Nieuwe Landrechten van het Hooggrafelijk Stift en Vorstendom Thorn (1788)

[Maria Cunegonda koninklijke princesse in Pohlen ende Lithauen, hertoginne tot Saxen, Julick, Cleve, Berg, Engeren ende Westphaelen, des Heyligen Roomschen Rijkx, vorstinne ende abdisse der keyserlijken vrij-wereltlijken stiftern Essen ende Thorn, landgraevinne in Thuringen, markgravinne tot Meysen, van Boven- ende NederLausnitz, borggraevinne tot Magdenborg, gevorstete graevinne tot Henneberg, gravinne tot der Marck, Ravensberg, Barbij ende Hanau, vrouwe tot Ravenstein, Breysig, Relinghausen, Huckarde, Ubach ende Neeroeteren etc.]

Alsoo tot het gelukkig bestieren der onderdaenen, en voort gemeen welzijn het hoogst aengelegen is, en selfs vereyscht word in alle gepoliceerde landen, van onophoudene zorgh te draegen om te geraeken tot vaste en bekwaeme wetten, die overeenkomen zoo met de constitutie der landen, als met den aerd ende de maniere der volkeren, zoo is 't dat die noodzaekelijkheyd van den eenen kant overweeght zijnde ende Wij Maria Cunegonda etc., [beneffens Ons graefelijck Capittel van Thorn, ende] de Landsstenden van dyen lande bespeurt hebbende van den anderen kant, dat d' oude landrechten voor een groot gedeelte niet meer toepasselijk zijn aen den tegenwoordigen staet van denselven lande; dat bovendien weynige der daegelijksche gevallen uytgemaekt zijn bij die oude landrechten; ende dat d' onderdaenen alzoo sig dikwils vindende in den voorval van sig te moeten beroepen op oude gewoontens ende onzeekere gebruyken, en daardoor niet alleen aen merkelijke kosten onderworpen worden, maer dat hun reght ook meerendeels afhangt van eenen twijfelaghtigen uytval, dyensvolgens bij onse Transactie den 28 october 1776 tot Thorn ingegaan en den 29 en 31 van denselven maand naarder in alle deelen ende puncten geratificeert ende geconfirmeert, goed gevonden ende bij den 10. artikel beslooten hebben, van ter eerste gelegentheyd uyt te geven een opreght, deugdelijck en bestendig landrecht om eenieder voortaen te verzeekeren wat reght hij heeft te hopen, en bij vonnis te verwagten: Ende, willende alsnu die resolutie voltrekken tot voordeel van 't gemeene best, zoo is 't dat Wij, inhaererende onze voors. transactie, hebben gewilt ende gestatueert, willen ende statueeren, dat voor all voor eene vaste en onbreekelijke wette, nu en ten allen tijden sullen worden gehouden alle puncten daerby uytgemaekt, [voor sooveel daeraen niet en is worden gederogeert bij de landtresolutiën van den 24 november en 9 december 1785] , luydende deselve transactie als volght:

Wij willen dat gelijke kraghte en uytwerksel sal hebben en voor altijt behouden de transactie tusschen Ons, Maria Cunegunda etc. en ons decanesse en verdere capitulairen van 't Graefelijk Capittel van Thorn den [27. en 28. october 1776] separaetelijck ingegaen, en waervan den inhoud voor sooveel denselven die onderdaenen van den landen van Thorn kan aengaen luyd als volght :

[[Art. 12, § 1]

[§ 2]

Op den hoogen choor

[art. 13, § unicus]

[art. 14, § 1]

[§ 2]

[art. 17, § unicus]

[art. 18, § unicus]

[art. 19, § 1]

[§ 2]

[art. 20, § unicus]

[art. 21]

[§ 1]

[§ 2]

[§ 3]

[§ 4]

Verders willen en verklaeren wij, dat [op] die voorschreve oude landreghten [..] zoo in 't oordeelen als andersints geen beroep meer zal worden gedaen, tenzije voor zooveel eenige artikels daervan alnog bij Ons zijn worden aengenoomen, gemodificeert of gerestringeert, bestaende deselve, boven die reets hierboven aengehaelt in de geseyde transactiën, in geene verdere nogh andere dan maer in de naestvolgende, welke alleen willende [achtervolgens onse opgemelte transactie] dat kraghte van wette behouden. Derogeeren Wij voor de meerreste wel duydelijck hiermede aen allen 't genen meerder of andersints bij die oude landrechten staet, als wel uitgedrukt is bij d' opvolgende artikels:

Ende willende voor soo veel doenelijk onse onderdaenen verders begunstigen met vaste wetten voor alle voorvallende saeken, die hierboven en bij de voordaetige ordonnantiën of placaeten in deze landen afgekondigt ende door 't gebruyk al nog ontfangen, nog niet en zijn begreepen ende almeede hun geven eenen sekeren voet wegens de maniere van procedeeren, zoo ist dat Wij, ten dyen eynden naergegaen hebbende de naebuyrige reghten en gewoontens, ende bevindende dat die landreghten van 't Overquartier van Gelderland den 19. september 1619 gehomologeert, en verscheyde keeren in druk uytgegaen, meerendeels aghtervolgen de gemeene beschrevene reghten, en in veele gevallen overeenstemmen met de gewoontens ende gebruyken van onsen landen van Thorn; dat die voornoemde landreghten doorgaents behelsen 't genen het besten, redelijksten en bekwaemsten is tot eene goede, prompte en regtvaerdige administratie van justitie; en dat dezelve landreghten naer den tegenwoordigen staet en gelegentheyd van onsen landen zijn ingerigt, verklaaren oversulkx dieselve geadopteert en voor onse landen aengenoomen en in kraghte van wette gekeert te hebben, zoo ende gelijk Wij deselve landreghten hiermede adopteeren en in hoede der wetten keeren [, mede raeckende allen 't geene wegens d' ordre judiciair daerbij gestatueert is, welcken aengaenden Ons beneffens 't welgemelten Capittel alleen aengaet te disponeeren volgens landts constitutie ende oud gebruyck]. Alles noghtans in dyen verstanden, dat dezelve in onse landen geene plaetse of uytwerkinge der wetten en zullen gewinnen, voor soo veel daeraen, te weten hierbij, door Ons met d' opvolgende ... [aantal?] artikels is worden verandert, gealtereert of gederogeert. Welke veranderinge of derogeeringe met de daerbij gevoegde explicatiën en vermeerderingen Wij willen, dat alleen sullen hebben en alhier behouden kraghte van wetten, en sulkx sonder aensien van 't genen daeraen contrair of anders bij die landrechten van 't geseyde Overquartier van Gelderland uytgedrukt is, of daeruyt te besluyten moghte zijn en aldaer gepractiseert of geoordeelt is worden, welken aengaende Wij verklaeren deselve landreghten, gebruycken of practyken in geenen deelen voor d' onse aen te nemen; En dat onse veranderingen, uytleggingen en vermeerderingen bestaen en vervat sijn bij de .. [aantal ?] naervolgende artikels:

1.

'T genen wegens 't aenstellen van officier en verdere gerightsluydens, voorts wegens hunne officiën en eyd pag. 1 et sequentibus der opgemelte geadopteerde landreghten, in voegen als voorseyt, geprescribeert word, sulkx vind sig ten opsighte van den lande van Thorn al uytgemaekt [soo bij de bovengemelde transactie als verders bij de geroerde landtsresolutiën van den 24 november en 9 december 1785.]

2.

Ende de bekwaemheeden voor eenen schepen pag. 1 art. 3 et 4 vereyscht, willen Wij dat sig alhier ook sullen moeten bevinden in den persoon tot die functie verkoosen, soo noghtans dat voor genoegsaeme sal worden gehouden den ouderdom van vijfentwintig jaeren voltrokken.

3.

De toestemminge van de ouders der kinderen, nog niet bereykt hebbende den ouderdom van vijfentwintig jaeren, voor 't ingaen van hun houwelijk vereyscht volgens den 1 art. pag. 10 derselve landreghten van 't Overquartier van Gelderland, sal ook tot een tweede of verder houwelijk van noode zijn, op deselfste straffen, in val van versuym, als aldaer art. 2,3,4 et 5 is gestatueert.

4.

Wij verklaeren noghtans, dat de bewillinge van den vaeder alleen genoeg sal zijn; en bij desselfs aflijvigheyd die van de moeder van alsulke minderjaerige, zoo zij is mombersse derselve; en dat bij gebrek van vaeder en moeder in voegen als voorseyt die minderjaerigen sullen konnen volstaen met de bewillinge van hunnen grootvaeder van hun vaders zijde.

5.

Zoo noghtans tijde van 't leven van vaeder, moeder of groot-vader, de minderjaerige om eenige redenen sig souden vinden onder de momberye van eenen anderen persoon, sal bovendyen van noode zijn de bewillinge van desen.

6.

En zoo deselve niet overeenkomen, zoo zal den righter der minderjaerige daerover oordeelen.

7.

In val de minderjaerige tot die bovengeroerde vereyschte bewillingen niet konnen geraeken op behoorelijke instantiën door hun ten dyen eynde gedaen, staen Wij toe, naer verloop van eenigen teijd, zoo aen die minderjaerige, als ook aen degene, waermede sij vermeenen in houwelijk te treeden, of aen dessens vaeder of momboir, van sig t' addresseeren bij den righter competent van die minderjaerige.

8.

En denselven naer gehoort te hebben dengenen, welken verweygert de bewillinge hierboven vereyscht, zal die verweygeringe bestedigen, zoo hij deselve gegrond vind. Zoo niet, zal hij die toestemminge van officie wegen suppleeren, naerdat hij vrugteloos sal hebben ondervonden datter geenen middel is om in der minne tot de bewillinge te geraeken.

9.

Naer de dood van vaeder, moeder en grootvaeder sal den minderjaerigen op deselfste straffen als geseyt sig niet mogen trouwen, dan met bewillinge van sijnen momboir [of momboirs] en sal in desen val daertoe tot dyen vereyscht worden de toestemminge van den righter van den minderjaerigen.

10.

En zoo den momboir sig weygerig toont [of dat deselve niet overeenkomen] zal den righter alleen konnen disponeeren op den voet als hierboven art. 8 is verstaen.

11.

Die vereyschte bewillinge sal worden gehouden voor niet gegeven, zoo bevonden word, dat deselve door bedrog of andere onbehoorelijke middelen is bekoomen, en volgens de redelijkheyd andersints niet en zoude hebben moeten worden gevolgt.

12.

Wij verstaen door meerderjaerige persoonen, aen dewelke volgens den 8. art. pag. 11 de maght word gegeven van met hunne houwelijkse voorweerden alles te maeken, 't geenen niet strijdig is aen de billigheyd, de meyskens die aghtien jaeren en de jongens dewelke den ouderdom van twintig jaeren hebben bereykt.

13.

En zoude den eenen of anderen nog niet mundig zijn, sullen door hun edog bestendig alnog konnen worden ingegaen dusdaenige houwelijkse voorwaerden als voorseyt, bij aldyen deselve gemaekt worden met wille en ten overstaen van beyde de ouders van den minderjaerigen of van den laatstlevende of momboirs dyer, mits den laastlevenden of de momboirs daertoe te bevoorens speciaelijk bij den gerigte zijn geautoriseert.

14.

De houwelijkse voorwaerden van eenen onmundigen beslooten, maer met die solemniteyten als voorseyt, soowel als de voorwaerde door mundige, alofschoons onder hunne vijfentwintig jaeren, ingegaen eygener autoriteyt, sullen naer 't voltrekken van 't houwelijk aghtervolght moeten worden: zoodaenig dat daerover uyt hoofde van quetsinge, hoe groot die ook zoude mogen zijn, geene herstellinge en zal mogen worden verleent.

15.

Voor soo veel aengaet de dispositie bij de houwelijkse voorwaerden gedaen over leen-, of laet-, of hofhoorig goed zonder voorgaende octroy, willen Wij ten dyen opsighte, zoowel als generaelijk raekende alle andere handelingen over dergelijke goederen sonder octroi, dat nogtans spruyten zal eene personeele obligatie of verbintenisse om te doen uytwerken een octroi, ofwel om daer omtrent te besorgen eene volkomene vergoedinge; en van welke generaele dispositie Wij alleenelijk willen uytgesondert hebben 't geval wegens eenkindschappen art. 10, pag. 191 vermelt.

16.

Die generaele maght bij die voorwaerden verleent, word bepaelt in dyer voegen, dat inderdaad bij houwelijkse voorwaerden moet zijn gedisponeert en alles beslooten; zonder dat eenige uytwerkinge zal hebben de reserve van dispositiën contrair aen die der landrechten, welke men daerbij allereerst tijde van 't houwelijck sig zoude willen voorbehouden te doen of in 't werk stellen.

17.

Tot die wederroepinge, arlo. 11. pag. 12 vermelt, van 't genen de vrinden aen den oudsten zoone of imand anders der kinderen van de toekomende eheluydens verspreeken bij de houwelijkse voorwaerden, zal soowel van noode zijn den wille van beyde die eheluydens, als die van die vrinden; maer zal de wederroepinge door deese alleen mogen worden gedaen, zoo deselve geschiet uyt hoofde van ondankbaerheyd van die ouders of van 't kind 't welk begiftigt is.

18.

Onwederroepelijck reght zal bij den 17. art. pag. 13 verstaen worden verkreegen te zijn, zoo wanneer 't genen welk man en vrouw bij hunne houwelijkse voorwaerden den eenen aen den anderen verspreekt, niet bij wegen van eenen laetsten wille of gifte onder de doode, maar zonder meldinge dyer en bij maniere van contract of belofte is gemaekt.

19.

De dispositie, art. 30 pag. 16 vervat, dat er geene gemeenschap der schulden voor 't houwelijk gemaekt en zal zijn, soo wanneer versprooken is, dat tusschen man en vrouw geene gemeenschap van goederen wezen zal, en zal geene plaatse hebben, tenzije dergelijke houwelijkse voorwaerden geregistreert zijn bij 't ingaen van 't houwelijck in de gewoonelijke verbintenisse of overdragtsprotocolle der plaetsen, waeronder den man is woonaghtig.

20.

Bij gebrek van den wille en believe van beyde de eheluyden pag. 18 art. 6 vereyscht tot alle belastingen en handelingen nopende d' aengebraghte en staende ehe aengestorvene goederen, zal selfs geene actie personeel tot interesse vallen, zoo min tegens den man of sijn erfgenaemen als tegens de vrouwe.

21.

En de belastinge of handelinge over dergeleijke goederen en zal geenen den minsten effect hebben, noghte in eeniger maniere opereeren mogen, als van den dagh af, dat inderdaad blijkt van beyde eheluydens wille en believen.

22.

Zoude nogthans den eenen of anderen van hun onbillig verweygeren de toestemminge daeraen te geven, zoo zal deselve in alsulken val konnen worden gesuppleert, of door den gerighte waeronder sij woonaghtig zijn, of ook door dyen waeronder die goederen zijn gelegen.

23.

Wat aenbelangt d' executie [over] de schulden de vrouwe in 't besonder niet raekende, waervan spreekt den 12. art. pag. 19, zal naer de pandinge van de roerende goederen d' executie verders moeten worden gedirigeert op d' onruerende goederen staende houwelijk tesaemen gewonnen; ende dese niet bijreykende, zullen alsdan des mans bijgebroghte, of staende houwelijk aengestorvene goederen moeten worden geëxecuteert, voor en aleer tot des vrouwe goederen magh worden gekomen [doch de schulden van haeren kant alleen komende, sullen naer discussie als boven, van de gereede en gewonnen goederen op der vrouwe partimonieele goederen worden gesogt voor en aleer te komen op die van den man].

24.

Voor soo veel edog die executie gedirigeert word op die bijgebroghte of aengestorvene goederen van den man alleen, zal aen hem of aen desselfs erfgenaem naer 't scheyden van den bedde, voor de helghte overblijven hun regres tegens de vrouwe of haere erfgenaeme, welverstaende zoo deeze niet gedekt zijn door 't privilegie aen de vrouwe bij de landr. pag. 24, art. 10 et pag. 30 artlo. 8 vergunt.

25.

Eene vrouwe word verstaen het belieften van haeren man te hebben bij aldyen deselve opentlijk eenen winkel houd of anderen handel drijft; en alszoo zal haeren man daardoor soo wel als sij verbonden zijn.

26.

De toelaetinge welke art. 27, pag. 22 gegeeven word aen twee eheluyden in groote bewijselijke schulden gevallen zijnde, om bij testament malkanderen de magt te verleenen van naer des anderens dood hunne goederen te beswaeren, zal niet alleen bij testament mogen geschieden, maer die toelaetinge zal ook aengenomen moeten worden zoo haest door ander schriftelijk bescheyd blijkt van alsulken wille der eheluydens.

27.

Voor groote schulden worden alhier gehouden, bij aldyen deselve aensienelijk overtreffen de weerde van alle de gereede penningen en effecten, die sig tijde van 't afsterven van den eersten der eheluydens overig bevinden.

28.

De pene van verval van toghte of ander reght van den laastlevenden der eheluydens, art. 19 pag. 25 gestatueert, bij faute van overleveringe van behoorelijken inventaris der goederen bij hem in toghte beseeten, en zal geen plaetse gewinnen, tenzije denselven daertoe alvoorens notarieel [of gerichtelijk] aengesoght zijnde, alnog ses weeken daernaer suymig soude verblijven, sonder inmiddels uytstell bij den gerighte dyen aengaende om bundige redenen te hebben geïmpetreert.

29.

Noghtans zonder alsulk aensoeken zal den laastlevenden daetelijk in die pene vervallen, zoo hij kind of kinderen hebbende, tot een tweede of verder houwelijk treden zoude, zonder alvorens de geroerden inventaris te hebben overgegeven aen die kinderen of hunne momboirs of naeste vrinden van den kant van den eerstaflijvigen.

30.

En in dit geval van hertrouwen, zal den laastlevenden te bevoorens onder deselve pene als voorseyt, dobbel van dyen inventaris geslooten moeten stellen onder de gerighte van sijne woninge, zoo 't een of ander van zijne kinderen nog niet mundig is.

31.

Daer zal aghtervolgens den tweeden artikel pag. 26 voor onruerlijk patrimonieel of aengestorven goed gehouden worden, allen 't genen zoo bij gifte onder de levende, als bij uyterste wille gelaeten word van die daeraf men wettigen erfgenaem zoude zijn, ook voor zoo veel 't selven gegeven of gemaeckt goed meerder moghte wezen als wel bij wettige versterffenisse toekomen moeste.

32.

De nieuwe werken of merkelijke verbeteringen staende den houwelijk, zoo met timmeren, planten, als andersints gedaen, zijnde volgens den 5. art. pag. 27 voor gewonnen goed tusschen hun gehouden, en waervan de helghte der weerde moet worden vergoedt aen d' andere parthij, op welkers goederen alsulke verbeteringe niet en is geschiet, d' estimatie of wardeeringe daervan zal geschieden naer de weerde van 't gene sig inderdaad zal bevinden ten tijde van d' aflijvigheyd van den eersten dyer eheluydens.

33.

En zo wanneer over dergelijke of andere priseeringe proces zoude vallen, sal den richter parthijen belasten van binnen korten tijd hun onderlings te vergeleijken om te kiesen twee of meerdere persoonen als zij willen, bekwaem om die estimatie te doen, aen welkers taxatie, in val van accord, zij sig alsdan zullen moeten houden.

34.

En in val parthijen zig alsoo niet en konden verstaen, zoo sal den righter hun teffens belasten van binnen denselven teijd wederseijts twee of dry persoonen, hun desverstaende, op te geven, waeruyt eenige van officie wegen sullen worden verkoosen, om 't geene voorseyt te schatten naer den tijd, aen denwelken die weerderinge moet worden gerapporteert, sonder parthije toe te laeten verder ondersoek te doen.

35.

In alle de gevallen, waerinne bij den 8. en 9. art. pag. 27 en verders het remplacement of surrogaet valt tussschen d' eheluydens of hunne erfgenaemen, zal ook ten opsigte der ongetrouwde persoonen 't een en ander egalijk plaatse hebben.

36.

Dus dat het geld, welk den eenen of anderen tot uytkoop van sijn aanpaart in patrimonieele goederen, of tot vergelijk dyer in scheyd-en-deylinge bekomt, ook voor patrimonieel zal worden gehouden, in dessens persoon, maer niet verders.

37.

En dat eenen ongetrouwden niet verstaen zal worden eenig goed gewonnen te hebben, tenzije voor al rond gemaekt is worden, 't geene hij van sijne patrimonieele goederen verteert of verhandelt heeft.

38.

Zoude noghtans eenige van zijne patrimonieele goederen door brand, [waeter] of andere toevallen buyten sijn toedoen vermindert sijn, in alsulken val en zal ten opsighte der ongetrouwde zoo min als van de getrouwde eenige rondmaekinge vereyscht mogen worden.

39.

Alles dat van de betekeninge en begrijp der woorden van rurende en onrurende goederen ten aensien der eheluydens word geseyt bij die landreghten, zal ook alsoo verstaen worden ten opsight der ongetrouwde.

40.

En d'actiën tot bekominge van onrurende goederen, gelijk ook voor remplacement, zoowel als tot surrogaet, zullen den aert en natuere hebben van ongereed.

41.

En alzoo zal voor ongereed gehouden worden, zoo haest eenige immeubele goederen gekoght zijn, schoons daervan d' overdraghte nog niet en is gebeurt.

42.

Gelijk ook voor immeubele gehouden sal worden een capitaal door eenen behoorlijk geconstitueerden van een gemeente opgenomen, schoons de verbintenisse nog niet wettelijk were geschied.

43.

Noghtans zullen niet als gereed zijn de beleeninge of pandschappe van ongereede goederen, zoo lang dezelve niet gerightelijk, maer alleen bij handschrift of andersints onderlings zullen zijn beslooten.

44.

Het remplacement ten opsighte van 't genen staende ehe verhandelt is van d' aengebroghte goederen, en 't welk signantelijk pag. 27, art. 8 en pag. 31, art. 14 verleent word zoo er geene kinderen zijn aghtergelaeten, zal vooral gesoght worden op de goederen samenderhand gewonnen, voor zooveel, te weten boven de betaelinge van andere schulden, geene penningen genoeg voor handen zijn ten tijde van 't afsterven van den eersten der eheluydens.

45.

En zoo die gereede penningen en geworvene goederen niet en moghte bijr[e]yken, zal dit remplacement gesoght worden op de verdere gereede door den laastlevenden beërft.

46.

Dese order van 't remplacement te soeken eerst op de gereede penningen, dan op de gewonne goederen, en naderhand op de verdere gereede, zal ook zoo gevolgt worden nopende de ongetrouwde.

47.

En zoo t' een en ander niet genoeg were tot dergelijke rondmaekinge, zal van elke zijde de helghte gedraegen worden uyt de goederen door d' eheluydens ten houwelijck gebrocht, of staende ehe aengestorven.

48.

Of en in hoeverre bijreyken die gereede penningen en mobiliën, zal den laastlevenden gehouden zijn sig daarover, des noodig, bij eede t' ontlasten ende te verklaeren; d' erfgenaemen van den eerst-aflijvigen in hun bewijs nogtans onverkort.

49.

Zoo nogtans staende ehe iets van wedersijdsche bijgebroghte of aengestorvene goederen is worden belast, of vervrembt, en zal geen remplacement vallen, maar alles gecompenseert zijn en blijven, voor zooveel te weten van den eenen kant niet meerder als van den anderen kant is worden belast of veralieneert.

50.

Maer voor zooveel sig van den eenen kant meerder als van den anderen kant vind vermindert, zal de helchte daervan, in vall als voorseyt, rondgemaekt moeten worden uyt die overige patrimonieele of bijgebroghte goederen van den anderen kant.

51.

En bij gebreck als voorseyt van gereede penningen, of gewonne goederen ende gereede effecten, zal ten aensien van ongetrouwde, die van d' eene zijde meerder patrimonieele goederen als van d' andere zijde verteert of vermindert hebben, op denselven voeth remplacement geschieden moeten.

52.

Die naturelijke verplightinge van 't onderhoud aen de kinderen door d' ouders te bezorgen, waervan pag. 33 art. 1 en volgende word gehandelt, zal bij gebreck der ouders, ook volgen de groot-ouders.

53.

Gelijk ook eenen vaeder, of desselfs ouders gehouden zullen zijn tot dergelijke onderhoud van sijn onecht kind.

54.

Over de vrije handelinge, die aen de mundige over hunne gereede en geconquesteerde of aengewonne goederen art. 2 pag. 39 verleent word, en zal aen deselve, alofscoon onder de vijfentwintig jaeren, nooyd restitutie of herstellinge in hunnen vorigen staat worden vergunt uyt hoofde van hunne mindere jaeren.

55.

Selfs zal desen middel van restitutie uyt die oorsaeken niet worden toegestaen, zoo wanneer mundige, alofwel onder hunne vijfentwintig jaeren, met overstaen en toestemminge van twee van de naaste en principaelste vrinden, van elke zijde eenen, ofwel met decreet en consent van 't gericht, komen te handelen ten opsighte van hunne patrimonieele of aengestorvene erven en renten als breeder art. 3, dicta pag. 39 vermelt.

56.

De scheyd-en-deylinge der goederen van d' onmundige ingegaen met die pleghtigheeden pag. 42 art^lis. 16 et 17 vermelt, zijn van weerde; nogtans zal daarover, in val van merkeleijken schaede, restitutie vallen, soo wanneer die sch[e]ydinge en lootinge gedaen zijn zonder voorgaenden behoorelijken inventaris en zonder estimatie of weerderinge der goederen door twee luydens hun desverstaande, bij den gerichte daertoe geautoriseert.

57.

Wat aangaat het consent of decreet ten desen, en doorgaents ten aenzien der goederen van minderjaerige vereyscht van 't gericht, zal genoeg sijn 't geenen van den domiciliairen richter van de minderjaerige, zoo wanneer de goederen onder verscheyde jurisdictiën zijn gelegen. Maar bij aldien die goederen alle waeren onder denselfsten righter, en dat daaronder niet gehoort hunne wooninge, zal in desen val het decreet van den eenen en anderen richter van noode zijn.

58.

De momberije, welke aan den laastlevenden van man of vrouw bij die landreghten pag. 43 art. 1 gegeven word over hunne kinderen zal aan den man verblijven, schoons hij sig begeeft tot een tweede houwelijk.

59.

Gelijk ook eene vrouwe, alofschoons overgaende tot een tweede houwelijk, mombersse zal verblijven, als 't gericht om besondere redenen aan haar deselve alnog zoude willen vertrouwen, of dat zij daertoe speciaelijk door haeren man bij testament, of ander schrifteleijk bescheyd is worden verkosen.

60.

Den laast-levenden die momboir is, en zal niet verplight zijn geleijk d' andere momboirs, sig ten dien eynde bij den gerigte aan te geven of te doen den eede daertoe staande.

61.

Wereltlijke geestelijken, alofschoons zij niet gehouden zijn eenige momboireye aan te nemen, zijn daertoe nogtans, gelijk alle andere vrinden, bevoegt zoo zij dien last willen draegen.

62.

Die wederroepinge van schaedelijke verbintenisse, contracten en bekentenisse pag. 67 art. 1 en opvolgende verleent aan vrouwspersoonen geen koopvrouwen zijnde, al zijn deselve weduwe of mundig, en zal niet betrekbaer zijn tot de contracten en verbintenisse voor zooveel deselve aangaen haar inkomsten en gereede goederen en effecten.

63.

En zoo alsulke ongetrouwde vrouwspersoonen voorzien zijn met eenen momboir door haar verkoosen, en op haar verzoek bij den gerichte speciaelijk bestedight, sullen deselve zoo bestendig en onwederroepelijk als de manspersoonen alderhande handelinge over haare ongereede goederen en verbintenisse konnen besluyten, zonder dat van noode zal zijn die handelingen gerigtelijk te verlijden, of daartoe geautoriseert te zijn meerder als eenen manspersoon, dan alleenelijk als zij zig selfs, of haere goederen willen verbinden voor een anders schuld.

64.

En bij gebreck van eenen momboir, die niet specialeijk voor 't ingaen van die verbintenisse is geautoriseert, zullen deselve aen wederroepinge onderworpen blijven, alofschoons die ook gerigtelijk waeren gepasseert.

65.

Daar en zal geene nieuwe rente meer bekent mogen worden, hooger dan tegens den penning twintig, of vijf ten hondert 's jaers. En zoude eenig verloop daarboven betaalt worden, zal 't selven komen in minderinge van de hooftsomme.

66.

En alhoewel geene renten en mogen worden bekent, alwaar eenig toekomend verloop der interessen begreepen staat in de hooftsomme, geleijk pag. 75 art. 10 verbooden is, zoo zal 't edogh geoorloft zijn van de reets vervallene interesse wederom nieuwe rente of capitaelen te maeken, ook tot laste van denselfsten schuldenaar of rentgever.

67.

De rente met waeren of koopmanschappen aengekoght, en waervan art. 13 dict. pag. 75 word gesproken, sullen kragteloos en van onweerde zijn, zoo wanneer dergeleijke bekentenisse binnen 't jaer naer den koop en leverantie van die waeren soude zijn geschiet.

68.

Nogthans naer 't verloop van dyen tijd, zal naar voorgaende calculatie, oversieninge en goedkeuring der rekeninge van die geleverde waeren en koopmanschappen, mogen worden gemaekt eene rente van 't import of de somme dyer reekeninge en interesse bedongen.

69.

Eenen kooper van rente mag volgens den 14. art. pag. dicta niet stipuleeren, dat de verkogte of bekende renten in al, of ten deelen op sekeren teijd gelost worden; noghtans geen onderpand hebbende, is hij bevoeght 't selven t' eyschen, en te concludeeren, dat bij faute van 't selven binnen ses weeken te stellen, het capitael met de vervallene interesse moet worden gerestitueert.

70.

Ook zal men tot dergeleijke restitutie gefondeert zijn, zoo bij den rentebrief is worden bedongen van 't capitael wederom te mogen eyschen, bij aldien den rent-gever dry jaeren lank [d' interesse laet verloopen], sonder betaelinge daerop te hebben gedaen, en dat hij in dyen tusschenteijd daerop inderdaed geene betaelinge bezorgt heeft.

71.

En zonder dergeleijke conditie te hebben gemaekt, zal 't capitael met de vervallene interessen ook mogen worden teruggeëyscht, bij aldien den rentgever reets eens tot voldoeninge van interessen naer onderlinge aenmaeninge voor dry jaeren verscheenen in regten betrokken zijnde, denselven, alofschoons naederhand eenige betaelinge gedaan hebbende, wederom de interesse langer als dry jaeren laet verloopen.

72.

Aenbelangende 't genen art^lis. 8 en 9 pag. 78 word ges[e]yt, dat zoo iemand sijne rente langer als vijf jaeren liet verloopen, allen verderen verloop te smilten koomt, sonder meerder op sijn onderpand, nog van den besitter dyer te mogen herhaelen, tenzije voor zooveel als vijf jaeren ten agteren zijnde, aenstonts gerigteleijk vervolg gedaen is worden zonder daarmeede op te houden, zal dit gestatueerden maer betrekbaar blijven in concurs der crediteuren van eenen boedel, of als iemand bij beswaerelijken tytel acquireert eenig goed met eene rente reets belast, waeraf buyten weeten van den acquirent d' interesse van veele jaeren vervallen zijn. Selfs in plaetse van in die geseyde gevallen toe te wijsen op het onderpand de verloopene interessen tot vijf jaeren, willen wij, dat deselve in praejuditie van d' andere crediteuren of van alsulken acquirent niet verders als voor dry jaeren geadjugeert mogen worden.

73.

Maer daer en zal geenen rentverspreeker of sijne erfgenaemen, nog den besitter van een onderpand sig konnen ontlasten van de betaelinge der interessen tijde van sijn besit vervallen, ten zije, gelijk ges[e]yt word pag. 161 art. 6, bij verloop van dry-en-dertig jaeren en vier maenden, zoo wanneer te weeten die interessen binnen denselven teijd niet gerighteleijk en zijn gemaent, of dat die geëyscht zijnde, den rentier daerop geen verder vervolg en hadde gedaen, maer 't selven door overjaeringe had laeten smilten, en dat den schuldenaar niet en had geweeten die schuldig te zijn, en sulkx met eede durft behouden.

74.

In welke gevallen naar verloop van geseyden teijd van dry-en-dertig jaeren en vier maanden, nog capitael, nog interessen, zoo voor 't gepasseerden als toekomenden meer en sullen mogen worden geëyscht.

75.

Gelijk volgens den 3. art. pag. 79 geene rente aen iemand verbonden, aen den rentheffer en sal mogen worden afgelyt door den rentgelder, alsulke verbintenisse wetende, tenzije alvoorens den weete daervan tijdeleijk gedaan worde aen dyen, tot welkens behoef die verbintenisse is, zoo ook en zal aan eenen toghtenaer alleen geene rente afgelyt mogen worden, tenzije daertoe geroepen word den eygenaar of proprietaris.

76.

En zoo deese met malkanderen sig niet verstaan in dyer voegen, dat sij tesaemen voor die wederlegginge van 't capitaal eene voldoende quittantie geven willen aen den rentgelder, zal desen, mits sijn capitael en vervallene interessen in 't gericht tellende en offererende, den eygenaer en tochtenaar beyde daartoe gedaaght, vrij zijn van allen verder verloop, sonder die penningen te moeten consigneeren.

77.

Wat pag. 81 art. 17 et 18 ges[e]yt word, dat de rente, gestelt op seeker getal van guldens, schellingen en dergeleijke gemeene munte, alhoewel gesprooken staat van sekere speciën of stuckken van golde of silvere munte, jaerlijks betaelt en ook gelost mogen worden met loopende geld, gevende guldens voor guldens en schellingen voor schellingen, schoons de munte inmiddels is gehoogt of geleegt. Dese dispositiën zullen alhier ook plaetse hebben ten opsichte van alle capitaelen in dese landen gecreëert, welkers rentbrief niet en behelst dat de penningen zijn worden geschooten op eenen anderen cours, als wel deselve in dese landen gankbaer waeren tijde der creatie.

78.

Voor loopende geld en zal nogthans niet gehouden worden gelijk 't selven in den handel en wandel gankbaar is, maar daardoor word verstaan alsulken cours, gelijk 't selven in dese landen in betaelinge der schattingen en andere publijke lasten aangenoomen word.

79.

En zoude in den rentbrief uytgedrukt staen sekeren cours van geld, als bij exempel, dat de penningen geschooten zijn worden in guldens Luykx volgens den cours als in 't geheel Luykx gankbaer, alsdan zal den selven, zoo in 't afleggen der capitaelen, als in de betaelinge der interessen moeten worden naargekomen. [Dog verstaen wij, dat alle capitaelen gecreëert voor den jaere 1757, en waerbij den cours niet gestipuleert staet, niet en sullen konnen worden erlegt, als mits boven de restitutie dyer in lopende gelde volghens den cours der commercie, alnog daerbij gevoegt wordt den sevenden penninck en dus dat voor d' afflegginge bij voorbeeld van een capitael van seshondert guldens, sal moeten worden gegeven sevenhondert guldens in loopende cours als voorseyt.]

80.

De maght, welke § 2. pag. 95, art. 1 generaelijk gegeven word aen eenen toghtenaer, om ook sonder weete en consent van den eygenaer zijne togte te mogen belasten, en word nogthans niet verleent aen d' ouders tot naedeel van hunnen kinderen, geleijk sulks pag. 25, art. 20 ook is worden uytgenoomen.

81.

Zoo ook en is de magt, welke dicta pag. 95, art. 2 generaeleijk word verleent aan den proprietaris, om zonder bewillinge van den togtenaer te mogen verhandelen of belasten den eygendom van sijne erven, niet betrekbaer, geleijk pag. 24 art. 13 uytgesondert staat, op den eygendom der goederen van den laestlevenden der ouders herkomende en op de kinderen gedevolveert.

82.

Aangaende den erftoght, te weeten alsulken, waaronder den langstlevenden der eheluydens blijft besitten zoo sijne goederen, als die van den eersten afgestorvenen, door dessens dood op hunne kinderen gedevolveert en is niet toepasseleijk den generaelen regel regtens, dat togte op togte niet en valt.

83.

Maer daaromtrent en sal de toghte van den laastlevenden komen op de kinderen, alofschoons dese getrouwt zijnde, den eygendom op hun gedevolveert door 't breeken van hun [houwelijk] verders kwaeme te subdevolveeren, voor en aleer den laastlevenden hunder ouders aflijvig were.

84.

Den prijs der materiaelen, welken volgens den 8. art. pag. 98 den eygenaar naer de dood des togtenaars gehouden is goed te doen, moet voldaan worden volgens 't genen denselven prijs in aanvanck beloopen heeft.

85.

Uyt de middelen pag. 113 art. 1 aengenoomen om 't reght van erfdienst te verkrijgen en zal noghtans geen reël reght spruyten, tenzije dyen aangaende naargekomen worde 't gene generaeleijk daartoe is worden voorgeschoven onder den titel van erffenisse en opdraght der goederen.

86.

Raekende het maeken der weegen en steegen, belast in 't generael aen eenieder bij den 28 art. pag. 119, dyenaangaenden verstaen Wij dat alleen bevrijt zullen [zijn die denwelke door een besondere gemeents-resolutie ontlast sullen zijn.]

87.

Het beschud van eene erve, gegeven in pantschappe, toegestaan pag. 149, art^lo. 3, aan de naaste verwanten, zoo wanneer sulks voor thien of meerdere jaeren is geschiet, zal generaeleijk plaatse hebben, schoons eenen minderen teijd bepaalt were.

88.

En Wij staen ook toe, dat het beschud door de bloetsverwanten zal mogen geschieden, bij aldyen eene erve in erfpaght uytgegeven, of verpaght word langer dan voor ses jaeren.

89.

Het beschud-reght dicta pag. 149, art. 4 vergunt aan de heeren van leen-, cins-, laat- of lijfgewinsgoederen, zal ook door deselve mogen worden gepleeght, schoons door hun is verleent octroi of permissie tot de verkopinge van alsulken goederen. Maar dit reght zal noghtans komen te eyndigen, zoo haest zij, of hunne stadhouders of gecommitteerdens zoo d' overdraghte aangenoomen, als de regten daartoe staande ontfangen hebben.

90.

Den nabuur welken zoo daar geene andere vernaerders komen, pag. 150, art. 12, ook aangenomen word tot het beschud, zal edog eygendommeleijk moeten hebben huys of erve liggende naast hetgenen verkoght is.

91.

En onder alsulke nabuuren sal voorgaan, die 't eersten vernaedert heeft, en sulks sonder onderscheyd of hij meer of minder erve daeraen schietende besit als wel eenen anderen nabuur.

92.

Het beschud-reght aan een kind pag. 152, art. 19 vergunt, van 't erf door zijn vaeder verkoght, mag het kind ook exerceeren, schoons 't selve erfgenaem is van sijn vaeder of dat ditselve nog niet geboren were geweest tijde van die verkopinge.

93.

Voor genoegsaeme middelen welke voor een kind tot het geseyden beschud dicto art. 19 vereyscht zijn, verstaen wij, zoo wanneer 't selven de daartoe noodige penningen hem gehoorende inderdaad aen de hand heeft, 't zije met deselve op sijne goederen opgenomen te hebben, of met sig die inderdaad door leeninge of andersints van andere, als wel van sijn vaeder of moeder besorght te hebben.

94.

En het voorss. beschud word verstaen te geschieden ten behoeven van een kind, bij aldyen 't selven ingeright word om den eygendom van 't verkoght erve inderdaad aan 't kind te doen toekomen, sonder geresolveert of reets in bespreck te zijn, van 't selven wederom te veralieneeren.

95.

Dyen aangaande zal niet alleen een kind, of sijne momboirs of vrinden, welke het beschud tot desselfs behoef sullen mogen doen, mits daartoe bij den gerichte geautoriseert zijnde, sig onder eede, des verzoght moeten verklaaren. Maer zal in 't generaal eenieder, die voornemens is een beschud te doen, moeten in persoon overgaan tot alsulken eede van tot sijn behoef het beschud te doen, geleijk pag. 156, art. 10 gestatueert is.

96.

En daarenboven zal het vernaerdert goed aghtervolgens den 11. art. pag. 157 onverkoght en ook onverlooft moeten worden behouden jaer en dag t' zedert het beschud, of dat 't selven met reght toeërkent is, en zulks zoo wel door een kind, als generaeleijk alle andere beschudders.

97.

Daarmeede en word nogtans niet vereyscht, dat, bij aldyen iemand eene erve beschud, hij deselve moet blijven gebruyken. Dan mag hij deselve aanstonts wel verpagten, ook aghtervolgens voorgaenden bespreck.

98.

En zoo het beschud voltrokken of toeërkent zijnde, sig naer jaer en dag eene goede gelegentheyd opdoet om de vernaerderde erve wederom te verkoopen, zoo mag men daertoe ook overtreeden.

99.

Wat aangaet den lycoop en armengeld uyt hoofden van verkopinge, waervan gesprooken word pag. 158, art. 6, verstaen wij, dat den armen en parochiaele kerke, waaronder liggen de verkoghte goederen, daertoe gereghtight zullen blijven, in dyervoegen dat den hondersten penning [tusschen de parochiaele kercke ende den armen van deselfste plaetse egalijck sal worden verdeelt.]

100.

Maer tot lijcoop en zal niemand bereghtigt zijn, tenzije denselven duydeleijk is worden besprooken.

101.

En zoo niet en is worden bevoorwaert, door wie 't armen- en kerkengeld gedraegen moet worden, zal d' eene helchte komen tot laste van den aankoper, en d' andere tot laste van den verkooper.

102.

Dit armen- en kerkengeld sal niet alleen verschuld worden bij verkoopinge [, soo onderlinge als gerichteleijke,] maar ook bij [alzulke] beleeninge en verwisselinge, voor zoo veel d' eene of d' andere der contrahenten toegeven moet eene somme gelds. [En sal 't selve gelt in 't geheel van den prijs der alienatie moeten worden betaelt, sonder dat daervan sal worden gekort 't montant der somme, waermede de goederen mogen sijn belast, als moetende hetselve montant voor een gedeelte van den prijs gereeckent worden.]

103.

Den voorrang in 't vernaerderen, gegeven pag. 152, art. 20 aan den naasten bloetverwant, daarvan het goed is gekomen, word verstaen op den voet en volgens deselfste order, geleijk hieronder ten opsighte der wetteleijke versterffenisse staat voorgeschreeven.

104.

En desen voorrang volgt die bloetsverwanten ter exclusie van die naaste vrinden van den verkooper van d' ander zijde, hoeverre die bloetsverwanten ook mogen bestaen aan den verkooper.

105.

Daar zal edog niemand uyt hoofde van bloetverwantschappe tot beschud aangenomen worden, tenzije hij te bevoorens op sijne kosten bewijse, zoo de bloetverwantschappe als den graad dyer.

106.

Dien, welken onder de verwanten voorreght heeft om eene erve te beschudden, mag sulks ook doen, alhoewel deselve niet aen eenen vrembden, maar verderen verwant verkogt were, tenzije sig opdoet het geval bij den 12. art. pag. 154 uytgezondert.

107.

En dit voorreght, toebehoorende aan de naaste bloetsverwanten waarvan het goed gekomen is, blijft staende, alofschoons ook eenen verderen verwant teffens deel hadde in 't verkoght goed [en selfs] erve daaraen schietende hadde.

108.

Naerdat aan den aenkoper den weete is gedaen van 't beschud, is den beschudder volgens den 7. art. pag. 158 alleen gehouden te vergoeden de noodige en profijteleijke reparatiën, kosten en werken ter goede trouwe aen 't verkoght erve gelagt, maer [wij willen dat] hij [oock] sal moeten vergoeden alle verdere, [selfs] voluptuaire kosten door den aenkoper gedaen of aengewent voor den gedaanen weet.

109.

Onder de vrughten en profijten geduurende den teijd van beschud toegestaan aan den kooper bij den 6. art. pag. 160, en sal edog niet begreepen zijn het hold [soo opgaende als slaghoudt] inmiddels afgekapt, 't welk, of de waarde dyer, volgen zal den beschudder.

110.

Den vrijdom van erfdiensten, die volgens den 5. art. pag. 163 word geprescribeert bij aldyen men in dry-en-dertig jaeren en vier maanden geweest is in vrij en gerust besit van sijne panden, sonder die erfdiensten te hebben geleeden, en zal nogtans niet worden verkreegen, zoo wanneer in dyen tusschenteijd geene oirsaeke of geleegentheyd is voorgevallen om die te leyden, of bij aldyen niets contrair aen 't reght van erfdienst bedreven is worden door dien, welkers grond den erfdienst lijden moeste.

111.

De vrije maght, dicta pag. [sc. 163], art. 6 vergunt, van altijd pandschappen te mogen lossen of goederen op wederkoop verkogt, naar den bepaalden teijd te mogen intrekken, blijft selfs duuren, schoons die goederen of pandschappen in de derde handen gekomen weeren, bij aldyen, te weeten van den wederkoop of pandschappe, tijdeleijke aanteekeninge geschiet is in d' overdraghts-protocollen ter plaatsen waaronder deselve gehooren.

112.

Maar bij aldyen daarvan geene gerichteleijke acten gepasseert zijn, en dat die aanteekeninge is worden versuymt, alsdan zal eenen derden die pandschappe of goederen op wederkoop verkoght, geleijk alle andere saeken, konnen prescribeeren.

113.

De maght aan eene vrouwe gegeven dicta pag. 163, art. 8 van naar de dood van haaren man te konnen vervolgen en naar sig slaan haare erfgoederen door haaren man verkoght, behoud zij selfs alofschoons deselve blijft besitten d' aghtergelaetene gereede, en in toghte besit desselfs goederen.

114.

Maar sulks word verstaan in dyer voegen, dat den aankooper eghter niet aanspreekeleijk is voor de vrughten staande het houweleijk genooten; en dat aan hem moet worden teruggegeven den koopprijs en daarenboven vergoed de verbeteringe voor sooveel deese sig nog bevinden tijde der inlossinge.

115.

Voor wettige beletsels wederhoudende den teijd van prescriptie, waarvan in 't generael spreekt den 9. art. pag. 164, en zullen niet worden aangenoomen, dan maar alsulke, welke iemand absoluyt en metderdaad wederhouden hebben zijn reght gerighteleijk te konnen vervolgen, als zijn sinneloosheyd, gevankenisse en dergeleijke, geleijk ook als wanneer men sijn reght niet en heeft mogen soeken of erhaelen.

116.

Maar daaronder en mogen niet worden begreepen de beletsels, welke men uyt hoofde van onwetendheyd van zijn reght, vrijwillige absentie en desgeleijks zoude willen voorwenden.

117.

Het vervolg om te wederhouden de vijfjaerige prescriptie ten opsighte der gereede goederen, die men ter gouder trouwe behoud, waarvan spreekt den 1. art. § 3, pag. 164, zal moeten judicieel zijn.

118.

En soo wanneer den besitter van eenig gereed goed, staende ter goede naeme en faeme, is woonaghtig ter selver plaetse, alwaer ook woont den persoon, welke dit goed als 't sijnige eyscht, zal ingevolg den 10. art., pag. 168 den overstrijk van dry jaeren genoeg sijn tot die prescriptie.

119.

De eed, welken volgens den 6. art. pag. 165 gehouden is uyt te sweeren den gemaanden schuldenaar, om naar verloop van vijf jaeren niet meer aangesprooken te mogen worden voor de schulden van natuyr, als art^lis. 3 et 4 praecedentibus staan vervat, zal ook desselfs erfgenaem moeten uytsweeren, in dyervoegen, dat voor sooveel van sijne kennisse of weeten is, hij niet anders verm[e]ynt, dan dat de geëyschte schuld is voldaen.

120.

Geleijk volgens den 8. art. pag. 167, niettegenstaende gedaene afdaeginge, voor 't toekomende alnog mogen worden geëyscht de heereleijke gereghtigheeden, als van leengoed, tins- en lijfgewinsgoed, of heereleijke erfpaght, en selfs tot dry jaeren te bevoorens voor den teijd, dat die gereghtigheeden wederom verweht en geëyscht worden. Zoo verstaen Wij ook, dat de gereghtigheeden van die natuur nooyt door den bekenner van alsulke goederen, nog door zijne erfgenaemen, sullen konnen worden geprescribeert, voor 't toekomenden, hoedaenig verloop van teijd ook zoude zijn vervlooten.

121.

Geleijk ook geene verweylinge zal mogen aangenoomen worden, om uyt hoofden van verloop alleen, alwaer 't ook van onverdenkeleijken teijd, sonder wettigen titel sig te mogen aanmatigen de jaghte, of andere gereghtigheeden van die nature, ende welke onder de regaliën gestelt zijn.

122.

En wat aangaet die gereghtigheyd, welke betaalt word tot erkentenisse van de heereleijke heerschappije, en die reets sonder voorgaende afdaeginge verscheenen moghte zijn dry-en-dertigh jaeren en vier maanden, zal ten opsighte van alsulke gereghtigheeden vervallen voor alsulk verloop, de vrijheyd verkreegen worden, geleijk generaelijk van alle gereghtigheeden volgens den 1. art. pag. 161.

123.

Maar desniettemin en sullen die heereleijke reghten van leen-, tins-, kurmoedig- en lijf-gewinsgoed, of heereleijken erfpaght voor 't toekomende nooyd aen eenige praescriptie onderworpen zijn; tenzije door den besitter dyer oppositie of ontkentenisse van de natuur van die goederen gedaan zijnde, en van den anderen kant daerop geen judicieel vervolg geschiet zijnde, 't zedert die oppositie vervlooten is den teijd van dry-en-dertig jaeren en vier maenden.

124.

En van dyen generaelen regel, pag. 161, art. 1 vermelt, sonderen Wij alnog uyt de prescriptie opsigteleijk tot de kerke- en armegoederen ende hunne gereghtigheeden, welken aangaande Wij tot hun voordeel vereyschen den loop van viertig jaeren.

125.

Het bespreck, art. 3 pag. 172 vermelt, van eenige gifte te doen om deselve naar sekeren teijd, of naar d' afleijvigheyd van den gever, op iemand anders te doen komen, zal niet alleen mogen geschieden ten opsighte van gewonne en geworve, maar ook van patrimonieele goederen, mits daartoe geobserveert worde 't genen art^lis. 5 en 6 pag. 170 is worden voorgeschreeven.

126.

Zoo wanneer den gever ook maar een kind verkreege, al waer 't naer 't jaer en dagh van de gifte, zal deselve mogen worden wederroepen, tijde 't selve kind leeft. En de gifte eens wederroepen zijnde, zal daartoe den begiftigden geen reght meer hebben, schoons 't kind naerderhand voor zijn vaeder kwaeme te sterven.

127.

Over gereede en gewonne onruereleijke goederen, waerover volgens den 2. art. pag. 179 testamentaire dispositie valt, geleijk ook volgens 7. art. pag. 180 over leengoederen naar bekomen permissie van den leenheer, alwere die ook patrimonieel, mag eenen manspersoon boven de twintig en eene vrouwspersoon boven de aghtien jaeren hunnen uytersten wille maeken, en sulks zoowel ter plaatse daar 't goed is geleegen, als elders, mits hier te lande daartoe in 't toekomenden geobserveert worde 't gene bij de voors. landreghten wegens de solemniteyten is worden voorgeschreven naar advenant van de voorvallende cassen.

128.

Maar op den voet van den 3. art., pag. 179 en zal hier te lande bestendigerweijse in 't toekomenden ook geen testament of uytersten wille meer mogen worden gemaekt, aangaende d' onruerende patrimonieele erfgoederen, tinsen, erfpaghten, renten en gerighteleijke pandtschappen, geleijk ook niet over 't genen in plaetse dyer is worden gesurrogeert, of daar voor gehouden moet worden.

129.

[Ende Wij verklaaren, dat de testamenten gemaeckt ten overstaen van notaris en twee getuygen, gelijck de donatiën tusschen de levende, soowel als ter oirsaecke des doodts, hier te lande raeckende de forme egaelijck, alsof die voor schepenen en secretaris geschiedt wezen, voor valijd sullen worden gehouden.]

130.

Over de goederen, waervan vrije dispositie valt, zal men ook mogen maeken fideïcommissen en substitutiën. Maer dergeleijke maekinge, of verbiedinge van te alieneren, geordonneert bij testamenten, zoowel als bij donatiën of contracten, en zullen geenen effect van realisatie of affectatie gewinnen, tenzije dat alsulke clausulen van testamenten, donatiën of contracten, inhoudende soortgeleijken last, zijn geregistreert in de gerighteleijke protocollen bij den gerighte, daaronder die goederen gehooren.

131.

En die registratuyre, invoegen als voorseyt, zal moeten besorght worden door dengenen, welken eerst genieten moet van alsulke dispositiën, aleer hij doen magh d' aenvaerdinge van 't goed alzoo belast, op pene van te verliesen 't gebruyk van deselve goederen tot profijt van den gesubstitueerden of anderen, tot welkers voordeel die alienatie verbooden zoude zijn.

132.

Alsulke dispositie van fideïcommis, substitutiën, verbadinge van t' alieneren, conditiën van wederkeeringe of andere dergeleijke gedaan, zoo bij uytersten wille, als bij contracten onder de levendigen, van houweleijk of andere conventioneele afspraeke, zullen maer drymael effect hebben, en tot profijt van dry persoonen, daeronder den eerst geïnstitueerden, declareeren Wij voor 't toekomenden alle verdere van geene waerde, in wat termijnen die dispositiën ook zullen liggen.

133.

Daar en zullen geene fideïcommissen of substitutiën, nogte verbiedinge van 't alieeneren plaetse mogen gewinnen uyt hoofden van conjecturen: maar d' intentie of dispositie dyenaangaanden zal claar en duydeleijk moeten zijn uytgedrukt.

134.

Nogtans, alofschoons eene substitutie tot profijt van iemand geschiedende, met bespreck, zoo wanneer den eerst geïnstitueerden kwaeme te sterven sonder kinderen, behelst twijffelaghtige woorden, zoo verklaeren Wij dog, dat in alsulk geval de kinderen, geïnstitueert bij conditie, zullen verstaen worden geroepen te zijn naer hunnen vaeder, denwelken alzoo niet en zal mogen vervrembden de goederen belast met alsulke substitutiën.

135.

Al ofschoons niet expresseleijk gevraeght is, nog uytgedrukt staet bij een octroi om over leen- of andere hofhoorige goederen te substitueeren, zoo zal nogtans uyt hoofden van een octroy generaeleijk om daerover bij uytersten wille te mogen disponeeren, ook konnen worden gemaekt eene substitutie of fideïcommis.

136.

En het zal genoeg zijn, dat het octroi om te testeeren verzoght is, schoons ook 't selve voor 't maeken van den uytersten wille nog niet gedepecheert, of verleent were, of dat hetselve ook verweygert were.

137.

Ook zal het octroi eens gevraeght, genoeg sijn, schoons naderhand aflijvig kwaeme te worden dyen, welken 't selve verleent heeft, voor en aleer 't testament moghte zijn gemaekt, of den testateur aflijvig were.

138.

Maar zoo geen octroi is verzoght om over leen- of andere hofhoorige goederen te testeeren, of bij aldyen de vereyschte solemniteyten in 't maeken van een testament niet en zijn aghtervolgt, en zal den wettigen erfgenaem niet gehouden zijn den wille van den testateur te volbrengen, schoons denselven ook door hem nog mondelings mogte zijn worden verklaart in 't bijwesen van sijnen wettigen erfgenaem, tenzije desen aen den overledenen belooft zoude hebben, sijnen wille naer te zullen komen, en dat hij of 't selven onder eede niet en zoude derven ontkennen, of dat alsulk aennemen ten opsighte der goederen, waerover vrije dispositie valt, door twee schepenen en secretaris, of door den pastoor en twee getuygen zal konnen worden beweesen.

139.

In welken verstaenden, en niet verders Wij verstaen en alleen alhier aenneemen de dispositie bij den 8. art. pag. 176 en bij den 2. art. pag. 182 gedaen.

140.

En ten opsighte van de dispositie ar^lo. 13, pag. 177 verstaen wij, dat het endorsement van een beslooten testament niet eygenhandig en moet geschreeven zijn door den testateur, secretaris of pastoor , maer dat 't selven door eenieder mag geschieden.

141.

Tot vergrootinge van het wettig deel der kinderen in de versterffenisse van hunne ouders, begroot op twee vierendeelen, of de helchte van hun kinds-gedeelte volgens den 13. art. pag. 181, zal worden gereekent allen 't genen reets vanwegen den laastlevenden der ouders op die kinders is gedevolveert, zoo ten opsighte der goederen door hem ten houweleijk gebroght, of staenden houweleijk aengestorven, als aengaende de helchte der gewonne goederen.

142.

Wij verstaen den 15. art. pag. 181 in dyer voegen, dat d' ouders altijt, en selfs sonder meldinge van beweegelijke oorsaeken van verdiensten of ondiensten, aen een of meer van hunne kinderen zullen mogen maeken bij maniere van prelegaet, of voordeel, eenderde deel van hunne aengewonne of verkregene goederen, die op de kinderen nog niet zijn vervallen, geleijk ook van hunne gereede goederen.

143.

En willende dyenaengaende nog meerder voordeel doen, zullen zij daertoe niet mogen treeden, tenzije teffens beweegeleijke oirsaeke van verdiensten of ondiensten door d' ouders specifikeleijk uytgedrukt staen, en dat die redenen ook notoir zijn, of andersints geprobeert konnen worden door die, in welkers voordeel het prelegaet gemaekt is.

144.

Buyten de redenen van onterfenisse, zoo pag. 183, art. 7 en opvolgende, als ook die bij de gemeene reghten uytgedrukt staan Novella 115, en sullen geene verdere aangenomen mogen worden, op wat voorwentsel sulks ook zoude zijn.

145.

Zoo een testament alleen doorsneeden is, of doorgeschrabt, zonder dat met de hand van den testateur daerop geteekent is, dat hij hetselve testament houd voor wederroepen, of doodt ende teniet, zal dit testament maer in sooverre daardoor zijn geïnfirmeert, als 't selven is onleesbaar of niet klaar.

146.

De dispositiën vermelt pag. 188, ar^lis. 6, 7, et 8 restringeeren Wij in zoo verre, dat de patrimonieele goederen der grootouders, zoowel als die door hun gewonnen voor 't scheyden van 't houweleijk van hunne kinders, verblijven moeten alleen aen de kinds-kinderen van 't eersten bed, schoons de grootouders beyde naar 't breeken van 't eersten bed van hunne kinderen alnog geleeft hebben.

147.

En Wij verstaen dyensvolgens, dat ten opsighte van die patrimonieele en gewonne goederen op de kinds-kinderen van 't eersten bed alzoo verstorvende, geenen toght en zal toekomen aan de langstlevenden tweeden man of vrouw van die kinderen.

148.

Door de een-kindschap geschiet in maniere als pag. 130 en 191 voorgeschreeven, zal in zooverre gederogeert worden aen de devolutie, dat den laast-levenden in sijn tweeden houwelijk zal mogen vervrembden de goederen die door 't breeken van 't eersten bed gedevolveert waeren.

149.

En zoo naar 't voltrekken der een-kindschap, een kind van 't eersten of tweeden houweleijk komt aflijvig te worden voor 't breeken van 't tweede bed, alsdan zullen de goederen, ten welkers opsighte d' een-kindschappe gemaakt is, egael accreseeren of toekomen, zoo aen de kinderen van 't eersten, als tweeden houweleijk.

150.

D' een-kindschap, welke buyten de bedonge goederen en gevallen niet en mag verbreyt worden, en zal oversulks niet uytwerken het reght van eenige versterfenisse tusschen d' eengemaekte kinderen, in dyervoegen dat d' eenkindschap haer uytwerksel eens gehad hebbende op den voet als die bedongen is geweest, daeruyt geene verdere gevolgen meer te trekken vallen, nog ten dyen opsighten opereeren mag het dispositief der landr. pag. 194 [ar^lo. 8] spreekende maer van wettige versterffenisse.

151.

En geleijk volgens den 9. art. pag. 191 generaeleijk onder d' een-kindschappe niet begreepen is, 't geenen die een-kinderen verkrijgen van hunne naeste vrinden, ofwel van andere persoonen, als wel van hunne ouders, bij versterf, testament, gifte of anderen titel, zoo verstaen Wij ook, dat, bij aldyen iemand toegestemt heeft in d' eenkindschappe over alle sijne goederen in 't generael, daaronder eghter niet verstaen zullen worden meede begreepen te zijn de goederen op sijne kinderen gesubdevolveert, zoo alnog in 't leven were hunnen grootvaeder of groot-moeder, waervan deselve goederen herkomen, en dat die grootouders dyenaangaanden niet toegestemt en hebben.

152.

Den regel van wettige versterffenisse, zoo daar geen broeders of susters of kinderen van den aflijvigen en zijn, aengenoomen bij den 10. art. pag. 194, te weten dat de vaderleijke erffeleijke goederen vallen op die vaederleijke zijde, en die moederleijke op de moederleijke zijde, en sulks in den stam, daervan die zijn gekomen, verstaen Wij in dyer voegen, dat, sonder in te sien wie den naesten aan den overledenen is, of van wie desen de goederen beërft heeft, dieselve vooral vallen moeten op den naasten afstammenden in den reghten struyk van dyen, door den welken deselve goederen eerst verworven, of in de familie gebrogt zijn worden.

153.

En bij aldyen alsulke afstammende sig niet opdoen, verklaeren wij, dat alsdan daarinne sullen succedeeren de naaste aan den eersten verkrijger, schoons zij aen desen maer terzijde bestaen.

154.

En in val sig aangeven verscheyde persoonen, welke alzoo afstammen, of terzeijde bestaen aan den eersten verkreijger, waervan den eenen naarder als den anderen in graad is bestaende aen den overledenen, over welkers versterf verschil is, dan zal onder hun voorgaen dyen, welken 't naest bestaende is aen den overledenen, sonder in te sien, of naer te gaen, of hij ook den naasten is, of niet, aen dyen, welken de goederen in quaestie eerst of origineeleijk in de familie gebroght heeft.

155.

En zoo er iemand is, welken nog afstamt, nog collaterael is bestaende aen den origineelen verkrijger der goederen op den laest-overledenen verstorven, zal den voorseyden regel dicta pag. 194, ar^lo 10 geene plaatse meer hebben, maar zal alsdan den naesten op den graeve aen den laast-overlevenden die goederen erven.

156.

En Wij verstaen ook, dat den naasten in graed aan den overledenen, sonder onderscheyd van welke zijde of stam hij is, erven zal d' erffeleijke goederen, door hem aghtergelaeten, zoo den overledenen dese niet van zijne ouders of groot-ouders beërft heeft, maar door seijdval alleen hem zijn toegekomen, ende sonder dat deselve goederen ooydt op afgaanden stam gevallen zijn geweest.

157.

Zoo wanneer verschil ontstaet tusschen de naeste in graed aen den overledenen en die van zijne verwanten, welke pretendeeren af te stammen, of terzeijde te bestaen aan den eersten verkreijger der goederen bij den laast-overledenen aghter gelaeten, zoo zullen deese, zonder te moeten opklimmen tot den eersten of origineelen verkrijger, volstaan konnen met te betoonen afstammende of collateraal te zijn aen eenen, waervan de goederen mediaet, of immediaet op den overledenen zijn gekomen.

158.

Nogtans die preuve alofschoons geschiet zijnde, zoo de naaste op den graeve bewijsen konde, dat d' andere pretendenten inderdaet niet en wezen afstammende van den origineelen verkrijger, nog daeraen terzijde bestaende, zullen alsdan die naeste op den graeven echter geprefereert moeten worden.

159.

Bij aldyen iemand niet anders als onder behulp en beneficie van inventaris erfgenaem wilt zijn, zal hij gehouden wezen binnen de ses weeken van d' aflijvigheijd alsulk verklaeren gerighteleijk te doen, ende te verzoeken van daartoe te mogen worden aangenoomen ter plaetse alwaar den overleedenen zijne wooninge heeft gehad.

160.

Welk verklaeren en versoek alzoo geschiet zijnde, zal binnen vierthien daegen daarnaarvolgende door hem moeten worden gemaakt en voleyndight den inventaris, ten overstaen van [den richter] en den secretaris der voors. plaatse.

161.

En voor en aleer te doen d' apprehensie der goederen, zal hij gehouden zijn te stellen cautie voor 't bewijs van de meubelen.

162.

Naar 't voltrekken van den inventaris, sal hij binnen vijftig daegen daarnaar versoeken moeten dagement ende inroepinge van die welke iets op 't sterfhuys pretendeeren.

163.

En de meubelen zullen publijck verkoght moeten worden, en de penningen daarvan geconsigneert tot betaelinge van de geprivilegieerde schulden, en naer dese, van de meest klaare schulden, op cautie van weder te geven 't genen datter zoude mogen te veel ontfangen weesen, zoo men tekort komt.

164.

Naar 't verloop van 't jaar zal hij verplight zijn zig te verklaaren, of hij simpel erfgenaem wilt zijn of beneficiair. En geduurende 't jaer zal hij de goederen gebruyken onder cautie, alles op den voet, als breeder voorgeschreeven staat bij den 30, 31, 32 en 33 artikel van 't E[e]uwig edict van 12 julij 1611, vindbaar aghter d' opgemelte aangenoomene landreghten.

165.

En ingevolg den 34. van 't selven edict, willen Wij ook, dat geen relievement tegens omissie van die voorseyde solemniteyten en zal worden verleent.

166.

Den wille der ouders om hunne kinderen iets te doen inbrengen, waarvan spreeken die landreghten pag. 201, art. 4 et 5, zal onder andere verstaan worden genoeg te zijn beweesen, zoo haast blijkt, dat door beijde d' ouders, of eenen van hun, zoo desen alleen iets heeft gegeeven, 't selven staat aangeteekent, zonder daarbij uyt te drukken d' ontlastinge van 't inbrengen.

167.

Ook zonder dusdaanige aanteekeninge, zal den wille der ouders ten deesen voor genoegsaam geprobeert worden gehouden, zoo zij tesaemen iets gegeven hebbende, den laastlevenden van hun alleen verklaert den wille van hun beyde te zijn geweest, dat 't gegeven goed ingebroght worde.

168.

En zonder beweijs van den wille der ouders verklaaren wij, dat de kinderen, schoons naar hun houweleijk bij d' ouders nog woonende en in den kost blijvende met hunne familie, niets gehouden zullen zijn uyt dyen hoofde in te brengen.

169.

Zoo en geleijk Wij in dyen val ook willen, dat die kinderen niets en sullen mogen eyschen voor de diensten en hulpe door hun aan hunne ouders bethoont, tenzije dese expresseleijk gewilt hebben hun daarvoor iets te doen geworden.

170.

De lootinge [of] scheyd-en-deylinge, gedaen zijnde in voegen als art. 6 pag. 205 vermelt, zal het noghtans geoorloft zijn daarvan te weijken, zoo daerbij bedrog of quetsinge over de helchte sig opdoet, of vreese en geweld is worden aangedaan.

171.

Het bevoorwaarden aen d' erfgenaemen onder malkanderen generaeleijk toegestaen, pag. 209, art. 22, in 't scheijden en deylen van versterffenisse, zal dus ook mogen geschieden ten aensien van patrimonieele en stockgoederen.

172.

Ingevolg de dispositie bij den 2. art. pag. 210 vermelt, willen wij, dat met getuygen niet en sullen mogen worden beweesen eenige geloftens, voorwaerden of contracten bij parthijen ontkent, welkers object volgens den eysch van den kleger beloopen kan over de [tweehondert guldens] tesaemen, schoons voor iedere bedonge betaelinge of gestelden termijn eene merkeleijke mindere somme gevraeght wierde.

173.

Maar tot bewijs van alsulke geloftens of contracten is van noode voldoende schrifteleijk bescheyd, zonder dat de[n] righter, buyten de gevallen ar^lis. 6 et 7 pag. 219 geroert, sal mogen aanneemen eenigen anderen thoon van getuygen, noghte parthije den eed toestellen tot volmaekinge van 't bewijs, schoons ook al een beginsel were van bewijs van een schrifteleijk bescheyd.

174.

En terwijlen de houwelijkse beloftens stremmen de liberteyt en dus van een important gevolg zijn, zoo verklaeren wij, dat tot bewijs dyer ook geene getuygen, dan alleen schrifteleijk bescheyd op den voet als voors[e]yt aengenoomen mag worden.

175.

Desniettemin zal bij gebreek van schrifteleijk bewijs den eenen den anderen, de saeke op hun eyge feyt of weeten berustende, mogen op hunnen eed geven. En zal alsdan dengenen, aen wie dit ten eede gestelt is, zijn gehouden denselven te doen, of den eed aen zijne weder-parthije te wederstellen.

176.

Nogtans daarmede verstaan Wij geensints uyt te sluyten den thoen van getuygen tot bewijs van valsheyd, bedrog, gewelt, quetsinge over de helchte en dergeleijke exceptiën, welke zig ten opsighte der handelingen konnen ontmoeten.

177.

Raekende d' acquisitiën, alienatiën en belastinge der goederen te doen door geesteleijke stightingen en doode handen, waarvan spreeken die landreghten pag. 224, ar^lis 5,6 et 7, verklaaren wij, dat die dispositiën niet betrekbaer zijn tot het Graveleijk Capittel van desen landen [en deszelfs kercke]. Maer d' acquisitie, vervrembdinge of belastinge, dictis ar^lis verbooden sonder octroi, zal hier te lande voor de meerreste insgeleijks voor de geesteleijke stightingen en doode handen niet mogen geschieden, als met octroi of permissie van een teijdeleijke princesse abdisse.

178.

Geleijk volgens den 4. art. pag. 225 aan den koper geene rescissie verleent word, zoo zal aan den verkooper van rurende goederen, waerop sinneleijkheyd valt, als juweelen, schilderijen en dergeleijke, ook dyen middel niet worden vergunt, schoons die goederen boven die helchte van den gemeenen prijs verkogt weren.

179.

Alofschoons volgens den 2. art. pag. 226 den schaede geschiedende aen eenig verkoght goed, eer dat 't selven opgedraegen of gelevert is, generaelijk verblijft aen den verkoper, zoo hij in gebrek of onbehoereleijke hinderinge hadde geweest van 't selven te doen, zoo verstaen Wij dog, zoo beweesen kan worden, dat den schaede aen 't goed egaelijk bij den aenkoper zoude zijn toegekomen, dit verlies alsdan niet op den verkoper, maer den aenkoper komen zal.

180.

Den teijd van dry daegen gestelt bij den 13. en 17. art. pag. 228 wegens wahren, daar die waege of maate over gaat, verkoght zonder dat tot die leveringe dag of teijd gestelt is, extendeeren Wij tot aght daegen.

181.

En wat aangaet de weerderinge dyer, waervan ar^lis 15 et 16 dictae paginae, als ook ar^lo 9, pag. praecedentis word gesprooken, zal deselve wegens graenen genomen worden naer de laeste effractie die tot [Maseyck] gestelt zal zijn.

182.

En onder den schaede dictis ar^lis vermelt, zal begreepen worden allen 't genen de graenen of andere wahren immiddels of van den dag der vereyschte leveringe en tot de betaelinge of voldoeninge toe zullen zijn verhooght of vermindert.

183.

Wegens de dispositie van den 20. art. pag. 236 verklaeren wij, dat als naer den omgank van den besprooken teijd beyde parthijen sweijgen alnog dry weeken en dry daegen daernaer, sonder dat het akkerland inderdaad door den aanpaghter inmiddels aen den eygenaar is worden afgestaan, 't selven land op den ouden voet en prijs wederom verstaen word gehuert te zijn voor zooveele jaeren dat den mistteijd is duurende, volgens gewoonte der plaetse daar die landen zijn geleegen.

184.

Hetselve verstaen Wij ook ten opsichte der weyden die gemist werden.

185.

Maar rakende de landerijen en bembden, die met de paghthoven tegeleijk verpagt zijn, en welken aangaende gewooneleijk voorbehouden of aghtervolgt word, dat 't mist naer 't eyndigen van den paght daarvan niet verbroght mag worden, daeromtrent zal in val als voorseyt van stilswijgentheijd, de huyre maer voor één jaer verstaan worden vernieuwt te zijn.

186.

Alhoewel volgens den 2. art. pag. 257 verstaen is, dat een pand voor eenig geld in onberekent gebruyk gegeven zijnde, alsulken contract bestaet, zoo wanneer het inkomen van dit pand niet seker en is, of dat 't selven doorgaents niet en kome boven aght ten hondert ten advenant van 't opgenomen geld, zoo willen Wij dog die somme gerestringeert hebben tot ses ten hondert.

187.

En Wij verstaen door 't woord doorgants bij dyen artikel vermeldt, zoo ten tijde van vijf jaeren het inkomen niet meerder dan eens, of ten hoogsten tweemael boven de ses ten hondert is geklommen geweest.

188.

Noghtans op naekt voorwentsel van dergeleijk meerder inkomen, en zal den geldnemer van den pandhebber ten onberekent gebruyk 't selven besittende, geene rekeninge mogen eyschen. Maer willende daartoe aenhouden, zal den eygenaer van 't pand vooral moeten bewijsen, dat d' inkomsten boven de ses ten hondert doorgaents beloopen hebben.

189.

En niettegenstaenden bij den 5. art. pag. 258 verstaen is, dat aan eenen eygenaar van een verpand goed altijt geoorloft is sijn pand te lossen, zulks verklaaren Wij in dyer voegen, dat die magt door geenen laps van teijd geprescribeert word. Maer zoo nogtans bij 't acte van beleeninge besprooken is eenen sekeren termijn van jaeren, zal den voors. eygenaar immiddels het verpand goed niet mogen lossen.

190.

En alofschoons den eygenaar van 't pand op sijnen teijd tot die lossinge mag overgaen, zoo zal nogthans den uytreyker van 't geld, die eens tevreeden is geweest die vrughten te genieten in plaatse van rente, nooyd de maght hebben van zijn geld tegens offre van afstand van 't pand terug t' eyschen, tenzije alleenlijk in 't geval dat d' inkomsten van dit pand zonder sijn schuld doorgants soude sijn vermindert over de helchte van 't genen 't selven gewooneleijk gerendeert heeft tijde van den contract van beleeninge.

191.

De gewooneleijke renten lopende volgens die landreghten generael tot ses en een quart, of den sesthienden pennink, willen Wij gerestringeert hebben tot vijf ten hondert nopende de dispositie vervat pag. 258, ar^lo 8, geleijk Wij sulks generaelijk bij hierboven den [artikel te suppleeren] al verklaart hebben.

192.

Onder diegene, welke zig voor een ander niet en mogen verborgen, stellen Wij d' advocaeten en procureurs in saeke van hunne clienten.

193.

Op den voet van den 5. art. pag. 285 en 7 art. pag. sequentis en zullen d' ingesetenen van desen landen van Thorn daerbuyten tegens malkanderen voor personeele actiën, nog bij wegen van arrest, nog andersints in regt treeden, tenzije zij ter selver plaetse buyten lands gehandelt of gedelinqueert hadden. Ende sulks op deselfste pene als ar^lo 6, pag. 286 is gestatueert.

194.

Het vervolg bij pandinge voor schattingen, heere-penningen, tinsen en verders als bij de landreghten pag. 295, ar^lis 1, 2 et sequentibus, en signanteleijk art^lo 9, voorts art^lo 19 pag. 398 schijnt toegestaan ook naar 't jaar van den verschijndag, zal hier te landen maer mogen geschieden voor soo veel die schuldigheeden niet over 't jaar verloopen zijn, zullende bij verder verloop dergeleijken aghterstand bij ordinaire regtsvoorderinge moeten worden gesoght.

195.

In kleyne saeken [sal den richter] gehouden zijn stipteleijk t' aghtervolgen het voorschrift der landregten pag. 311 art. 9 en op mondelings bedingen van parthijen regt te doen, sonder deselve te laeten schrijven of ten protocollen dicteeren.

196.

Voor kleyne saeken verstaen Wij alle dergeleijke, welkers object nooyd en kan loopen over de twelf guldens Luyks. En daaronder begrijpen Wij ook de saeken waerinne geene hoogere breuke geëyscht word, voorts d' injurie-saeken, welke van geen bezonder belang zijn.

197.

En zoo in alsulke saeken d' eene of andere parthije tot schrijven zijn worden aengenomen, zullen deselve niet alleen ongehouden zijn daervoor iets aen den gerichte of hunne bediendens te betaelen, en bereghtigt zijn van weder t' eyschen 't geenen uyt dyen hoofde mogte zijn betaelt. [Maer zal daer en boven jeder der schepenen alsulke saake bij geschrift aangenomen hebbende, vervallen in eene amende van eenen ducaton voor d' eerste reyse, van ses ducatons voor de tweede, en gecasseert worden van sijn officie bij de derde overtreedinge.]

[198.

Dese pene van cassatie zal insgeleijks bij de derde overtreedinge plaatse hebben tegens den secretaris, en de penen hierboven gecommineert voor d' eerste en tweede reijse sal dobbel tegens hem vallen.]

198.

En voor zooveel aenbelangt de saeken betreffende eenige schult, schaede of breuke, hooger dan twelf guldens Luyks, en eghter niet over de hondert dergeleijke guldens tezamen konnende beloopen, willen wij, dat deselve ook zonder vertrek verbaelijk op den voet der landreghten pag. 310 art. 3 et sequentibus afgedaan worden.

199.

En alzoo verstaan en belasten wij, dat, zoo den verweerder in reght niet en erschijnt naar behooreleijke citatie, die volgens den 4. art. pag. 317 inhouden moet d' oirsaeke en de somme, waervoor de daginge geschiet, denselven bij provisie aenstonts gecondemneert worde de geëyschde somme te namptiseeren, om onder genoegsaeme versekeringe te konnen worden gelight.

200.

Zoo ende geleijk Wij ook willen, dat aghtervolgens den 5. art. pag. 317 geschieden moet, bij aldyen den gedaegden in voegen als voorschreven geciteert zijnde in 't geright tegenwoordig is, en sonder eenige erheffeleijke oirsaeke verweygert te antwoorden, naardat hem bij denselven bevoolen zal zijn sulks te doen, op pene dat de klagte voor bekent zal worden gehouden.

201.

En in val in dergeleijke saeken als voorseyt, niet beloopende over de hondert guldens, den verweerder voor reght komt en de schuld bekent, maer daertegens eenige verantwoordinge doet, welke niet in f[e]yten of costuymen bestaet, zal [den richter] parthijen aanstonts vereenigen; zoo niet staensvoets regt doen, immers den naasten gerightsdag daarnaar, sonder parthijen tot eenig schrijven te mogen aannemen in desen gevallen.

202.

En Wij beveelen almeede wel ernsteleijk, dat, zoo ook de schuld wegens dergeleijk kleyn object als geseyt, ontkent zoude worden, en voorgebrogt eenige verantwoordinge in feyten, alsdan ponctueeleijk naargekomen worde het geprescribeerde bij den 6, 7, en 8 art. pag. 310 et ar^lo 7 pag. 321, aenbeveelende van parthyen aanstonds aan te neemen maar tot mondelings wederleggen, salveeren en verantwoorden sonder deselve dyenaangaanden te laeten komen tot schrijven, is 't eenigsints doeneleijk.

203.

Welke dispositiën bij de vijf laastgemelte artikels vervat, Wij willen, dat aghtervolgt zullen worden. En dat, zoo parthijen tegens het verbot daerbij gedaen tot eenig schrijven onnoodig of sonder anterieur tentamen concordiae aengenoomen zoude zijn, deselve niet gehouden zullen zijn in alsulke gevallen iets daarvoor aen den gerighte of hunne bediendens te betaelen, en ook bevoegt zullen zijn weder t' eyschen 't geenen reets mogte zijn betaalt.

204.

Wij willen ook, dat sorgvuldig naergekomen en aghtervolgt worde de dispositie pag. 312, art. 16 geroert, voorschrijvende dat den kleger overgeven moet bij d' aanspraeke alle sijne documenten en bewijsstukken, waerop hij sijne actie grond. Geleijk ook den beklaagden gehouden is te doen bij sijn antwoord.

205.

En Wij verbieden oversulks van naederhand eenige stukken aan te neemen, of daarop in 't oordeelen te letten, tenzije alvoorens reëleijk onder eede behouden word, op den voet als art. 18 pag. 312 voorgeschreeven is, dat sij niet geweeten hebben alsulk bescheyd, als men naemals zal willen overgeven, ten onderen te hebben gehadt, en dat hun 't selven tot bewijs van hunne intentie dieneleijk zoude zijn.

206.

Zoo haast de antwoord ingedient is, willen en belasten Wij wel besonder, dat in alle saeken van belangen partijen tot accord gereguleert worden, voor en alleer aan deselve te permitteeren van verders in saeke te schrijven.

207.

En terwijlen het dikwils gebeurt, dat de tegen-parthije of eenen derden is besittende de documenten, welke eenen kleger vermeent te dienen tot gronde van sijne actie of aenspraeke, en dat daardoor de saeke dikwils opgehouden worde, zoo zal denzelven gehouden zijn voor 't aenstellen van sijne actie, d' editie of exhibitie derselve gerighteleijk te vraegen, welk punct alzoo vooral zal moeten worden gedecideert.

208.

Hetgenen pag. 313, art. 6 et art. 7, pag. 3 vereyscht word van eenen procureur of volmaght te stellen, en zal eghter niet van noode zijn in saake als voorseyt van gering object, en alwaer men in schrift niet en mag worden aangenoomen; voorts ook niet in saeken van groot gewicht, zoo [ ] de schriftuyren, die overgegeven worden, door eenen practiseerenden advocaet zijn opgestelt [ende onderteecktent].

209.

De saeken in contrarie feyten bestaande en ten thoon gereguleert wordende, zal bij 't selven decreet uytgedrukt moeten worden zoo 't genen beweesen dient te [sijn], als ook door wie gevoert moet worden het bewijs, voorbehouden het contrair bewijs.

210.

Dus dat niet genoeg is, gelijk tot nogh toe meerendeels gebeurt, van bij d' interlocutie te zeggen, dat de saeke ten thoon word gereguleert, maer daar moet teffens bepaeld worden 't genen te probeeren is, en die parthije worden genoemt, welke met het bewijs is beswaert.

211.

Aan den genen, welken eenen eed uytsweert, 't zije als getuygen of andersints, moet wel de wightigheyd dyer voorgesteld en zijn gewissen geroert worden. En sal den [richter] buyten de stellinge der landreghten pag. 325, art. 6, alnog in 't besonder voorhouden d' onreghtvaardigheyd, welke eenen valschen eed zoo in crimineele als civiele saeken in zig besluyt. En den [richter], voor denwelke[n] den eed geschiet, [zal] ook gehouden zijn op te staan en 't hoofd t' ondekken, opdat alsulken wightigen act op 't pleghtigste ende met indruck geschiede.

212.

De getuygens zullen ex offcio altijt over eenige generael vraegstukken onder den gedaanen eed vernoomen moeten worden. En opdat deselve altijd geleijkformig geschieden, willen wij, dat dese zullen bestaen in de naarvolgende:

213.

Van den gevoerden vocaelen thoon of bewijs en zal geene openinge nog copie verleent worden, voor en aleer het tegenbewijs gevoert of wel daerop gerenuntieert is.

214.

Zoo de tegenparthije andere contra-interrogatoria als voorseyt heeft overgegeven, zal den persoon, die zij verzogt heeft dat daerover mag worden vernoomen, als eenen onverwijtbaeren getuygen worden aengesien.

215.

En alzoo volgens den 2 art. pag. 332 naer d' openinge van thoon of bewijs, geen verder bewijs plaetse mag hebben, als uyt erheffeleijke en daerbij benoemde oirsaeken: zoo en zal nog bij middel van requeste civile, nog andersints naederhand toegelaeten zijn eenige bewijsstukken over te geven, tenzije den producent alvoorens onder eede, werkeleijk te presteeren, bekragtigt dat hij die documenten te bevoorens niet ten onderen gehad heeft, nog geweeten heeft deselve te besitten.

216.

In dyer voeghen dat het niet genoeg zal zijn om die stukken te mogen aennemen, dat hij onder eede zoude willen behouden, dat hij deselve te bevoorens niet dieneleijk heeft geacht bij te brengen.

217.

De maght aen eenen righter pag. 332 art. 6 et pag. 334, art. 9 toegestaen van aen d' eene of d' andere der parthijen den eed toe te stellen tot volmaekinge van beweijs, zal niet dan zeer raer gebruykt mogen worden. En Wij willen dat het stellen van alsulken eede, besonder in gewightige saeken, voor zooveel mogeleijk worde geschouwt.

218.

Zoo iemand bij vonnis geadjudiceert word eenigen interesse, zal denselven niet hooger als tegens vijf ten hondert gereekent mogen worden.

219.

Gelijk geene revisie verleent word volgens den 6. art. pag. 336 in saeken crimineel en van injurie, daerinne eysch gedaan of condemnatie is liggende tot straffe aan den leijve, zoo zal in alsulke saeken alhier ook geen appel aengenoomen worden.

220.

Maar zoo andere boete of breuke alleenlijk is worden gevraegt of aengewesen, zal daarover ingevolg den voorseijden 6. art. appel mogen worden geïntenteert. Dog permitteeren Wij sulks niet anders, tenzije den eysch of condemnatie beloopen over de [vijftigh guldens Bbnts. Luyks].

221.

Nogtans in alle andere saeken waervan den eysch of de vonnissen niet excedeeren de somme van hondert pattacons, buyten de kosten, en zal geene revisie nog appel geïnterponeert mogen worden, tenzije gehandelt wierde over eene rente, cins of anderen [e]euwig duurenden last: als wanneer dan ook geappelleert zal mogen worden in dergeleijke saeken, hoe gering ook moghte zijn die jaerleijkse irredimibile lasten in questie.

222.

Maar hoe hoog ook de beswaerenissen bij vonnissen gedaan beloopen zullen, zal eghter geen appel nog revisie meer mogen geïntenteert of toegestaan worden, zoo 't selven vonnis reets bij twee aghtereenvolgende instantiën is worden geconfirmeert, zelfs ook niet op pretext van nulliteyt, of uyt welken hoofde zulks ook zije. Ten waere nogtans het object in questie, buyten de kosten, oopentleijk zoude konnen bedraegen over de duysent pattacons.

[225.

Onaengezien de dispositie pag. 3, art. 3, § 3 vervat, zal het hier te lande verblijven bij die art. 4, pag. 334 geroert: en alzoo zullen de secretarissen alhier tegenwoordig mogen en selfs moeten blijven, bij 't voteeren der scheepenen, den geheelen teijd, dat deselve hunne opinie seggen.]

[226.

Maar voor de meerreste willen Wij op den voet als dicto ar^lo 3 pag. 3 verstaen is, dat den meyer ende den advocaet-fiscael, zoo teijde van d' opinie te zeggen, als van 't voteeren, sullen moeten opstaen, ende den righter daarmede laeten geworden.]

223.

Het versteck of verval van 't reght gecommineert bij den 2. art. pag. 344 tegens diegeene, welke hunne gereghtigheijd niet aangegeven hebben op 't aanplekken der biljetten in 't punct van executie daarbij vermelt, en zal eghter geene plaatse hebben tegens alsulke, welkers gereghtigheyd op eenig goed staet geregistreert op de publijcke gerightsprotocollen ter plaetse daer 't selven is liggende.

224.

De breuken, welke bij die meergemelte geadopteerde landreghten naar gelegentheyd van saeke gelaeten worden tot erkentenisse des gerights en [sal] doch door [den righter]boven de vijfentwintig ducatons [niet] gedecreteert mogen worden.

225.

De waarde van eenen ducaton, bij die landreghten vermelt, taxeeren Wij maer op vijf guldens in cours als in dese landen gankbaar, en de guldens voor breuken daarbij uytgedrukt zullen [maer] gereekent worden als [op den cours en in guldens als alhier gancbaer.]

226

T' genen pag. 361, art. 11 ges[e]ijt word, dat, die voor breuken aengesprooken word en niet genoeg en is geërft, denselven gehouden is die breuke te verborgen, of dat bij faute dyer hij in gevankenisse gestelt kan worden, willen Wij maer [hebben] aghtervolgt naardat den beklaegden reets in breuke is gecondemneert, en deselve niet en kan betaelen met de kosten, nog zulks gevonden worden uyt desselfs goederen.

227.

De maght aan den gerigte gegeven, signanteleijk pag. 354, § 4, art. 3, van te condemneeren tot eene bedevaert, laeten Wij nooyd toe. Maer voor de gevallen daarbij vermelt, permitteeeren in plaetse dyer amendens of de gevankenisse te waeter en te brood te decreteeren voor alsulken teijd als 't geright goedvinden zal.

228.

Wij willen ook niet, geleijk eghter praedicta pag. 361, ar^lo 12 toegelaeten word, dat in de gevallen daarbij vermelt eenen beklaegden verplight word sig onder eede te expurgeeren of t' ontlasten. Maar hoe groot vermoeden ook valt, zoo daar geen bewijs genoeg is, zal den beklaagden van alle breuken en straffen ontslaegen blijven.

229.

Nogtans zoo alsulken beklaagden oirsaeke gegeven heeft tot het neemen van preparatoire informatiën, of tot eene aanspraeke, zal eghter, schoons hij niet ten vollen overtuygt is, gecondemneert mogen worden in de kosten, of een gedeelte dyer naar gelegentheyd van 't vermoeden tegens hem liggende.

230.

De confiscatie der goederen onder andere pag. 362, art. 1, pag. 364, art. 1 en verders bij die landregten gecommineert, en willen Wij dat nog in die gevallen, nog om andere delicten, hoe swaar die ook zijn, oytmaels plaetse heeft, derogeerende oversulks, ten dyen opsighte wel expresseleijk aen die voorseijde dispositiën der landreghten en alle wetten eenige confiscatie der goederen om misdaeden meede brengende.

231.

Wij verstaen hetgeene in 't begin, titulo 2^do pag. 362 van misdaeden geseyt word, dat sonder wette niemand om eenig misdaed aen 't leijf gestraft mag worden, alleen van alsulke straffe de dood infligeerende.

232.

En dus zal den reghter naer gelegentheyd en vereysch van saeken tot mindere lijfstraffe mogen overgaan in de gevallen, alwaar de straffe over eenig misdaad gelaeten word tot goeddunken van den gerighte.

233.

Desniettemin willen wij, dat de straffe van brandmerken zoo veel mogeleijk gemenageert worde, en in plaetse dyer de straffe aan de kaak, van geeselinge of bannissement versterkt [wordt opgelegd].

234.

De straffe van vijftig guldens pag. 365, art. 10 gecommineert tegens persoonen oneerleijk levende en tesaemen huyshoudende zal dus niet vallen tenzije d' eene van hun is den meester of meestersse des huysgesins, maar geensints bij aldyen alsulken handel gebeuren zoude tusschen de meyd ende den kneght onder een dack woonende, of tusschen eenen dyer met de kinderen van hunnen meester of meestersse.

235.

Ook en zal d' amende van ses guldens vervat bij den opvolgenden 11. artikel pag. 366 alleenlijk maar geëyscht mogen worden van den ongeheylijkten man, sonder dat eenige amende van de ongeheylijkte vrouwe in alsulken val sal mogen worden gepretendeert.

236.

Wij verbieden van eenige getrouwde persoonen t' ontrusten voor amendens op pretext van eenige oneerleijke gemeenschappe voor hun houweleijk te hebben begaen.

237.

Hoedanig vermoeden zig ook opdoet, dat iemand sig uyt vreese van straf van eenig misdaad ter dood gebroght heeft, en mag daeromme niet aenstonts getreeden worden tot de straffe bij den 18. art. pag. 369 voorgeschreeven. Maer om daertoe over te gaan, zal denselven te bevoorens als dusdaenig bij vonnis moeten zijn gecondemneert. En zal hem te bevoorens eenen curateur van officie-wegen aenstonts verleent moeten worden.

238.

En voor zoo veel zig iemand verdronken, verhangen of andersints ter dood gebroght heeft, tegens welken geene betightinge van een swaer delict en leyd, en zal geen vervolg gedaan mogen worden. Maar zal denselven gehouden worden van sijne sinnen te zijn berooft geweest, en oversulks sonder schande behooreleijk begraeven moeten worden.

239.

Door 't verbot pag. 370, art. 19 gedaen, van eenen verdronken of anderen dooden persoon zig niet aen te draegen, of daarvan meester te maeken, en willen Wij niet uytsluyten de sorge van verdroncke persoonen, zoo haest die gevonden worden, op te neemen en aan deselve t' appliceeren de bekende geneesmiddelen.

240.

In tegendeel beveelen Wij aan eenieder dergeleijke persoonen onophoudentleijk ten dyen eynde te brengen in 't naastgelegen huys en aan d' inwoonders dyer zig in geenen deele daartegens te stellen op pene van vijf ducatons. Ten waere uyt den stank, het drijven boven water, of andere dergeleijke teekens te besluyten is het lichaam dood te zijn.

241.

Zoo den verdronken onbekent of onvermogent moghte wezen, zullen de gedaene kosten en moeyte, 't zije d' aengewende hulpmiddelen van eenen gewenschten uytval zijn geweest of niet, door de gemeentens waeronder denselven is gevonden in redeleijkheyd en zoo noodig op taxatie van den gerighte worden gerestitueert en voldaen.

242.

Wij verstaen den 1. en 2. art. pag. 371 § 7 opzighteleijk tot de straffe der dieftens in dyer voegen, dat eenen dief met de dood door de galge gestraft moet worden, selfs ook de diefte bedreven door kneghten, meyskens, werklieden en andere dienaeren, wie ook door gasten in de huysen, daer zij zijn geherberght, alofschoons bedreeven sonder breeken of andere beswaerende omstandighheeden, ten waere den righter ter oirsaeke van de besondere kleynigheyd van saeke, om de mindere jaeren, of om eenige andere redenen sig verplight vonde op te leggen eene mindere straffe, als degene des doods.

243.

Wij willen eghter, dat ten opsighte der diefte domestique nooyt mindere straffe zal mogen zijn als van geeselinge, bannissement of pronkinge.

244.

Verders verklaaren wij, dat de kleynigheyd van saeken den dief niet en zal bevrijen van de galge, zoo de diefte geschiet is bij breekinge of dergeleijke beswaerende omstandigheyd.

245.

Ende die, welke tot eene diefte bij breekinge geholpen hebben, met waght te houden of andersints, zullen aan deselfste straffe als de principaelste daeders onderworpen zijn, zoo de mindere jaeren niet verplighten eene saghtere straffe op te leggen.

246.

En van hoedanige kleyne aangelegentheyd de dieftens ook zijn, zal den dief, twee mael daerover gestraft zijnde, ter welker plaatse zulks ook is geweest, voor de derde reyse eghter de galge verdienen, schoons ook dese diefte is ontblood van alle aggraveerende omstandigheeden.

247.

Wij willen, dat de dispositien bij den 2, 3 en 4 art. der landreghten pag. 373 geroert, worde aghtervolgt in dyen verstanden, dat eenen ingesetenen van onsen landen van Thorn niet en zal mogen worden gestelt in gevankenisse, dan alleen bij ord^tie van den gerichte, of dat hij [..] bedreeven heeft een misdaad [..] en op de versche daad [of kort daernaer] gevangen is worden.

248.

En eenen ingesetenen, gevangen zijnde voor alsulke misdaeden [waertoe lijfstraffe staet] of wel bij decreet als voorseyt, of op de versche daad [of kort daernaer], zal zig niet mogen beroepen om op den voet van den geseyden 3. en 4. art. en van den 9. pag. sequentis ontslaegen te worden onder burge. Den righter desniettemin sulks [in zijn geheel] [dit] om andere wetteleijke oirsaeken toe te staen.

249.

Onder de misdaeden, waertoe leijfstraffe staet, verstaen Wij bij den voorige artikel niet te begrijpen alsulke, waertoe ten hooghsten niet dan die van bannissement of pronkinge gestelt is of vallen kan.

250.

'T genen pag. 378, art. 13 gesijt word, dat de beklaegdens in crimineele saeken tot wederlegginge of reprochen der getuygen ontfangen moeten worden, verstaen Wij maer in dyen sinne, dat de naemen en toenaemen der getuygen aen hun ten dyen eynde moeten worden veropenbaert.

251.

Dus zal geene verdere openinge van thoon aen den beklaegden gegeven mogen worden, betreffende de depositiën der getuygen in eenige crimineele saeken, te weeten waertoe straffe aan den hals, lijve, tot bannissement, aan de kaak of andere wereltleijke schande vallen kan. En welke depositiën of verklaeringe ten hunnen opsighten in alsulke saeken gesecreteert zullen moeten worden gehouden.

252.

Ook willen Wij dat des beklaegdens bedienden, die aan deselve, zoo zij er geenen hebben, van officie wegen zal moeten worden gegegeven, naardat zij in persoon zullen hebben geantwoord op de feyten van belastinge, geciteert worde tot het uytsweeren der tuygen eed, voor en aleer daerop vonnis condemnatoir slaen mag. Maer den bedienden zal eghter bij die depositiën niet present mogen blijven, geleijk ook niet [den] advocaet-fiscael bij 't afleggen van den thoon der getuygen.

253.

Tot explicatie van den 3. art. pag. 380 verstaen Wij voor misdaeden die grof en leelijk zijn, maer alsulke, waartoe de straffe des doods gestelt is.

[258.

Voorts willen wij, dat boven 't genen bij dyen artikel en den voorgaenden vereyscht is worden, om iemand ter banke of tot scherpe examinatie te wijsen, alnog van noode is om alsulk decreet, of een vonnis behelsende de straffe des doods,[ .. ] ter executie te stellen, dat 't selven decreet of vonnis te bevoorens geconfirmeert worde door onsen raede van den appellationsraed van desen landen, welken ook de maght hiermede gegeven word, om alsulke decreeten of vonnissen te veranderen, als naer exigentie van saeken bevonden zal worden.]

[259.

En in crimineele saeken daar eene mindere straffe valt, als die der dood, edogh aen den leijve of strekkende tot wereltleijke schande, zal ook geen vonnis door die gerighten ter executie gestelt of uytgesprooken mogen worden, tenzije door hun bevoorens ingenoomen is geweest een advies van dry advocaeten, en die straffe bij 't vonnis vermelt ten minsten door twee van hun is worden goedgekeurt.]

254.

De dispositie wegens den teijd, geprescribeert pag. 385, art. 4, van binnen dry daegen naar de gevankenisse, in val van geenen uytstel geïmpetreert te hebben, de klaghte of aenspraek te moeten doen, willen en belasten Wij ook, dat stipteleijk aghtervolght worde. Noghtans verstaen Wij geensints, geleijk echter daarbij schijnt gestatueert, dat bij gebreek daaraen, den gevangen daerom kost- en schaedeloos van de hachte ontslaegen en gewesen worde.

255.

Edog om die dispositie van binnen dry daegen naer de gevankenisse te dienen van klaghte, in val van geenen uytstel, exacteleijk te doen naarkomen, belasten Wij den [righter] de tijdeleijke princesse abdisse van desen landen te verwittigen, zoo [den advocaet-fiscael] dyenaangaenden in versuym were gebleeven om tot [sijnen] onwillen naar gelegentheyd van saeken te voorzien.

256.

Op den voet van den 6. art. pag. 385 zal in saeke waerinne maer condemnatie in amendens vallen kan naar d' aenklaghte niet extraordinaris, dan van ordinaire gerightsdag tot gerightsdag maer geprocedeeert mogen worden.

257.

Wij verstaen ook agtervolgens den 15. art. pag. 387 dat iemand eens bij vonnis gestraft zijnde wegens een misdaed, schoons minder als 't selven zoude hebbe vereyscht, daeromme niet wederom mag gevangen nog aengesprooken worden; geleijk ook eens ontslaegen zijnde bij vonnis, niemand wederom zal mogen aengeprooken worden, tenzije sig naederhand nieuwe genoegsaeme preuven opdoen tot belastinge.

258.

En voor soo veel in die meergemelte geadopteerde landreghten van 't Overquartier van Gelderland, in voegen als voorschreeven gemodificeert, nog iets ontbreeken moghte, of daerbij, en bij onse voorgeroerde transactiën, articulen, explicatiën en placcaeten niet uytdrukkeleijk en is gestelt, nog daeruyt klaer volgen zoude moeten volgens den gheest der wette, willen en verklaeren wij, dat alsdan reght gedaan worde, naer die gemeene geschrevene regten, die in geen gemeen ongebruyk en zijn gekomen, en dat in desen laesten val gevolght worde 't genen in d' omliggende plaetsen word gebruykt, en 't minsten is vervrembd van onse voornoemd wetten en van de billigheyd.

259.

Wij belasten [den richter] deser landen, als ook alle andere die reght en justitie hebben te doen ende t' administreeren, die voorgeroerde transactiën, articulen en verkoosene gemodificeerde landreghten, voorts daarnaar die gemeene beschreevene reghten en gebruyken der omliggende plaetsen, in maniere, order en op denselfsten voet als hierboven is worden uytgedrukt, te aghtervolgen en nauwkeurig naer te komen in alle saeken, die voortaen zullen mogen opkoomen ende voorvallen. Geleijk Wij ook willen en belasten dat eenieder der ingesetenen en alle verdere, welke sulks aangaet, sig van den dag af van deese publicatie, daarnaar ponctueeleijk zullen hebben te righten ende te voegen. Alles noghtans onder uytdrukkeleijk voorbehoud aen Ons ende onse naerkomelingen van de maght en gereghtigheyd van veranderinge of verbeteringe en interpretatie, zoo wanneer bij vervolg word bevonden iets te wezen, 't genen bij verloop van teijd, of uyt andere redenen en oirsaeken eenige veranderinge, explicatie, vermeerderinge of verbeteringe zoude komen te vereyschen.

260.

En opdat onsen geseyden wille en voorschreeven verklaeren beter kome tot eensieders kennisse, en dat alle onderdaenen, en die welke sulks aangaet, weeten konnen, waernaer zig in 't toekomende hun hebben te reguleeren, zal allen 't voorschreven op kosten [ ..] van desen landen van Thorn worden in druk gestelt, en sulks geschiedt, [willen en belasten Wij Maria Cunegonda, dat] 't selven naer voorgaende advertentie in alle de parochiaele kerken, en naer 't luyden der klokken tot Thorn worden gepubliceert.

Des t' oirkonde hebben Wij ...