. Item niemandt en mach eenige huysen oft looven binnen de buytenstemueren deser stadt ghestaen, doen maecken oft timmeren met eenighe houtestagien ofte houte gevelen voor aen de strate, achter oft ter zijden vandeselve huysen oft looven, maer moeten de selve ghemaeckt ende gemetstworden met steene gevelen ende mueren tusschen beyden recht opgaende,sonder eenighe oversprongen, ten alderminsten voets-dicke; ende indiende selve huysen loofsgewijse gemaect worden, moeten de mueren tusschenbeyde van elcker wooninghen der selver looven opgemaeckt worden bovendeurgaende met canteelen oft wijnbergen, anderhalven voet buyten dendaecke ofte vorste vande selve wooninghen; al op de pene ende verbeurtevande selve houten stagien oft gevelen, ende oock vanden voorschrevenmueren min dan voets dicke, als voren ghemaect sijnde, af te moeten breken,ende daerenboven te vervallen inde pene van sestich Carolus gulden eens,te bekeeren in dryen, d'een derdendeel tot behoeve vanden Heere, d'anderderdendeel vande Stadt, ende t'derde vande Brandtmeesters.

69. Item alle houte stagien ende houte gevelen van eenige huysen oft loovenbinnen de voorschreven buyten-mueren deser stadt staende, en mogen nietvernieuwt. verrepareert, ververft oft anderssins ghesustineert worden, maermoeten blyven staen in heuren state sulcs als die sijn, totter tijdt toe, dievan selfs vergaen, op de voorschreven pene.

70. Item niemandt en mach maecken eenige loove boven voor sijn huys,noch beneden een bancke oft lene stellen, oft alreede ghemaect sijndehouden staende, langher dan sijn erve en strect, oft voorder ter straetenwaerts wtstekende dan vier voeten van den huyse: ende de bancken oft lenen

p510

moeten alom open ende doorluchtich sijn, dat der ghebueren ghesichte daer dore niet en worde benomen, oft yemandt ongerief daer by en lijde.

71. Wel verstaende datmen de looven noch bancken inde enge straeten niet soo verre wt en mach maecken, dan nae d'ordinantie vande Weth oft vande Keurmeesters, al op de pene van twelf Carolus-guldens, d'een derdendeel tot behoeve vanden Heere, d'ander vande Stadt, ende d'ander vande Keurmeesters.

72. Welcke looven men oock niet en mach maecken oft houden van blooten berde oft houte ghemaect oft bepect, maer moeten de looven bedect sijn met loode, schalien, oft eenigen anderen herden daecke, daer gheen perijckel van brande in ghelegen en is, op pene als voren.

73. Item niemandt en mach eenighe bancken, kisten, voorberders oft dierghelijcke dinghen voor sijn huys stellen, maecken oft setten, noch oock yet wthangen dienende tot sijne neringhe, daer sijn ghebuer oft yemandt anders by soude moghen sijn verdruct oft gheinteresseert.

74. Item soo wie aende strate huysen maecken oft timmeren oft metsen wilt, en mach die cassije niet verheffen, soo datter yemandt door verdruct worde, maer laeten op den ouden voet, t'en ware met kennisse van saeeken ende by consent vanden heere.

75. Item niemandt en mach sijn huys oft erve boven den ouden grondtsoo hoogen, dat sijne ghebueren daer eenich ghebreck af hebben oft schadeby lyden souden moghen. Ende soo wie sijnen grondt hooght, die eens anderswater daer door oft over leyden moet, is ghehouden t'selve terstondtwederom te nederen. ende op sijnen eersten ende ouden grondt te brenghen,alsoo dat d'water gevuegelijck wt loopen ende sijnen scheut behouden mach,gelijck te voren.

76. Item soo wie eenen oven oft oock eenen heerdt oft vorste van een schouwe teghen eenen ghemeynen muer maecken wilt, moet tusschen sijn vier ende den gemeynen muer ten minsten eenen halven quareel-steen blyven.

77. Item als eenighe ovenen, schouwen, forneysen, esten, stoven, smelt-huysen ende andere plaetsen daermen vier stockt oft besicht, periculeus sijnoft sorghelijck staen, oft oock onbehoorlijck ghestelt sijn, oft als daer eenighebalcken oft ander hout-werck in oft te nae ligghen oft ghemaeckt sijn, andersdan behoort, moghen de gebueren dat te kennen gheven den Borgemeester:

p512

de welcke schuldich is die terstondt te doen visiteren byden Schepenen,Brandtmeesters sijnde: ende indien als-dan ghebreck daer in bevondenwordt, moeten dat terstondt doen provideren tot versekerheyt vande stadtende gebueren, al ten coste vanden genen die dat onbehoorlijck gemaect oftdoen stellen heeft.

78. Item de Brandt-meesters, Erf-scheyders, Wijck-meesters ende Put-meesters, ende elck van hen, sijn schuldich de heeren Borghemeesterenende Schepenen terstondt t'adverteren, als sy eenich ghebreck weten aeneenighe schouwen, ovenen, forneysen, esten ende diergelijcke plaetsendaermen vier stoct ende besigen moet, sonder te verbeyden de clachten vanpartijen oft ghebueren.

79. Item een yegelijck moet sijn schouwen soo hooge maecken, dat sijngebueren vanden roocke, ginsteren noch anderssins geen perijkel oft ghe-breck en lijden: ende al en hadde daer niemant gebreck by, so moet hysijn schouwe maecken ende metsen ten minsten vier voeten hooge boven dendaecke.

80. Item niemandt en mach eenich huys oft edificie af breken oft ruymen in prejudicie oft achterdeel vande Rentieren oft Chijseneers, renten daerop heffende.

81. Item een yegelijck die door eenighen ganck heeft sijnen wt endeinganck, mach daer wt ende in gaen ende rijden nacht ende dach, vroeghende spade, met huysvrouwe, boden, familien ende peerden, ossen endeander beesten daer door wt ende in stouwen ende leyden: oock alder-hande goeden, waren, coopmanschappen, berringhe ende dierghelijck wtende indoen : ende daer door privaten mogen doen ruymen: t'en waredatter bescheet ware ter contrarien datmen t'selve niet doen en mochte.

82. Item in ghemeyne gangen oft daer yemandt sijn servituyt aen heeft, om wt ende in te gaen, en mach niemandt yet in leggen, setten oft stellen, dat de passanten den bequaemen deurganck soude eenichssins moghen beletten.

83. Item die eenighe beemden, weyden, landt oft bosschen heeft lig-ghende van de straten, moet weghen ende eenen wech maecken over d'erve vanden genen die voor liggen, om daer over te gaen, te stouwen ende sijn vruchten te halen; welcken wegh moet genomen sijn ter minster schaden,

p514

ten naesten kante ende ter naester straten, ten ware dat hy costumelijckware geweest elders te wegen: in welcken gevalle hy sijnen ouden weghschuldich is te houden; dies vermach de Proprietaris vanden grondt, daerhy over weeght. hem wel eenen anderen wegh t'zynder minster schaden,alsoo naer ende bequaem ligghende, wysen, dien hy sal moeten ghebruycken,niet teghenstaende hy eenen anderen te voren ghebruyet hadde.

84. Item wie sijnen wegh heeft door oft over eens anders erve, endebeesten daer dore stouwen wilt, moet de beesten alsoo stouwen ende hueden,datse gaen ten naesten velde ende ter minster schaden; ende oft se bynegligentie des hoeders oft stouwers eenige merckelijcke schade deden,anders dan ghelijck passerende beesten ghemeynelijck doende sijn, datsoude de meester vande beesten moeten betaelen.

85. Item boomen die staende sijn in d'midden van eenighe grachten, palen, heymingen oft gemeyne erven, sijn ende blijven ghemeyn, niet teghenstaende dat d'een oft d'ander die gheplant mach hebben.

86. Item die sijn fruyt oft oeftboomen hangende heeft mette tacken oversijns ghebuers erve, moet de overhanghende tacken af houwen, oft moetsijnen ghebuere laten volghen de helft van alle de vruchten die alsoo over-hanghende sijn, d'welck den voorschreven zijnen ghebuere van tween bestbelieft.

TITEL LXIII.

VAN BORCH-TOCHTEN.

1. Die borge gebleven is, als principael, oft als voor zijn eygen schultvoor de betalinghe van eenige somme, mach daer voren aengesprokenworden eer de principael debiteur geexcusseert is geweest, al waert oocksoo dat de ghelofte oft borchtochte luydde van te blyven borge by faulte vanbetaelinghe, als principael, naedemael dat d'originael debiteur in faulte isvan ten besprokenen tijde te betalen.

2. Item soo wanneer twee oft meer persoonen gheloven seker somme tebetalen elck een voor al, als principael, oft elck in solidum, oft oock insulcker manieren borge blyven, zijn dien volghende convenible elck eenvoor al, sonder divisie, niet teghenstaende dat zy anderssins d'beneficie vandivisie niet en hebben gherenuncieert.

p516

3. Maer een simpel borge sonder de.voorschreven clausule, als principael oft als sijn eygen schult, en mach wt crachte van sijn borchtochte niet aenghesproken worden, ten sy dat de principael debiteur ende sijne goeden eerst wtghewonnen ende gheexcusseert sijn.

4. Ten waer dat yemandt hem borge geconstitueert hadde van te rechte testaen ende t'gewijsde te voldoen, de welcke sonder voorgaende excussievanden principalen debiteur mach, wt crachte van t'vonnisse tegen denprincipalen ghewesen ende van sijn voorschreven borchtochte, gheexecu-teert worden, al waert oock soo dat sulcke borge den crediteur goeden,ruerende oft onruerende, wese, den ghecondemneerden principalen debi-teur toebehoorende, der jurisdictie vanden Rechter die t'vonnisse ghewesenheeft, onderworpen.

5. Item de ghene die borghe is van yemanden in rechte te sisteren toties quoties, is ontslaghen nadien hy dien persoon heeft in rechte eens in pre- sentien van partijen oft van sijnen procureur ghesisteert ende aldaer gheprotesteert van sijne diligentie.

6. Ende al ist datmen den principalen schuldenaer dagen van betalingheghegeven heeft, sonder consent, wille oft wete vanden borghe (met clausuleals principael oft anderssins), blijft desniettemin de selve borge verbonden:behoudelijck dat hy ghenieten mach vanden daghe vande betalinghe denprincipalen ghegunt : ten ware datter expresse innovatie vande schultghebeurt ware, oft dat de borghe hem alleenlijck voor sekeren gelimiteerdentijde verbonden hadde.

7. Een verweerder die wt een rouwe actie aenghesproken wordt, en is niet ghehouden terstondt cautie te stellen van te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen, ten ware dat sijn antwoorde ghehoort oft ghesien sijnde, bevonden werde, dat de saecke daer toe ghedisponeert ware.

8. Maer die wt een clare obligatie aenghesproken wordt, ende eenich peremptoor feyt oft defensie, antwoordende gheallegeert heeft, waer door de saecke comt wtghestelt te worden, is ghehouden ten versuecke van partije borghe te stellen van te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen.

9. Moet oock de ghene die eenighe saecke voor den verweerder wilt intervenieren, borge stellen van te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen, eer hy inde interventie ontfangen wordt, om den originalen verweerder wt den processe te houden, soo verre partije daer op excipieert.

p518

10. Ende daer cautie valt te stellen als voren, daer van en can hem niemandt geeximeren oft bevryen onder decksel van sijne notoore solventie ende possessie van vele meubele oft immeubele goeden, hoe rijck de selve soude mogen wesen: ende mach alsulcke cautie in omni parte litis geheyscht worden.

11, Ende alst ghewesen is dat partijen malcanderen souden schuldich wesen borge te stellen, wordt t'selve verstaen ten aensien des aenleggers, voor de costen vanden processe, ende ten respecte des verweerders, van te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen.

12. Ende in sulcken ghevalle en cunnen partijen malcanderen niet be-dwinghen sulcke cautie te stellen, t'en ware dat de ghene die den anderen met sulcken vonnisse wilt bedwinghen, over sijn zyde, t'selve vonnisse voldaen hadde.

13. Ende soo wanneer dat een verweerder gecondemneert is seker somme onder cautie te nantiseren, behoudelijck hem sijn defensien ten princi-palen, en is d'aenlegger dien volgende niet voorder gehouden cautie te stellen dan voor de penninghen die ghenantiseert sullen worden.

14. Ende de ghene die volgende sulcken vonnisse hem als borge ghecon-stitueert heeft, en is wt crachte sijnder borchtochte niet voorder ghehouden dan voor de ghenantiseerde penninghen, ende niet voor de costen, schaden ende interesten, t'en ware d'acte vande borch-tochte t'selve expresselijk ware begrijpende,

15. Maer een verweerder willende cautie hebben oock voor costen, scha-den ende interesten, is gehouden t'selve inde materie principale te versuecken.

16. Ende nadien de cautie voor het nantissement ghestelt is, moet de ver-weerder de penninghen nantiseren in handen van partije, sonder dat hy ghestaet midts de selve penninghen nantizerende in handen van Borghe-meester oft Amptman.

17. Moet oock de voorschreven cautie gestelt worden eer d'executie versocht ende gheteeckent is.

18. Ende soo wanneer de gecondemneerde d'middel niet en heeft, om t'vonnisse van nantizatie met ghereeden gelde te voldoen, oft anderssins den aenleggher te vernueghen, ende daerom lijden moet dat sijne goeden voor't voldoen vanden vonnisse by executie vercocht worden (indien dat hem believen soude ten principalen te procederen, ende t'selve onder eedt

p520

derf vercleeren), is in dien ghevalle d'aenlegger ghehouden (des by partije in rechte versocht sijnde) oock cautie te stellen van t'geexecuteerde te repareren, soo verre namaels by decisie vander saecken ten principalen bevonden werde alsoo te behooren.

19. Item een borge, t'sy met clausule als principael oft anderssins in rechte wt crachte van sijne borchtochte aenghesproken sijnde, en is niet ghehouden borge te stellen van te rechte te staen ende t'gewijsde te voldoen, maer wel voor de costen vanden processe.

20. Item alle persoonen die ghehouden sijn borge te stellen, ghestaen midts verbindende henne erfgoeden, sufficient sijnde, boven alle commeren, voor de saecke oft schult daer vore men borghe moet stellen; des is de verbinder ghehouden, daer toe versocht sijnde, de voorschreven commeren (onder eedt) te vercleeren : Ende hoe ende voor wien alsulcke cautie by verbindtenisse van erf-goeden geschieden moet, wordt geseght int eerst artijckel onder den Titel: Van Contracten, Opdrachten, etc.

21. Ende de ghene die ghehouden sijn cautie oft borghe te stellen, t'zy van te rechte te staen ende tghewijsde te voldoen, oft voor eenighe personele schulden, ghestaen midts stellende personele borch-tochte van eenen suffi-cienten persoon oft borge.

22. Ende wordt een borghe ghehouden voor sufficient, soo wanneer hybinnen dese stadt ende vryheyt fixe domicilie houdt, meubelen, coopmans-schappen oft actien hebbende, ende staende tot goeden name, fame endecredite, ende byde ghene die sijnre kennisse hebben sufficient gehoudenwordt voor de somme oft schult. daer voor men cautie oft borghe stellenmoet, Al waert oock soo dat hy alhier gheen onruerende goeden en possi-deerde : ten ware dat de saecke tendeerde tot onsterffelijcke voldoeninghe,oft datter eenighe redenen waren die den Rechter nae ghelegentheyt vandersaecken anders souden moghen moveren.

23. Item inghevalle de Persoon, die borge stellen moet van te rechte testaen ende t'gewijsde te voldoen, vercleert onder eedt sijn wtterste neer-sticheyt ghedaen te hebben om eenen borge te vinden, ende niemandtghevonden te hebben, die hy daer toe soude hebben cunnen verwilligen,noch onruerende goeden te hebben, die hy daer vore soude hebben cunnen

p422

verbinden, gllestaet met cautie j uratoor : t'en ware dat hy ex delicto vel quasiaenghesproken ware oft dat den rechter nae de gelegentheyt vander saeckenanders bevonde te behooren.

24. Ende en is alsulck persoon in dien ghevalle niet gehouden sijnenhuysraet, coopmanschap, gelt oft obligatien by specificatie over te gheven,noch specialijck te verbinden, t'en ware dat de selve persoon ware suspectvan voortvluchticheyt, oft van quader trouwen, in welcken ghevalle soudede rechter daer in moghen versien nae d'exigentie vander saecken.

25. Item een borghe van te rechte te staen ende t'ghewijsde te voldoen,en wort niet verstaen van sijne borch-tochte by partije adverse ontslaghente sijn, al ist dat de selve wordt gereproceert als niet sufficient, oft bydenrechter gewesen wordt, dat de verweerder met sulcke borghe niet en soudegestaen, oft dat partije om de selve questie vande sufficientie oft insuffi-cientie van sijnen borghe te schouwen eenen anderen ghestelt heeft, ten sydat d'eerste borghe by partije oft Rechter expresselijck ontslaghen wordt.

26. Item al ist dat een verweerder, t'zy ghevanghen, gearresteert oftander, voor de litiscontestatie doet ghelofte, oft stelt borge van te rechte testaen ende t'gewijsde te voldoen, blijft desniettemin onvermindert in allesijn exceptien, soo wel teghen het dagement, arrestement oft apprehensie,als teghen d'incompetentie vanden Rechter.

27. Een borge van te rechte te staen ende t'ghewijsde te voldoen, oft oock alleenelijck van yemande te sisteren oft voor d'lichten van eenighe penninghen yemanden by provisie aenghewesen, wordt van sijne borch-tochte ontslegen, nae dien datter binnen s'jaers gheenen termijn inden processe ghehouden ende alsoo d'instantie ghesuranneert is.

28. Ende aengaende de borch-tochten van vrouwen, wordt gheseght onder de Titelen: Van rechten ghehoude persoonen aengaende, ende Van onghehoude vrouwen.

TITEL LXIV.

VAN BETALINGE, BEWIJSINGHE, COMPENSATIE ENDE RECONVENTIE.

1. Niemandt en is ghehouden in betalinghe van sijne t'achterheyt t'aen-veerden obligatien, by maniere van bewijsinge, t'en sy dat hem belieft.

2. Ende de bewijsinghe aenveerdende, blijft des niet te min d'eerste

p524

debiteur verbonden soo lange tot dat hy is metter daet betaelt, oft effectue-lijck vernuecht van sijne schult, midts dat bewijsinghe gheen betalinghe en is.

3. Item de quittantien oft bekentenissen diemen na den stijl vande Secretarije deser stadt ghewoonlijck is meest in alle opdrachten ende transpoorten te stellen, daerby de transportant bekent voor een somme gelts, die hem al ende wel is vergouden, oft diergelijcke clausule, vercocht te hebben, enz., en sijn den verlijder niet prejudicierende, noch sulcke betalinghe proberende, t'en sy dat hy de brieven wt de Secretarije sijne teghenpartije hadde laten volghen.

4. Item t'gene dat vercocht is om met gereeden gelde ende niet op dach betaelt te worden, ende daer af geen obligatie gegeven en is, wort merckelijc tijt daer nae (te rekenen ter arbitragien vanden Rechter) gehouden gereet betaelt te sijn: ten ware dat de debiteur corts nae den coop absent oft insolvent bedeghen ware, oft de crediteur selve belet ware gheweest sijn schult te vervolghen, oft gheprotesteert hadde.

5. Item al ist dat besproken ende gheloeft is eenighe schatschulden met sekere specie van gelde te betalen, vermach nochtans de debiteur, dien niet tegenstaende, betalen met ander gelt, alsoo goet ende also vele als de besprokene munte nae den ghemeynen loop des landts ghedraeght.

6. Met sulcken verstande nochtans dat copere munte alleenlijck wordt wtghegeven ende ghebruyckt voor pasgelt, naevolghende den statute vanden xxij septembris vanden jaere XVc ende lxxxj.

7. Item een obligatie, weder die inhout clausule van brenger s'briefs oftniet, overgheset aen eenen derden, die den crediteur oft oversetter daer afbetaelt oft gecontenteert heeft, en wordt daer door niet verstaen nochghehouden gheextingueert oft betaelt te sijn, t'en ware dat d'overnemervande selve obligatie de voorschreven betalinghe oft contentement gedaenhadde inden naem, tot liberatie ende ontlastinghe des debiteurs.

8. Compensatie van schult tegen schult en wordt niet verstaen gheschiet te sijn ipso jure, maer moeten partijen de selve compensatie met der daet hebben ghedaen ende gheaccordeert, oft de selve anderssins in rechte hebben geobijcieert.

9. Ende aengaende de compensatie van rechtelijcke costen, wordt hier nae gheseght onder den Titel: Van Vonnissen in Civile saecken ghewesen, ende vande Executien.

p526

10. Item een brenger s'briefs is wt een obligatie (inhoudende clausule van brenger s'briefs) wt sijnen eygenen naem agerende, al oft hy principael ghenomineert Crediteur ware.

11. Item d'exceptien die tegens den genomineerden Crediteur soudenmogen gheobijciert worden, t'sy van compensatie oft andere, en hebbengeen plaetse teghen den derden, die als brengher s'briefs wt d'obligatie denghenomineerden debiteur oft sijne erfghenaemen aenspreekt, ten ware datvoor d'overghevinghe vande obligatie (gedaen by den originalen genomi-neerden Crediteur) den selven originelen crediteur d'obligatie ware betaelt,daer af met hem getransigeert, oft by compensatie oft anderssins metterdaet gerescontreert ten tijde als hy was brenger des briefs, ende dat dedebiteur t'selve conjunctelijck conste gethoonen.

12. Van gelijcken de gene die ageert als transpoort hebbende, in sijneneygenen naem ende tot sijnen behoeve van eenige actie oft obligatie nietinhoudende clausule van brengher s'briefs, en mach volgende deser stadtCostumen ende usancien niet ghereconvenieert worden voor de schulden vansijnen singulieren autheur: en is oock niet ghehouden teghen de somme byhem gheheyscht te moeten admitteren compensatie van 'tgene de genomi-neerde crediteur oft transporteerder vande selve obligatie oft schult dendebiteur vande selve obligatie soude moghen schuldich sijn.

13. Item een debiteur van eenen insolventen, wesende mede crediteurdesselfs, vermach d'een schult teghen d'ander nae rate compenseren, sonderghehouden te sijn metten anderen Crediteuren te comen in concurrentie, soverre hy crediteur gheweest is voor d'insolventie sijns debiteurs : Maer inghevalle hy eerst crediteur geworden is nae d'insolventie oft fallissement(als inghecocht hebbende des insolvents obligatie, oft anderssins) en machsulcke schult niet compenseren, maer moet dien aengaende comen inconcurrentie met d'andere crediteuren.

14. Item wederticht oft reconventie moet voor de Litiscontestatie oft terstondt daer nae gedaen worden: ende is de selve oock stadt grijpende teghen Priesters ende andere die anderssins tgherechte-souden hebben moghen declineren, maer niet teghen eenen ghevueghde.

15 . Mach oock een verweerder ghecondemneert sijnde te nantizeren, ghenantiseert hebbende ende ten principalen procederende, voor de litiscontestatie ten principale den aenleggher reconvenieren.

p528

16. Item hoe wel dat conventie ende reconventie moeten pari passu voorts gaen, soo is t'selve cesserende so wanneer d'eene is liquid ende d'ander illiquid.

TITEL LXV.

VANDE FUGITIVE ENDE INSOLVENTE PERSOONEN.

1. Eenen yeghelijcken is geoorloeft te procederen by arreste ende evictie op de goeden van fugitive oft gefailleerde persoonen, al waren die oock poorteren oft inghesetenen deser stadt.

2. Ende wordt een coopman, poorter oft ingheseten voor fugitif, insolventende banckeroet ghehouden, als hy wt der stadt vertreckt ter saecken vansijne schult ende sonder zijne crediteuren te betalen: oock soo gheringhe alshy eenighe goeden heeft versteken oft verborghen: ende oock als hy voorsijne schult abandonnerende sijn huys ende goeden vliedt, ende hem houdtop de ghewijde oft bevrijde plaetsen, oft erghents latiteert, het sy in oftbuyten sijnen huyse.

3. Wordt oock een debiteur verstaen ghefailleert te sijn terstondt naedien sijne insolventheydt int openbaer ghecomen is, ende de borse oft strateom sijne schulden verlaet, oft eenighe provisie te hove verworven heeft, hetsy van inductien, van respijte, van conformatie, van cessie oft dierghelijcke:niet teghenstaende de selve al noch ter executien niet en sijn ghestelt: Oftals hy met eenighe zijne Crediteuren, oft vrienden, oft andere gereetschapende preparatie ghemaeckt heeft om te failleren, te vluchten oft sijnenpersoon oft goeden t'absenteren, oft te trecken wt d'ooghen oft handen vansijne Crediteuren: Oft nae dien dat zijne huysvrouwe oft eenich ander Credi-teur op sijne goeden begonst heeft by arreste te procederen, ende dat sijnfaillissement corts daer nae ontdeckt wordt.

4. Item een debiteur die met seyndinghe van Cnuyvers binnen sijnenhuyse tot voldoeninghe van eenich vonnisse wordt gheexecuteert, wordtverstaen van dien tijdt af gefailleert te sijn, soo wanneer binnen corte daghendaer nae sijn faillissement comt openbaerlijck ontdeckt te worden: alsoo datd'alienatien oft transpoorten vande goeden binnen sijnen huyse wesende,ende oock van andere goeden elders gheleghen, aen eenen van zijne Credi-teuren, by gratificatie, nae de voorschreven executie ghedaen, sijn nul endevan onweerden.

p530

5. Want en mach een debiteur fugitiff, oft anderssins ghefailleert zijnde,oft latiterende om zijne schulden, niet disponeren van sijne goeden oftinschulden, het sy van panden metter minnen te gheven, oft anderssinsbewijsinghen oft betalinghen te doen oft t'ontfanghen, noch den eenenCrediteur meer dan der anderen voorderen oft gratificeren in geendermanieren, noch andersins yet doen in prejudicie van sijne gemeyne Credi-teuren : Ende oft hy t'selfde dede oft ghedaen hadde, die goeden, actienende crediten moeten, dien niet teghenstaende, comen inde masse vandeghemeyne Crediteuren : En mach oock in aenlegghers oft verweerders stedeniet procederen, Rekeningen sluyten, noch anderssins yet doen ten achter-deel van sijne Crediteuren, al waert oock soo dat ten selven tijde de goedenvanden debiteur niet beset noch ghearresteert en waren.

6. Item fugitive ende banckeroete die, verlatende de plaetsen heurderghewoonlijcker residentie, oft anderssins latiterende, hunne persoonen endegoeden, oft goeden alleene, transporteren ende versteken in fraude vanhenne Crediteuren, en moghen gheene immuniteyten oft vrijheden ghe-bruycken, noch van plaetsen, noch van tijde, maer moghen by voorgaendeconsent vanden eenen vanden Borghemeesteren t'alle plaetsen ende tijdenghevanghen worden.

7. Item fugitive Debiteuren, die hen afhendich maecken oft absenteren wtdese stadt oft vrijheyt, oft andersins latiteren ter saecken van eenigheschulden, ende den goeden Poorteren, Ingesetenen oft anderen t'heureontvueren oft ontdraghen, moghen, ten versuecke vande Crediteuren oftvan eenighe van dien, van s'Heeren ende vander stadt weghen wt geroepenende ingedaecht worden, om binnen sekeren tijdt van ses wekens in tecomen, ende betalen oft ghenoech te doen henne Crediteuren : ende dat opde pene van ghebannen te sijn t'eewigen daghen : Ende moghen de Credi-teuren des niet te min, duerende den voorschreven tijdt, procederen byarreste oft anderssins op de goeden vande voorschrevene fugitive oftlatiterende Debiteuren.

8. Andere insolvente ende gefailleerde persoonen, die noch fugitiff ensijn, noch heure persoonen noch goeden en versteken, maer in huys blijven.alleenlijck om niet gevangen te worden, hen anderssins aldaer in huyslaetende spreken ende vinden by henne crediteuren, ende heure goeden,boecken, brieven ende munimenten in wesen latende, tot behoeve van henne

p532

Crediteuren, sonder yet daer af te versteken, en sijn voor gheen fugitive tehouden, dan alleenlijck voor simpele ghefailleerde persoonen, de welcke,noch oock de ghene die alleenlijck hen absenteren oft latiterende sijn,sonder in fraude van henne Crediteuren yet versteken oft andersins fraudu-leuselijck ghehandelt te hebben, en moghen in gheene huysen oft andere ghe-privilegieerde plaetsen ende tijden voor heure schulden niet ghevangen,bewaert, noch daer wt ghetrocken worden, wt ghenomen wt oneerlijckehuysen, openbare herberghen oft tavernen, ghelijck dit breeder onder denTitel: Van arrestementen ende apprehensien van Persoonen om Civile saeckengheseght is.

9. Item soo wie hem vervoordert te salveren de goeden van eenighen fugi-tiven, het ware dat hy ghesimuleerde obligatien oft transpoorten van hemghenomen hadde, oft oock eenich goedt, ware oft coopmanschap onder hemgevlucht oft ghestelt hadde, om die te beschudden, versteken oft verber-ghen, ten voordeele vande fugitiven ende ten achterdeele vande Crediteuren,is ghehouden de schulden van alsulcken ghefailleerden Debiteur te betalen:maer niet de ghene die nae het faillissement oft voorvluchticheyt vanalsulcken Debiteur eenighe goeden vanden selven, als pandt metter min-nen, oft by opdracht ghecreghen hadde, alleenlijck tot versekerheyt oft inbetalinghe van t'ghene de selve'Debiteur hem inder waerheyt schuldich is,sonder andersins eenighe simulatie oft bedroch ghecommitteert te hebben.Niettemin is de selve ghehouden alsuleke goeden te brenghen in handenvan mijnen heere den Amptman, tot behoeve vande gemeyne crediteuren,oft in handen vande Curateuren, inghevalle datter eenighe specialijckghedeputeert sijn.

10. Want sijn, navolghende deser stadt rechten; alle de goeden, actienende crediten van ghefailleerde Debiteuren terstondt nae hen fallisse-ment gheaffecteert henne Crediteuren (te weten den crediteuren wiensschulden vervallen sijn, om daer aen henne betalinghe te verhalen, endeden ghenen wiens schulden niet verschenen en sijn, om daer op verse-kerheyt van henne tachterheyt ende toecomende betalinghe te hebben)elcken navolgende den Rechte van preferentie oft concurrentie hier naegheruert.

11. Item niemant, wie hy sy, soo wel de Stadt als andere gheprivilegieerde persoonen, en heeft soo stercke actie personele oft recht, indien hy wilt

p534

hebben preferentie oft concurrentie met den anderen Crediteuren, moet naede proclamatie vande fugitive, oft dat de becommerde sterfhuysen sijn ont-deckt ende geopenbaert, mede besetten, volgen ende behoorlijcke evictiedoen als voren, binnen sulcken tijdt als den Amptman. Borghemeester endeSchepenen by proelamatie believen sal daer toe t'ordonneren, op de peneinde proclamatie begrepen : wt ghenomen de Prince oft Heere vandenlande alleene, ende niemant anders. Wel verstaende dat de hypothecarisseCrediteuren ende actie reele hebbende, niet en derven binnen den voorsey-den tijde besetten oft evinceren : maer vrouwen moeten mede besettenende evinceren voor heure dotale ende inghebrochte goeden, gelijck anderCrediteuren, op de voorschreven pene.

12. Item is d'Amptman deser stadt, ten versueke vande crediteuren,schuldich ter presentien van twee Schepenen te inventarieren, ende alsordinaris sequester te bewaren alle de goeden van fugitive debiteuren oftbecommerde sterfhuysen, ruerende ende onruerende, hoedanich die sijn,binnen dese stadt ende vrijheyt gheleghen ende bevonden, by de fugitivenoft aflijvighen achtergelaten, om by de gemeyne Crediteuren respectivelijckwtgewonnen, vercocht, ende voorts tusschen de selve ghedistribueert teworden, naer advenant van elcks t'achterheyt, behoudelijck den gheprivile-gieerden Crediteuren hen recht van preferentie.

13. Maer soo wanneer datter van s'Hoffs oft vander stadt weghen Cura-teuren van alsulcke goeden ghedeputeert sijn, competeert als-dan d'admi-nistratie ende distributie van de selve goeden den voorschreven Curateurenende niet den voorschreven Amptman.

14. Item d'onruerende goeden, renten oft andere goeden by de vrouwenin specie inghebrocht, ende al noch in wesen sijnde, en mogen niet wordengeexecuteert voor des mans schulden, al waert oock soo dat zy de selve nieten .hadden beset noch gheevinceert.

15. Item der vrouwen cleederen, juweelen ende cleynodien, die sy inspecie hebben inghebrocht, al waeren de selve oft eenighe van dien haer byden man voor t'houwelijck ghegeven, oft ter goeder trouwen staende denhouwelijck ghesuppleert, en worden niet ghestelt inden inventaris van heursinsolvents mans goeden : ten ware dat de vrouwe, procederende ter Vier-scharen voor heure ingebrochte goeden, de weerde van heure cleederenmede geheyscht hadde.

p536

16. Van gelijcken de cleederen, cleynodien ende ander properhedenvande kinderen, die vader oft moeder heurlieden nae hueren staet ghe-maeckt oft ghegeven hebben, en worden onder de goeden van heure oudersniet gerekent noch over sulcks gheinventarieert, het sy dat d'ouders insol-vent sijn oft niet : noch ooc de boecken by d'ouders den sone totter studienghecocht oft ghegheven.

17. Item de crediteuren van eenen gefailleerden debiteur, die eenighevan sijne goeden bedrieghelijck getransporteert oft verset heeft, vermogen,dien niet tegenstaende, directelijck op de selve goeden, t'sy by executie oftandersins [te] procederen, al oft die niet ghealieneert noch verset en waren,sonder de selve alienatie oft versettinge eerst te doen rescinderen ofte doenvercleeren in fraude vande crediteuren ghedaen te sijn ; behoudelijcknochtans den possesseur in materie van oppositie sijne defentien ter contra-rien, indien hy eenighe heeft, om de selve alienatie oft versettinghe teverantwoorden.

18. Item niet teghenstaende t'faillissement des debiteurs blijft deninterest des crediteurs loopende ten laste des debiteurs ende sijne goeden :sulcks dat een crediteur, tot versekerheyt van sijne tachterheyt pandenmetter minnen hebbende, staet soo wel voor sijn interest als voor t'principael,in ghelijcken staet, als oft de debiteur niet gefailleert en ware.

TITEL LXVI.

VANDE PREFERENTIE VANDE CREDITEUREN.

1. Soo wanneer eenighe persoonen, t'zy man oft vrouwe, alhier ghefail-leert sijn, competeert den Amptman wt crachte sijner officie ende d'ordi-nantie deser stadt vanden tweeden Junii vanden iare xvc. ende achthien, tenversuecke vande crediteuren, ende anders niet, t'aenveerden, sonder anderspeciale ordinantie oft vonnisse te derven hebben, alle ende yeghelijckegoeden, have ende erve, waren ende coopmansschappen, hoedanich die sijn,binnen deser stadt ende vryheyt gheleghen ende bevonden den ghefail-leerden oft den becommerden sterfhuysen toebehoorende, ende daeraf te

p538

nemen behoorlijcken inventaris, ghemaeckt ter presentien van tweeSchepenen, de selve aldaer op te sluyten ende de sloten te besegelen, endede voorschreven goeden in bewaerder handt te houden, ten coste vandeselve goeden, tot dat metten rechte oft metter minnen anders sal wesengheordonneert.

2. Item nae d'wtwinninghe ende vercoopinge vande selve goeden moeten de penningen daeraf procederende comen in handen vanden Amptman, ende de deylinghe daer af nae rate by hem gemaect, ende elcken crediteur t'zijn ghegeven worden.

3. Ende hoe wel, als diversche persoonen hebben beset ende ghearresteert eenichs fugitifs oft insolvents persoons goeden, oft d'achter-gelaten goeden van eenen becommerden sterf-huyse, d'arrestanten wel moghen ghelijckelijck volghen ende evictie doen elck voor den competenten ghe-rechte, daer sijn schult oft credit te rechte behoort: nochtans wie dat eerst oft lest beset heeft, oft in sijn evictie volcomen is, en heeft daerom gheen preferentie oft prejudicie.

4. Ten ware dat hy, om arrest te doen, soo spade quaeme, dat d'evin-eenten de goeden hadden doen vercoopen, ende alle de penningen daerafbyden Amptman den neerstigen besetters ende wtwinders waren ghedistri-bueert: oft dat alle de Crediteuren vanden fugitiven, becommerde sterfhuy-sen, oft ander insolvente persoonen van s'Heeren ende vander stadt weghen,by openbaere Publicatien ter puyen af ingheroepen waren, om binnensekeren competenten tijdt, byden heeren te prefigeren, heure bezetselenende recht-voorderingen alhier op heurs debiteurs goeden te comen doen, oppene van anderssins van heuren rechte versteken te sijne, achtervolghendeden voorschreven stative deser stadt vanden jare xvc ende achthien, dentweeden Junij : Want sijn in sulcken ghevalle de selve Crediteuren ghehou-den binnen den selven tijde, henne bezetselen ende recht-voorderingen te-doen, ende te vervolgen totten eynde toe, op de verbeurte van heur rechtende actie, ende niet te moghen hebben noch deylen nae rate noch anders-sins inde goeden vande fugitiven, becommerde sterfhuysen, oft insolventepersoonen.

5. Maer panden metter minnen ghegeven, ende speciale hypoteken gecon-stitueert voor de vlucht oft faillissement vanden fugitiven, oft aflijvicheytdes aflijvighen, blyven, niet teghenstaende de voorschreven proclamatie, den

p540

ghenen dien de selve ghegheven oft gheconstitueert sijn. Moet desniettemin alsulcke hypothecaris Crediteur (gheen vonnisse noch voluntaire condemnatie hebbende) sijnen pandt besetten naer recht, ende voorts met alle poincten van rechte ter vierscharen wtwinnen, ende die ter meret laten comen, oft vercoopen by openbaere wtroepinghe.

6. Ende al waert saeeke dat yemandt hem vervoorderde eenighe goeden(fugitive oft ghefailleerde persoonen, oft oock becommerde sterfhuysentoebehoorende) alhier wtter stadt te transporteren ende te vervueren inander steden, dorpen oft plaetsen, oft oock inde selve plaetse te bekenneneenighe schulden, die hy den fugitiven, ghefailleerden oft becommerdesterfhuysen schuldich ware, om aldaer by eenighe Crediteuren wtghewon-nen te worden ende daer aen preferentie te hebben : En soude nochtansalsulck persoon, oft ander, op de selve goeden oft schulden daer door gheenrecht van preferentie crijghen, maer soude ghehouden wesen de selvegoeden weder inde stadt ende handen vanden Amptman alhier te brenghen,om die alhier nae deser stadt rechte ende statuten wtghewonnen te worden,oft de weerde daer af terstondt in gereede penninghen den Amptman overte leveren, met oock de schulden die hy als voren buyten soude bekentghehadt hebben, om die met d'ander goeden nae rate onder de ghemeyneCrediteuren ghedistribueert te worden.

7 Item generale verbintenissen oft hypoteken van alle goeden, het sy tacitè aut expressè, al waren die oock voor Schepenen verkent, en gheven g heen recht van preferentie.

8. Van gelijcken, overleveringen van rent-brieven, goedenis-brieven oftandere concernerende onruerlijcke goeden oft renten, ghestelt oft ghelevertin handen van eenen derden, t'zy als pandt metter minnen oft anderssins,noch oock transporten oft verbintenissen voor notaris gedaen van onversche-nen renten, pachten, hueren oft staende vruchten, en gheven den selvengheen recht van hypotheke noch van preferentie in oft aende selve goeden,renten, hueren, pachten oft vruchten, t'en ware dat de selve pandtghevin-ghen ende verbindtenissen waren voor Schepenen ghepasseert.

9. Voor alle gheprivilegeerde Crediteuren wordt geprefereert de ghene die sijn eygen goeden onder den ghefailleerde, fugitive oft in eenige becom-merde sterfhuysen vindende, wilt de selve vendiceren.

10. Ende daernae worden d'oncosten vande executien ende oock t'recht

p542

vanden, tzestichten penninck den Amptman competerende voor de bewaer-nisse ende distributie vande penningen, die de cooper volgende de coop-cedulle oft voor d'overbate schuldich is op te legghen , voor alle andercrediteuren, soo wel Rentieren hypothecarissen als ander gheprivilegierdeCrediteuren, geprefereert in respecte van ende aen de goeden met sijnderexecutie vercocht oft aen t'procedu van dien, t'zy datter aenden vercochtenpandt oft goeden overbate is oft niet.

11 . Voorts wordt voor alle ander gheprefereert de huys-heere ter causenvande huys-huere ende deterioratie vanden huyse, alleenlijck, aende goedendie op den pandt ende inden gehuerden huyse bevonden worden, noch inwesen sijnde, den huerlinck toebehoorende, oft hem verhuert, oft geleent tothuyshouden oft exercitie van sijn neeringe, ende voorder niet, wtgenomenBrouwketels.

12. Maer ander persoonen, die eenighe kelders, cameren, packhuysen,solders ende diergelijcke deelen vanden ghehuerden huyse tegen den huer-linck ghehuert hebben, met heure goeden daer in wesende, gestaen midtsopleggende ende betalende t'gene dat sy van heure hueringe schuldich endet'achter sijn, sonder dat henne goeden executabel sijn voor de huere vandengheheelen huyse.

13. Item daer nae de tamelijcke oncosten vande begravinge ende kercke-lijcke rechten: Maer in respecte van legaten, voorder costen van d'wtvaerden oft exequien, worden de Crediteuren des aflijvighen gheprefereert.

14. Daerna worden voor alle Crediteuren, oock voor des Princen endedeser stadt penninghen ende schulden van assijsen, imposten ende alleandere hoedanich die sijn mogen, geprefereert de vrouwen aengaendeheure dotale ende paraphernale goeden by heur aen heure mans ten hou-welijck ghebrocht, oft staende den houwelijcke haer aengecomen oftverstorven, oft anderssins van heurder sijde ende t'heurder contemplatieghecomen, oft van heure vrienden haer ghegeven, met t'gene haer byheuren bruydegom voor het solemniseren van t'houwelijck, oft by yeman-den anders ghegeven is: midtsgaders oock aengaende de jaerlijcksche mont-costen, die d'ouders heuren dochters ende heuren mans tot subsidie vanhennen houwelijck ghegeven hebben, de welcke naede qualiteyt vandepersoonen ende anderssins byden Rechter gheestimeert worden.

p544

15. Item op de goeden vanden gene die debiteur vande dote is, t'zy de man vande vrouwe, oft yemandt anders die de dote gheloeft oft in bewaernisse heeft ghehadt, heeft de vrouwe recht van preferentie.

16. Maer aengaende d'oncosten vande bruyloft ende diergelijcke, en hebben de vrouwen geen recht van preferentie noch concurrentie, noch oock ter caussen van t'gene op der vunten ghegeven wordt, als wesende conquest.

17. Van ghelijcken en hebben de vrouwen gheen recht van preferentie ten caussen van heur dotale ende inghebrochte goeden, die staende den houwelyck, by cas fortuyt, als brand oft ongheval, verloren sijn.

18. Item hebben de kinderen ende kindts-kinderen nae haers moeders oft groot-moeders doodt t'zelve recht van preferentie ter caussen vande voorschreven goeden, maer ander erfghenamen niet. Hebben oock de voorkinderen ter caussen voorschreven tegen heure stiefmoeder oft heure kinderen, recht van preferentie, Al eest dat nae deser Stadt rechten tacitè hypotheke niet en affecteert.

19. Hebben de kinderen oock recht van preferentie ter caussen van henne vaderlijcke oft moederlijcke andere dan dotale ende ingebrochte goeden, op de goeden vanden lancstlevende van vader oft moeder, soo wanneer de selve lancstlevende comt te sterven oft failleren sonder van sijn kinderen gescheyden te sijn, oft anderssins de selve van henne vaderlijcke oft moederlijcke goeden voldaen te hebben.

20. Ende andere erfgenamen vande vrouwe, gheen kinderen oft kindts-kinderen wesende, hebben ter caussen vande dote ende andere goeden vande vrouw recht van concurrentie met andere niet gheprivilegeerde Crediteuren, t'en ware dat de vrouwe binnen haer leven ware volcomen in haer acte van evictie: in welcken ghevalle de voorschreven erfghenamen hebben recht van preferentie sulck als de vrouwe.

21. Item al quamen de vrouwen oock te cort inde voldoeninge van heure dote, ende ander heure goeden, sijn nochtans ghehouden te betaelen de helft van enckelen knapen ende maerten bode-loon, de helft vande 'huys-huere, bier, broot, spijse ende dranck, nootelijck, oorboorlick ende niet voluptueus, ende diergelijcke schulden, die mede sijn in heuren oorbor gheconverteert.

22. Behalvens dat de selve vrouwen moeten betalen d'alimentatie ende

p546

t'houden van heure voester-kinderen, gheheelijck, al ist soo dat sy daer vore niet ghesproken noch ghelofte ghedaen en hebben.

23. In welcke voorschreven helft van bode-loon ende ander dingen hiervoren verhaelt, midtsgaders inde voorschreven alimentatie, sijn de vrouwenalleenlijck ghehouden inghevalle datter van haers mans goeden (eerstgheproeft sijnde) niet genoech en is om de voorschreven helft, oft oock devoorschreven alimentatie te betalen : welcke helft ende d'alimentatiebetaelt sijnde, en sijn sy niet voorder ghehouden.

24. Item al waert dat een vrouwe met heuren man heur dotale endeinghebrochte goeden in al oft in deele vercocht, oft haer, staende den hou-welijck, hadde ter presentien van Schepenen deser stadt, met eenen vrem-den momboor voor eenighe schulden van heuren man aen yemanden intparticulier verbonden, oft in respecte van cenighe crediteuren haers mansvan heur recht van preferentie gerenuncieert, ende dat sy dien volgendedien crediteur met heure ingebrochte goeden oft penningen betaelt hadde,blijft desniettemin onvermindert ende ongeprejudicieert om heure geheeledote ende ingebrochte goeden aen haers mans goeden te moghen verhalen.

25. Item en hebben vrouwe-persoonen geen recht- van preferentie tercaussen van heurlieder duwarie, dan, vrouwen die gheen coopmans vrou-wen en sijn, hebben ter caussen van heure voorschreven duwarie recht vanconcurrentie met ander Crediteuren: behoudelijck altijts den geprivilegeer-den Crediteuren heur recht van preferentie.

26. Item een vrouwe blyvende sitten int sterfhuys van haeren man nae de sesse weken, ende de goeden handtplichtende, en heeft gheen recht van preferentie noch concurrentie.

27. Item coop-vrouwen en hebben oock aen haers mans goeden geenrecht van preferentie noch concurrentie : Wel verstaende nochtans, datcoop-vrouwen die separaten handel van hens mans handel ghedaen hebbenende heur eyghen schulden hebben betaelt, blyven heur recht van prefe-rentie behouden op de goeden van heure mans, Gelijck dit breeder is ver-haelt onder den Titel : Van rechten ghehoude persoonen aengaende.

28. Van ghelijcken, een vrouwe persoon, die eenighe van heurs mans goeden versteken oft helpen versteken heeft in fraude van heurs mans Crediteuren, en heeft geen recht van preferentie ter caussen van heure dotale ende inghebrochte goeden.

p548

29. Een gheboren Poorteresse deser stadt, buyten ghehouwt sijnde,oft met heuren man buyten domicilie ghehouden hebbende, commendewederom binnen s'jaers nae de doodt van heuren man t'Antwerpen woonen,mach ter caussen van heure dotale ende ingebrochte goeden alhier op heursmans goeden procederen, al oft sy noyt buyten deser stadt ghewoont enhadde, gelijck sy oock altijts doen mach binnen den leven van haeren man,oock buyten slandts insolvent bedeghen sijnde.

30. Item vrouwe persoonen buyten deser stadt woonachtig, ter plaetsendaer de vrouwen recht hebben van preferentie ter caussen van heure dotaleende inghebrochte goeden, alhier binnen deser stadt goeden vindendeheurlieder gefailleerde mans oft hen sterfhuysen toebehoorende, vermogendaerop te procederen, ende hebben recht van preferentie gelijck anderPoorterssen ende Inghesetenen deser stadt.

31. Ende vrouwe-persoonen die van buyten hier t'Antwerpen sijn comen woonen, hebben oock recht van preferentie in respecte vande schulden, die binnen den tijde van heure wooninghe ghemaeckt sijn.

32. Des sijn de vrouwen (willende gheprefereert worden) ghehouden, des versocht sijnde, te thoonen vande reele inbrenginghe van heure dotale, inghebrochte oft verstorven goeden, ende en ghestaen niet metten eedt ende evictie by haer ter Vierscharen ghedaen ende gheobtineert.

33. Soo wanneer den lancst-levende van man oft wijf byden testamentevanden eersten aflijvighen de proprieteyt van alle de goeden gemaect is,om sijnen vryen wille daer mede te doen, ende dat den selven lancst-leven-den byden selven testamente belast wordt heurlieder beyder kinderent'onderhouden tot dat sy tot state sullen gecomen sijn, ende als-dan sekeresomme gelts te betalen oft diergelijcke, ende dat de selve lancst-levende naede doodt vanden eersten aflijvighen d'onroerlijcke goeden byden eerstenaflijvigen achtergelaten gealieneert heeft, ende daer nae insolvent wordtsonder sijn kinderen naevolgende den testamente voldaen te hebben, sooblyven nochtans de voorschreven immeubele goeden, niet tegenstaendealsulcke alienatie, verbonden ende gheaffecteert voor de voldoeninge vandevoorschreven testamentaire dispositie ende voordere gherechticheyt, die denkinderen ter saecken van heuren legitime oft anderssins souden moghencompeteren.

34. Een vrouwe die op haers mans goeden voor haere dote ende inge-

p550

brochte goeden ter hoogher Vierscharen gheprocedeert heeft, ende volcomenis, ende wt crachte van haere acte van evictie haers mans goeden byexecutie heeft doen vercoopen, ende selve eenige ingecocht, en is niet ghe-houden den prijs in handen des Amptmans te brenghen tot behoeve vanandere Crediteuren. Maer mach den voorschreven prijs tot concurrentie vanheur houwelijck goedt inhouden, by provisie, ende onder cautie van t'selvete wederkeeren, inghevalle namaels bevonden worde sulcks te behooren,Behoudelijck den Amptman sijn recht. Niet teghenstaende dat eenigheandere Crediteuren, ghelijck vonnisse ter Vierscharen gheobtineert heb-bende, oock cautie voor de penninghen presenteerden.

35. Maer waert saecke dat alsulcke andere Crediteuren vonnisse haddenby hen in contradictorio judicio, met kennisse van saecken ende behoorlijckeverificatie van henne tachterheyt, ten laste vanden debiteur gheobtineert,souden (als apparentste recht hebbende) voor de vrouwe (alleenlijck terVierschare vonnisse vercreghen hebbende) by provisie worden gheprefe-reert, tot dat die vrouwe in judicio contradictorio in cas van preferentie tegende selve concrediteuren vonnisse tot haeren voordeele hadde vercreghen.

36. Item inde overschietende goeden van insolvente persoonen oft sterf-huysen, nae dat de vrouwen oft heure kinderen inder manieren voorschre-ven voldaen sijn, worden gheprefereert enckelen knapen ende maertenbodeloon ende puren arbeyts loon, daer gheen coopmanschap ondergemengelt en is, ende salarissen van Advocaten, Procureurs, Medecijnenende Chirurgijnen, met des der curen aengaet, ende daer nae schuldenvan bier, broodt, spijse ende dranck nootelijck, oorboorlijck ende nietvoluptueus.

37. Item na t'ghene des voorschreven is, hebben de weesen recht van preferentie op de goeden van heure Momboors ter caussen van t'ghene de selve Momboors henlieden wt saecken hender administratie schuldich sijn.

38. Item daer nae des Princen ende deser stadt penninghen, ende schulden van assijsen ende alle andere schulden deser stadt, hoedanich die moghen sijn: t'en ware penale schulden oft van confiscatie procederende.

39. Item nae desen wordt gheprefereert den loon vanden ververs, niet teghenstaende datter coopmanschap onder ghemengelt is.

40. Daernae alle vonnissen gewesen by Borgemeester ende Schepenen,

p552

ende de subalterne bancken by hen ghestelt, t'zy provisioneel oft diffinitijfin judicio contradictorio, oft oock by evictie ter Vierscharen, ende gheloftenop vonnissen by partijen metter minnen voor Schepenen ghedaen, welckevonnissen ende geloften alhier nae deser stadt recht staen ter executien,worden geprefereert alleenlijck so verre d'executie van dien byden Ampt-man, Borgemeester ende andere Rechters oft Officiers deser stadt begonst,oft by partijen behoorlijck in kennisse van Poorters, begheert is gheweest tedoen, al eer de debiteur gefailleert, voortvluchtich oft insolvent aflijvichgheworden was: behoudelijck dattet vonnis ouder van date altijts voorgaensal. Maer soo wanneer men t'vonnisse jongher van date voor ende eersthadde begonst oft begeert ter executien te stellen, ende d'oudtste niet, soudein dien gevalle jonger van date voorgaen: Wel verstaende dat vonnissenvanden Rade van Brabant ende ander buyten Rechters, voor d'insolventiedes debiteurs wt crachte van executoriale oft requisitoriale brieven respecti-velijck ter executien begonst te stellen, hebben recht van preferentie gelijckde voorschreven vonnissen van Antwerpen.

41. Item daer nae worden gheprefereert ghelijckelijck alle vonnissen metrecht ende justitie ghegheven, ende geloften op vonnissen alhier ter executienstaende, als vore, aldaer geen executie op beghonst oft begheert en is ghe-weest: ende alle obligatien van schatschulden ende ander bekent endeghepasseert onder deser stadt zegel oft voor Schepenen der selver stadt oftandere subalterne Rechters, by hen als voren ghestelt, in saecken heurejurisdictie concernerende; behoudelijck altijdts dat d'oudste vonnisse, ghe-lofte oft Schepene obligatie voorgaen ende gheprefereert sal worden voorjongher van date, ende dit al soo wanneer dattet vonnisse voor t'fallisse-ment des debiteurs ghegheven is.

42. Maer vonnissen van hem te moghen provideren, en geven gheen recht van preferentie

43. Wel verstaende nochtans, dat de Rentieren ende alie ander specialehypotheke oft pandt metter minnen hebbende, worden voor al aen heurepanden geprefereert, oock voor alle heymelijcke ende voor expresse gene-rale hypotheken, al waren dese ouder van date dan de yoorschrevenspeciale expresse, ende dat weder de selve tacite oft expresse generalehypotheke competeert der vrouwen voor haer dote, den Princen, Ste-den, oft oock den Weesen inde goeden van heure Momboors : als nae

p554

deser stadt rechten, niet affecterende noch effect van hypotheke ghevende.

44. Item leveraers van stoffe ende materialen, weder arbeyt daer inghemenght is oft niet, midtsgaders de werckluyden, worden aenden pandt,daer de stoffe, werck oft aerbeyt aen is gheemployeert, ghehouden als heb-bende speciale hypotheke, ende worden aenden selven pandt geprefereert voorde Rentieren nae de selve leveringe oft arbeyt op den voorschreven pandtghehypothiceert sijnde : dies worden de selve afgedaecht metter clocken alsander hypothecarisse Crediteuren: wt saecken van welcke t'achterheytmoghen de voorschreven leveraers ende werckluyden aen heuren voor-schreven pandt oock by leveringhe procederen.

45. Maer de ghene die tottet maecken van eenighe cleederen, juweelenoft andere meubele goeden eenighe stoffe gelevert, oft in maecken, bewae-ren, vueren oft beneficieren van dien eenighen arbeyt oft cost ghedaenhebben, en hebben daer aen gheen recht van preferentie nadien sy eensdaeraf gescheyden sijn geweest.

46. Inde belastinghen van onruerende goeden oft panden hebben d'oudt-ste Schepene brieven altijts preferentie voor jonger van date, al waert saeckedat d'een den anderen niet wt en staecke. Ghelijck d'oudste speciale verbin-tenisse van ruerende goeden oft actien oock voor jongher gheprefereertwordt, al en is die voor Schepenen niet gepasseert.

47. Ende worden oock Schepene brieven van Antwerpen aengaendepersonele geloften gheprefereert voor alle andere Schepenen, Laeten oftManne brieven, al waren die oock ouder van date dan de Schepene brievenvan Antwerpen.

48. Wtghenomen vonnissen ende Schepenen brieven van Breda, dewelcke hebben gelijck recht van preferentie als vonnissen ende Schepenebrieven van Antwerpen: behoudelijck dat ouder van date altijts behoudendesijn t'recht van preferentie, sulcks als nae deser stadt recht van Antwerpenbehoort.

49. Item wettelijckheyt van ander steden oft bancken heeft, nae de wette-lijckheyt van Antwerpen, recht van preferentie teghen schulden die voor de Weth niet ghepasseert en sijn.

50. Ende soo wanneer yemandt eenighen pandt belast oft beswaert voor Schepenen met verscheyden erfelijcke oft lijftocht renten, oft voor eenige

p556

andere schat-schulden (dat is schulden gheen renten sijnde) aen diversschepersoonen, soo verre de brieven by eenen Secretaris op den staenden voetvoor de selve Schepenen ghelesen, gepasseert ende bekent worden, die enmoeten d'een den anderen niet wtsteken, maer sijn allegader van eenenouderdom ende date, niet teghenstaende dat d'een voor d'ander ghelesenwordt, soo dat d'een voor den anderen gheen preferentie en mach pretende-ren. Ende soo wanneer de brieven byden selven persoon oft verlijderworden ghepasseert, op eenen dach voor de selve oft andere Schepenen,maer niet gelijckelijc ende unico contextu ghelesen ende als in eenen ademverleden, soo souden de brieven, diemen soude bevinden de leste ghepas-seert, de oudtste moeten wtsteken: ende de eerste gepasseerde soudenhebben de preferentie, al oftse ouder van jaere ende daghe waren.

TITEL LXVII.

VANDE CESSIE.

1. Soo wie cessie doen wilt, is schuldich daer toe opene brieven vanden Hertoghe van Brabant te verwerven, ende hem dien volgende te reguleren.

2. Ende ten dage dienende is gehouden personelijck in rechte te compa-reren, ende in ghevanckenisse te gaen, so verre partije dat versueckt,ende aldaer te blijven tot de decisie vande saecke van Cessie : oft dat hy, byvonnisse vanden Rechter, onder cautie sy gherelaxeert, oft anderssins, nadiscretie vanden Rechter ende ghelegentheyt vander saeeken.

3. Ende want men, volgende d'ordonnantie vanden Hertoghe vanBrabant, vanden jaere xvc sessendertich den xxvj. van Meye, schuldich isin saecken van cessien sommierlick te procederen, sonder trein ende vormevan processen, ten eynde dat de saecke vanden interinemente binnen dentijde van vier maenden mach beslicht worden, so is men schuldich de selvesaecke van Cessie extraordinaerlijck te bedinghen, gelijck andere saeckendie acceleratie behoeven.

4. Ende indien dat de saecke binnnen de vier maenden niet beslicht en

p558

wordt, sonder des impetrants faulte oft toedoen. wordt d'impetrant vandegevanckenisse ontslagen, onder cautie van te rechte te staen ende t'ghe-wijsde te voldoen, oft van sijnen persoon te sisteren t'allen tijden alst hem byden Rechter soude worden gheordonneert, oft anderssins onder ghelofteende eedt nochtans by hem te doen (op de verbeurte vanden effecte vansijne opene brieven van Cessie) van hem altijdts in ghevanckenisse te stellenende wederom te comen, soo wanneer hy des ten versuecke van sijne credi-teuren oft crediteur, ter ordinantie vande Wethouderen sal vermaent endeversocht worden, al nae geleghentheyt vander saecken: t'en waere datmenwt eenighe consideratien, t'sy van ghewesen vonnisse oft anderssins bevonde,dat de saecke gheene relaxatie toe en liet.

5. Item een debiteur die Cessie van goeden ghedaen heeft. en wordt daer by niet verstaen van sijne Poorterije vervallen te sijn, noch vande profijten ende preeminentien hem wt crachte van dien daer te voren ghecompeteert hebbende.

TITEL LXVIII.

VAN VONNISSEN IN CIVILE SAECKEN GHEWESEN, ENDE VAN EXECUTIEN.

1. Die in eenighe saecken, t'sij ten principalen in materie van provisienoft andere incidentael proces, de nederlaghe heeft, wordt oock verstaentacitè in de costen gheduemt te sijn, niet teghenstaende dat t'vonnisse gheencondemnatie van costen en is inhoudende; d'welc cesseert in criminelesaecken by den Officier gheintenteert, als hy succumbeert, soo hier voreonder den Titel: Vande forme van procederen ter Vierscharen, ende vandebetichtinghe in Criminele saecken gheseght is.

2. Ende als de costen tusschen partijen gecompenseert sijn, moet het rap-port gelt by partijen naer rate ghedragen worden; maer d'lichten vander acten ende andere naecosten staen ten lasten vanden ghecondemneerden alleene.

3. Item als den aenleggher alleenlijck een deel van sijnen heysch isaenghewesen ende dander deel afgheslaghen, ende dattet vonnisse geenecondemnatie noch compensatie van costen en is inhoudende, soo machpartije daer af interpretatie versuecken, ten eynde de Rechter verclareweder hy de costen in al oft in deele verstaet gecompenseert te sijn.

4. Maer wanneer partije costen, schaden ende interesten gheheyscht heeft,

p560

ende dat de gecondemneerde expresselijck met t'principael vonnisse indecosten, sonder van interesten te vermanen, gheduemt is, oft dat de costensijn ghecompenseert : Soo wordt de selve verstaen vande schaden endeinteresten ontslaghen te sijne, ten sy by t'selve vonnisse partije, heure actiedien aengaende, ware ghereserveert.

5. Ende als partije den interest niet en heeft gheheyscht, ende dat decosten int gheheel oft in deel sijn ghecompenseert, en heeft gheen rechtmeer om by nieuwe instantie eenich interest te moghen heysschen.

6. Ende inghevalle de costen niet en sijn ghecompenseert, maer deghecondemneerde daer in is geduemt, oft anderssins volghende d'eerstearticle van desen Titel, gehouden is de costen te betalen, vermach partijeden interest niet gheheyscht hebbende in d'eerste instantie, den selven bynieuwe instantie te heysschen, soo verre hy anderssins daer toe gherecht is.

7. Ende hoe wel de Ghecommitteerde tot de taxatie van de costen vandeProcessen somwijlen by d'acte van taxatie reserveren partije heure actie vaninterest by sijnen Procureur int libel van costen onbehoorlijck ghestelt, omdie by nieuwe instantie te moghen heysschen: soo en wordt nochtans partijedaer by geen voorder recht gegeven, dan hem te voren wt crachte vant'vonnisse oft anderssins en competeerde.

8. Item als een aenlegger by eenich vonnisse, t'sij in Civile oft Criminelesaecken ghewesen, wordt vercleert om gheageert te hebben, in vueghen endematen niet ontfancbaer te sijn, met expresse absolutie des verweerders vandeimpetitie oft heysch te hemwaerts ghedaen, wordt de selve verweerder daerby verstaen gheheel ende al vande actie des aenlegghers geabsolveert te sijn,ende niet alleenlijck vander instantien, niet teghenstaende die woorden: invueghen ende maten.

9. Soo wie ter wtroepinge van eenen ouden-cleer-cooper eenighe meubelenter merckt, inde sterf-huysen, oft elders binnen de stadt oft vrijheyt coopt,moet den Ouden-cleer-cooper daer af voldoen ende betalen, binnen vierthiendagen nae den vercoop-dach, oft anders mach d'oudecleercooper (die vierthiendaghen om sijnde) den cooper, midts voorgaende sommatie van xxiiij. uren,met den coop-boeck doen executeren by den Amptman, voor t'voldoensijnder schult, sonder cenighe procedure oft ander daghement daer ommeer te derffven doen.

10. Item alle Oude-cleer-coopers, die met wtroepinge eenige goeden

p562

vercocht hebben, moeten den coop-boeck binnen ses weken voldoen, alwaer't dat de cooperen oft eenich van dien insolvent oft fugitijf ghewordenwaren, ende moeten terstont de penninghen nantiseren, eer zy eenichghehoor in rechte mogen hebben, ende zijn daer voor executabel metextract authentick, by den gesworen Clerck wt den boeck getrocken : Maervoldaen hebbende, mogen, indien't hen goet dunckt, repeteren t'ghene deshen dunckt qualijck by den gesworen Clerck, oft te vele geschreven, oftanderssins yet t'onrecht inden coop-boeck ghestelt te sijn, daer op men alsdan een yeghelijck recht doet na gelegentheyt der saecken.

11. Item oft ghebeurde dat de leste verdierder van eenighe goeden, t'symeublen oft immeublen, diemen ter vrijdaechs merckt by executie oftanderssins wt der handt, by openbare wtroepinghe van eenen oude-cleer-cooper vercoopt, oft oock van eenighe verpachtinghe van imposten, assysenoft andere dierghelijcke incomen, niet solvent en ware om den coop tevoldoen oft den pacht te houden, en soude de voorgaende verdierder totvoldoeninghe van den coop oft pachte hem by den lesten verdierder ver-hoocht, niet gehouden noch executabel wesen: maer wordt verstaen doorhet ghebodt vanden lesten verdierder ontslagen te sijn, t'en ware datanderssins besproken ware.

12. Item de Pachters oft Collecteurs vander stadt assijsen ende incomen,ende de gene die eenige huysen, gronden van erven, plaetssen, winckels oftyet anders mette bernende keersse vander stadt gehuert hebben, endehenne borgen, moghen voor de voldoeninghe van dien sonder vonnisse endesonder excussie gesommeert worden met een billet, inhoudende de grootteende cause vande schult, by den Rentmeester deser stadt oft sijnen Clerckonderteeckent sijnde, ende voorts wt cracht vande executie by den Borghe-meester oft d'eerste Thresorier daer op gheteeckent, gheexecuteert worden.

13. Van gelijcken de Pachters oft Collecteurs vander stadt assysen endeincomen, ende oock van imposten, midtsgaders henne borghen, Brouwersende Bierstekers, extract authentijck nemende wt henne boecken getrocken,van de partijen die sy in dier qualiteyt pretenderen aen yemanden ten achterte sijn, ende de selve partijen respectivelijck ter presentien van eenen vandeBorghemeesteren oft sijnen Stadthouder onder eedt ghewaricht hebbende,moghen wt crachte van sulck extract oft extracten den debiteur sommerenmet een Corte-roede, ende dien volgende executie van eenen vande Borge-

p564

meesters oft sijnen Stadthouder versuecken ende doen teeckenen, ende wtcrachte der selver den debiteur executeren tot voldoeninge vande sommedaer in begrepen, sonder ander vonnisse te derven hebben, ende oock sondercautie te stellen van t'gheexecuteerde te repareren, ten sy dat de debiteur,hem teghens d'executie opponerende, in Rechte dat versochte.

14. Item de voorschreven debiteurs alsulcke executie voldaen hebbendemogen ten principalen in henne defensien gehoort worden, niet teghen-staende den eedt by partije daer te voren ghedaen, d'welck maer en wordtverstaen effect te hebben vanden eedt de calumnia.

15 . Item int executeren van vonnissen by terminatien ende sondermanisse des Amptmans ghewesen, is mijn Heere de Borghemeester d'exe-cutie daer af op d'acte teeckenende ende consenterende, ende de meubelenby cenen Secretaris, ter presentien van twee Schepenen, inventarierende.Maer de vercoopinghe van sulcke meubelen, ende oock van alle andereonruerlijcke allodiale goeden, t'sy binnen oft buyten int quartier vanAntwerpen gheleghen, wordt gedaen by oft van weghen mijnen heere denBorghemeester, t'sy by mijnen heere den Amptman, by een Corte-roede, oftyemant anders daer toe van hem commissie hebbende.

16. Ende so wanneer dat t'vonnisse, d'welck men ter executien stelt, termanisse des Amptmans gewesen is, oft in processen supplicatoor, oft navoorgaende rappoort van Commissarissen, oft advijs van goede mannen (insaecken die ter manissen des Amptmans behooren beslicht te worden), oftdat in ghelijcke saecken partije voor schepenen in rechte comparerendehaer ghewillichlijck heeft laten condemneren, oft ghelofte op vonnisseghedaen heeft, wordt d'inventarizatie vande meubelen des ghecondem-neerde, binnen dese stadt wesende, ghedaen metten Amptman oft sijnenStadthouder, by sijnen Clerck, ter presentien van twee Schepenen, oft sonderSchepenen by den Clerck in presentie van twee poorters, soo wanneer datde somme daer vore d'executie ghedaen wordt niet en excedeert xxiiij. gul-dens. Maer buyten de vrijheyt int quartier van Antwerpen is de voorschrevenLanghe-roede d'inventarizatie van de meubelen doende met assistentie vanden Officier met den Secretaris vande plaetse daer de selve goeden gheleghensijn.

p566

17. Men en mach geen vonnisse ter executien stellen sonder voorgaende sommatie, welcke sommatie moet vierentwintich uren gedaen worden voor het teeckenen vander executien.

18. Niettemin acten van evictien ende ander vonnissen daer van de debi-teurs absent buyten s'lants oft insolvent ende latiterende sijn, mogen sonder voorgaende sommatie respectivelijc by den Amptman oft Borghemeester ter executien gestelt worden.

19. Vonnissen injudicio contradictorio, oft oock ter vierscharen ghewesen.ende voluntaire condemnatien en verjaren niet: maer vermoghen t'elckerreysen binnen den tijdt van dertich jaren, met voorgaende sommatie, terexecutien ghestelt worden.

20. Item de teeckeningen by den Amptman oft Borgemeester respectiveop eenighe acte met hen eygen handt, oft by henne Stadthouders geschrevenby dese woorden: executie versocht, oft executie gheconsenteert, oft executieversocht ende gheconsenteert, hebben cracht van executorialen, sonder datmengewoonlijck is andere executorialen te verwerven oft te ghebruycken : endemach de debiteur terstont nae alsulcke teeckeninghen van executien byt'senden van Cnuyvers, beschrijvinge van sijne goeden, ende voorts tennaesten vrijdaghe, by vercoopinghe van dien, gheexecuteert worden, daeranderssins vercoopinghe toe staet.

21. Item sommatien, midtsgaders geteeckende executien, blijven hen effectsorterende den tijdt van eenen jare, ende nae d'expiratie vanden jare, is vannoode van nieuws sommatie te doen, ende nieuwe executie op d'acte te doenteeckenen : t'en ware dat d'executie ware binnen s'jaers te wercke gestelt,ende wt oorsaecke van oppositie belet gheweest.

22. Item eer men wt crachte van vonnisse provisionele executie machdoen teeckenen, is men schuldich (nae d'oude ghewoonte) cautie te stellenvoor de somme inde acte provisionele begrepen, soo hier voren gheseght isonder den Titel: Van Borch-tochte.

23. Item vonnissen teghen yemanden ghegheven, machmen tegen sijneweduwe ende sijne erffgenamen in't sterfhuys ghebleven, oft t'selve aenveerthebbende, met voorgaende sommatien ter executien stellen, ende oock debegonste executien continueren, sonder eenighe andere rechtvoorderinge tederven doen.

p568

24. Een universel erfghenaem, oft ander erfghenaem daer toe procuratiehebbende van sijne mede erfgenamen, ende oock vremde, behoorlijckecessie hebbende vander actie ende vonnisse, vermach t'vonnisse by sijnenautheur geobtineert ter executien stellen teghen den ghecondemneerden,ende d'executie by sijnen Autheur begonst te continueren sonder eenigheandere rechtvoorderinghe te derven doen.

25. Van gelijcken machmen een vonnisse met voorgaende sommatien ter executien stellen teghen de ghene die t'sterf huys vanden gecondemneerden aenveert hebben, oock sonder eenighe andere rechtvoorderinghe tot dien eynde teghen den selven te derven doen.

26. Niet te min, indien de gecondemneerde oft sijne erfghename oft aen-veerder vanden sterfhuyse teghen de qualiteyt vanden heysscher, oft oockin respecte van sijne eygene qualiteyt, wt crachte vande welcke hy wortgeexecuteert, yet soude willen obijcieren, moet den executant in rechte oproepen, ende ten daghe dienende sijne redene van oppositie openen, endeindien hem belieft, copie te versueeken van het transport ende bescheedtvande qualiteyt daer mede alsulcke derde hem soude willen executeren:ende blijft daer en tusschen d'executie opghehouden tot dat andersins isgheordineert.

27. Item een erfghenaem onder beneficie van inventaris (t'sy ab intestatooft wt crachte van testamente), gecondemneert sijnde tot betalinghe vaneenighe schulden vanden sterfhuyse, is in sijne eyghene goeden executabeltot dat hy goeden vanden sterfhuyse bewijst, daer op men t'vonnisse terexecutie soude mogen stellen : oft anderssins in rechte ghepresenteert heeftbehoorlijcke rekeninge, bewijs ende reliqua te doen, midts t'selve oockeffectuerende binnen sulcken tijdt als hem by den Rechter wordt gheor-dineert.

28. Item is t'beneficie van inventaris perpetuel: ende een erfgenaem ondert'selve beneficie willende (t'sy voor of nae d'jaer) t'sterfhuys repudieren,ende rekeninghe doen van sijn administratie, mach t'selve doen alst hembelieft, midts ter presentien vande Weth, oft henne ghecommitteerde, reke-ninghe doende aen de crediteuren ende geinteresseerde. daer toe ghedaeghtsijnde.

29. Item Executeurs van testamenten, Mombooren oft Curateuren, Fac-teuren, Rentmeesters ende Administrateurs van andere lieden goeden, sijn

p570

executabel by t'senden van de Cnuyvers, wt crachte van vonnissen teghen heurlieder persoonen indier qualiteyt gewesen, tot datse goeden hebben bewesen henne weesen oft meesters toebehoorende, daerop men t'vonnisse soude moghen ter executien stellen: oft anderssins rechtelijck hebben ghepresenteert rekeninghe, bewijs ende reliqua te doen.

30. Ende als een verweerder in eenige somme van penninghen is ghecon-demneert, en is inde macht des gecondemneerde niet den Crediteur eenighe renten oft gronden van erven oft erf-renten te doen executeren, sonder de meubelen eerst te proeven : Maer moeten eerst de meubelen, daer nae d'erfgoeden, ende daer nae d'obligatien ende actien vercocht worden.

31. Des moeten alle andere meubele goeden des debiteurs geproeftworden, eer men comen mach tot vercoopinge van d'instrumenten van sijnconste, neringhe oft ambacht, oft oock vande instrumenten oft beestendienende tot de landtneringhe: Ende al sijn de selve instrumenten, oft henbeesten vercocht, mach de debiteur de selve naden coop comen vernaerde-ren, ghelijck t'selve onder den Tijtel : Van Calengieringhe ende Naederschapgheseght is.

32. Niettemin als een Crediteur heeft eenighen wechdragenden pandtmetter minnen, moet den selven proeven eer hy aen d'ander meubelen desdebiteurs vermach te comen: t'zy dat hy heeft williglle condemnatie, oftvonnisse in contradictorio judicio, oft by besetsele ende wtwinninge terVierscharen verworven.

33. Ende een Rentier oft ander hypothecaris Crediteur, die by bezetseloft wtwinninghe ter Vierscharen vonnisse van evictie op sijnen pandtghecreghen heeft, moet sijnen pandt executeren eer hy sijns debiteursruerlijcke goeden vermach te doen vercoopen.

34. Soo verre nochtans een rentier oft ander hypothecaris Crediteur hadde willighe condemnatie oft vonnisse in contradictorio judicio teghen den debiteur oft handtplichter ghewesen, soude de meubele goeden des debiteurs oft handtplichters moeten executeren, eer hy aen den onruer-lijcken pandt soude moghen comen.

35. Ende hebbende by leveringhe op sijnen pandt gheprocedeert, vermach nae het overstrijcken vande vierthien daghen, de meubelen op sijnen pandt berustende (den proprietaris oft huerlinck toebehoorende) voor sijne tachterheyt terstondt t'executeren : al waert saecke dat de selve huerlinck

p572

oft ghebruycker vanden pande van huyshuere niet schuldich en ware: oft mach de meubelen verlaten ende vervolghen sijne leveringe op sijnen pandt totter chieringe ende vercoopinghe toe.

36. Wel verstaende, dat de ghene die maer een deel vanden huyse oft pande in hueren ghebruyct, als Camer, Kelder, Solder oft Pachuys, ghe-staet midts betalende sijne huere : ghelijck dit breeder is gheseght onder den titel: Fan hueringhe.

37. Ende nae d'executie van alle de goeden des debiteurs ende van sijnen Borge, in dien men daer aen te cort comt, wordt op des debiteurs persoon executie gheteeckent by den Borghemeester, wien alleene competeert in d'executie op den persoon des ghecondemneerde, t'zy Poorter oft ander, te consenteren.

38. Niettemin mogen de Guld dekens vande Laken-halle executie vanden vonnisse aldaer gewesen teeckenen, ende consenteren niet alleenlijck op de goeden, meubelen ende immeubelen des ghecondemneerde, maer oock opden persoon desselfs, soo wanneer datter anderssins executie op den persoon vallen soude: maer niet de Weesmeesters noch de Peysmaeckers.

39. Ende soo verre de gecondemneerde, al waer hy Poorter oft ingeseten deser stadt, gheen goeden en heeft binnen de Stadt ende vryheyt, maer buyten in't Quartier van Antwerpen, moeten de selve byden Officier deser stadt oock gheexecuteert worden, eermen tot apprehensie van sijnen persoon comen mach.

40. Maer indien hy noch binnen de stadt noch buyten int Quartier vanAntwerpen gheen goeden en hadde, oft en bewese hem toebehoorende,daerop men t'vonnisse ter executie soude moghen stellen: machmen byapprehensie van sijnen persoon (als voren) procederen. Ende verleenenalsdan Borghemeester ende Schepenen opene brieven van subsidie vanRechte aen alle Rechteren ende Officieren: wt crachte vande welcke mende goeden vanden selven ghecondemneerden, oft by gebreke van dien,sijnen persoon soude buyten s'landts moghen commeren ende executeren.

41. Men en mach by executie van vonnissen niet procederen op den persoon van eenen debiteur sonder sijne meubelen ende andere goeden, binnen. deser stadt vryheyt oft Quartier der selver geleghen, geproeft te hebben: T'en ware dat de selve ware notoorlijck insolvent, ghefailleert oft latiterende: oft dat de Cnuyvers, om t'executeren gheweest hebbende ten

p574

woonhuyse vanden gecondemneerden, relateerden, hen vercleerdt gheweestte sijn, aldaer gheen goeden te sijn den gecondemneerde toebehoorende,Oft ten ware dat de ghecondemneerde alleenlijck woonde op een camer,ende dat de huys-heere niet lijden en woude datmen aldaer executie doensoude.

42. Maer soo wanneer yemandt is ghecondemneert ad factum praestandum,ende dat de selve met sendinge van Cnuyvers gheexecuteert wesende, is ingebreke t'vonnisse te voldoen, wordt anderwerf ghesommeert ende ghe-maent tot voldoeninge van t'vonnisse, met comminatie, door last vandenBorghemeester, datmen, by gebreke van dien, executie op sijnen persoonteeckenen sal. Ende soo verre hy als-dan noch niet en obedieert, wordtd'executie op sijnen persoon, met voorgaende consent vanden Borgemeester,op d'acte gheteeckent ende te wercke ghestelt, niet tegenstaende hy Poorterende Ingheseten deser Stadt ware, ende goeden possideerde hem toebehoo-rende. Sonder dat hy mach ghestaen midts presenterende partije adversesijn interest te betalen in plaetse van t'feyt, d'welck hy gheduemt is tevolbrenghen, soo verre dattet anderssins in sijne macht is t'zelve feytt'effectueren ende te volbrenghen. Ghelijck hiervan respective onder denTijtel: Van Coopmanschap ende van hueringhe breeder vermaen ghedaen is.

43. Ende inghevalle dat in sijne macht niet en ware t'feyt t'effectueren,mach t'selve rechtelijck te kennen gheven, ende versuecken te moghengestaen midts, in plaetse van dien, partije adverse sijn interest betalende, tenseggen van luyden hen des verstaende, ende voor Commissarissen bydeWeth t'ordonneren, met partijen te mogen procederen tot liquidatie vandenvoorschreven interest.

44. Item d'Officieren van Antwerpen vermogen, wt crachte van vonnissenvan Schepenen van Antwerpen, by executie alhier ter Vrydaechs merctvercoopen alsoo wel onruerende goeden gheleghen buyten der stadt endevryheyt (soo verre die ghelegen sijn int Quartier van Antwerpen) als diebinnen der stadt ende vryheyt gheleghen sijn, soo wanneer de drye Son-daechs gheboden daeraf inde parochie daer onder datse gheleghen sijn,midtsgaders dry continuele wtbellinghen, immediatelijck voor de vercoopingealhier t'Antwerpen ghedaen sijn gheweest.

45. Vermoghen oock de voorschreven Officieren van Antwerpen, wt crachte van alsulcke vonnissen, sulcke erfgoeden buyten int Quartier van

p576

Antwerpen ghelegen te vercoopen, nae voorgaende dry kerckgheboden ter plaetsen daer onder de selve goeden gheleghen sijn.

46. Item gheen Officier in't Quartier van Antwerpen geseten en vermach,des byden Amptman oft Borghemeester, oft van hennen t'weghen versochtwesende, weygeren de voorschreven kerckgeboden te doen, op sijnenbehoorlijcken salaris, op de pene van als ongehoorich gecorrigeert teworden.

47. D'Amptman van Antwerpen vermach van wegen sijnder officie, decoopers van d'onruerende allodiale goeden (die by justitie ende met rechte,als voren, vercocht sijn, t'zy ter vrydaechs merct, oft oock buyten, daer degoeden ghelegen sijn) voor Schepenen van Antwerpen, ende met Schepenebrieven, goeden, vestigen ende erven, sonder dat van noode sy eenige goe-dinge ten Landt-rechte meer te derven doen, niet teghenstaende waer endetot wat plaetsen die goeden inden Marckgraefschappe, oft Quartier van Ant-werpen gheleghen moghen wesen : Behoudelijck altijt den Heere vandeplaetse sijn recht.

48. Item hoe dat niemandt en mach Leen-goeden alhier ter Vierscharenwtwinnen, noch byden Amptman der stadt van Antwerpen doen vercoo-pen, t'zy binnen de stadt ende vryheyt oft daer buyten, maer wel demeubele goeden op de leengoeden bevonden wordt ghesegt onder denTitel : Van t'vervolgh van arresten ende wtwinninghen van goeden terVierscharen.

49. Item soo wanneer datter eenighe meubele goeden, oft actie personelehy executie, oft oock wtter handt, hy wtroepinghe vercocht worden, deproprieteyt van alsulcke meubele goeden oft personele actien wordt indenlesten verdierder oft cooper ipso jure ghetransporteert, sonder dat van noodesy, dat hen daeraf eenige andere goedenisse oft transport byden Officier oftby yemanden anders gedaen worde.

50. Men en mach geen goeden, ruerende noch onruerende, byden Officier openbaerlijck ter meret beginnen wt te roepen noch vercoopen, dan alleenlijck des vrydaechs, als een yeghelijck daer weet te comen.

51. Ende eenighe meubelen aldaer begonst hebbende op eenen vrydach te vercoopen, indien men de selve al dien dach niet vercoopen en can, machmen de selve vercoopinghe continueren op andere naevolghende werck-daghen, tot gerief ende voordeel van partije.

p578

52. Maer van onruerlijcke goeden, en mach men gheen continuatie van executie doen dan op vrydaghen.

55. Een Crediteur, hebbende ten laste van sijnen debiteur vonnisse, enmach metten Heere sijne onruerlijcke goeden binnen Antmerpen ghelegenniet doen vercoopen sonder voorgaende dry continuele uitbellingen alsvoren. Maer meubele goeden, die by executie vercocht worden, en is menniet ghehouden te doen wtbellen.

54. Desgelijcs een Crediteur hebbende acte ende vonnisse, ende totversekerheyt van sijne tachterheyt, eenighe baggen, juweelen, obligatienoft ander meubele goeden in sijne handen, als pandt metter minnen, wil-lende procederen tot vercoopinghe van dien, is ghehouden sijnen debiteuroft proprietaris vande selve meubelen, niet absent buyten slandts, nochinsolvent ende latiterende, behoorlijcke wete te doen vande plaetse, tijdeende stonde, waer ende wanneer men die vercoopen sal, ten eynde hy nieten werde onversienlijck gheschupt, ende de selve panden mach comen lossenoft doen verdieren by anderen, indien 't hem belieft.

55. Maer soo wanneer, dat een Crediteur heeft (wt crachte van sijn von-nisse, behoorlijcke sommatie ende executie) de goeden sijns debiteurs tenhuyse desselfs doen opschrijven, ende openbaerlijck.byden Officier doen termerct vueren, en is men niet ghehouden den debiteur eenige andere wetete doen.

56. Item een buyten man oft ander, vonnisse alhier gheobtineert heb-bende ten laste van sijnen debiteur, t'zy in judicio contradictorio, oft bygewillige condemnatie oft rechtelijcke evictie, ende tot sijne versekerheyt inhanden hebbende eenighe bagghen, juweelen oft andere goeden, hem binnendeser stadt als pandt metter minnen tot versekerheyt vande selve schultghegeven, en mach wt crachte van brieven van subsidie van rechte, denselven pandt oft panden buyten deser stadt niet executeren oft doenvercoopen.

57. Item in wat manieren dat een Crediteur, macht hebbende om panden metter minnen gegeven sonder recht-voorderinge te moghen vercoopen, schuldich is hem te reguleren, wordt gheseght onder den Titel: Van t'vervolgh van arresten ende wtwinninghe van goeden ter Vierscharen

58. Item worden vonnissen elders ghewesen alhier byden Amptman oft byden Borgemeester, nae voorgaende sommatien (met Lange oft Corte-roede

p580

gedaen sijnde), soo verre de ghecondemneerde alhier is, oft goeden hierheeft, ter executien gestelt wt de crachte van requisitoriale brieven, conformde commissie rogatoore inde selve brieven begrepen. Ende soo verre dbrieven niet en luyden opden Amptman alleen, noch op Borgemeester endeSchepenen oock alleen, maer op den Amptman, Borghemeester endeSchepenen t'samen, moghen byden Amptman alleen ter executien ghesteltworden, sonder dattet van noode sy conclusie te nemen, ten eynde datalsulck vonnisse alhier soude ghewesen worden executabel, sonder oockkennisse te nemen op de equiteyt oft iniquiteyt van t'selve vonnisse.

59. Maer alle andere exceptien oft oppositien daer by t'vonnisse niet en wordt geimpugneert, moghen teghen d'executie gheopponeert ende gheproponeert worden.

60. Ende alsmen gheen brieven van subsidie van rechte en heeft, moet conclusie ghenomen worden wt crachte van 't vonnisse tot betalinge, etc. oft ten eynde dat t'zelve vonnisse alhier soude worden vercleert executabel te zyn.

61. Item en vermogen die vander Munten hunne vonnissen buyten de plaetse vander munte binnen de stadt van Antwerpen oft vryheyt der selver niet ter executien stellen, dan met assistentie van den Officier van Antwer-pen : Ten ware dat se hunne vonnissen deden executeren met Executorien by eenen Deurweerder vanden hove van Brabant.

62. Item aengaende vonnissen van Arbiters, daeraf niet en is gheredu-ceert, moetmen conclusie nemen : ten eynde de selve vercleert worden execu-tabel, oft dat partije soude worden ghecondemnneert hem dien volghende tereguleren. In welcken ghevalle moghen Borgemeester ende Schepenen ken-nisse nemen, weder d'arbitrale wtspraecke wel oft qualijck gewesen is oft niet.

63. Item hoe dat acten van evictien moeten ter executien ghestelt ende voldaen worden, by provisie, eer de debiteur ten principalen mach in sijne defensien ontfanghen worden, is hier vore gheseght onder den Titel: Van vervolgh van arresten ende wtwinninghe van goeden ter Vierscharen.

64. Item wat effect ende cracht vonnissen hebben van hem te moghen provideren, ghewesen wt dien dat de ghedaechde, drymael ghedaecht sijnde, t' elcken vercleert is gheweest wt der stadt, is onder den Titel : Van dagementen gheseght.

65. Ende hoe men vonnissen ten laste van eenighe borgen ter exccutien stelt, is geseght onder den Titel: Vande Borchtochten.

p582

66. Item soo wanneer dat in rechte, hangende t' proces, by consente vanpartijen geappoincteert wordt : dat de questieuse goeden souden worden ver-cocht sonder prejudicien van yemandts recht, en vermach geen van beydede partijen de selve goeden vercoopen, noch doen vercoopen, dan bybehoorlijcke executie, gelijck men schuldich is in respecte van gewillige con-demnatie te doen; ten ware dat partijen anders accordeerden.

67. Item de clausule die in coop-cedulen van onruerende goeden. die byexecutie vercocht worden, gestelt wordt : dat d'executie geschiet ten lasteende pericle van den Crediteur tot wiens versuecke d'executie geschiet, oft dier-gelijck, en belast den Crediteur tot geen waernisse oft claernisse vandenpandt, noch en is de selve wt crachte van sulcke clausule de evictione nietghehouden : dan, is t'selve alleenlijck respicierende d'excessen ende faulten,diemen in't executeren soude mogen committeren, dat de Crediteur denOfficier vande selve faulten oft excessen soude schuldich wesen te verant-woorden.

68. Item oft d'Amptman in ghebreke ware ter executien te stellen t'von-nisse daer af hy Executeur is, als voren : mach partije geinteresseerdedaeraf aen Borgemeester ende Schepenen sijne clachten doen, die t'gebreckvanden Amptman mogen suppleren, ende t'vonnisse behoorlijck ter exeeu-tien doen stellen.

69. Van alle vonnissen diffinitijf ende interlocutoor, hebbende de naturevan diffinitive vonnissen ter manisse des Amptmans, t'zy op de dissen-daechsche, oft maendaechsche rolle, extraordinaerlijck, oft in collegie ghe-gheven, als van vonnissen inhoudende eenighe executie, arrest oft appre-hensie, wel, qualijck, oft premature gedaen, oft onder cautie ontslagen te sijn,vonnissen van nantizatien, van hem te mogen provideren, metter executie temogen voorts varen, van eenige goeden te mogen vercoopen oft sequestre-ren tot behoeve vanden genen die daer in gerecht is, ende ander dierge-lijcke smaeckende executie, competeert van allen ouden tijden den Ampt-man vier, ende den sesse oudtste Advocaten (als voren) sesse grooten Bra-bants. Item van vonnissen van versteken te sijn, van alle exceptien declina-toore, dilatoore ende preremptoore, heeft d'Amptman acht grooten, endede voorschreven sesse oudste Advocaten sesse grooten Brabants. Desgelijcs,als partije nemt conclusie inhoudende twee leden, daeraf van d'eene valtnantizatie ende van d'andere default, competeren den Amptman acht groo-

p584

ten, ende den voorschreven Advocaten sessegrooten Brabants. Maer van dach van rekeninge oft berade om t'antwoorden op de maendaechsche rolle, van defaulten, van niet t'attenteren, van versonden te worden voor goede mannen, ende van dierghelijcke interlocutoore vonnissen, heeft d'Amptman alleen vier grooten Brabants.

TITEL LXIX.

VAN VERJARINGE VAN INSTANTIE, ENDE DESISTERINGHE.

1. Alle instantien, t'sy in ordinarisse gerechte oft voor commissarissen,nae djaer, worden geperimeert ende ghesmolten, soo wanneer men desaecke heeft laten verjaren, sonder termyn daer in ghehouden te hebben:t'en ware dat inde saecke, t'sy principale oft incidentale, soo verre ware ghe-procedeert, datter gheenen termijn meer en viele te houden.

2. Ende willende een verweerder, in sulcken ghevallen als boven, hem met de surannatie behelpen, t'sy om de costen vanden processe te heysschen ende te doen taxeren : is ghehouden conclusie in materie van surannatie te nemen, ende vonnisse dien aengaende t'obtineren.

3. Ende al ist dat, volghende de costume deser stadt, een aenlegger, oocknae de litiscontestatie, wordt gheadmitteert, om vander instantie te moghendesisteren, oock tegen den wille des verweerders, sonder met eene van d'actiete desisteren, midts offererende costen ende hem daer in latende condem-neren: soo wanneer nochtans datmen soude bevinden, dat d'aenleggher deselve saecke t'anderen tyde teghen den selven persoon hadde gheinstitueert,ende de selve actie voor de tweede reyse quame te intenteren, soude ghe-houden wesen de selve tweede instantie tot den eynde toe te vervolghen, sooverre de verweerder dat versochte, oft andersins vande instantie ende actiete desisteren.

4. Item, niet teghenstaende alsulcke desisteringhe vande instantie, blijftde verweerder behoudende al sijn recht, d'welck hem wt eenighe acteninden processe ghehouden, is gheacquireert, om hem in toecomenden tijdedaer mede te moghen behelpen.

p586

TITEL LXX.

VAN PROVOCATIEN.

1. Van vonnissen bij de Commissarissen vande rollen, t'sij ordinarie oftextraordinarie, oft andere bij de Wethouderen ghedelegeert oft ghecommit-teert, met machte van alle vonnissen interlocutoor te moghen gheven, wordtaen t'Collegie van Borgemeester ende Schepenen deser stadt geprovoceertde wijle de Commissarissen te rechte sitten, oft daer nae bij requeste aen deWeth: d'welck gheschieden mach van alle vonnissen definitive, interlocutoire,ende voorts ab omni gravamine.

2. Welcke Provocatien moeten ten dage dienende in Collegie van Borghe-meester ende Schepenen verbalijck ende sommierlijck bedinght worden: teweten, saecken daer af de vonnissen ter manissen des Amptmans ghewesensijn, des saeterdaechs nae middach : ende de saecken die bij terminatie sijngewesen, des vrijdaechs oft des woonsdaechs nae middach.

3. Item saecken van provocatien van interlocutoore vonnissen, bij ghede-legeerde Commissarissen buyten de rollen ordinaris oft extraordinaris ghe-wesen, is men, als vore, bedinghende des saterdaechs voor Amptman, Bor-ghemeester ende Schepenen, al oft die ter manisse des Amptmans ghewesenwaren.

4. Maer van acten van taxatie van costen, worden de provocatien indis-tincktelijck bedinght s'woonsdaechs oft s'vrijdaechs, niet teghenstaende datde principale vonnissen, daer af de costen procederen, sijn ter manisse desAmptmans ghewesen.

5. Alle saecken van Provocatien van processen, die niet en sijn schrifte-lijck bedinght gheweest, moeten by partijen van nieuws bedinght worden, al oft die daer te voren noyt en hadden bedinght gheweest.

6. Maer saecken die op de rolle, oft voor Commissarissen schriftelijck bedinght, ghefurneert ende ghewesen sijn, by visitatien van Commissaris-

p588