STATUTS DE LA VILLE D'ANVERS,
APPELÉS HET
GULDE BOECK.
Coutumes
de Brabant. Marquisat d'Anvers. - TOME 1.
p378
DE STATUTEN
DER STADT VAN ANTWERPEN, GENAEMPT HET.GULDE BOECK.
1. Soo wie eenige
schult op eenen dooden man is heysschende, ende de schult met synen eedt ende
met presentie van volgcheeden, te wetene, is hy poirter met twee, is hy egeen
poirter met ses goedenmannen, sweeren ende affirmeren wilt, [dat] hy daer toe
naer de oude costuymen ende recht deser stadt van Antwerpen ontfangbaer es;
ende dyen eedt ende volgcheeden alsoo gedaen, geplogen is gewesen te wordene
volcommen, ende alsoo te obtineren, soo verre hy es heysschende synne
aenspraecke ierst ende [die ?] principalyck op den eedt ende volgheeden
fundeert. Getuyght byder weth anno lxxxvj, ter begeerte Willems van Horne
jegens de weduwe Jans de Bruyne.
2. Soo wanneer
thouwelyck van man ende wyff scheydt byder aflyvicheyt van een vande gehoude,
die gene die aenveert oft aenveerden de beruer-lycke goeden, het sy de
lanxtlevenden, oft derfgenaemen vanden dooden, oft beyde tsaemen, zyn gehouden
te betaelene de gemeyne schulden, ende dat vande selve beruerlycke goeden,
alsoo verre die strecken.
3. Ende oft de
selve beruerlycke goeden nyet en streckten totter betalinge der selver
schulden, indyen gevalle de [gene die] besitter blyft vanden sterffhuyse voor
deen hellicht, ende die gene die hun funderen erfgenaemen vanden aflyvigen voor
dander helft, syn gehouden te voldoene tsurplus vande selve schulden met henne
andere goeden naeder onderscheyden voor ende naer bescreven, te wetene, indyen
die onruerlycke goeden ende erffelycke goeden, egeen leen zynde, alnoch nyet en
verstrecken de voorscreven schulden, datmen alsdan de leengoeden souden [soude]
moeghen vervolgen naer de costuyme ende recht vander bancken, daeronder dat die
gelegen zyn.
4. Soo wanneer
dbedde scheydt tusschen man ende wyff, die gene die de have aenveert, het sy de
lanxtlevenden, oft derffgenaemen vanden dooden,
p380
oft beyden te
samen, die zyn gehouden te betaelen die gemeene schulden die binnen het
houwelyck gemaect syn, metter have, alsoo verre die streckt; ende oft die nyet
goet genoech en waren, soo selen die gene die tsterfhuys blyven besitten ende
derfgenaemen vanden dooden met heuren anderen goeden tgebreck van dyer schult
halff schuldich syn te betaelene oft voldoene.
5. De
crediteurs vanden dooden mogen voor haere geheele schult aen-spreken den
lanxtlevenden van manne oft wyfve, als besittere vanden sterfhuyse alleene, oft
derffgenaemen vanden dooden alleene, oft beyden tsaemen; behoudelyck als deene
alleene alsoo aengesproken ende geduempt wordt, die heeft syn verhael vande
helft op dandere, ende mach alsoo opde restitutie van dyer helft den anderen
met recht aenspreken.
6. Soo wanneer
man oft wyff aflyvich wordt, dat dan derfgenaemen van-den aflyvigen, stellende
borchtochte in presentie van schepenen voor [t]sterfhuys, mogen ende moeten
terstont ontfangen wordden totter possessie vanden sterfhuyse, ende dat metten
lanxtlevenden van manne oft wyfve, nyet tegenstaende dat de selve lanxtlevenden
den voorschreven erfgenaemen egeen recht daerinne en bekinde, ende dat de selve
erfgenaemen daer inne blyven, onder de borchtochte voorgenoempt, totter tyt toe
dat sy met rechte oft metter minnen daeraff verscheyden ende verleken syn.
7. Soo wanneer
yemant hier aflyvich wordde, dat alsdan derfgenaemen vanden aflyvigen terstondt
ende sonder interval van tyde succederen in trecht van desselfs aflyvigen
goeden, zoo wel inde continuatie vanden [vander] possessie der selver byden
afflyvigen gehadt, als anderssins, sonder dat van noode zy ende behoevelyck
eenige nieuwe possessie actuele te nemene.
8. Ende oft
alsdan den erfgenaemen belieft, sal mogen sic ex cautela superabundanti et non
necessaria cautie stellen ende borchtocht, en [ende] gelden ende deylen naer
der stadt recht.
9. Ende oft de
voorschreven lanxtlevenden de voorschreven cautie ende borchtochte begeerde,
soo moeten derfgenaemen die stellen in presentie van partyen, sonder nochtans
dat de selve cautie yet neemt oft gaeft [geeft] aengaende de possessie voor
geruert, maer alleenelyck aengaende de schulden ende wederschulden, legaten
ende testamenten; onder welke cautie derfgenaemen int sterfhuys blyven totter
tyt toe dat sy metten lanxtlevenden overcommen selen syn metter minnen oft
metten rechte.
10. Eest
saecke dat man en [ende] wyff malcanderen willen maecken heur
p382
huys daer sy
inne woonen, met dien datter toebehoirt, tot elcx lyve, dat moeghen zy doen als
zy gaen, staen, ende ter kercken mogen gaen, ende dat en mogen haer erfgenaemen
nyet wederseggen ten soude gestade blyven; ende wyen thuys blyft, die en sal
tselve nyet mogen onderslaen noch vercoopen; ende waert saecke dat hyt dede,
soo soude [souden] derfgenaemen haer gedeel aengaen ende haeren wille daer mede
doen.
11. Dat man
ende wyff eenige maeekinge dede[n] tegen der voorschreven costuymen ende stadt
recht, ende questie daeraff voerde weth van Antwer-pen gebeurde in rechte, dat
de maeckinge te nyeuwte ende van onweerden gewesen ende gedeclareert soude
worden.
12. Man ende
wyff, in geheelen bedde sittende ongedivorteert, hebben gelycke possessie in
heur gemeyn goeden, van wat syde datse gecommen syn, ende inden vercreghen,
ende dat na de doodt vanden eersten aflyvigen [de helft?] vanden selven goeden
succedeert op derfgenaemen desselfs, ten waere dat voorde trouwe andersins
bevoorwaert ende geconditionneert waere.
13. Ghiften
gepasseert voor notaris ende getuygen syn gehouden al oft sy voor schepenen
gepasseert waeren.
14. Soo
wanneer thouwelyck scheyt tusschen man ende wyff, dat dan alle de huysen binnen
der stadt ende vryheyt gelegen oft gestaen, van wat syden die syn, ende allen
de ruerende haevelycke goeden ten [den] sterf-huyse des iersten aflyvigen
toebehoirende, zyn terstont deylbaer telcker-syden half ende halff, behoudelyck
den lanxtlevenden syn voordeel inde selve ruerende haeve; het en waere dat
andersindts behoirlyck bevoorwaert ende gemaeckt waere.
15. Dat
voorwaerden ende contracten van houwelyck[e] voorwaerden tusschen partyen
deuchdelyck gemaeckt ende voor schepenen van Antwer-pen gepasseert, geacht ende
gehouden wordden voor goet ende van weerden; dat de goeden daer inne begrepen
verbonden ende geaffecteert syn nae inhoudt van den selven schepenen brieven.
16. Huys ende
hoff, tsaemen groodt synde XL roeden, binnen der stadt ende vryheyt, naerder
stadtrechten ende oude costuymen der selver stadt, geacht ende gehouden wordden
als onruerlycke goeden.
17.
Appellatione oft onder dat woort " onruerende goeden " wordden
begrepen ende verstaen allen de huysen, renten, erfflycke ende lyftochten, ende
al dat egeen muebele goeden en syn.
p384
18. Dat man
ende wyff niet en mogen den anderen meer geven, maecken oft toevuegen, directe
oft indirecte, dan huys ende hoff tot xl roeden erfven, ende een marck silvers
eens; ende al tgeene dat zy malcanderen daerenboven maeeken, is nul, machteloos
ende van onweerden.
19. De
lanxtlevende van manne oft wyfve, willende hebben tproffyt vanden iersten
aflyvigen, ende int sterfhuys sittende oft commende, is gehouden by solempnelen
eedt daertoe doende, inne te bringene ende te bewysene allen ende ygelycken
goeden den sterfhuyse toebehoirende, nyet alleenelyck veruerlycke oft
onveruerlyck[e] goeden, maer oock lyfrenten, alwaeren die gestelt ten leve
vanden lanxtlevenden, ende oock alle andere goeden den sterfhuyse
toebehoirende.
20. De
lanxtlevende van man oft wyfve en mach nyet commen totten goeden vanden
sterfhuyse des iersten aflyvighen, noch by wegen van testa-menten, giften oft vande
successien, maer behoirt met synnen deele, dat hem naer tsterfhuys recht
toebehoirt, te vreden te synne ende te blyvene, salvo thuys ende een marck
silvers, dat, als voorscreven es, sy malcanderen moegen maecken staende den
houwelycke, ende anders nyet; ten waere dat in heur houwelycke voorwaerde ende
voor de trouwe van hun anders getracteert ende gesloten waere.
21. Dat by
ende metter houwelycke voorwaerden voor schepenen deser stadt van Antwerpen
gepasseert, wordt geboren ende vercregen actie ende recht alle [allen]
persoonen inde selve voorwaerde begrepen, soo [oock] den persoonen die absent
syn, inder selver vuegen oft de voorschreven persoonen daer jegenwoirdich
geweest hadden.
22. Soo wat
persoone als erfgenaemen [erfgenaeme] in een sterfhuys comt aenveerdenen
[aenveerdende] de haevelycke goeden vanden selven sterfhuyse, dat hy schuldich
is alle de legaeten ende schulden te betaelene.
23. Soo wie
aen eenich sterfhuys binnen der stadt van Antwerpen tachter is, dat hy, naerder
selver stadt recht, schuldich is ierstwerf te volgene op de haevelycke goeden,
ende in gebreke van dyen sal de selve crediteuren [crediteur], oft oock
legataris, voirts moegen volgen op de erfgoeden.
24. Soo
wanneer eenige personele crediteurs procederen om betaelinge te hebbene op de
goeden vanden genen die voorvluchtich is, soo wort die gene geprefereert die
deerste besetsel doet op de panden vanden goeden vanden voorvluchtigen, alsoo
verre sy crediteurs syn van eender qualiteyt;
p386
maer indyen
yemandt van dyen ten achtere waere aenden selven voorvluch- tigen, hebbende
bescheet van schepenen brieven oft gewesen vonnisse, oft dat yemant procedeert
inden naeme vander stadt, oft actie hadde ter causen van huyshuere, van pyne
ende puren arbeyt, die behoiren voor al geprefe-reert te wordene, al en hadden
zy voor die andere egeen vervolch oft diligentie rechtelyck gedaen, alsoo verre
nochtans zy hun recht vervolgen.
25. Soo
wanneer eenich coopman, oft yemandt anders, eenige obligatie heeft bekent by
hanteecken oft marcke, eenen benoempden crediteur, oft den hebbere oft brengere
sbriefs, by dier adiectien [dat] de hebbere oft brengere sbriefs den bekenderen
van dyen te rechte mach betrecken ende aenspreken, ende [soo ?] wordt de
bekende [bekender] vander selver obligatien, indyen de hebbere oft cessionnaris
van dyer dat begeert, metten rechte bedwongen, die obligatie hem bethoondt
synde, voor al te bekennen oft ontkennen de obligatie gescreven oft doen
schryven, oft met synnen signette, mercke oft hanteecken besegelt te hebbene,
oft nyet, behoudelyck den partyen ten beyden syden voirts heur recht int
principael.
26. Soo
wanneer, by merckelycke redenen, wordt bevonden dat eenich persoon, wetens oft
willens, hem selven verdroncken, verhangen oft ver-daen heeft, oft hem selven
in dyer gelycke saecken ter doodt gebracht heeft, dat alsdan alle de goeden
vanden selven dooden verbeurt ende geconfisqueert syn, ende dat de officier
vander plaetsen daert gebeurdt is, den dooden licchaem aende galge in een
fourcque, micke oft diergelycke mach doen hangen, ten exempele van eenyegelyck,
ende de goeden vanden voorschreven dooden aenveerden tsheeren proffyte.
27. Dat allen
de erfgoeden ende erfrenten die man ende wyff staende den houwelycke
aensterven, schuldich zyn te gaen ende succederen ter syden van daer die
gecommen zyn.
28. Soo
wanneer eenich poorter oft ingesetene deser stadt heeft genom-men tot synne
huysvrouwe een persoon met sekere diversche schulden belast ende beswaert
wesende, oock eer hy metter selver tot houwelycke quam, dyen poirter oft ingesetene
ende synne goeden moegen voor de selve schulden van dyen [dyer?] bedwongen ende
geexecuteert wordden, in alder ende gelycker vueghen ende manieren oft hy de
schulden selver gemaeckt hadde, alwaert oock soo dat de man, nemende alsulcken
persoon tot syne huysvrouwe, niet en wiste syn huysvrouwe alsoo belast te
synne.
p388
29. De man
wordt dagelyck voorde schult van synnen wyfve aengespro-ken ende
gecondempneert.
30. De vrouwe
en mach voor heuren man geen borge blyfven, oft yet geloven te betaelene, ten waere
dat sy tselve dede wettelyck met eenen vrempden momboir voor schepenen ende
recht.
31. Dat een
vrouwe, geteeekent hebbende eene obligatie met heuren man, mach tselve
revoceren, ende dat onderteeckenen en is haer nyet prejudi-ciabel soo verre sy
daeraff nyet en heeft geprouffiteert gehadt; ten waere dat die obligatie
wettelyck met eenen vrempden momboir gepasseert waere.
32. Soo
wanneer een houwelyck bedde (van man ende wyff) der stadt van Antwerpen
gescheyden ende tsterflluys alhier gelegen is, dat alsdan alle de haeffelycke
goeden, schulden ende weder schulden gemeyn syn ende gedeylt wordden tusschen
den lanxtlevenden ende derffgenaemen vanden iersten aflyvigen halff ende halff,
behoudelyck den lanxtlevenden syn voordeel inde ruerende haevelyke goeden; ten
waere dat anders bevoor-waert waere tusschen den lanxtlevenden ende den eersten
afflyvigen voor de trouwe.
33. Naerden
gemeynen lant rechte, ende besunder ondert quartier van Antwerpen, is altyt
geobserveert, wanneer de lanxtlevenden van manne oft wyve int sterfhuys blyft,
de goeden aenveerdt ende naer synder gelieften daer af gedisponeert, sonder
eenige scheydinge oft deylinge met synnen kinderen te doene, oft eenigen
inventaris te makene, die is schuldich ende behoirt naermaels tselve sterfhuys
te reintegrerene, inventaris vanden goeden over te gevene, rekeninge, bewys
ende reliqua van synder adminis-tratie te doene, ende voor deen helft, den
kinderen toebehoirende, inne te staene ende hem daeraff te vergeldene:
34. Ende by
alsoo de lanxtlevende, sittende inne onverdeylde goeden totter tyt toe de selve
goeden effectuelyck gedeelt zyn, eenige goeden oft renten cochte, dat naerden
voorschreven rechten ende costuymen, der
p390
selver [de
selve] vercregen goeden (als gecocht synde met gemeenen onver-deylden goeden)
behoiren ende schuldich zyn deylbaer te zynne half ende halff gelyck de andere
goeden te voiren vercregen.
35. Dat alle
de haevelycke goeden, beruerlycke ende onberuerlycke, als huysen ende
diergelycke, by manne ende wyve tsaemen ten houwelycke ongediverteert
[ongedivorteert?] sittende [vercregen], tusschen hun beyden gemeyn zyn, ende
[sy] hebben daeraff gelyck recht ende possessie; ten waere dat inde huwelycxe
voorwaerde anders bevoorwaert ende ondersproken waere geweest.
36. Dat een
vrouwe persoon, gehout synde, die daegelycx inne coopt ende vuytvercoopt,
ontfanckt ende vuytgeeft, ende met heuren man open winckel ende rekenboeck
houdt, obligatien ende quitantien geeft gelyck heuren man, dat die, naer de
costuymen van Antwerpen, wort geacht voor een coopwyff, ende wel procuratie
passeren mach, sonder heurs mans bysynne oft consente, voor schepenen van
Antwerpen.
37. Dat alle
ongehoude coopvrouwen moegen valide alrehande coopman-schappen doen, borge
blyfven, obligatie geven ende contraheren sonder momboir, ende aldoen [al doen]
dat een man doen mach, wtgenomen datse egeen wettige contracten voor recht en
moeghen passeren dan met eenen momboir.
38. Ende
vrouwen die egeene coopvrouwen en zyn, moegen alrehande contracten, die sy
sonder rechtelycken momboir gedaen hebben, renunchieren ende afgaen.
39. Dat een
gehoude vrouwe, al is zy een coopwyf, en mach heure onrue-rende goeden oft
renten nyet vercoopen, belasten noch transporteren dan ten by synne ende
consente van heuren man.
40. Dat een
vrouwe die egeen coopwyf en is, en mach egeen schulden maken oft contraheren
daer haeren man eenige prejudicie can by gehebben, ten waere van huysraede oft
andere saecken die binnen den huyse gecomen waeren, oft daer haer man hadde aff
geprouffiteert, oft die in heurder beyder oirboir waeren geconverteert.
p392
41. De man die
syn wyf gedooght coopmanschappen te doene, oft haer daer toe authoriseerdt, die
moet alle de schulden die zyn wyff, alsoo by gedooge ende authorisatie,
gemaeckt heeft, betaelen; ende de [die] schul-den machmen hem heysschen al oft
hy die selver schuldich waere.
42. Dat allen
de huysen binnen der stadt oft vryheyt gestaen, van wat syden die gecomen syn,
ende allen de beruerende haevelycke goeden ten sterfhuyse des iersten
afflyvigen toebehoirende, syn terstont deylbaer telcker zyden, halff ende
halff, behoudelyck den lanxtlevenden syn voordeel inde selve ruerende
haevelycke goeden, naer der stadt gestatueert recht.
43. De leen goeden
die byden iersten aflyvigen achtergelaten zyn, wordden gedeylt naer der bancken
recht daer onder die sorteren ende gelegen zyn.
44. Dat als
een wyf by heurs mans consente abstractien [abstracten] ende separaten handel
oft coopmanschappen doende is, ende obligatien oft schulden maeckt, die is [hy]
selve schuldich te betaelene; maer daer deure en is die vrouwe nyet gehouden in
des mans schulden ter saecken vanden abstracten handel oft coopmanschappen by
hem alleene gemaect; nochtans dat abstract goet ende coopmanschap, metten
crediten ende waesdom daeraff ende op gemaect, is ten scheyden vanden bedde
deylbaer halff ende halff, als vercregen goedt, nyet jegenstaende dat zy
abstracte coopmanschappe gedaen hebben.
45. Soo
wanneer man ende wyff, voor heur houwelyck, gemaeckt hebben eenich contrackt
van houwelycke voorwaerden, daer op tselve hen houwe-lycke toegegeven
[toegegaen] ende geconfirmeert is, als dan moeten sy ten beyder syden hun daer
na vuegen ende reguleren, zonder naermaels dat contrackt af te mogen gaene ende
inder stadt recht te moegen staene; ten waere dat sy gesaementlyck anderssindts
daeraff disponeerden.
46. Man ende
wyf en moegen gesaementlyck heur houwelycke voorwaerde alsoo nyet casseren,
revoceren oft te nieuwte doen, by testamenten, codi-cillen oft donatien, noch
by eenige andere contracten, die lanxtlevende en heeft altyt keuse, naer dat
dbedde gescheyden is, oft dat hy hem houden wille aen syn houwelycke voorwaerde
oft aen testament, codicil, donatie oft ander contract dat namaels by hen
gepasseert mach syn.
47. Soo
wanneer datter egeen houwelycxe voorwaerde gemaect en is tusschen man ende wyf,
dat dan allen de haevelycke goeden inden sterff-
p394
huyse vanden
iersten aflyvigen bevonden, deylbaer syn, soo dat deen helft daer aff succedeert
op derfgenaemen vanden iersten aflyvigen, ende dander helft op den
lancxtlevenden.
48. Soo
wanneer voordaene vanden houwelycke eenich houwelycke voorwaerde gemaect is,
daerop thouwelyck volcommen is, dat dan naer deser stadt rechten allen de
haevelycke goeden alleene deylbaer zyn ende succederen naer inhoudt der selver
houwelycke voorwaerde, soo wel aen-gaende de continuatie vanden [vander]
possessie als anderssints, niet tegenstaende eenige revocatie ter contrarien,
oft oock eenige maeekinge, die man oft wyf deen den anderen contrarie der
houwelycker voorwaerde gedaen moegen hebben.
49. Soo
wanneer by de houwelycxse voorwaerde geconditioneert ende ondersproken waere,
dat allen onruerenden haevelycke goeden, als huysen, het sy vander eender oft
ander syden gecommen, ten scheyden vanden houwelycke gaen souden ter syden van
daer die gecommen waeren, soo en soude noch man noch wyff, contrarie van dyen
houwelycke voorwaerde, malcanderen moeghen maecken huys oft hoff, navolgende
der statuten; ende indyen zy contrarie dyer houwelycken voorwaerde malcanderen
yet maecken by testaemente oft andersindts, soo soude alsulcke maeckinge van
onweerden gewesen wordden.
50. Datmen
egeen testaementen, dispositien oft andere contracten maec-ken en mach ten sy
dat die persoonen, die [die] passeren ende verlyden wille [willen], vroom ende
gesondt syn, ende anders in sulcken staet dat sy gaen, staen ende ter kercken
moegen gaen.
51. Dat die
gene die als tochtenaer oft tochtenersse eenich huys, binnen der voorschreven
stadt ende vryheyt gestaen ende gelegen, in tocht besidth, behoirt ende is
schuldich dat huys te onderhouden van behoeventlycke ende nootelycke reparatie;
maer ist dat hy oft sy eenige voluptueuse (tsynder oft heurder plaisantie)
reparatien daeraene leght, daeraf en behoirt sy oft hy, synnen oft heuren
erfgenaemen egeen verleydinge, vergeldinge oft recompense te hebben.
52. Dat alle
manspersoonen, gehouwet zynde, moegen valide alle contrac-ten aengaen ende
passeren, hoe jonck datse syn, ten waere datse der stadt kinderen gemaeckt
waeren ende als prodigue gepubliceert ter puyen aff.
53. Dat als
eenige jonge manspersoonen van quaden oft van soberen rege-
p396
mente syn, dat
de heeren borgemeesteren ende schepenen, ten aenvringene [aendringene] ende
versuecke vanden vrienden ende maegen vanden selven mans, oft oock van heuren
wyfve, die persoonen geinterdiceert ende verbo-den hebben by openbaeren
edickte, overmidts de alienatie, belastinge ende becommeringe by heuren oft
heurs wyffs goeden, dat nyemandt eenighe coopmanschappen, voorwaerden oft
contracten met dyen en doen oft aen en gaen; ende oft die[n] contrarie worde
gedaen, dat die van onweerden souden syn.
54. Soo
wanneer eenige manspersoonen [die] totten ouderdom van achten [achttien ?]
jaeren gecommen syn, compareren voor schepenen van Antwerpen, omme te passeren
eenige contracten oft obligatien van heuren goeden onder den bedryve der
voorschreven stadt gelegen, ende sy, schepenen, dan aensien die qualiteyt
vanden persoone, ende soo verre den selven schepenen dan dunckt dat die
persoonen, wys genoech syn omme heure goeden te regerene theuren prouffyte,
ende zy, schepenen, die contracten ende obligatien alsdan laten passeren, dat
de selve contracten oft obligatien van weerden gehouden wordden, naerder
costuymen ende usantien der voorschreven stadt.
55. Maer waert
dat de manspersoonen stonden in momboiryen, dat die dan egeen voorwaerden oft
obligatien passeren oft bekennen en moghen, te [ten] waere by consente van
heuren momboiren hun gestelt ende gegeven.
56. Dat vrouwen
persoonen egeene vorwaerden oft contracten en moe-ghen passeren oft verlyden
sonder momboir.
57. Dat een
manspersoon, duerende den leven van synen huysvrouwe, van allen haevelycken
goeden tsaemen by hun inne gebracht, ende van allen anderen onberuerlycke[n]
goeden van synder syden gecommen, sonder consent, ende, dat meer is, jegens den
wille van synder huysvrouwen, mach contraheren, die alieneren, verthieren,
beswaeren oft belasten ende daeraff bysonder inter vivos disponeren; welcke
alienatien, dispositien oft verthieringen.voor deughdelyck ende van weerden
geacht ende gehouden syn.
58. Der [den]
dooden senseert [saiseert] den naesten levende erfgenaemen [levenden erfgenaem][1],
ende wort, sonder interval van tyde, de naeste erfgenaemen gestelt inde possessien
van des aflyvigen goeden, nyet tegen-staende der testaementelycke dispositien
by den aflyvigen gemaeckt.
p398
59. Man oft
wyff en succederen malcanderen nyet ab intestato.
60. Dat alle
onruerende erfrenten, patrimonien ende stockghoeden by eenigen aflyvigen binnen
der voorschreven stadt achtergelaten, schuldich zyn ende behoiren te succederen
ende te gaene ter zyden waerdt van daer die gecommen zyn.
61. Soo
wanneer op eenige kinderen oft kindt, by der aflyvicheyt vander moedere, eenige
erflycke goeden, erfrenten, patrimonien oft stockgoeden verstoefven
[verstorfven] syn, ende die kinderen oft kindt sonder wettigen gebuerte
[geboerte] naermaels aflyvich worden, dat alsdan die erfrenten, patrimonien oft
stockgoeden, wederomme versterfven ende schuldich syn te gaene op die naeste
vrienden ende maeghen vande moederlycke syden, van daerse ierst gecommen selen
zyn, gelyck voor verclaerdt is, ende nyet op den vaeder oft yemant anders van
zynder syden.
62. Soo
wanneer yemandt eenige cedulle oft obligatie heeft gescreven oft onderscreven
synde met synen eygender hant, van sekere somme van pen- ningen, ende mette
selve obligatie oft cedulle verbindt alle synne goeden ruerende ende
onruerende, [ende dat] die selve bekindere van dyer obligatie oft cedulle heeft
huys ende erfve staende binnen der selver stadt van Antwerpen, dattet huys ende
erfve verbonden ende gehipoticeert is inde somme voorschreven, alsoo verre dat
thuys ende erfve, ten tyde vander executie, den bekenderen oft synnen
erffgenaemen toebehoirden. nyet tegenstaende dat in dobligatie tselve huys oft
erfve nyet specialyck genoempt, gehipoticeert oft verbonden en staet.
63. Dat een
weduwe, aenveerdende de beruerlycke goeden vanden sterf-huyse heurs mans by
autoriteyt van justitien ende sub beneficio inventarij, nyet gehouden en is
inde schulden vanden aflyvighen heuren man boven de weerde vanden goeden inden
selven inventaris begrepen, daermede dat sy behoort te gestaene, doende bewys
ende rekeninghe.
64. Dat een
weduwe, mits den aenveerden, oft aenveert hebbende, naer heurs mans doodt, de
helft oft alle de gemeene beruerlycke goeden, by dyen nyet en verliest heur
douwarie in al oft in deele.
65. Dat een
weduwe nyet en is gehouden inde helft vande schulden, alsoo verre zy de selve
beruerlycke goeden aenveert heeft by autoriteyt van justitie ende sub beneficio
inventarij, doende rekeninge, bewys ende reliqua, als vore.
66. Dat een
weduwe aenveerde [aenveerdende] de beruerlycke goeden
p400
vanden
sterfhuysen heurs mans, zonder autoriteyt van justitien ende sonder inventaris,
is schuldich te betaelene de schulden desselfs heurs mans, behoudelyck dyen,
waer de beruerlycke goeden nyet genoech en waeren omme de schulden te
betaelene, datse dan heur verhael hebben soude op de erffgenamen heurs mans.
67. Dat een
weduwe, geaenveert hebbende de beruerlycke goeden van heuren man, al en waeren
[waer er] maer eenen lepel geweest, die[n] sy aenveert hadde, is gehouden te
betaelene de voorschreven schulden van heuren man.
68. Dat een
weduwe, gerenunchieert hebbende tsterfhuys van heuren man, behoudelyck heur
douwarie, en is nyet gehouden inde schulden vanden voorschreven heuren man te
betaelene, maer sal hebben haer douwarie, in zoo verre de goeden genoech syn om
die douwarie daerop te hebben, soo sal zy die hebben naer rate vanden selve[n]
goeden.
69. Dat een
testateur mach disponeren van zynne goeden, ende die ewech maecken meer dan
over het derdendeel.
70. Nyemant en
mach zynne erfgenaemen ende legatarisen tsaemen yet maeeken.
71. Soo
wanneer yemandt met rechtveerdigen titule, in vredelycke pos-sessie, eenige
erfgoeden oft andere is besitten, ende die beseten heeft xviij, xx, xxx, xl
jaeren, al en waert maer achtien jaeren, achtien weken, achtien dagen, dat dat
gebruyck oft besidt alhier gehouden wordt voor geprescri-beerde possessie oft
prescriptie.
72. Soo
wanneer inde constitutie vande [van] eenige renten geassigneert op eenige
gronden oft erfven onder dejurisdictie oft vryheyt van Antwerpen, is
bevoorwaert ende geconditionneert dat eenige renten eens lossinge ende quytinge
hebben mach [mogen], dat alsulcke renten naermaels altyt losbaer blyfven, nyet
jegenstaende eenighe partie van partyen ter contrarien inde constitutie brieven
begrepen.
73. Soo
wanneer yemant eenighe gronden van erfven onder Lillo gelegen wilt met eenige
renten oft anderssindts verbinden ende verobligeren, soo mach alsulcke
constitutie indifferentelyck gebueren alhoe wel [alsoewel] voor de wethouderen
van Antwerpen als voor schepenen van Lilloo.
74. Dat allen
de huysen binnen der stadt ende vryheyt gestaen ende gelegen, syn onberuerlyck
deylbaer haeffelycke goeden, ende oock alle de
p402
renten, die
tusschen man ende wyff, op eenighe der selver huysen, int ver-coopen oft
erffgevingen der selver vercregen ende bekendt [syn], syn deyl-baer als
vercregen goeden, ende is de selve costuyme ende stadtrechte te verstaene
tusschen alle erfgenaemen.
75. Dat alle
vercregene goeden binnen deser stadt ende vryheyt der selver gelegen, syn
deylbaer halff ende halff, ende behoiren te devalueren [devol-veren] halff op
derffgenaemen vander vaederlycke syden ende halff op derfgenaemen vander
moederlycke zyden.
76. Soo
wanneer thouwelyck bedde scheyt tusschen man ende wyff sonder wettich oir oft
oiren achtertelatene, dat indyen gevalle alle de haevelycke goeden, ruerende
ende onruerende, ende allen de renten ende onruerende goeden die op eenige
onruerlycke have, als huysen, by coopinge oft erffge-vinghe vercregen [syn]
staende den houwelycke, met oock allen de vercre- gene goeden oock den selven
staende heuren houwelycke vercreghen, syn deylbaer halff ende halff tusschen
den lancxtlevenden ende den erffgenaemen vanden iersten afflyvigen, behoudende
altyt de selve lancxtlevende syn voordeel inde ruerende haevelycke goeden.
77. Soo
wanneer eenich lancxtlevende alhier binnen der stadt ende vry-heyt van
Antwerpen blyft sittende inde gemeene onverdeylde goeden, ende de selve
lancxtlevende daermede creghe eenige goeden tsy have oft erfve, dat de selve
goeden alsoo vercregen metten gemeynen onverdeylden goeden behoiren gedeylt te
worddene halff ende halff tusschen den lancxtlevende ende den erfgenaemen
vanden iersten aflyvighen, als goeden vercreghen vanden gemeynen onverdeylden
goeden.
78. Ende waert
by alsoo verre dat de lanextlevende, alsoo blyvende sit-tende inde gemeyne
onverdeylde goeden, eenige der selver goeden oft erfve, beruerlyck oft
onberuerlyck, vercochte, verthierde, becommerde, belaste oft andersindts
verminderde, die ewech gaeve, oft daeraf disponeerden by testamente oft
andersindts, de selve lancxtlevende is schuldich voor die selve vercochte,
verthierde, becommerde, belaste, verminderde, ewech gegeven ende gedisponeerde
gemeyne goeden inne te staene, ende vander eender helft den erfgenaemen vanden
aflyvigen te recompenserene, oft hen die te restituerene ende vergeldene.
79. Men mach
allen de leengoeden onder den bedryfve, jurisdictie ende amtmannye van
Antwerpen gelegen met schepenen brieven deser stadt.
p404
vercoopen,
beswaeren, belasten, hipoticheren, verbinden ende daeraff schepenen brieven der
selver stadt bekennen ende verlyden, behoudelyck dat die coopere vanden selven
goeden, ende die de belastinge daeraf begeert, synne brieven niet en mach
vercryghen noch verheffen ten zy dat hy ierst ende voor all den leenheere
daeraff voldaen sal hebben, ende daeraf den secretarisen deser stadt goet
bescheet gebracht vanden leenheere daer onder tselve leen is sorterende, ende
dat alsulcke vercoopinghe, beswaringhe, belastingen, hypotechatie, geschiede in
sulcker manieren dat geen noodt en is dat anderwerff voorden leenheere te
doene.
80. De
wethouderen van Antwerpen en hebben egeen voorder kennisse vanden leene dan van
goedingen ende ontgoedingen, inder manieren als boven geseght is.
81. Soo
wanneer eenich houwelycke bedde scheyt tusschen man ende wyff, dat alsdan allen
ende eenyegelycken ruerende ende haevelycke goe-den, als goudt, silverwerck,
penningen, juweelen, huysraedt, inneschulden ende vuytschulden. ende alle
andere ruerende haevelycke goeden, hoedanich die zyn, insgelycx alle heure
vercregen goeden, erffrenten ende onruerende haevelycke goeden, als huysen
binnen der stadt ende vryheyt van Antwerpen gelegen, terstondt devolueren ende
versterfven, te wetene: deen helft daeraf opden lancxtlevenden van manne oft
wyfve, ende dander helft opde wettighe kinderen oft naeste oiren ende
erfgenaemen vanden iersten aflyvigen; behoudelyck den lancxtlevende altyt syn
voordeel inde ruerende haevelycke goeden, oft naerder stadt recht van
Antwerpen; ende moeten der partyen terstont volgen allen de prouffyten ende
emolumenten comende ende vallende van zynder helft.
82. Naer den
ouden rechten ende costuymen deser stadt, de simpele bastaerden vander
moederlycke zyde, succederen in alle de moederlycke goeden als die wettige
kinderen.
83. Dat pyne
ende puren arbeyt geprefereert worden voor andere credi-teuren, crediten ende
schulden, en [ende] nyet schulden toecommende van gelevert goet ende andere
materie, ten waere dat expresselyck gecondi-tionneert waere ende bevoorwaert
dat tgoet ende materie met gereeden gelden betaelt moeste worden, ende tselve
goet ende materie in sulcken staete ende wesene waere alsdat gelevert mochte
syn, ende dat hy, crediteur, oock terstont syn goet vervolchde naer de
leveringhe.
p406
84. Alwaert
saecke dat een crediteur sekere goeden aenveerde van synnen debiteur fugityff
zynde, sonder heere, nochtans en is hy nyet gehouden inde schulden van synnen
debiteur fugityff synde, maer souden moeten aengaende dyen den heere den
vervallen breuck [bruyck] ende huere betaelen, ende tgoet wederkeeren in handen
des heeren, ende tselve moegen vervolgen met recht.
85. Datter
sekere schulden geprivilegeert zyn, die behoiren voor alle andere personele
schulden te gaene ende betaelt te worddene als geprivile-gieerdt, oock voor die
gene die ierst besetsele gedaen hadden, te wetene: loon van boden, huyshuere,
pyne ende arbeyt, montcosten ende dyergelycke.
86. Dat egheen
crediteur en heeft alsulcke geprivilegieerde schult hy en moet voor de selve
synne schult besetten binnen de ses weken na die vlucht ende fugen der
fugitiven, ende die voorts vervolgen naerder vierscharen recht alhier, ende dat
ten tyde alsvoore gespecificeert.
87. Soo
wanneer de crediteur int contraheren nyet expresselyck bespro-ken en heeft
gereet gelt, ende daeren boven gelevert hadde eenich goedt, en soude naerden
ouden costuymen in dat cas nyet wordden geprefe-reerdt.
88. Dat een
debiteur is ontfangbaer om voor synne schulden (naervol-genden den ouden
costuymen ende herbringen van deser stadt onverbreke-lyck gehouden) cessie te
moegen doene, alwaert oock soo dat de debiteur met vonnisse van schepenen van
Antwerpen gewesen ende gecondempneert waere die schulden van synnen crediteur
oft crediteuren te betaelen, ende dat de debiteur, na dyen hy den tyt van ses
weken, naer de condempnatie vande wethouderen, om synne crediteurs te betalene,
op den Steen alhier gevangen geseten hadde, ende versueckende beneficie van
cessie te genietene, doende den behoirlycken eedt daertoe staende, vuyt de
gevangenisse gerelaxeert moet wordden, indyen hy dat begeerde, ende dat
alsulcke debiteur dese stadt los en [ende] vry mach frequenteren.
89. De
crediteurs van eenigen debiteur, na dyen hy sessie gedaen heeft als voorschreven
is, hebben keuse oft sy selve den voorschreven debiteur aenveerden willen, ende
dyen setten boven der eerden, drooge onder tdack, ende geven hem broodts ende
waters genoech, ende doende hem aen soo vele ysers tusschen die knoesele ende
knie als hem gelieven sal, sonder wee oft seer te doene, alsoo dat zynne
vrienden ende maeghen hem tusschen
p408
twee sonne
schynen altoos bygaen ende bystaen moegen; indyen die credi-teurs heuren
debiteur in sulcker manieren ende vueghen nyet aenveerden en willen, dat die
debiteur alsdan van dyen gevangenisse ontslaegen blyven sal.
90. Dat men,
na de rechten ende oude costuymen deser stadt, inder selver dagelycx cessie
useert, ende alsoo lange geuseert heeft dat egeen memorie van menschen ter
contrarien en is, nyet jegenstaende dat dese stadt een coopstadt is.
91. Soo
wanneer yemandt eenighe schult tachter is aen eenen fugitiven, sulcken
crediteur mach zynne schult haelen met synnen eedt, oock in prejuditie van
eenen derden, ten waere oft die selve derde, by thoone oft eenige andere
legitimen documenten hem wilde behelpen, dat alsulcken crediteur nyet oft soo
vele niet tachter en ware aenden fugityfven.
92. Dat, in
voorleden tyden, als preferentie locum hadde, soo werdde sulx crediteur, voor
besedt hebbende met synen eedt, geprefereert eenen anderen die na besedth hadde
gedaen, al hadde die ander, naerbesedt heb-bende, levende waerheyt, oft private
obligatie van syne schult, ende nu soo concurreerdt hy metten anderen
crediteuren, midts dat dvoorbesetten egeen preferentie en maeckt
achtervolgenden der nieuwer ordonnantien.
93. Soo haest
als yemandt fugityf is ende synne goeden by synnen credi-teuren besedt ende
gearresteerdt syn, soo syn allen de voorschreven fugitifs goeden geaffecteert
synne crediteuren, omme die by de selve gepaerdt ende gedeylt te wordene,
achtervolgende den voorschreven statute.
94. Soo
wanneer yemandt met schepenen brieven van Antwerpen, van renten die hy op
huysen binnen der stadt ende vryheyt heffende is, leve-ringe neemt aent
voorschreven huys, dat alsdan binnen xiiij dagen na de leveringe hy gestelt
wordt inde possessie desselfs huys ende blyft daerinne, indyen hy niet voldaen
en wort, binnen den voorschreven xiiij daegen, vanden scult ter saecken vanden
welcken hy leveringe genommen heeft.
95. De doode
faiseert [saiseert] den levenden, nyet alleene in descenden-tibus heredibus,
maer indifferenten [indifferenter] in allen naesten endegerechten erfgenaemen
collaterale oft van besyden comende.
96. Dat
derfgenaemen ab intestato worden gefaiseert [gesaiseert] endegecontinueert inde
possessie vanden aflyvighen, nyet jegenstaende eenige testaementen, maeckingen,
houwelycke voorwaerden oft ander dispositien
p410
ter contrarien
by den aflyvigen gedisponeert; maer indyen yemant eenich recht inde goeden
achter den aflyvigen gebleven soude wille[n] pretenderen, vuyt testaementen,
maeckinghe, houwelycke voorwaerde oft andersindts, die souden [soude] den
erfgenaemen ab intestato als possesseurs [possesseur] daeraf moeten aenspreken,
daer dat behoirt, den selven erffgenaemen zoo lange inde possessie laetende tot
dat hy met rechte vuyterselver synder possessien gewonnen zy.
97. De
lancxtlevende van manne oft wyfve mach blyven sittende int sterfhuys ende
onverdeylden goeden achter den aflyvighen gebleven, sonder prejuditie vanden
erfgenaemen, totter tyt toe dat, naer costuyme, die exequien vanden aflyvigen
gecelebreert zyn; maer moegen derf-genaemen, indyen hen dat belieft, binnen
middelen tyde commen int sterfhuys.
98. Dat naer
dyen yemanden de panden in zynnen schepenen brieff begrepen inder vierschaere
metten vonnisse aengewesen zyn, achtervol-gende der leveringe vanden panden hem
byden amtman deser stadt in pre-sentie vande schepenen gedaen, ende
achtervolgende den daegemente endedaechcele naer der vierschaeren recht van
Antwerpen daer naer gevolcht, dat hy nyet verbonden en is de selve panden te
doen vercoopen noch voerder verthieren, maer mach die eeuwelyck behouden; ten
waere dat syne panden nyet goet genoech en waeren; in welcken gevalle souden
[soude] hy die mogen vercoopen ende verthieren omme zyn gebreck te verhaelene; maer
waeren hem die panden geleverdt vuyt crachte vander besetsele, soo souden
[soude] hy gehouden zyn die panden te moeten vercoopen.
99. Soo
wanneer een crediteur aenspreeckt synnen debiteur mit rechte voor amptman,
borgemeesteren ende schepenen deser stadt van eenre sekere somme van penningen,
ende daenspraecke gedaen synde, de crediteur houdt syn recht aenden amptman,
gevende hem eenen stuyver, dat dan de voorschreven amtman costumelyck ende
gemeynlyck tot hem roept den voorschreven verweerdere, seggende: " Voent
[vrient?], wat seghde ghy daertoe? hebde ghy borge oft sulde ghy wei borghe
cunnen stellen? " oft dyergelycke woorden, nyet begeerlyck wesende om dyen
debiteur boven te te leyden; ende als de voorschreven debiteur egeen borge en
heeft oft stellen en can, dat dan de voorschreven amtman dyen debiteur gevangen
doet leyden op den Steen; ten waere dat de crediteur te vreden wouden [woude]
p412
wesen metten
debiteur doende cautie juratoir, daertoe de selve amtman gemeyntelyck syn beste
doet omme te inducerene den crediteur.
100. Soo
wanneer damtman den debiteur gevangen neemt ende houdt gevangen totter
diffinityfve sententie toe, dat damptman dan gestaet leve-rende den gevangenen
debiteur.
101. Die
crediteur mach, naer deser stadt recht, de goeden vanden debiteur doen
inventarieren, ende begeiren bewaert te wordden tot synne versekerdtheyt.
102. Soo wanneer
yemant borge blyft inde[n] rechtejudiciale voor eenen anderen, dat dan die
schepenen die borghe vraegen: oft hy borge blyft, ende begeert dat sy,
schepenen, over hem dat kennen willen? ende anders en wordet nyet te boecke
gestelt.
103. Dat
vonnissen van verreycke voor djaer, noch oock naer djaer, noch opden
principalen debiteur, noch oock op synne borghe, niet voorder en syn executabel
dan totter namptisatie.
104. Dat
vonnissen van verreycke syn van alsulcken effecte alsdat, midts namptiserende
de somme daeraf men vereyckt is, de partye verreyckt synde wordt wederomme
gehoirdt in allen heure defensien, es [als] oft tverreycxsel noyt gegaen
[gedaen] en waere.
105. Soo
wanneer yemandt borge gestelt heeft in presentie vanden partyen daer jegens
nyet seggende, dat dan damtman dyen persoon niet voorder en mach hachten oft
commeren, want indyen damptman hem dies onder wonde, soo soude schynen dat hy
partye inde saecke waere.
106. Dat
damtman en staet nyet te verantwoirden den vonnissen byde wethouderen gegeven,
weder daermede de partyen gegraveert syn oft nyet, want hy midus [nudus] et
verus executor is.
107. Damtman
is alleenelyck midus [nudus] et verus executor vanden vonnissen oft
appoinctemente die by den wethouderen van Antwerpen wordden gegeven, ende synder
officieren en competeert nyet kennisse van saecken te nemene, te wetene, oft
eenige appoinctementen wel oft qualycken zyn gegeven oft nyet, oft weder die
nul synde [syn] oft nyet.
108. Soo
wanneer yemandt is gecondempneert by de wethouderen van Antwerpen borchtochte
te moeten stellen, ende hy die stelt in presentie van synder partyen daer
jegens nyet contradicerende, soo en mach damtman
p414
alsulcken
persoon oft synnen goeden nyet voorder molesteren, naerder costuymen over alle
menschen gedenckenisse onderhouden.
109. Dat alle
judiciele borchtochten gebueren ten minsten voer twee schepenen, die stipulatie
oft geloofte vanden borghe ontfangen.
110. Dat te
[de] vrouwe allen de goeden, die zy metter houwelycxe voor-waerde ondersproken
heeft voor vuyt te moeten hebben na die aflyvicheyt van heuren manne, die mach
alle de selve goeden na hem [heur] nemen ende aenveerden, sonder gehouden te
syne te betaelene eenige schulden staende den houwelycke gemaeckt in handen
[handel] van coopmanschappen met heuren manne, [ten waere sy] expresselyck heur
daer voor verobligeert hadde, want alsdan zoude zy gehouden zyn inde selve
schult voor soo vele als sy verobligeert hadde, ende andersindts oft voorder
nyet.
111. Dat
egeenen testament oft testamentelycke dispositie van sulcker cracht en is dat
die lancxtlevende eenige goeden souden [soude] moegen aenveerden vuyt crachte
van dyen, voor ende eer die crediteuren vernuecht ende betaelt waeren.
112. Soo
wanneer thouwelycxe bedde tusschen man ende wyff scheydt byder aflyvicheyt van
eenige van hun beyden, dat dan de lancxtlevende schuldich is ende behoirt, des
versocht zynde, naer deser stadt recht, binnen ses weken naer der aflyvicheyt,
te verstaene tot scheydingen ende deylingen der goeden vanden aflyvigen.
113. Dat'de
houwelycke voorwaerde tusschen man ende wyff sulcx mocht wesen dat de
lanxtlevende, naer deser stadt recht, souden [soude] hebben ende genyeten tgene
des hem byder houwelycker voorwaerde toe geseght oft toegevuecht souden [soude]
syn, ende nochtans boven dyen deylen int gene daerinne hy, naer deser stadt
recht, buyten den houwelycke voor-waerde gerecht souden [soude] syn.
114. [Dat]
testaement van man ende wyff soo macht [mach] gemaeckt zyn: dat de lancxtlevende
zoude moeghen hebben ende genyeten tgene des hem byden aflyvighen in oft by
testaemente gegundt ende gelegateert waere, ende nochtans daeren boven commen
genyeten ende deylen oft succederen in tgene daerinne hy naer deser stadt recht
gerecht soude syn.
115. Dat de
man, maeckende zyn testaement, nyet en mach, naer deser stadt recht, synder
huysvrouwe prejudicieren in tgene des huer naer deser stadt recht competeert;
ende alwaert dat de huysvrouwe, int maecken van-
p416
den selven
testaemente, consenteerden oft geloofden tselve te onderhouden, soo soude zy
nochtans vanden selven consente (nyet gebuert met eenen vrempden momboir haer
by consente van heuren man gegeven) moegen resilieren ende de voorschreven
geloofte revoceren.
116. Dat een
vrouwe, naer der stadt recht van Antwerpen, heeft ende behout haer voordeel int
silvere ende juweelen, [soo] als in dandere haeve- lycke goeden.
117. Dat een
vrouwe persoon, met houwelyck gealieneert zynde[2],
naer de doodt van heuren man, heur competeert deen helft van allen de huysen
byden man ten houwelycke gebrocht als halff deylich [haefdeylich?] synde,
midtsgaeders oock de helft vanden renten staende den houwelycke vercregen, ende
tot dyen die helft ende voordeel vanden haevelycke goeden; welk recht de man
zyn huysvrouwe nyet en mach afnemen oft verminderen by eenige testaementelycke
dispositien.
118. Datmen
met houwelycxe voorwaerde mach derogeren der stadt recht.
119. Dat de
man oft vrouwe, maeckende heur testaement, nyet en moegen, naer deser stadt
recht, malcanderen prejudicieren int gene des elcken van hun naer deser stadt
recht toebehoirt ende competeert, midts dat den eenen ende den anderen recht
geacquireert is byder stadt recht.
120. De goeden
alhier inde stadt gelegen volgen de[r] stadt recht alhier, nyet tegenstaende
waer dat het testaement gemaect is.
124. Soo
wanneer eenige scheydinge oft deylinge van eenige partyen onder heure xxv
jaeren out wesende, by vrienden, maeghen oft by andere commissarisen, by de
wethouderen daertoe gedeputeert; gepasseert syn by consente van borgemeesteren
ende schepenen, die altyt opper momboiren ende opper voechden syn inder stadt
van Antwerpen, dat de selve scheydinge ende deylinghe gehouden wordden goet
ende van weerden.
122. Alwaert
saecke dat minores oft mindere van jaeren egeene momboirs en hadden, indyen de
scheydinge ende deylinghe geschiet waeren by consente van borgemeesteren ende
schepenen, als vooren, by vrienden maegen oft commissarisen, als voor, daertoe
gecommitteert, soo soude
p418
nochtans de
voorschreven scheydinge ende deylinge, alsoo gepasseert synde, van weerden
wesen naer deser stadt recht.
123. Dat de
huysen die man oft wyf toebehoiren halfdeylich [haefdey-lich?] zyn halff ende
halff, soo dat deen helft competeert den manne ende dander helft der vrouwen.
124. Dat een
vrouwe persoon tAntwerpen mach aenveerden, hebben ende behouden des heur is
geloeft by der houwelycxe voorwaerde, ende boven dyen oock heur lantrechten oft
stadtrechte; ten waere dat andersints dyen waere gederogeert ende daerjegens
gemaeckt waeren houwelyckxe voorwaerde oft contracten antenuptiael.
125. Dat als
man ende vrouwe, gehout zynde, verscheyden handel van coopmanschappen in
diversche plaetsen doen oft bedryven, ende deen voor dander hem nyet en
verobligeert oft en verbinde, dat alsdan de vrouwe ongelast blyft vanden
schulden die heur man inden handel van synne coopmanschappen gemaeckt heeft.
126. Dat man
ende wyff voorde trouwe moegen maeeken den houwelycxe voorwaerde, ende daer
inne bevoorwaerden ende bespreken, dat, naer toverlyden van dierste van hen
beyden, die goeden van dierste van hunlieden in houwelycke gebracht, gaen ende
blyven souden ter syden van daer die gecommen zyn.
127. Dat man
ende wyff moegen bespreken ende bevoorwaerden, dat de lancxtlevende egeensindts
gehouden souden [soude] wesen in eenige schulden, die de overleden, voor date
vanden contracte voorscreven, schuldich mochte wesen, maer daeraff geheelyck
ende al ongehouden te blyven.
128. Men
useert alhier nyet de selempinteyten [solempniteyten] van eman-cipatien naer
gescreven rechten, maer een ander formule, diemen heet:" vuyten broode
doe, " dwelck geschiet te[r] vierscharen alhier, de vaeder bewysende den
sone twee grooten erflyck op sekere panden.
129. Den sone
heeft ende behoudt syn eygen proprie [proper] goet staende den levende [levene]
syns vaeders, tsy dat hem gegeven is, oft by hem vercregen is; ende wes hem by
synne moedere oft andersindts by successien aengestorven is, behout de sone
tselve goet sonder den vaeder zynne tocht daeraen te hebben.
130. De vaeder
en is nyet gehouden int delict syns soons wesende in zyn plicht, ten waere dat
hy, wetende dat syn sone teelicht [tdelict] hadde
p420
geperpetreert,
hem by synnen dancke huysde, herberchde, oft raet ende daet hem gegeven hadde
totten selven misdade te perpetreren.
131. Die een
vonnisse wilt hebben geliquideert, oft de schaeden, costen ende interresten,
beternissen ende diergelycke wilt hebben getauxceert, die is sculdich die
taxatie ende liquidatie te vervolghen, doende synne partye adverse daertoe
daeghen, soe dat behoirt.
132. Soo wat
waeren oft coopmanschappen van eenige debiteur fugityff, die den crediteurs oft
cooplieden gegeven wordden metter minnen, die moeten gebracht wordden onder
trecht, omme daerop te procederene naerder vierschaeren recht van Antwerpen.
133. Soo
wanneer yemant defacto is fugityf ende voorvluchtich, dat de crediteuren vanden
fugityven [die] rechterlyck naerder costuymen vander vierschaeren alhier
geprocedeert ende vervolcht hebben, concurreren pro rata portione ende naer
advenant van haeren schulden ende crediten; vuyt genommen eenige
geprivilegeerde schulden inden voorschreven statute begrepen ende
gespecificeert, die welcke preferentie hebben.
134. Dat een
yegelyck wort gereputeert fugityf die de facto vliet op gewyde oft gevryde
plaetsen. oft hem elders occulteert, habandonnerende allen zynnen goeden, ende
nyet wederomme commende in zyn huys.
135. Soo
wanneer eenich debiteur vliet ende hem transfereert op eenige gewyde oft
gevryde plaetsen, dat die van dyer uren voortaene dat hy opt gewyde oft gevryde
is, daer blyvende ende abandonneren [-de] synne goeden, gehouden ende geacht
wort als fugityff ende voor vluchtich.
136. Dat een
debiteur, als voor, fugityff ende vluchtich zynde, nyet en mach disponeren van
synne goeden, tsy [met] panden metter minnen te gevene oft andersindts, in
achterdeele, prejudictie oft fraudde van zynnen crediteuren; ende oft hy dat
dade, souden nyettemin die goeden commen in communem massam creditorum, alwaert
oock saecke dat die goeden van synnen fugityfven niet becommert, beseth noch
gearresteert en waeren.
137. Dat een yegelycke
debiteur, nyet fugityf noch voorvluchtich zynde, mach doen betalinge ende
solutie, oft doen doen met gelde, met overge-vinghe ende bewysinge van goeden
zynen crediteuren ende schuldenaeren, van deuchdelycke ende rechtveerdige
schulden, soo lange ende totter tyt toe synne goeden nyet gearresteert, beseth
noch becommert en syn; ende dat alsulcke betaelinge ende bewysinge stadt
grypen, ende oock alwaert
p422
saecke dat de
debiteuren [debiteur] ende schuldenaer naermaels bevonden waere dathy voorde
betalinge insolvent ware.
138. Soo
wanneer eenich debiteur aengenommen heeft eenighe gewyde oft gevryde plaetsen,
ende op die selve plaetse blyft, alwaert saecke dat alsulcke debiteur synen
crediteur eenige betalinghe oft bewysinge dede, dat de selve betalinge oft
bewysingen egeen stadt grypen en zoude.
139. Soo
wanneer misdadige strytgier geweest syn in eenich gevechte, dat de gequetste
dan aenspreeckt ende verwint eenige vanden genen die strytgierich geweest syn
in een geselschappe, wy [wie] dat hem belieft, tsy datter eenige absent syn
vanden misdadigen oft nyet.
140. Dat naer
dyen de vadere de wete gehadt heeft vanden misdade syns soons, en [ende] hem
boven de wete in synnen huyse neempt, ende by synnen dancke herbercht, dat de
vaedere dan geexecuteert wort voort misdaet ende delickt syns soons.
141. Dat
vaedere, experierende dat de sone selver goet heeft, ende die bewysende,
wordden des soens goeden geexecuteert, der [maer] des vaeders goeden niet.
142. Soo
wanneer yemandt, hebbende tmeestendeel in een huys gemeyn met eenen anderen
besundere, absent vuyten lande wesende, mach tselve huys wel reparerene,
melioreren ende verbeteren, besunder als hy thuys nyet en muteert vanden
gebruycke daertoe tselve is geordonneert; ende behoirdt alsulcken geselle,
reparatien ende melioratien gedaen hebbende, hem van zynder melioratien ende
reparatien te contenterene ende vernuegene.
143. Dat
nyemandt, absent buytens slandts wesende, voorder paerten noch deylen en mach
dan synnen medegesellen van synnen tweghen gepaert ende gedeylt en hebben.
144. Soo
wanneer eenich erfve nyet gevuechelyck scheybaer noch deyl-baer en is, noch van
malcanderen nyet bequaemelyck gespleten en machworden, soo moet het minstedeel
volgen het meestendeel.
145. Dat als
thouwelyck gescheyden is, soo wordden die schulden vuyter massen vanden
gemeynen goeden ierst ende voor al betaelt.
146. Dat als
thouwelyck gescheyden is, soo wort tsurplus gedeylt, als boven, tusschen den
lancxlevende ende den erffgenaemen vanden aflyvigen, ten waere dat andersins by
man oft wyff, by tractate van houwelycke voerwaerde, contracten oft ander
dispositien, waere versien oft gedisponeert.
p424
147. Dat die
coopmanschappe, die man ende wyff tsaemen oft besunder dryven, syn gemeyn, ende
naer tscheyden vanden bedde worden deselve coopmanschappen, die crediten ende
prouffyten daeraff gecommen, halff ende halff gedeylt gelyck andere haevelycke
goeden, behoudelyck der huysvrouwen altyt int geheele van heurder dote ende
geprivilegieerde goeden.
148. De man
heeft dadministratie ende regiment vanden goeden gecom-men synde van zynder
zyden, soo oock synder huysvrouwe syden.
149. De man
mach de ruerende haevelycke goeden sonder consent van zynder huysvrouwen
vercoopen ende alieneren, behoudelyck altyt de huys-vrouwe heuren dotalen
innegebrochten[3] goeden, die
haer in subsidie van houuwelycke gegeven syn, ende ander geprivilegeerde goeden
der huysvrouwen competerende.
150. De buyten
poortere genyet allen de liberteyten ende vryheden gelyck den binnen poortere,
vuytgenomen de vryheyt vanden tolle ende wagene in Brabant.
151. De buyten
poorters, woonende in andere steden oft landen, zyn ende blyven alsoo [al soo]
vry inde poorterye als oft sy woonden inden quartiere van Antwerpen, midts
jaerlycx betaelende het recht daertoe staende.
152. Soo wie
een poirter van Antwerpen misdaen heeft, en mach tAnt-werpen egeen poirter
wordden hy en hebbe de selve poirter ierst daeraff genouch gedaen ende te vrede
gestelt metter minnen oft metten rechte.
153. Inder
stadt van Antwerpen wordt voor een ingeseten gehouden die jaer vuyt jaer inne
syn eygen huys oft caemere bewoont, besittende, bewoonende ende gebruyckende
is, ende den meestendeel vanden jaere hem inder stadt houdende is.
154. Al blyven
eenige kinderen met heuren vaeder sittende in onverdeyl-den goeden, daeromme en
volcht nyet necessario dat die kinderen souden moeten sitten metten selven
heuren vaeder tot gelycker winninghe ende verliesinghe.
155. Dat alle
manspersoonen, xx oft xxij jaeren out synde, wordden gehouden voor meedere van
jaeren, soo dat sy indifferenter alle contracten souden moegen passeren sonder
consent van momboiren oft oppermom-boiren.
p426
156. De
statuten vande weesmeesteren deser stadt en verbinden noch en verobligeren
nyemanden dan die gene die onder die ordonnantie vander [vanden] weesmeesteren
commen oft syn.