GLOSSARIUM VAN TECHNISCHE TERMEN ()

abolitie = kwijtschelding van straf door de vorst

acht ende achte = een konstruktie van acht bij acht (palmen ?)

acte libelle = geschrift dat de eis van de aanlegger bevat

aeder = (opwellende) waterstraal

aijsementghelt = presentiegeld

arreste = aanhouding van personen, beslaglegging op goederen, invorderingskosten

auditie = het aanhoren, controleren

baemesse = sint-baafs, 1 oktober

batement = vermaak, genoegen, toneelvoorstelling

belegherthede = ligging

besette = beslaglegging, verpanding

bewerpe = het aan goedkeuring onderworpen ontwerp van een akte

broodtbidder = bedelaar

calaingnie, calange = vordering, eis, aanspraak op iets

castelain = hij die voor een ander een hofstede uitbaat

collatie = het recht van begeving van een geestelijk ambt

collusie = bedrieglijke overeenkomst, samenspanning

comparitie = het verschijnen in rechte

composeren = het afsluiten van een minnelijke schikking tot afkoop van een straf

comptoire = schrijfruimte, archief, secretariaat

contumacheren = bij verstek veroordelen

deckstocken = hout aan de buitenzijde van een takkenbos

decrete = overheidsbevel ter uitvoering van een vonnis tot uitwinning van een goed

dictum van sententie = de feitelijke uitspraak in de vorm van een rechterlijk vonnis voorafgaand aan de considerans die de overwegingen bevat

diete = honorarium van de schepenen, baljuw of procureurs

diffrey = het betalen van kosten voor iemand anders, vergoeding van kosten

disch = dis, armenbestuur

duplijcque = wederantwoord van de verweerder ter weerlegging van de repliek van de eiser

duufhuus = duiventil

eijnsel, ensel = weegschaal

enqueste = onderzoek naar de waarheid van een zaak door verklaringen van getuigen

erfve = onroerend goed, alle niet-leengronden

erfvelijcke rente = erfrente, vaste rente

erfvenesse = gerechtelijke inbezitstelling van een onroerend goed

ferie = rechtszitting, rol of lijst of boek van de bij een rechtbank aanhangig zijnde zaken

foliet = blad

furnieren, furnissement = een procesdossier van de vereiste processtukken voorzien

gars jeghens gars = op gelijke voet staan, naar evenredigheid

gemet = oppervlaktemaat, 44,24 are

ghelaeghe = toestand, staat

gheweere = wapen, verdedigingswapen

ghijfte = wettelijke overdracht

godtspennijnck = aan een caritatieve instelling gegeven penning bij het afsluiten van een koop of ander contract

impositien = indirecte belasting, belasting op verbruiksgoederen

informatie = (gerechtelijk) onderzoek, nasporing

insinuatie = kennisgeving, verwittiging, bekendmaking

in tasse = in het geheel, werkzaamheden die ter uitvoering worden opgedragen door aan- of uitbesteding

intendit = klachtenlijst, geschrift van beschuldiging, geschrift dat de aanlegger overmaakt nadat de gedaagde van ieder verweer is verstoken

issue = uitgangsgeld

jaegerije = jachtrecht

kemp = hennep

kerckghebodt = openbare afkondiging in de kerk

laeten = cijnshouders

lanckmes = dolk, jachtmes

leghere = legger, inventaris van de stand van zaken

lettre requisitoire = verzoekschrift, vordering aan een in een bepaald rechtsgebied bevoegde rechter tot tenuitvoerlegging van een in een ander rechtsgebied gewezen vonnis

libelleren = het op schrift stellen van een processtuk

maenen = het afvragen van een vonnis aan schepenen of leenmannen in een terechtzitting vergaderd

manghelijnghe = handel, onderlinge koop en verkoop van goederen

mangheltuchte = handel, handelsverkeer

marckgeldt = overdrachtstaks

namptissement = het storten van een bedrag bij de griffie als borgsom of als voorlopige bevrediging van de beslagleggende partij, die leidde tot vrijmaking van de persoon en/of goederen waarop beslag was gelegd

onghewedde = buiten de wet, nog niet aanhangig zijnde

oorconde = getuige

oordaeghen = herdagen

opzittende = inwoner

osiedrop = ruimte naast een huis tussen de lijn waar de dakdrop neervalt en de muur

pandijnghe = uitvoerend beslag op een goed als voorbereiding van een gerechtelijke verkoop daarvan wegens schulden

parate executie = voltrekking van een vonnis waartoe geen nieuw vonnis wordt vereist

partitionaer = iemand die deelt in de opbrengsten

passeringhe = gerechtelijke akte

penewaere = kleine koopwaar, koopwaar met een beperkte waarde

penninckrente = geldrente

perscruteren = doorzoeken, navorsen

poinctijnghe = zie pointers

poingnaert = ponjaard, korte puntige degen, dolk

pointers = personen aangesteld om de poinctijnghe of het aandeel in de vorstelijke beden van elke belastingsplichtige plattelandsbewoner te berekenen

prijsers = schatter

prijsie =schatting

procuratie ad lites = volmacht bij geschillen

procuratie ad negotia = schriftelijke volmacht om zaken af te handelen

procuratie apud acta = algemene volmacht, algemene zaakwaarneming

recolleren = nieuw verhoor van getuigen door de rechter om bepaalde onduidelijkheden in de eerste verklaring op te lossen

remisse = vorstelijke genade (voor het wijzen van een straf), vorstelijke genadebrief

renvoij = verzending, verwijzing naar een andere rechtbank

replijcque = wederantwoord van de eiser ter weerlegging van het antwoord van de gedaagde

reprochen = getuigenwraking, ook gebruikt om geschriften te wraken

responsive = (geschrift van) antwoord

rivagie = aanlegplaats

roede = gerechtsroede

salvatien = weerlegging van de bezwaren tegen getuigen, getuigenissen of geschriften

slaeckijnghe = vrijlating

specierente = rente in natura

staet van goed = ambtelijke lijst van de ergens aanwezige goederen, boedelbeschrijving

steencosten = gevangeniskosten

sterfhuus = nalatenschap, geheel van roerende en onroerende goederen en schulden die iemand bij zijn overlijden naliet

stockhouder = veiler, beambte door de overheid aangesteld bij wettelijke verkopingen van roerend goed

tailliehoudt = hakhout

tasse = zie in tasse

transport = overdracht

uuijtcoope = het behouden van een boedel door één of meerdere deelgenoten tegen betaling van een som aan de andere(n)

uuytsending = het omslaan van belastingen, zetting

vacatien = zitgeld, bepaalde tijdsruimte die openbare personen aan een zaak besteden, diensttijd van gaan en terugkeren

verbeurte = verbeurdverklaring

verlaeghijnghe = ruil

vertweefelijnghe = door geld of beloften overhalen

vidimus authentijcq = originele akte waarbij een gezaghebbende persoon of instelling onder zijn of haar zegel verklaren een bepaalde oorkonde gezien te hebben

vioolkens = flesjes (met een lange hals)

visscherije = visrecht

vloghe = duiventil

vogellerije = vogelrecht, recht om vogelvangst uit te oefenen

voluntaire condemnatie = willige rechtspraak

vrijleen = oorspronkelijk een leen toebehorend aan een vrije niet-edele persoon

wanclacht = valse beschuldiging

warandeerders = keurmeesters, inspecteurs

waterganghe = watering, sloot

wedt = college van burgemeester en schepenen

weijmes = lang mes

wettelijcke kennesse = wettelijk of bestuurlijk onderzoek, rechtsbesluit, kennisneming van allerlei wettelijkheden

wijsdom = uitspraak, vonnis

zante = schoof, naoogst, het oprapen van achtergelaten aren

zetters = personen aangesteld om de zettijnghe of het aandeel in de vorstelijke beden van elke belastingsplichtige plattelandsbewoner te berekenen

zettijnghe = zie zetters

zweve = binnendijk