232 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE (1).
Landt-chartere van den lande ende baenderye van Grimberghen.
WILLEM, by der gratien Godts, prince van Oraignen,grave van Nassauw, van
Vianden, van Catsenelleboghe, van Diest, etc., heere baron van Breda, van
Diest, van Grimberghen, etc., borch-grave van Antwerpen ende van Besanchon,
ende FERRY van Glimes, insghelycx heere ende baron van Grimberghen, etc.,
doen condt allen de ghenen die dese onse charteren sullen sien oft hooren
lesen, dat wy, door bede ende begherten van onse ondersaten van onser
heerelyckheydt, lande ende baronnye van Grimberghen, ende oock by advise
van eenighe van onse mannen van leene ende schepenen, hebben vernieuwt
den landt-charter oft ceurboeck des landts, by onse voorsaten in den
jaere 1275 ghemaeckt, welcken landt-charter, midts den langhen tijde, seer
vergaen was, ende oock de naemen van de wapenen, messen ende munten
daerinne ghementioneert, seer verandert ende ontkennelijk geworden sijn,
willende dat van nu voort-aen alle ceuren ende breucken, ende andere
artickelen hiernaer gheruert, sullen worden ghehandelt in der vueghen
ende manieren als hieronder gheschreven ende verclaert wordt.
VAN LOGEN-STREPEN ENDE INJURIEUSIGE WOORDEN.
1. In den eersten, soo wie iemanden logenstrept, vloecken oft leelijcke
woorden gave, oft alsulcken injurieusige woorden gave dat, al waren die
gheverificeert, noch lijf noch lith aen verbeurt en ware, sal dan tot profijt
van de heeren, t'elcken reysen, verbeuren vj ende halve stuyvers, dry
grooten brabants voor eenen stuyver.
2. Ende soo verre die injurieusige woorden smaeken crim, daer lijf oft
lith soude moghen aen verbeurt sijn, sal teghen den heere verbeuren
xiij stuyvers. Behoudelijck nochtans, van alle injurieusige woorden, partye
heure actie van injurie.
(1) Brabandts recht, t. I, p. 334. - En 1275, les deux seigneurs de Grimberghen promulguèrent une
landcharter ou ceurboeck, dont nous ne possédons qu'un texte remanié, en 1558, par Guillaume le Taciturne
et Ferry de Glymes, leurs échevins et leurs hommes de fief. A. Wauters, Histoire des environs de Bruxelles,
t. II, p. 184. C'est celle que nous publions ici.
234 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN BLASPHEMIEN.
3. Item, soo wie blasphemeerde, segghende by den lijden, wonden
Godts, oft dierghelijcke execrabele eeden swoere, ende dat in grammen
moede, sal verbeuren, voor d'eerste reyse, ij karolus guldens, twintich
stuyvers voor den karolus gulden, ende voor de tweede reyse dobbel, ende
soo verre hy't noch meer doet, salmen hem met een gloeyendt ysere steken
door sijn tonghe, oft sal andersints ghecorrigeert worden, naer goet-duncken
van schepenen.
VAN DREYGHEMENT.
4. Item, soo wie eenen anderen dreyght doodt te smijten, te deurschieten
ofte te deursteecken, te laghen oft te wachten om van den lijve te evelen,
verbeurt aen den heere, t'elcken reyse . . . . iiij karolus guldens.
5. Die anders simpelijck dreyght te stooten oft te smijten, soude daeraen
verbeuren . . . . . . . . . . . . . . . . xij stuyvers.
6. Item, soo verre iemandt eenighen persoon dreyghde te smijten oft
doodt te slaen, ende de ghedreyghde persoonen daerover klaeghden aen den
officier, soo soude die officier oft meyer, met twee schepenen, den dreygher
verbieden den ghedreyghden in eenigher manieren te misdoen, op de
verbeurte van den eersten lede van sijnen duyme, ende daer-en-boven
ghebannen te worden dry jaren uytten lande, op sijn handt ; ende soo verre
de dreygere, de voorschreven correctien verbeurt hebbende, wederomme
intreerde, ende den ghedreyghden daer-en-boven misdede, sonder eenighe
andere nieuwe merckelijke oorsaken, den selven smijtende oft stootende,
sal verbueren sijn lijf ende sijn goet.
VAN CLACHTEN.
7. Item, soo verre iemandt kompt klagen aen den officier, ende in sijn
clachten blijft tot dat d'officier den ghenen die beclacht is doet vanghen oft
daeghen, om den selven te corrigeren ghelijck behoort, ende den klagher
sijn klachten niet en can goet doen, soo verre 't selve is van civile saken,
daer lijf noch lith aen verbeurt en is, verbeurt xxx stuyvers. Ende soo verre
236 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
't selve ware van criminelijcke saken, daer lijf oft lith aen verbeurt soude
sijn, soo verbeurt hy dry karolus guldens, metten costen daer-omme
ghedaen, ende moet den beklaghden repareren, ter discretien van de sche-
penen, ende den officier den wijn van vanghen oft daeghen ende andersints
oock betalen.
VAN OFFICIERS TE DREYGEN ENDE TE SMYTEN.
8. Item, soo wie eenen officier, drossaert, meyer, schepenen, clerck van
de banckpreters (1) oft eenighe andere officieren quade woorden gave oft
dreyghde, om eenighe saken van heure officien, die soude verbeuren t'elcken
reyse vier goude realen, elcken real gheëstimeert tot xxvj stuyvers ende
twee plecken.
9. Item, soo verre t'selve ghebeurde in ghebannen vierschaere oft ghe-
nechten, die sal daeraen verbeuren, ten prijse als voor, viij realen.
10. Item, soo verre iemandt eenighe offensive wapenen trocke op de selve
officieren, ter causen oft om oorsake van hunne officie, buyten der vier-
schaere, verbeurt aen den heere vijfthien goude realen, ten prijse als vore,
ende daertoe de wapenen aen den drossaert.
11. Ende oft ghebeurde in gebannen vierschaere, sal verbeuren dertich
goude realen met de wapenen, als vore.
12. Item, oft ghebeurde dat iemandt eenighe van de voorghenoemde
persoonen ter causen als voren, smete oft staeke, weder t'selve ghebeurde,
buyten der ghebannen vierschaeren oft binnen der vierschaeren, die sal
verbeuren sijn rechte handt, oft t'sestich van ghelijcke goude realen daer-
vore, behoudelijck oock altoos den gheinjureerde oft gheinteresseerde sijn
actie van injurien, beternissen, schaden ende intresten.
VAN MET HANDEN OFT VOETEN IEMANDEN TE SMYTEN OFT STOOTEN.
13. Item, soo wie eenighe private persoonen met handen oft voeten sloeghe,
stiete, oft sijn cleedt scheurde, oft metten haire oft met eenighe leden trocke,
sonder bloedt te storten. verbeurt aen den heere . . . . xiij stuyvers.
(1) Lisez: Clerck van de banck, preters.
238 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
14. Viele de persoon, die alsoo gheslaeghen oft ghestooten waer, ter aer-
den, soo hadde hy verbeurt . . xx stuyvers.
15. Worde die persoone ghebloet-ryst, soo hadde hy verbeurt teghens
den heere . . ..xxvj en halve stuyvers.
VAN MET POTTEN OFT MET BIERE TE GIETEN OFT SMYTEN.
16. Wie eenen anderen sloeghe met eenen potte, oft hem met bier oft
wijn begoote, verbeurt . . . . . . . . . . . . xxvj stuyvers.
17. Soo verre hy met dien slaeghe bloede, verbeurt den slaegher
ij karolus guldens ende viij stuyvers.
VAN MESSEN TE TREKKEN ENDE SMYTEN.
18. Wie een sweert oft eenich ander mes, stock oft ander wapenen trocke
op iemanden sonder slaen oft steken, die verbeurt de wapenen, als boven,
ende aen den heere . . . . . . . . . . . . . xiij stuijvers.
19. Sloech hy daermede sonder bloetrijsen, hy waer om
xxvj en halve stuyvers.
20. Viele den selven metten slaeghe ter aerden, soo hadde hy verbeurt
xxxix en halve stuyvers.
21. Ende waert dat hy van den slaege bloede, die verbeurt
ij guldens xiij stuyvers.
22. Item, wie op iemanden trock eenighe poingnaerden, bloot-messen
[broot-messen], opsteeckers, pijcken, colven, handaxen, foillen oft eenighe
andere verboden wapenen, verbeurt t'dobbel van [de] keuren met andere
wapenen verbeurt ; ende oock die eenen anderen daermede quetste oft ver-
minckte, altijdt t'dobbel van [de] keuren daertoe staende in desen keur-
boeck ghespecificeert.
VAN MET GHESPANNEN BOGHEN IEMANDEN TE VOLGHEN ENDE SCHIETEN.
23. Item, soo wie iemandt volght met eenen ghespannen oft gheladen boghe,
240 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
bussen oft ander gheschut, om hem te evelen, sonder schieten, verbeurt
xxv karolus guldens, voor d'eerste reyse, ende doet hy't noch meer, dobbel.
24. Item, soo verre hy daermede naer iemanden schote, weder hy hem
gheraeckte oft niet, soo hadde hy verbeurt sijn lijf ende goet, oft [gewesen
om] andersints ghecorrigeert te worden ter discretien van de schepenen.
VAN BRANDEREELEN TE DRAGHEN.
25. Item, niemandt en sal moghen draghen over hem brandereelen, op de
verbeurte van het voorste lit van sijnen duyme, oft xiij Rens-guldens daer-
voore, ten waere officiers, als sy gaen om iemanden te vanghen, oft als sy
des van doen hebben.
VAN BUSSEN TE DRAGHEN.
26. Item, dat niemandt van de inghesetenen van den lande van Grimberghen
en sal moghen draghen eenighe bussen oft coleuvers binnen den lande van
Grimberghen, noch daer met schieten buyten sijnen byvanghe, sonder
consent van den officier, ten waere dat hy buyten den lande reysde in
welcken ghevalle sullen moghen die bussen draghen tot defensie van heuren
lijve, ende dat op de verbeurte van de busse tot behoef als voor, ende aen
den heere . . . . . . . . . . . . . . iij karolus guldens.
VAN VERMINCKEN OFT BEENDEREN UYT TE GAEN.
27. Waert saken dat iemandt eenen anderen sloeghe, dat hy verminckt
ware, oft datter eenighe beenderen uytginghen, sonder lit te verliesen,
die verbeurt . . . . . . . . . . . . . . ix Rens guldens.
VAN EENIGHE LEDEN AF TE SLAEN.
28. Wie eenen anderen beneemt hant, oft eenich lit, ooghe, oore, voet
oft neuse, die sal teghens den heere verbeuren t'selve ghelijck lit als hy den
anderen benomen heeft, [oft] daervoor . . . . . . . xiiij guldens.
242 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN VADER ENDE MOEDER TE SMYTEN.
29. Item, wie vader oft moeder smijt oft stoot in evelen moede , sal
verbeuren sijn lijf ende goet tot s'heeren profijte, ten ware t'selfde ghebeurde
verwerens sijns lijfs, ende [hy] over noot hem verweeren moest.
VAN BEESTEN TE QUETSEN.
30. Item, die eens mans beesten, het zy coeyen, peerden, verkenen oft
andere quetste, sonder vermincken, die moet den man zijn schade ghelden,
ende verbeurt aen den heere, voor d'eerste reyse xiij stuyvers, ende dede
hy't meer dobbel ; sloegh hyse, datse verminkt waeren, twintigh stuyvers;
sloegh hyse doot, ij guldens, ende de lieden altoos heur schaden te geldene.
VAN JAGHENDE HONDEN ENDE ANDERE TE QUETSEN.
31. Item, soo wie eenen jagenden hont oft edelen hondt quetste, sal
verbeuren xx stuyvers; sloegh hy eenen doot, ij Rens guldens; ende die
eenen rekel oft dorphondt quetste, verbeurt x stuyvers; sloegh hy eenen
doodt, dobbel ; ende de lieden, diese toe-behooren, heuren goeden moet te
hebben, ten waere dat die honden hun innevaerden, ende [sy] andersints
daeraf niet en kosten gheraecken.
VAN OP DE DEUREN OFT VENSTEREN TE SMYTEN OFT TE STEECKEN.
32. Item , die op iemandts deuren, vensters, oft diergelijcke sloegh oft
stiete om daerinne te komen in evelen moede, verbeurt vj karolus guldens ;
komt hy by fortse ende ghewelt daerinne, soo verbeurt hy xxxij karolus gul-
dens. Ende soo verre hy, daerinne wesende, iemanden misdede, oft iet
naeme, verbeurt sijn lijf ende goet, ende al worde hy ter dier stonden van
iemanden ghequetst oft doodt ghesmeten, die en verbeurt niet, noch aen
den heere noch aen de vrienden, ghelijck oock de ghene die ghewacht
wordt, ende hem over noot verweeren moet, sonder hem andersints te
konnen salveren.
244 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN IEMANDT BINNEN SIJNEN HUYS OFT BYVANGHE TE VOLGHEN.
33. Item, soo wie iemanden in sijn huys oft by-vanghe volght, om hem te
velen [evelen] van sijnen lijve, by daeghe, verbeurt iiij karolus guldens, ende
elck die hem volght ende strijt-gierigh [is], verbeurt ghelijcke pene; ende
soo verre 't selve ghebeurt by nachte, soo ist dobbel.
34. Item, soo verre hy daer iemanden quetste oft sloeghe, soude verbeuren
sijn rechte handt, off t'sestigh goude realen daervoor, ten prijsevoorschreven.
DOBBEL BOETE.
35. Item, de boeten in de voorgaende articulen begrepen sijn dobbel
wanneer het feyt ghebeurt in de kercke oft op het kerck-hoff, by nachte,
te weten naer die sonnen onder-ganck, oft om ghetuygenis te draghen, oft
op eenen priester, ridder oft edelman.
VAN TE DOEN VREDEN.
36. Item, soo wie iemanden quetst, ende 't selve binnen xxiiij uren niet
en doet vreden metten officier, verbeurt, sonder den principaelen keur,
ij karolus guldens.
37. Item, soo verre den officier den vrede versoeckt, ende den ghenen
daeraen hy versocht wordt egheen vrede gheven en wilt, verbeurt teghens
den heere iiij karolus guldens.
38. Item, soo verre den officier anderwerf vrede eyscht, ende [hy hem]
niet en geeft, verbeurt noch iiij guldens ende soo verre hy de derde reyse
ghe-eyscht wordt, met oft by getuygen, ende geeft hy 't niet, verbeurt hy
noch iiij guldens. Ende den heere magh hem doen vangen ende houden tot dat
hy vrede gegheven heeft, ende [hy] moet betalen allen de costen daer-omme
ghedaen, ende de boeten voorschreven, eer hy ontfanghen soude worden.
VAN PERSOONEN DIE VECHTEN BUYTEN DEN LANDE VAN GRIMBERGEN.
39. Item, soo wanneer eenighe persoonen vechten buyten den lande van
Grimbergen, ende nochtans woonen eenighe van hun binnen den lande
246 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
van Grimbergen, sal alsdan den vrede moeten versocht worden aen den
officier, daeronder die ghene die ghequetst is woonachtigh is, oft alsdan
zijn sal.
VAN EEN IEGELYCK DIE VREDE MAGH EYSSCHEN VAN S'HEEREN WEGHEN.
40. Item, in absentie van den officier, mach een iegelljcken, siende
iemandt vechten oft kijven, om meerder quaet te schouwen, van s'heeren
wegen vrede eysschen, ende die alsulcken vrede weygerde, ende daeren-
boven eerst sloeghe, smete oft stake, soude oock verbeuren vier karolus
guldens, als voren, ende den officier soude den selven moghen doen vangen,
ende hem den vrede doen geven, endedaer doenblijven tot dat hy 't gedaen
hadde, betaelende de boeten mette costen.
41. Item, soo wie den vrede eyschte [eyschende] qualijck toe spraeke oft
injurieerde, die soude oock verburen iiij karolus guldens.
42. Item, die vrede eyscht, die is oock schuldigh den vrede te gheven,
op de boeten voorschreven.
VAN ALS DEN VREDE GHEGHEVEN IS.
43. Item, als den vrede ghegheven is, moet den vrede-eysscher binnen
acht daghen daer-naer, teghen den naesten ghenechte, voor meyer ende
schepenen sijn partye doen dagh-vaerden, om te aen-hooren de saecke
waerom hy den vrede ghe-eyscht heeft, op welcke saecke die partye ant-
woorden magh ende sijn partye wederlegghen (1), ende schepenen, partyen
ghehoort hebbende, sullen sommaire wijsen oft den vrede te recht ghe-eyscht
is ; ende soo verre by den vonnisse geseght wort den vrede te rechte
ghe-eyscht te hebben, blijft altijdts goet ende van weerden, sonder dat
van noode is den vrede te vernieuwen tot dat partyen veraccordeert ende
versoent zijn, ende dat sy consenteren den vrede af te legghen welck
consent gheschieden moet voor meyer ende schepenen; ende soo verre den
vrede-eysscher 't selve alsoo binnen acht daegen niet en doet, ghelijck
(1) Il faut apparemment lire ici, ainsi que plus loin wedersegghen.
248 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
voorschreven is, soo soude den vrede te niet ende doodt zijn ; ende te wijle
dat de questie van den vrede te wederlegghen soude moghen onbeslicht
hanghen, sal worden den vrede ghehouden van (1) deughdelijck, sonder dat
den wederleggher (2) sal gheoorloft zijn den vrede-eysscher iet te misdoen, op
de boete van correctien daertoe staende, hiervoren verhaelt.
DIE BOVEN VREDE IEMAND INJURIEERDE.
44. Item, die boven vrede iemandt qualijck toe-spraecke, oft injurieerde
met woorden, die verbeurt eenen wegh tot Wilsenaecken (3)ten Heylighen-
Bloede, oft daer-vooren betaelen iiij Rins gnldens. Ende die boven vrede
eenen anderen dreyght te smijten, die verbeurt eenen wegh tot Sint Jacob
in Gallissien, oft sestigh karolus guldens daervoore, ende moet binnen son-
neschijne ruymen het landt, op de verbeurte van den voorsten lede.
DIE BOVEN VREDE IEMANDT SMETE.
45. Item, die boven vrede eenen anderen smete ofte quetste, die verbeurt
sijn lijf ende goedt, ende die heeren souden hem moghen doen vierendeelen,
ende setten op elcken horick van den lande een vierendeel op een rat.
VAN IEMANDT TE QUETSEN DAT HY DAERAF STERFT.
46. Item, daer iemandt ghequetst wordt, dat hy daeraf sterft, ende
't selve in evelen moede ghebeurde, sal die ghene, die den selven alsoo heeft
ghequetst, verbeuren sijn lijf ende goedt, tot profijte van den heere.
VAN DIE GHENE DIE MEDE STRIJT-GIERIGH ZIJN, DAER IEMANDT DOODT BLIJFT.
47. Item, soo wie mede strijdt-gierigh is in 't ghevecht, daer een alsoo
ghequetst wordt dat hy aflijvigh wordt, ende complice is van den doodt-
slagher, als met hem strijdt-gierigh teghens den aflijvigen gheweest zijnde,
soude verbeuren xx karolus guldens.
(1) Lisez: voor.
(2) Lisez : wederseggher.
(3) Lisez: Vissenaecken.
250 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN GHEQUETST TE WORDEN MET WAGHENEN, PLOEGEN, MOLENEN OFT DIERGELIJCKE.
48. Waer't saecken dat iemandt worde ghequetst met waegenen, peerden,
ploegen, molenen, oft daer-men huysen af-breeckt, oft dierghelijcke, ende
't selve onverhuts [onverhoeds] ende niet uyt quaeden wille oft groote
negligentie gheschiede, die [waere] sonder schaede teghens den heere.
VAN STELEN.
49. Item, soo wie iemandt stale onder die twintigh stuyvers, voor d'eerste
reyse sal worden ghecorrigeert ter discretien van de schepenen ; die daer-
boven stale, sal worden voor d'eerste reyse ghegheesselt ; ende stale hy
anderwerf, weder onder die twintigh stuyvers oft boven, sal worden
gheteeckent in sijn oire, oft elders, naer ghelegentheydt van der saecken,
betaelende de redelijcke costen van justitien ; ende staele hy daer-en-boven,
soude verbeuren gehanghen te worden, ende 't goet s'heeren wille, behou-
delijck nochtans dat de schepenen, om eenighe merckelijcke redenen, sullen
moghen de voorschreven penen modereren ende augmenteren, ghelijck sy
nae die ghelegentheydt van de persoonen ende van der saecken sullen
bevinden te hooren.
VAN GHESTOLEN GOET SIJN TE MAECKEN.
50. Item, die ghestolen goet sijn maeckt is t'selve schuldich den meyer
met twee schepenen te kennen te gheven, ende indien hy t'selve goet
betoonen can sijne te sijn, ende ten heyligen affirmeert hem gestolen ende
ghenomen te sijn, moet t'selve wederomme hebben sonder eenighen cost,
uytghescheyden den wijn van den officier.
VAN DIEVEN TE BEVINDEN MET SIJN GHESTOLEN GOET.
51. Item, die eenen dief met sijn goet bevindt, sal den dief moghen appre-
henderen, ende die heeren [den heere] oft sijn officieren leveren, ende den
selven dief t'selve goet afhendich maecken, oft, indien den dief het selve goet
252 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
achter ghelaet, mach t'selve aenveerden, behoudelijck dat hy t'selve binnen
vier-en-twintich uren moet te kennen gheven den officier van der plecken
ende presenteren, soo verre iemandt t'selve goet sijn maecken wilt, te recht
te staen; ende sal daervore cautie moeten stellen, oft, van [by] ghebreecke
van cautien, t'goet in handen van den officier moeten laeten tot hy sal hebben
ghetoont t'selve hem toe te behooren oft andersints ; die den officier binnen
den voorschreven tijde niet te kennen en gave ende t'goet presenteerde, als
voorschreven is, sal verbeuren iiij karolus guldens, ende t'goet wederomme
moeten brenghen in handen van den officier, als voor.
VAN ONRECHTVEERDIGHE MATEN OFT GHEWICHTEN.
52. Item, daermen onder iemandt, hem gheneerende met coomenschappen,
die metter maten ende ghewichten gelevert wordt [worden], bevindt onrecht-
veerdighe mate oft ghewichte, die verbeurt voor elcker valscher mate ofte
ghewichte iiij karolus guldens, metter maten oft ghewichten.
53. Ende die onrechtveerdighe maten in coopen oft vercoopen ghebruyckt,
verbeurt sijnen rechten duym, oft iiij karolus guldens, ende soo verre hy
t'selve daer-en-boven dede, dobbel, ende bovendien sal hy noch staen tot
arbitrale correctien.
VAN TE MOETEN USEREN BRUSSELS GHEWICHTE.
54. Item, salmen alomme binnen den lande van Grimberghen moeten
useren ende ghebruycken Brussels ghewicht, ende anders gheene, op de
verbeurte van ij karolus guldens.
VAN MEYERS MET SCHEPENEN OM TE GAEN.
55. Item, sal elcken meyer binnen sijn bedrijve ten minsten alle dry
maenden eens met twee schepenen moeten omme gaen, aldaer de comen-
schappe met gewichte ende mate ghelevert wordt, ende aldaer de maten
ende gewichten visiteren, op de verbeurte van ij karolus guldens waervoor
de meyer hebben sal, van de keuren in de dry voorgaende artickelen ghespe-
cificeert, d'een derdendeel, waer [maer?] die schepenen, die alsdan met hem
254 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
ommegaen, sullen hebben, voor heurs selen (1), elck twee oude grooten,
sonder dat de meyer oft schepenen andersints iet voor den ommeganck
sullen hebben.
VAN HOENDEREN, GANSEN ENDE DIERGHELIJCKE TE STELEN.
56. Item, die iemandts hoenderen, gansen, duyven, eynden ende dierghe-
lijcke ghevoghelte schote oft afhendich maeckt, die sal verbeuren twintich
stuijvers, ende die lieden heurs [heure] schade te beteren, voor d'eerste
reyse ; soo verre hy [anderwerf daerop] bevonden worde, dobbel.
VAN PATRIJSEN OFT EENICH WILT SONDER CONSENT TE VANGHEN.
57. Item, soo wie hem voordert eenighe patrijsen, lamoignen, swanen,
rygers oft eenighe wilde beesten met eenighe garen, stricken oft dierghe-
lijcke te vangen oft te schieten, sonder consent van den heere oft sijnen
drossaert, verbeurt het gaeren, boghe oft ander instrument, ende daer-en-
boven, tot proffijte van den heere, iij karolus guldens.
VAN VOOR SINT-MARIE-MAGDELEENEN NIET MET VOGHELEN PATRIJSEN OFT ANDERS
TE VANGHEN.
58. Item, niemandt en sal moghen vlieghen met voghelen naer eenighe
patrijsen voor Sint-Marie-Magdeleenendach, op de verbeurte van iij karolus
guldens aen den heere, ende de lieden hare schade.
VAN HOUDT, COREN, GRAS ENDE ANDERE VRUCHTEN TE STELEN.
59. Item, wie eenen anderen schadelijck houdt oft tuynen nempt, op [oft]
coren, gras ende ander vruchten, verbeurt voor d'eerste reyse xiij stuyvers,
ende de lieden heure schade; ende sal elck man op sijn goet moghen
calengieren, ende de selve op hennen eedt over-brenghen, ende ghelooft
worden sonder voirdere getuyghen daeraf te dorven hebben.
(1) Les mots voor heurs selen n'offrent pas de sens; ne faudrait-il pas lire: voor heure sele (zele), " pour
leurs diligences, leur zèle ? "
256 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN ANDERWERF HOUDT TE STELEN.
60. Item, soo verre hy t'selve anderwerf dede, ende bevonden worde,
soude verbeuren dobbel, ende daer-en-boven staen op't peloryn, oft aen
eenen staeck, op eenen ghenecht-dach oft heylich-dach, ghelaeden met
sulcken goet als hy ghenomen heeft, ende voor de derde reyse dat hy
bevonden worde, sal ghebannen worden dry jaeren uytten lande van
Grimberghen op de verbeurte van hun [syn] rechte oire.
VAN GHESTOLEN HOUDT TE MERCKT TER VUEREN ENDE VERCOOPEN.
61. Item, soo wie eenich houdt, dat hy andere lieden heeft ghenomen, te
merckt draeght oft vuert, doet draeghen oft vueren, om te vercoopen, sal
d'officier hun houdt moghen afnemen, ende verbeuren voor d'eerste reyse
iiij karolus guldens, de tweede reyse dobbel, ende ghestelt te worden aen
t'piloryn oft staeck, ende soo verre sy t'noch meer doen, sullen gebannen
worden uytten lande van Grimberghen, dry jaeren lanck, opte verbeurte
van hun rechte oire, ende dit alsoo wel van den ghenen die-men bevinden
sal die op t'landt van Grimberghen ghestolen houdt ter merckt ghedraeghen
sal hebben, t'sy elders ghenomen, als oock van den gheenen die [het] binnen
den lande van Grimberghen nemen selen ende ter merckt draeghen.
62. Item, men sal met ghelijcke boeten ende penen oock corrigeren die
meesters oft meesterssen, die 't heure boden oft kinderen doen haelen, oft
dooghen te haelen, oft 'thoudt in heuren huyse verberghen, ende andere
vruchten uytten ende ghebruycken ; desgelijcx sullen oock worden ghecor-
rigeert de ghene die't de dieven oft dieveggen, wetens dat gestolen is,
afcoopen.
VAN EENIGHE GRACHTEN, BREMEN OFT TUYNEN AF TE STEECKEN OFT BREKEN.
63. Item, die breckt eenighe grachten, bremen oft oock tuynen, ende ander
beheymsel van eenige beempden oft landt, om al-daer sijn beesten inne te
doen, oft om daerover te gaen oft te ryden oft stouwen sonder goedt rechte,
die sal verbeuren aen den heere iiij Ryns-guldens [ende] den gheïnte-
resseerden heur schade moeten verghelden.
258 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN PALEN UYT TE RYDEN OFT UYT TE DOEN.
64. Item, soo wie palen uyt doet oft wetens uyt rydt, sonder consent van
partyen daeraen liggende, verbeurt iiij karolus guldens, ende [sal] daer-
en-boven arbitralijck ghecorrigeert [worden] by schepenen.
VAN PAELEN TE SETTEN OFT HERSETTEN.
65. Item, soo wie palen sette oft hersette sonder sijnen trempt-[termpt-]
ghenooten oft consent van die daeraen liggen, oft sonder recht, die verbeurt
aen den heere iiij karolus guldens, ende daer-en-boven sal ter arbitragie
van de schepenen criminelijck moghen ghecorrigeert worden naer de ghele-
ghentheydt van de saecken.
VAN HEM SELVEN TE RECHTEN.
66. Item, soo wie hem selven recht, te weten die iemanden yet nempt, die
in vredelijcke possessie ende ghebruyck daeraf is, al meynt hy recht daertoe
te hebben, ende dat doet sonder clachten aen den heere te doen, ende sonder
officier oft vonnisse, sal verbeuren sijn recht dat hy aen' t goet heeft, ende aen
den heere iiij karolus guldens.
VAN OIGSTEN.
67. Item, die oigsten voor der sonnen, oft eer die schooven toeghedraegen
sullen sijn, verbeuren vj stuyvers.
VAN VROUWEN TE VERCRACHTEN.
68. Item, soo wie vrouwen oft jouffrouwen vercrachte, ofte heur fortsse
ende ghewelt ter causen van dien dede, om sijnen wille te volbrenghen,
verbeurt sijn lijf ende goet.
VAN VROUWEN OFT JONCKVROUWEN MET CRACHT TE NEMEN,
69. Item, wie vrouwen ofte jouffrouwen met crachte naeme ende wegh-
voerde, ende men t'selve mette waerheyt bevonde, verbeurt insghelijcx sijn
lijf ende goet tot behoef van den heere.
250 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAV VROUWEN OFTE JOUFFROUWEN WILLENDE BLIJVEN BY DIE HAER GHENOMEN
HADDE.
70. Item, soo verre die vrouwe ofte jouffrouwe by den ghenen bleven
die haer met cracht wegh gheleydt hadde, ende seyde het waer met heuren
danck soo geschiet, [dat] sy haer goet verbeurt tot sy wederomme quame;
ende seyde [sy] dat het teghen haeren danck waere, dan soude sy haer goet
wederomme ghebruycken; ginckse wederomme metten selven man, soo
haddese haer goet verbeurt alsoo langhe als sy leefde, s'heeren behoeve, ende
naer heur doodt soude't wederomme comen op haer naeste erf-ghenaemen,
sonder op die kinderen die sy van dien man hadde, diese met cracht
ghenomen hadde.
VAN DAT IEMANDT HILPE DAER VROUWEN OFT JOUFFROUWEN MET CRACHT
GHENOMEN WORDEN.
71. Waert sake dat iemandt toe hilpe, daer vrouwen oft jonckvrouwen
met cracht ghenomen worden, ende men t'selve mette waerheydt bevonde,
die hadde verbeurt sijn lijf ende goet teghens den heere.
72. Ende soo verre iemandt daertoe raede om de vrouwen schaede te
doen, sal worden ghecorrigeert naer discretie van de schepenen ende naer
gheleghentheydt van der saken.
VAN EENS MANS HUYS-VROUWE TE ONTLEYDEN.
73. Item, die eens mans huys-vrouwe ontleydt verbeurt aen den heere
xx karolus guldens, ende het landt totter tijdt toe dat hy die twintich karolus
guldens betaelt heeft, op sijn een ooghe ende soo verre de huys-vrouwe
heuren man eenich goet ontdraeght, ende dat bethoont worde, soo soude die
ontleyder ende de vrouwe gepunieert worden als van dieften, ter arbitragien
van schepenen.
VAN OVERSPEL.
74. Item, die bevonden worden in overspel sullen, voor d'eerste reyse,
ghepunieert worden mette pene van xviij guldens, tot profijte van den heere.
262 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
ende daer [daertoe] te verbeuren heur overste cleedt, tot profijte van den
aenbrenger ende den ghenen diese bevinden sullen; voor de tweede reyse
dobbel, voor de derde reyse ghebannen worden uytten lande van Grimber-
ghen, thien jaeren lanck, op sijn rechte handt.
VAN GHEHOUDE PERSOONEN TE VINDEN IN BORDEELEN.
75. Item, soo wat persoon, ghehoudt wesende, bevonden wordt in
bordeelen ofte andere oneerelijcke plecken, sal verbeuren t'elcken reyse ses
guldens, twintich stuyvers voor den gulden, het derdendeel tot behoef van
den ghenen diese bevinden ende aenbrenghen sullen.
VAN BRANTSTICHTEN.
76. Item, soo wie brantstichte oft dreyghde iemanden met brande, ofte
transeneerde, ende met dreyghement oft fortse iet naeme oft eyschte,
verbeurt lijf ende goet.
VAN IEMANDT TE WACHTEN.
77. Item, die iemandt wachte met ghelagene laeghe, om iemandt te evelen
van sijnen lijve, verbeurt iiij Ryns-guldens.
VAN HAEGHT [BEHACHT] GOET TE AENVEERDEN.
78. Item, soo wie behaeght [behacht] havelijck goet aenveerde, oft van
den plaetsen doet daer't ghearresteert is by eenigh officier, sonder consent
van den officier ende der partyen die t'selve goet heeft doen in haeghte
[hachte] legghen oft doen arresteren, verbeurt aen den heere iiij karolus
guldens, ende moet het goet wederomme brenghen daer hy't ghehaelt heeft,
ende ten rechte.
VAN [DATMEN] EENIG ONBERUERELIJCK GOET METTEN HEERE UYT GHEWONNEN
WESENDE NIET EN MACH BEROOVEN.
79. Item. dat niemandt eenich onberuerelijck goet, in arreste oft hachten
264 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
wesende, dat is, dat met heer ende weth uyt ghewonnen is, oft daeroppe met
rechte gheprocedeert wordt, en sal moghen berooven van eenighe vruchten,
boomen oft dierghelijcke (1) hoeven, die nemen mach oft af doen moghen,
noch van daer doen oft vueren sonder consent van den ghenen die't heeft
doen arresteren oft in hachten doen, ende dat ten by-wesen van den officier
die 't in arreste oft hachte ghedaen heeft, op die verbeurte van iiij guldens,
ende moet het afghekeurt (2) goet ter plaetsen wederomme brenghen daer t hy
af ghevuert heeft; ende soo verre het arreste duerde totten oigsten, ende niet
verborcht en waere, soo sal die meyer oft officier van den dorpe, ten
versoecke van eenighe partyen, t'goet moghen inne doen tot behoef van den
ghenen die daerinne gherecht sal sijn, op coste van onghelijck.
VAN VRUCHTEN OP DEN GRONDT STAENDE OFT LIGGENDE.
80. Item, van ghelijcken, sal gheobserveert worden als er eenighe vruchten
op de gronden noch staende oft liggende gearresteert worden.
VAN EENIGHE SCHOTTE TE ONTWILLIGHEN [ONTWELDIGHEN].
81. Item, soo wie 's heeren knapen oft eenighen officier, oft iemanden
anders sijn schot naeme, verbeurt aen den heere ij karolus guldens
xiij stuyvers.
VAN DEN VROINTENEER GHEEN BEESTEN UYTTEN SCHOTE TE LAETEN GAEN.
82. Item, die vrointeneers oft preters en sullen gheen beesten in iemandts
goet gheschut moghen laeten gaen, ten sy dat hem blijcke dat die lieden,
in wiens goet sy bevonden worden, sijn ghecontenteert ende te vreden
ghestelt, op de verbeurte van ij karolus guldens, ende de lieden selve haer
schade te moeten betaelen.
VAN DAT DEN VROINTENEER VAN HET SCHOTE BEHOORT TE HEBBEN.
83. Item, den vrointeneer sal hebben voor den cost van elcken peerde oft
(1) V. la note (1) ci-contre.
(2) Het afgekeurt goet; Lisez: het afgevuert goet.
266 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
veulene, dat in schot gebrocht is tusschen dach ende nacht, ij stuyvers, ende
een coye oft ander hoorne-beeste, eenen stuyver; van elck vercken een
plecke, ende sijn schot naer d'oude costuyme; ende elck schot is dobbel als
de beesten by nacht gheschut worden, dat is te weten naer der sonnen
onderganck.
VAN GHEMEYN, WEGHEN TE GRAVEN OFT PUTTEN INNE TE MAECKEN.
84. Item, die een gemeynen wech vergraeft oft daer putten inne maeckt,
oft den selven stopt, verbeurt ij Ryns-guldens xiij stuyvers.
VAN IEMANDTS LANDT TE VERGRAEVEN OFT PUTTEN INNE TE MAECKEN.
85. Item, die iemandts landt vergraeft, oft daer putten inne maeckt, sal
oock verbeuren ij Ryns-guldens xiij stuyvers.
VAN ONRECHTE WEGHEN TE GAEN OFT RYDEN.
86. Item, soo wie onrechte weghen gaet, oft rydt over iemandts coren,
gras, graen oft dierghelijcke, t'selve bedervende, verbeurt xx stuyvers,
ende de lieden heure schade te ghelden, die twee derden-deelen tot behoef
van den heere, ende d'ander derdendeel tot behoef van den officier
die't aenbrenght.
VAN ONDER DE HOOGH-MISSE OFT ONDER T'SERMOON NIET TE MOGHEN DRINCKEN.
87. Item, soowat persoonen van binnen oft buyten s dorps, oft [onder] die
hoogh-misse oft sermoon, op sondaghen oft heylichdaghen, by den prochiaen
ghecondicht, in de herberghe sullen bevonden worden te sitten drincken,
sullen verbeuren, voor d'eerste reyse een carolus gulden, ende soo verre t'selve
meer ghebeurt, altijdt dobbel, ten waere passanten, die heurs wegh [weghs]
henen gaen, die [dien] gheoirloft is voor heur repas te drincken, sonder daer
oock te moghen blijven sitten drincken ende schencken.
88. Item, die weerdt oft weerdinne, die de voorschreve drinckers t'selve
bier oft anderen dranck meten sullen ten voorschreven tijde, sal verbeuren
ij karolus guldens.
268 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN PERSOONEN DIE EENICH DELICT HEBBEN, DAERMEDE SY HUN GOET VERBEURT
HEBBEN.
89. Item, soo wanneer eenigh persoon eenich delict doet, daermede hy
sijn goet verbeurt, hebbende eenich goet, t'sy havelijck oft erffelijck, binnen
den lande van Grimberghen, ende binnen den selven lande niet ghevanghen
en waere, sal d'officier, daeronder de voorschreven goeden gheleghen sijn,
die aenveerden by inventaris tot behoef van den heere, als verbeurt sijnde,
doende daeraf alle vierthien daeghen, tot dry reysen toe, wete met twee
schepenen, ten huyse daer hy sijn leste domicilie ghehouden heeft ende lest
ghewoont heeft, oft sijnder naesten vrienden, soo verre hy egheen fixe
domicilie binnen Brabandt oft [den] lande van Mechelen ghehouden heeft, dat
hy in persoone hem come ontschuldighen, oft hem ter purgen stellen naer de
costuymen van de bancke, ende soo verre den voorschreven delinquant
binnen de voorschreven ses weeken niet en compareert, sullen de voor-
schreven goeden verclaert worden verbeurt te sijn tot behoef van den heere,
daer die onder gheleghen sijn, sonder ander proces oft daeghementen oft
uytroepinghe te derven doen, sonder oock dat sy met eenighe procureurs
heure goeden sullen moghen comen defenderen in heurlieder absentie; wel
verstaende nochtans dat, indien den delinquant naemaels met vonnisse van
den delicte gheabsolveert, oft andersints bevonden worde daeraf innocent
te sijn, de selve sijne goeden hem gherestitueert sullen worden.
VAN ALS IEMANDT VAN CRIMINELE SAKEN WORDT GHEVANGHEN.
90. Item, als iemandt van criminele saken ghevanghen wordt, sal d'officier,
by den clerck oft sijnen substitut, doen maecken inventaris van allen den
goeden over den ghevanghen ghevonden, ende oock van alle sijne goeden
onder sijnen bedrijve gheleghen, welcke goeden die vrienden oft de
ghevanghene sullen moghen verberghen, tot dat vonnisse ghegaen sal wesen.
VAN DEN OFFICIER SIJNE CONCLUSIE TE NEMEN.
91. Item, d'officier sal moghen sijne conclusie ende aenspraecke deylen,
ende alternative concluderen tot verbeurte van lijve ende goeden, criminele
270 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE .
correctie oft civile beteringhe, oft andersints den ghevanghen ghecorrigeert
te worden naer gheleghentheydt van der saken, daerop schepenen by orden
sullen schuldich sijn recht te doen.
VAN HET GHELT OVER EENIGHEN GHEVANGHEN BEVONDEN.
92. Item, het gouden gheldt over den ghevanghen bevonden hoort toe aen
den drossaert, ende het silveren gelt den meyer, ende den ghenen die den
ghevanghen hebben helpen vanghen, soo verre hy gecondemneert wort lijf
ende goet verbeurt te hebben, sullen hebben hunnen salaris, als hy ander
goet genoech achter-laet om sijn crediteuren te betaelen, die andersints
gheprefereert souden worden.
VAN KINDEREN TE MISDOEN.
93. Item, soo wat mans oft vrouwen kindt misdoet, dat in haere plicht is,
dat moet de vrouwe oft man beteren, sonder metten lijve.
VAN KINDEREN UYTTE PLICHT TE DOEN.
94. Wilt iemandt oock sijn kindt uyt sijnen plicht doen, dat mach hy wel
doen metten rechte dies moet hy sweiren, dat hy sijn kindt uyt sijnen plicht
niet en doet om iemanden te velen [evelen] oft te schaden.
VAN INFORMATIE TE HOUDEN, ENDE IEMANDT GHEDAEGHT WORDT ENDE NIET EN
COMPAREERT.
95. Item, daer-men een waerheydt doet van cleyne stucken, daer lijt
noch lith aen verbeurt is, dat is daer-men informatie neemt om der
waerheydt ghetuyghenisse te gheven van eenighe feyten, die ter eerster
reyse, als hy ghedaeght is by den meyer oft eenighen officier, niet en comt,
verbeurt iij stuyvers ende de costen van t'daeghemente.
96. Item, comt hy ten tweeden reysen niet als hy ghedaeght wordt,
verbeurt vj stuyvers [boven] den coste van den daeghemente.
272 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN DE GHENE DIE NIET EN COMPAREREN, TOT DRY REYSEN GHEDAEGHT SIJNDE.
97. Item, soo verre hy ter derder reyse niet en quame, als vore, soo waer
hy schuldich te beteren het stuck daermen de waerheydt om dede, ghelijck
[als of] hy t' stuck selve bedreven hadde, mette costen, ten waere dat de
ghedaeghde bethoonen coste, dat hem niet moghelijck gheweest en hadde
te comen, in welcken gevalle hy oock soude ghehouden wesen t'selve den
heere t'ontbieden, indien't hem moghelijck waere.
VAN GHELIJCKEN VAN MEERDER IMPORTANTIEN.
98. Item, soo verre t'selve waere van grooten stucken, daer lijf, lith oft
dierghelijcke aen verbeurt waere, soo soude hy t'elcker reysen verbeuren
xxvj stuyvers ; ende quame hy ten derden daeghe niet, soude hy verbeuren
x goude realen, ten prijse als voor, ende sal den heere den selven moghen
aentasten ende in ghevanckenisse houden, tot dat by onder eedt sijn
wetenheydt sal hebben gheseght, ende dat ten coste van den selven ghe-
vanghen ende soo verre [hij], alsoo ghevanghen sijnde, obstinaet bleef over
die dry daeghen, hem niet willende verclaeren oft der waerheyt ghetuy-
ghenisse draeghen, sal de heere alsdan by lichter torturen oft andersints
hem daertoe moghen bedwinghen, ten waere in saken daerinne hy, naer
dispositie van de ghemeyne gheschreven rechten, niet en soude behooren oft
moghen tuyghen, daeraf hy den heere schuldich sal sijn goets tijdts te
adverteren, om de voorschreven pene te verhueden.
VAN TEN GOUDAGHE TE COMPAREREN.
99. Item, die ter ghemeyne waerheydt niet en compt, d'welck men heet
den goudaghe, ende [die] goedts tijdts in der kercken ghecondicht is, sal
elck mans persoon verbeuren iiij stuyvers, tot profijte van de drossaerden.
VAN EENIGHE BRIEVEN VAN DE MAJESTEYT OFT HEEREN VAN GRIMBERGHEN.
100. Item, soo wanneer eenighe brieven oft lasten comen van Coninck-
lijcke Majesteyt, als hertoghe van Brabant, oft oock van de heeren van
Grimberghen, oft datter eenighe ander saken noodelijck ende om des landts
274 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
oirboire sijn te tracteren, ende (1) de selve brieven oft lasten [door] de
meyers, elck in sijn officie, ghecondicht sullen wesen van stonden aen, soo
verre des alsoo bevolen wordt, [ende dat sy] ghehouden sijn te doen comen
twee van de outste schepenen, vier van de outste bedesetteren ende
sommighe andere inghesetene van den dorpen, om te beslichten ende te
ordonneren t' ghene des by de Conincklijcke Majesteyt, oft van weghen de
heeren van Grimberghen, versocht sal worden, ende soo wie daerinne
ghebreeckelijck bevonden sal worden, daertoe by eenich officier versocht oft
gheadverteert sijnde, sal verbeuren ij karolus guldens, voor d'eerste reyse,
ende voor de tweede reyse dobbel, d'een hellicht tot profijte van den heere
ende d'ander hellicht tot profijte van den meyer, schepenen ende ander die
daeromme ghevaceert sullen hebben ; ende soo verre in de meyers daeraf
ghebreck bevonden waere, de voorschreven persoonen te dachvaerden oft te
insinueren, sullen verbeuren dobbel, te weten voor die tweede [eerste] reyse
iiij karolus guldens, ende voor die tweede reyse dobbel, tot profijte van den
heere, ten waere dat sy hebben eenighe merckelijcke oorsaken ; ende sullen
de meyers die preters altijdt moghen bevelen de persoonen te vergaderen
die ghehouden sullen wesen hem [hun] daerinne te obedieren.
VAN WEGHEN TE MAECKEN.
101. Item, overmits die groote clachten van de quade weghen, die
dagelijcx comen, soo wordt van nu voort-aen ghestatueert: dat elcke meyer
in sijn quartier sal te half april in de kercken doen ghebieden, dat een
ieghelijcke sijn wegen soude maecken binnen eender maendt daernaer, ende
de maendt gheëxpireert sijnde, dat alsdan den meyer met schepenen oft
mannen van leene sal ommegaen, ende daer-men ghebreck inne bevinden sal
van de weghen niet ghemaeckt te hebben wel ende loffelijck, soo dat alle
man daerdeur noch het toecomende jaer ghevuechelijck moghe ryden ende
vueren, sullen verbeuren voor elcken quaden slach, gat oft passagien van de
wegen, die ten voorschreven daeghe niet ghemaeckt en sijn, iij stuyvers, half
tot profijte van de meyers, ende d'ander helft van de schepenen oft mannen
van leene, die de visitatie sullen doen, ende soo verre die weghen binnen
(1) Au lieu de ende lisez dat.
276 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
vierthien daeghen daernaer, ten lancxsten binnen den mey, niet ghemaeckt
en sijn, soo salse den meyer doen maecken ten dobbelen coste, te weten,
dat den meyer sal hebben dobbel als een werckman winnen sal voor sijn
moyte ende gaede [te] slaen dat de werck-lieden heure dach-ueren
besteden ende dat de weghen loffelijck ghemaeckt worden; d'welck betaelt
sal worden by de ghene die in ghebreecke sijn de voorschreven weghen te
maeeken, naer rate van elck wech ongemaeckt, ter discretien van den
meyer ende schepenen oft mannen; ende sullen die proprietarissen oft
huerlinghen, die de weghen maecken, heur omghemaeckte weghen niet
moghen maccken oft doen maecken naerdat den meyer met sijn werck-
lieden daerinne compt.
VAN BEKEN ENDE WATERLOOPEN TE RUYMEN, ENDE OOCK DAT DE MULDERS HEURE
BERDDERS MOETEN TRECKEN.
102. Item, diesghelijcx sullen die meyers oock doen het kerck-ghebodt,
viertien daeghen voor Sincxsen, dat een ieghelijck sijne beken ende water,
loopen ruyme binnen eender maendt, wel ende loffelijck, op de verbeurte
van die alsdan niet gheruymt en hebben, tot profijte als in de voorgaende
artickelen, van elcker roede van de beecken ende waterloopen die niet
loffelijck gheruymt en sullen sijn, j en halven stuyver, ende salse den meyer
alsdan oock doen maecken ten dobbelen coste, in alder manieren als
hiervoor in't voorgaende artickele van de quade wegen is geseyt; ende
opdat een ieghelijck die beecken te beter soude moghen ruymen, soo
moeten allen de mulders heure berdderen trecken de twee leste Sinxendae-
ghen, als hier beschreven is.
103. Item, soo verre de weghen ende beecken oft waterloopen niet
loffelijck ghemaeckt oft gheruymt en sijn, soo dat-men egeen reden en
hebbe daerover te claeghen, ten lancxten sint-Jansmisse, soo sal den
meyer verbeuren van elcken quade slach, gat oft passagie, oft roede om-
gheruymde beecken oft waterloopen, tot behoef van den heere, x stuyvers,
ende salse daer-en-boven noch moeten doen maecken ten coste van de
partye die den wegh presenteert [versuymt heeft ?] te maecken (1).
(1) Il est dit dans le texte: die den weg presenteert te maecken, " qui présente de réparer le chemin;
ce qui n'a pas de sens; nous avons cru devoir remplacer le mot presenteert par versuymt.
278 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN SCHEPENEN NIET COMPARERENDE VAN DEN MEYER VERSOCHT SYNDE.
104. Item, soo verre eenige schepenen weygheringhe maeckten, versocht
sijnde van den meyer, de weghen te beleyden, oft eenighe andere acten
van justicie te doen, t'sy van 'sheeren weghen oft partye, sonder t'allegheren
eenighe wettighe nootsaken, verbeuren t'elcken reyse ij karolus guldens,
d'een helft tot behoef van den heere, ende d'ander helft tot behoef van den
officier ende schepenen die compareren.
VAN MEYER, SCHEPENEN ENDE CLERCK NIET COMPARERENDE T'ELCKEN GENECHT-DAGE,
ENDE OOCK DE PROCUREURS.
105. Item, soo verre die meyer ende schepenen ende clerck niet en
comen t'elcken ghenecht-daghe om de vierschaer te houden, goets tijdts,
ter plaetsen daer-men het ghenechte houden sal, van Paesschen tot Bamis
ten thien uren, ende naer Bamis tot Paesschen ten elf uren, oft daer ontrent,
sal elcken die ten voorschreven tijde hem in't ghenechte niet en vindt
verbeuren, half tot profijte van den heere ende half tot profijte van den officier,
schepenen ende d'ander die compareren sullen, t'elcken reyse xx stuyvers,
ten waere dat hy [sy] eenighe merckelijcke nootsaken hadden, die sy ten
naesten ghenechte souden moeten verclaeren ende daeraf doen blijcken aen
de wet, in welcken ghevalle sy gheëxcuseert van de penen sullen worden, soo
verre de wet de gepretendeerde excusatie redelijck vindt ; d'welck nochtans sy
den meyer, ist hen eenichsints moghelijck, goet tijdts te voren sullen laeten
weten, dat sy niet ten ghenecht-daeghe en sullen comen, opdat hy't de
andere schepenen mochte adverteren ende de vierschare niet gefurnieert [?]
en sijn [sij] ende soo verre de procureurs niet en comen ten voorschreven
tijde ende aleer heure saken voorts gheroepen worden, en sullen schepenen
noch clerck die niet dorven verhaelen, ten sy dat de procureur, ten tijde
niet ghecompareert hebbende, betaele voor elcke sake die hy begheeren
sal verhaelt te hebben, eenen stuyver tot behoef van den meyer, schepenen
ende clerck.
280 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN MOMBOIRS TE STELLEN.
106. Item, wordt oock bevolen de meyers ende schepenen dat-men die
weesen binnen ses weecken naer dat hunne ouders ghestorven sullen sijn,
[sal] doen momboirs stellen die suffisant sijn, soo verre de ouders aflijvighe
by testamente egheen ghestelt en hebben, ende die sullen heuren eedt doen
ghelijck dat behoort ende sullen de selve ghedeputeerde momboirs, al eer
sy hen der administratien sullen moghen onderwinden, van stonden aen,
ten lancxsten binnen eender maendt, moeten inventaris maecken oft doen
maecken, in presentie van meyer ende schepenen, van allen die goeden,
havelijck ende erffelijck by den aflijvighen achterghelaeten, mits-gaders van
schulden ende wederschulden, soo verre die kennelijck sijn; welcken inven-
taris gheteeckent sal worden by den clerck oft sijnen substitut, daeraf sy
copye authenticq binnen der selver maendt sullen moeten brenghen in
handen van de wet, ende die verlaeten, ende soo verre men naemaels eenich
ander goet bevonde in den inventaris niet begrepen, sullen die selve oock
moeten overbrenghen als voor, om in dien inventaris als vore ghestelt te
worden, ende sullen voorts allen jaere, ten lancxsten alle twee jaeren,
reeckeninghe ende bewijs doen in presentie van de wet van allen de weesen
goeden, ende dit al tot redelijcken coste van de weesen, op de verbeurte van
die desen artickele aengaende in eenich ghebreck bevonden sal worden, elck
van hen iij karolus guldens.
VAN DE OFFICIERS DIE COREN-VELDEN ENDE SOMER-VELDEN TE BEWAERNE.
107. Item, sullen de meyers elck in heur ommegaen ende visiteren den
winterlinck, sint-Luyckx dagh, en den somerlinck, te weten den somerlinck
uytgaende mey, ende de corenvelden uytgaende meert, daer ghebreck inne
bevonden sal worden, die beleyden, ende doen maecken ten dobbelen coste,
ter discretien van schepenen, behoudens dat die meyers vierthien daeghen
te voren sullen moeten doen het kerck-ghebodt, ten eynde dat een ieghelijck
[die] mach vermaecken ende hem wachten van schaeden, ende den selven
tijdt overstreecken sijnde, sal die meyer die moeten maecken, sonder dat
die pachters oft proprietarissen, als er van 'smeyers weghen iemandt in't
werck is, de selve sullen moghen alsdan maecken.
282 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN ACTEN OFT GHELOFTEN OP HEERELIJCKE TER EXECUTIEN TE STELLEN.
108. Item, die meyers sullen schuldich sijn alle acten oft gheloften op
heerelijcke executie, soo verre sy daertoe van partyen versocht worden,
binnen vierthien daeghen daernaer ter executie te stellen, op de verbeurte
van iiij karolus guldens.
109. Ende soo verre partyen aen den drossaert daer over klaeghen, sal
die drossaert schuldich sijn den meyer binnen andere vierthien daeghen te
bevelen, ende soo verre sy dan noch negligent sijn ende [het] niet ghedaen
en hebben, sullen verbeuren vj Ryns-guldens.
VAN MEYERS EGHEEN EXECUTIE TE MOGHEN DOEN SONDER ACTE.
110. Item, en sullen die meyers egheen executie moghen doen sonder acte
oft seecker bescheedt van gheloften op heerelijcke executie, ten waere van
ghecomposeerde keuren ende breucken, oft, voor die bede, achtervolghende
den bede-boeck, noch en sullen die meyers oft schepenen egheen toe-
leydingen tot panden mogen doen oft accorderen sonder eerst ghesien te
hebben den principaelen constitutie-brief van de-rente, oft alsulck ander
bescheet als naer recht oft ordonnantie van de ghene die 'tselve competeren,
sal behoiren.
VAN CLERCKEN VAN GRIMBERGHEN TE MOETEN STELLEN EENEN SUBSTITUT.
111. Item, de clercken van de banck van Grimberghen sullen in elcke
banck daer sy niet woonachtich en sullen sijn, moeten hebben eenen substitut,
die sal mogen teeckenen alle goedenissen ende contracten, ende sal daerover
sijn alsmen de reeckeninghe van der kercken ende Heylich-Gheest doen sal,
als 't selve van noode [sal] wesen, ende hy van weghen des drossaerts oft
ander, die de sake aengaen sal, versocht sal wesen, ende sal de substitut, soo
verre de principael clerck daer niet present en is, hem daeraf rapport
doen.
VAN DAT DIE PROCUREURS NIEMANDEN EN MOGHEN DIENEN, SY EN SIJN GHEADMITTEERT,
ENDE DE SELVE PROCUREURS SULLEN DIE GEVANGEN DIENEN OM LOON.
112. Item, dat niemandt en sal moghen in den rechte dienen als
284 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
voorspraecke, hy en sal eerst by de officiers geadmitteert sijn, ende sijnen
eedt doen ghelijck de procureurs dien schuldich sijn te doen; ende dat de
selve procureurs, in de banck dienende, sullen moeten de ghevanghen dienen
op den loon van dry stuyvers daeghs, alsmen ghenechte houden sal,
ghelijck sy van de partyen hebben, ten coste van den heere, soo verre de
ghevanghen [niet] machtich ghenoech en is 't selve te betaelen ende soo
verre de, ghevanghen andere procureurs begheerde te hebben, die sullen sy
moghen nemen tot hunnen coste ; ende sullen die procureurs dat by ordenen
doen, d'een naer den anderen, ende die 't lancxsten daer ghedient heeft, die
sal d'eerste sijn, ende soo voorts, ende als 't egheen ordinaris ghenecht sijn
en sal, dan sal de procureur hebben xij stuyvers van elcken termijn oft ghe-
necht-dagh, sonder iet meer te moghen van schrifture andersints eysschen.
VAN OM GODTS WILLE TE GAEN ENDE TE BIDDEN.
113. Item, binnen den lande van Grimberghen en sal niemandt broodt
oft andersints bidden, ten sy dat de selve sullen ghevisiteert sijn, ende sy
daertoe consent sullen hebben van meyers ende schepenen ende Heylich-
Gheest-meesters van de plaetse daeronder dat-se woonen binnen den lande
van Grimberghen, oft den meestendeel van dien, ende certificatie daeraf
hebbende, eer sy voor iemandts deure om Godts-wille sullen moghen gaen,
op de pene van aen het piloryn ghestelt te worden de tweede reyse
ghebannen te worden ses jaer uytten lande, op het eerste lith van heuren
duyme ende soo verre sy noch contrarie deden, ghebannen te sijn uytten
lande van Grimberghen, op heure slincke handt, ende dit opdat de waerach-
tighe armen te beter van goede lieden souden moghen ghesecourreert ende
onderhouden worden.
VAN DAT EGHEEN RELIGIE EN SAL MOGHEN CRIJGHEN EENIGE ERVEN BINNEN DESER
HEERELIJCKHEYT VAN GRIMBERGHEN.
114. Item, egheen gheordende oft professide in cloosteren en moghen
vercrijghen eenich erfachtigh goet in der heeren van Grimberghen lande,
sonder expres consent van den selven heeren.
286 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN DAT DE BUYTEN-MEULDERS EGHEEN COREN EN MOGHEN HALEN BINNEN DEN
LANDE VAN GRIMBERGHEN.
115. Item, is ghestatueert dat egeen meulders huyten den lande van
Grimberghen gheseten, ter sulcker plaetsen daer de meulders van den lande
van Grimberghen niet geoirloft en is eenich graen met waghenen, kerren,
peerden te halen, om op haer meulens te malen, ende dat op de verbeurte van
waghenen, peerden ende kerren daer sy 't mede halen sullen, verbiedende
de ondersaten des landts van Grimberghen te mogen leveren heur coren de
voorschreven buyten-meulders binnen den voorschreven lande van Grim-
berghen, op de verbeurte van de voorschreven graenen.
VAN DAT DE MEULDERS HAER BEKEN NIET HOOGHER EN SULLEN MOGHEN STEYGEN
DAN DEN PEGHEL.
116. Item, soo wie bevonden sal worden aen de meulens die beke hooger
te steygen dan den peghel die by advise van de lieden hun des verstaende
is gheordonneert, oft naemaels gheordonneert mocht worden, die sal, voor
elcken duym die hy hoogher steygen sal, verbeuren een karolus gulden,
die twee derdendeelen tot profijt van den heere, ende d'ander derdendeel
tot behoef van de officiers, diese calengieren sullen.
VAN MEULDERS HUN GRONDT-BERDERS TE TRECKEN.
117. Item, alle die water-meulders binnen den lande van Grimberghen
sullen alle hoogh-tijden, te weten Paesschen, Sincxsen, Alder-heylighen-
dagh ende Kers-dagh, heur grondt-berders moeten trecken ende laeten
loopen, van des nachts ten twelf uren, ende diesgelijcx als 't groote vloeden
sijn, dat de beken souden moghen overloopen, op de verbeurte van t'elcken
reyse, alsse negligent daerinne souden sijn, xx stuyvers.
118. Item, dat de voorschreven meulders de twee leste daegen van
Sincxsen alle heur grondt-berderen den heelen dach sullen moeten trecken,
opdat elck de beke sal moghen ruymen, op de verbeurte van xx stuyvers.
288 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN VALVEKENS OFT HERDENS [HORDEN] TE HANGHEN.
119. Item, wie valvekens oft herden [horden] niet en hanghen aen de ghe-
meyn velden, oft daer-se behooren, ten gewoonelijcken tijde, sal verbeuren
x stuyvers, ende sullen oock de beleyden ghedaen worden ghelijck men in
voorleden tijden gheüseert heeft ; ende soo verre dien aengaende ghebreck
bevonden worde, sal de meyer oft preter, die dat ghewoonelijck sijn te
doen, valvekens doen hanghen ten dobbelen coste.
VAN VALVEKENS OPEN TE LAETEN.
120. Item, die daerdeur gaet oft rydt ende [die] laet open staen, sal
verbeuren x stuyvers.
VAN ONGHEHUEDE BEESTEN ACHTER STRAETEN TE GAEN.
121. Item, soo wie sijn beesten laet gaen onghehuedt, sal verbeuren
's daeghs eenen stuyver, ende 's nachts twee stuyvers voor elcke beeste die-
men [schutten] sal, boven het schot van preters, tot behoef van den meyer
ende [de] preters, diese bevinden sullen.
VAN IEMANTS GANSEN, DIE IN ANDER LIEDEN GOET GAEN.
122. Item, die eenighe gansen in iemandts goet liet gaen, die sal
verbeuren, boven die schaden van de lieden, voor den heere iij stuyvers.
VAN BUYTEN-BEESTEN DIE BINNEN DEN LANDE VAN GRIMBERGHEN COMEN.
123. Item, soo wat beesten van buyten den lande van Grimberghen
comen, die sullen verbeuren alsulcken keuren als die beesten van den lande
van Grimberghen doen, als sy comen ter plaetsen vandaer die ghecomen
sijn.
124. Item, dat die meyers ende preters, elck in heur quartier, daer-men
herderschap houdt, sullen besorgen dat het hertschap ghehouden worde ten
tijde als't behoort, ende wie daer ghebreckelijck inne waere ende niet en
290 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
hield, sal verbeuren ses stuyvers, half tot profijte van den heere, ende half
tot profijte van de officiers.
Item, meyers ende preters ende ander officiers sullen ghelooft sijn op
heuren eedt van 't ghene des sy bevinden sullen in 't exerceren van hunder
officien.
VAN KEUREN OFT BREUCKEN AEN TE BRENGHEN.
125. Item, soo wat persoon eenighe keur oft breucken verbeurt heeft, soo
verre hy sijnen keur aen den drossaert aenbrenght, ende met hem daeraf
overcompt eer hy van de officiers ghedachvaert oft ghecalengiert wordt,
die en sal egheen wijn schuldich sijn te gheven.
VAN DEN OFFICIER GHEDACHVAERT SIJN [SIJNDE] ENDE NIET EN COMPAREERDE
[COMPAREERENDE].
126. Item, soo wie by de meyers ,oft preters in absentie van de meyers,
[die] van hun oft van de drossaerden ghelast sijn, ghedachvaert wordt voor
de keuren oft breucken by hem verbeurt teghens seecker daeghe, ende niet
en compareert, om metten drossaert oft heur stadt-houder te overcomen, oft
anderssints hem met rechte te defenderen, sal t'elcken reyse verbeuren
x stuyvers, half tot profijte van den heere, ende d'ander helft ten protijte
van den drossaert oft sijnen stadt-houder.
127. Dit wel verstaende, soo verre die ghedachvaerde egheen nootsaken
en heeft ten voorschreven daeghe als hy ghedachvaert is te comen, [van] de
welcke hy sal binnen vierthien laeghen daernaer doen blijcken, den rechte
ghenoech sijnde; ende moet binnen de selve vierthien daeghen metten
officier overcomen, oft sijnen keur by schepenen doen grooten ende taxeren ;
ende soo verre 't selve alsoo binnen vierthien daeghen niet ghedaen en wordt,
sal den officier den keur doen grooten by de wet, soo verre bleke by
sondaeghen [?] oft ander informatie pretenderende [?] den keur verbeurt
te sijn, daeraf der partyen sal worden conde ende wete ghedaen, ten eynde
hy daeraf binnen vierthien daeghen den officier come contenteren, oft hem
daerteghen den naesten ghenecht-daege verantwoorden, oft anderssints,
den selven tijdt overstreecken sijnde, sal daervoren moghen worden
gheëxecuteert.
292 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN DE MEYERS DIE PARTYEN NIET EN DACHVAERDEN.
128. Item, soo verre de meyers de persoonen die sy by gheschrifte van
den drossaert over hebben, ten daeghe by den drossaert gheprefigeert niet
en dachvaerden, sullen t'elcken reyse verbeuren x stuyvers, ende soo verre
die meyer eenighe persoonen sal dachvaerden by den preter, soo sal den
preter half den wijn hebben voor sijnen aerbeyt.
129. Item, sullen schepenen, tot versoecke van den officier van den heere,
moghen, boven de boeten in de voorschreven artickelen ghespecificeert, den
misdadighen arbitralijck corrigheren, indien 't feyt sulcx waere datter
meerder pene toe behoorde ende sal de misdadighen altijts de lieden die
gequetst oft geïnjurieert sijn, moeten betaelen haer meester gheldt ende
heur verlet ende interest.
130. Item, soo verre oock iemandt de boeten voorschreven verbeurde,
ende sulcx waere dat hy des gheldts ende goets niet en hadde om te betaelen,
die sal aen de [andere] correctie ende punitie hebben ter arbitragien ende
goetduncken van schepenen.
131. Item, wat hier ghestelt wordt verbeurt te sijn tot behoef van beyde
de heeren van Grimberghen, sal elck heer hebben in sijn besonder landt.
VAN DE ALTRICATIEN ENDE QUESTIEN VAN DE ONBETAELDE CHEYSEN.
132. Item, overmits dickwils altricatie ende questien komen om die
onbetaelde heerelijcke cheynsen, soo dat officiers daeraf sommighe seer
groote keuren oft boeten hebben willen, dat oock de lieden seer qualijcken
de voorschreven cheynsen betaelen, tot achterdeel van de heeren ende heur
officieren, soo is gheordonneert, dat-men voort-aen in den lande van
Grimberghen sal houden den eersten sit-dagh ghelijck-men dien ghewoone-
lijck is te houden op elcke plaetse daer-men ghewoonelijck is te sitten naer
het kerck-ghebodt, om te ontfanghen de voorschreven heerelijcke cheynsen;
ende die alsdan heur cheynsen niet en betaelen, sullen de selve noch
moghen komen betaelen binnen ses weecken hiernaer ten huyse van den
rent-meester oft sijnen ghecommitteerde, sonder schade te hebben ; ende de
ses weecken overstreecken sijnde, sal de rent-meester wederomme ten
naesten ghenechte daernaer noch een sit-dagh houden op elcke plaetse, als
294 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
voor ; ende wie alsdan sijnen cheyns niet en betaelt, sal noch moghen komen
betaelen ten huyse van den rent-meester oft sijnen ghemechtichde tusschen
dien sit-dagh ende t'sondaghs daernaer welcken tijdt overstrecken sijnde,
sullen verbeuren de ghenen die alsoo heur cheynsen hebben laeten
onbetaelt staen, voor elcke partye ij en halven stuyver voor de boete tot
behoef van den rent-meester, die oock alsdan metten meyer ende schepenen
daeronder die cheynsen gheleghen sijn, op de goeden daer de voorschreven
cheynsen onbetaelt staen, uytgaende sijn, reëlijcken sal moghen procederen
ende daeghen; die welcke naer costuyme van de banck uyt-ghedaeght sijnde,
sullen de grondt-heeren die ten eeuwighen daeghe behouden voor heur
eyghen ende propre goet, ten waere dat eenighe dorpen oft andere
particuliere persoonen daeraf van den heere hadden contrarie privilegien oft
gratien, dat-se de goeden wederomme souden moghen hebben opleghden
[oplegghende] den verletten cheyns met alle de costen daertoe ghedaen, ende
[de] boeten den rent-meester verschenen, sonder dat den heere sal derven
restituëren eenighe vruchten, boomen oft andersints naer den uyt-daeghen
by hem ontfanghen oft afghedaen; wel verstaende dat nochtans op den
eersten sit-dagh sullen moeten betaelt worden alle voghelen in pluymen, 't sy
cappuynen, hinnen, gansen oft dierghelijcke, op de verbeurte van elcken
voghel onbetaelt blijvende, voor den rent-meester, ende voorts alsdan te
procederen, als vore.
VAN OP DE CHEYNS-GOEDEN TE DAEGHEN.
133. Item, als-men op den voorschreven cheyns daeght, sal-men voor
d'eerste reyse de wete doen den houder van de goeden, voor de tweede
reyse aen den proprietaris, soo verre hy binnen Brabant oft binnen den
lande van Mechelen woonende is; ende soo verre hy buyten Brabant oft
buyten den lande van Mechelen woonende is, sal-men die wete alleen doen
den houder van de goeden ende daer hy sijn leste domicilie ghehouden heeft
binnen Brabant, oft binnen den lande van Mechelen ende sal stadt-grijpen,
ten waere dat waeren weesen oft uytlandige lieden, die sullen willen ten
eeden sweren dat de houder van de goeden haer de wete niet ghedaen en
hebben [heeft], oft anderssints gheweten, oft heur momboirs; die alsdan
heur goet wederomme sullen hebben, betaelende de onhetaelde cheynsen
296 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
met alle de boeten ende costen daeromme ghedaen, behoudelijck dat sy 't selve
doen binnen een jaer naer dat-se binnen den lande van Brabant komen,
oft tot heuren ouderdom van vyf-en-twintich jaeren ghekomen sullen sijn.
VAN DAT DE KLERCKEN VAN GRIMBERGHEN EGHEEN BRIEVEN VAN CHEYNS-GOEDEN
UYTGEVEN EN SULLEN. [ETC].
134. Item, is oock gheordonneert dat die klercken des landts van
Grimberghen egheen brieven van vercoopinghe van eenighe cheyns-goeden
uytgheven, oft laeten oft doen seghelen en sullen, ten sy dat de cheynsen
uytgaende daerinne worden gheëxpresseert ende uyt-ghesteecken, de welcke
die verkooper schuldigh sijn sal, in't verkoopen, op-draeghen oft aenbren-
ghen aen den clerck oft meyer, onder eedt te specificeren, naer sijn beste
kennelijckheydt, op de verbeurte dat die clerck, anders die brieven
uytgaende ende de schepenen die gheseghelt hebbende, verbeuren ij karolus
guldens, tot behoef van den heere, daeraf de klerck sal betaelen d'een helft,
ende de schepenen d'ander helft.
VAN DAT EGHEEN MEYERS OFT SCHEPENEN OVERSTAEN EN SULLEN VAN EYGHEN
GOEDEN. [ETC.]
135. Item, dat gheen meyers oft schepenen overstaen en sullen daer-men
eenighe goedenissen doen sal van eyghen goeden, ten sy dat-se sien bese-
ghelde voorgaende brieven, lotinghe oft andersints van eyghendomme
eenighe bescheet, op de verbeurte van iij Ryns-guldens, ende dat de
goedinghe sal sijn van onweerden.
136. Item, dat alle man, hebbende eenighe cheyns-goeden die hem
verstorven sijn, oft [die hy] by coope oft andersints verkreghen heeft, sal
binnen 's jaers den rent-meester moeten seggen sijnen naem, ende dien te
boecke doen stellen ; daervoor hy gheven sal, voor elcken naem twee stuyvers ;
ende soo verre 't selve alsoo niet ghedaen en worde, sal die proprietaris
daeraen verbeuren, tot profijte van den heere, ij karolus guldens; ende dit is
te verstaen van alle heerelijcke cheynsen, soo wel de heeren van Grimberghen
competerende, als ander vasallen oft goede lieden eenighe heerelijcke
cheynsen hebbende binnen den lande van Grimberghen.
298 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
VAN DE MEYERS HET GOET UYT TE DAEGHEN.
137. Item, dat de meyers, naer dat sy de faulten van de cheynsen
in gheschrifte over hebben, sullen binnen twee maenden die goeden moeten
uyt daeghen oft daerop met recht procederen, soo verre de rent-meester
hem t'selve heeft belast, op de verbeurte van elcke partye, daerop dat-se niet
gheprocedeert en sullen hebben, half tot profijte van den heere ende half tot
profijte van den rent-meester, van xx stuyvers.
VAN ELCKEN HEER TE HEBBEN EENEN SCHOOVER.
138. Item, elck heer sal hebben eenen schoover om te colligeren heur
vier, vyf, thien, elf schooven (sic), die recht daertoe hebben van oude tijden ;
ende de meyers, preters oft ander en sullen niet voorder oft anders schooven
haelen dan ghelijck sy van ouden [tyden] ghehaelt hebben, ter presentien
van de lieden die het graen toebehoort, oft op sulcker voeghen als naer-
maels hier naerder sal gheordonneert worden, op de pene van, die anders
schooven naemen, van xx en halve stuyvers.
139. Item, waert saken datter eenighe ander saken ghevielen daeraf in
desen landt-charter oft keur-boeck niet en is gheschreven ende ghedesideert,
dat salmen handelen met mannen oft schepenen [naervolgende] dien best
ghelijck't [ghelijkt?] dat hiervoor is gheschreven ende gheordonneert.
Ontbieden daeromme ende bevelen onse drossaerden, meyeren ende
schepenen ons landts van Grimberghen, hun ende allen anderen justicieren
ende officieren ende ondersaeten, heure stede-houderen ende een ieghe-
lijcken van hun, soo hun toebehooren sal, dat sy, achtervolghende desen
tegenwoordighen landt-charter ende van allen den inhoudt van dien hem
reguleren ende in allen saken onderhouden, heur vonnissen, des versocht
ende van heuren wettighen maener ghemaent sijnde, desen achtervolghende
maecken, behoudelijck ons altijdt onse gherechtigheydt van desen landt-
charter te minderen, meerderen oft veranderen, in't gheheele oft in't deele,
naer gheleghentheydt van den tijde, tot onser ghelieften ende goetduncken,
ende behoudelijck oock dat den ouden landt-charter sal noch worden
onderhouden aengaende de poincten ende artickelen die in desen niet en sijn
verandert oft ghecorrigeert.
300 LANDCHARTER DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.
TEXTE.
Ende t'oirconden der waerheydt dat onsen wille sulcx is, hebben wy onsen
seghel hieraen doen hanghen in den jaere ons Heeren 1556.
Ende was onderteeckent: GUILLE DE NASSAUW, ende FERRY DE BERGHES, etc.
LANDCHARTER
DU PAYS ET DE LA BARONNIE
DE GRIMBERGHEN.