304 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

Cosluymen van den lande ende baenderye van Grimberghen.

De drossaerden, meyeren ende schepenen van Grimberghen, obtempe-

rerende de bevelen van den hove, volgende de besloten brieven aen hen

gesonden in date 14 octobris lestleden ende onderteeckent: PIEREMANS, ende

dien-volgende declarerende ende specificerende de costuymen ende rechten

tot noch toe ghebruyckt in den lande ende baenderye van Grimberghen

voorseyt, gheven over ende verclaeren des hier volght:

1. In den eersten, dat by de [beyde] heeren van Grimberghen, van in

den jaere 1270, hebben gemaeckt ende ghestatueert sekere poincten,

ordonnantien ende statuten, daernaer d'inghesetene van den selven lande

hen souden hebben te reguleren, soo in 't feyt van keuren ende breucken,

misusen, soo civile, criminele, als andere der policyen aengaende, daer-af sy

hebben ghemaeckt eenen chartere onder hunne seghelen, den welcken oock

is onderhouden, ende by de schepenen dien-volgende rechte doende, von-

nisse gheslagen totten jaere 1556, als wanneer, mits de outheyt van den

selven chartere oft ordonnantie, gemaeckt is eenen nieuwen lant-chartere,

den welcken tegenwoordelijck onderhouden wordt, ende van welcke twee

charteren oft statuten copyen authenticq hier-mede worden overghegheven.

2. Dat voorts binnen den selven lande is een recht, dat-men noemt het

meyssionier-mans recht, mede-brengende dat de ghene die meyssionier-man

oft meyssionier-vrouwe is, ende die sulcks wettelijck bethoont heeft, naer-

volghende der ordonnantie ende concordaten daeraf gemaeckt tusschen

wijlen hertogh Jan, hoogh-loffelijcker memorie, hertoghe van Lothrijck, van

Brabant, etc., ende Godevaert, graeve van Vianen, ende Geeraert Van der Aa,

heeren van Grimberghen, in date 1297 [1292-1293], ende daeraf insghelijcks

hier-mede copye authenticq wordt overghegheven, vry is van den rechte

van den hoogh-stoel [hoofdt-stoel], mortemain oft besten pandt, hoy-daghen,

mest-daghen, cor-weyden ende andere, competerende den heere van der

plaetsen daer sulcken meyssionierde lieden gheseten zijn, van onvrye

persoonen gheen meyssionierde man oft meyssionierde vrouwe wesende.

3. Dat voorts sulcken meyssionier-lieden vry zijn van tolle al Brabant

(1) Brabandts recht, t. I, p. 331.

306 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

deur, ende ghedaeght oft bekommert zijnde van criminele saecken, daer

lijf oft leven [lit] aenhanght, vermoghen by (1) de voorschreve heeren de

selve uyt te doen schrijven ende overeyschen, om aen hen overghelevert te

worden, ende daer-af sy zijn justiciale [justiciable] voor ons, schepenen van

Grimberghen voorseyt, conformelijck het ondercomen (2) ende ghebruyck,

ende volgende de voorgaende ordonnantien oft concordate; d'welck by vele

ende diversche vonnissen van desen hove oock alsoo is verstaen geweest,

ende naementlijck oock eenighe jaeren herrewaerts gheleden in der saken

van Jan Berlyns, gheapprehendeert gheweest zijnde tot Merchtene, ende

beyde der voorschreven heeren van Grimberghen drossaerden met hem

gevoeght, ter eenre, ende den meyer des graeven van Coren [Solre] te

Merchtene, met hem ghevoeght den heere procureur generael in Brabandt,

ter andere zijden, naer uytwijsen van den vonnisse daeraf zijnde in daete

des vierden daeghs der maendt van augusti in den jaere 1600, ondertee-

kent: DE WITTE.

4. Dat oock den den meyssionierde-man, oft vrouwe, blijvende de langhst-

levende, behouwt de have ende allen 't ghene voor haeffelijck oft be-ervelijck

[beruerlijck] goet gherekent wordt, om daermede sijnen oft haeren vryen wille

te doen, niet teghenstaende eenighe rechten ter contrarien binnen Brabandt

gheobserveert, ende niet teghenstaende oock het recht der hooft-bancke van

Uccle, mede-brenghende dat die langhst-levende alleenlijck magh blijven

behouden ende besitten d'een hellight van de selve haeve, om daer-mede

sijnen oft haeren vryen wille te doen, ende d'ander hellight (voor een vieren-

deel) ten behoeve van heure kinderen, oft, by ghebreck van hen, op hunne

naeste vrienden ende erfgenamen, ende dat het resterende vierendeel oock

moet komen tot profijte van sijne oft heure kinderen ende erf-ghenaemen

terstont naer het overlijden van den selven langhst-levenden; behoudelijck

dat den voorschreven langhst-levende 't voorschreven vierendeel sijn leven

lanck gheduerende magh blijven besitten, midts stellende cautie van 't selve

sijn kinderen oft erfgenaemen, naer sijne doodt ende aflijvigheydt, soo goet

te laeten, als 't selve was bevonden ten tyde van den aenveerden van de

selve haeve ende scheyden van den bedde.

(1) Le mot by, " par ", est de trop.

(2) Le mot ondercomen n'a pas de sens ici; ne faudrait-il pas lire het oude hercomen, " l'ancienne

tradition? "

308 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

5. Aengaende autem de costuymen, soo van procedure reël ten successie,

naerderschappe ende andere, ghemerckt Grimberghen immediate resorteert

onder het voorschreven hooft-recht van Uccle, reguleren wy ons naer-

volgende de costuymen der voorschreven hooft-bancke van Uccle, soo ende

ghelijck die hier te hove respective, xxvij augusti 1547 ende xix mey 1570

ende nu onlancks sijn overghedraegen geweest ende soo wanneer van ons

vonnisse wordt geheyscht, souden 't selve daer-naer wijsen, ghelijck wy

oock ghedaen hebben in respecte van de scheydingen ende deylinghen van

de goeden onder het resort ende district van Uccle ende van ons gheleghen.

6. Behoudelijck nochtans dat, ghemerckt [te] Grimberghen ende andere

dorpen daer-onder geleghen, den jonghsten sone competeert het preroga-

tief in de chijns-goederen, gheobserveert wordt dat den selven jonghsten

sone voor-uyt heeft de wooninghe ende huysinghe (1), groot t'saemen een

daghwant, midts laetende sijne andere broeders daer teghens een ander

gelijcke dagh-want.

7. Ghelijck oock den jonghsten sone in de leen-goeden voor sijn

prerogatieff is hebbende sulcken recht als den outsten sone heeft in Brabant;

behalvens welcke veranderinghe reguleren hen de stadt-houderen ende

mannen van leene, ende eenen jeghelijcken anders in 't particulier, achter-

volghens de ghemeyne leen-rechten van den souvereynen leen-hove van

Brabandt.

8. Dan, staet in desen te noteren dat, hoewel de voorschreven costuymen

van Uccle mede-brenghen dat den rentier renten heffende op chijns-goeden,

voor den achterstel der selver niet voorder en soude moghen procederen

dan voor dry jaeren, ten waere hy konde bethoonen den houdere oft

besittere van sijnen pandt wettelijcke maeninghe oft waerschouwinghe

ghedaen te hebben; dat wy nochtans de voorschreven costuymen niet en

hebben achtervolght, ende dat daeghelijcks ter contrarien wordt gheplo-

ghen, dat den rentier allen sijnen achterstel magh verhaelen op sijnen

pandt, midts alleenelijck den selven pant wettelijck ter hueren stellende

eenen tijdt ende termijn van dry jaeren; ende soo verre hy binnen den

selven tijde van den achterstel met de wettighe kosten niet voldaen en

(1) De wooninghe ende huysinge; lisez: huysinghe ende hof ou hofstadt, huys en hof, " maison et

héritage, " comme dans la coutume d'Uccle, p. 2, art. 2.

310 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

waere, doende daeraf ter expiratie van de selve dry jaeren reeckeninghe,

vermagh sijnen voorschreven pandt voor dry andere jaeren doen ter

hueren setten, ende voorts soo langhe tot dat den selven rentier betaelt zy;

want andersints soude noodeloos wesen (ghelijck daghelijcks noch ghebeurt)

dat de rentieren, hunne renten op de panden daer-voren verbonden niet

konnende verhaelen, hier te hove versoecken octroye om de selve te

verkoopen tot derogatie van den landt-rechte.

9. Dat oock van egheenen noode en is, om te hebben adjudicature van

panden voor achterstellen van renten, van die op wettighe reeckeninghe te

moghen handt-plichten, te doen doen dry proceduren ten gronde, ende de

vierde van gratie, met de behoorelijcke wete, ghelijck de voorschreven

costuymen van Uccle dat statuëren, ghemerckt onder de dorpen binnen

onsen districte gheleghen dien contrarie wordt gheobserveert, dat-men den

rentier sijnen pandt is aenwijsende, om dien te moghen houden, vroomen

ende ontvroomen, op wettighe rekeninghe, mette eerste procedure ten

gronde ende eene wete; want souden de costen ende proceduren te doen

voor cleyne renten somtijdts by-naer importeren soo veel als het capitael

van dien welcke costuymen daeromme in onsen quartiere is ghederogeert,

behoudelijck onder Londerseele ende Sempse, al-daer teghenwoordelijck

al-noch wordt onderhouden, dat-men voor achterstel van renten, soo cleyne

als groote, procedeert ten pande by dry proceduren ende de vierde van

gratie, welck ghebruyck, mits de redenen voorschreven, oock wel diende

ghederogeert te wesen.

10. Maer soo wanneer eenen renthier procedeert tot perpetuële evictie,

achtervolght men in dien ghevalle de clausule in sijne constitutie brieven

begrepen, van hem sijne panden te moghen adjudiceren, 't ware mette eerste,

tweede oft meer proceduren [by] pant-terdinghen.

11. Soo oock alle cheynshefferen (1) wesende heerelijcke cheynsen van

de gronden, procederende tot perpetuële evictie van de panden daer-vore

verbonden, de selve moeten doen by (2) dry voorgaende proceduren ten

pande, ende de vierde van gratien, elck by interval van veerthien daghen,

ende conform den 153en artickele van den nieuwen landt-chartere des landts

(1) Alle hefferen van cheynsen, etc.

(2) Le mot by paraît être de trop.

312 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

ende baenderye van Grimberghen, daeraf hier vooren copye authenticq is

geattacheert.

12. Ende alsoo daghelijcx ghebeurt datter questien ende gheschillen

rysen aengaende de eyghene goeden onder 't resort oft hooft-vonnisse van

Uccle gheleghen, soo in materie van successie, naerderschappe ende

andersints, door-dien verscheyde practisynen ende costumiers willen

sustineren ende by diversche turben hebben gheturbeert, d'welck oock by

vonnisse in contradictorio judicio gegheven alsoo is verstaen gheweest, dat

de eyghene goeden, soo in successie, naerderschappe als andersints, souden

aenveerden ende nemen de nature van der plaetsen daer die lest ghegoeyt

ende bebrieft sijn, niet teghenstaende de voorschreven costuyme van

Uccle disponerende ter contrarien, overmits de diversiteyt van de opinien

desen aengaende, refereren wy ons tot costuyme hier-af over te gheven by

die van de voorschreven hooft-bancke van Uccle, aldaer wy immediate

resorteren.

13. Voorts dunckt ons (onder correctie van den hove) dat in materie van

naerderschappe van Uckelsche cheyns-goeden, 't selve naerderschap wordt

uytghesloten, niet teghenstaende gheene voorgaende kerck-gheboden en

sijn ghedaen gheweest, soo wanneer den cooper van dien daer-inne is

ghegoeyt ende ghe-erft, ende dat de selve goedenisse thien, of meer jaeren

gheleden ghepasseert is maer soo wanneer de voorschreven kerck-

gheboden niet en sijn ghedaen, ende de naerderlinck quame binnen den

voorschreven tijdt van thien jaeren, soude in sijn bygheleght naerderschap

ontfanghen worden, ghelijck hy oock soude, niet teghenstaende de kerck-

gheboden waren ghedaen, komende voor de goedenisse tusschen halm ende

heere, hebbende de voorschreven kerck-gheboden tot dry in 't ghetal, ende

het vierde van gratien, elcke interval van vierthien daghen, ende soo verre

voor ons dien aengaende questie viele, souden 't selve alsoo wijsen.

14. Aengaende quijtbaere renten op cheyns-goeden beset, ghemerckt die

quijtbaere sijn, ende den gheldere weet waer-mede hem te ontlasten, soude

ons duncken, dat in 't transporteren van dien geen naerderschappe plaetse

heeft, hoe wel 't selve by de heeren schepenen van Uccle by hen vonnisse

anders is verstaen gheweest, laetende 't selve naerderschap alleenelijck

strecken in respecte van onquijtbaere renten, t'ware [ten ware] voor die van

den bloede, oft den ghelder der selve renten, om hem te moghen ontlasten.

314 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

15. Soo ons van ghelijcken soude duncken dat, ghemerckt eyghene

goeden voor alle hoven ende gherechten, buyten den districte daer die

gheleghen sijn, moghen ghegoeyt ende ghetransporteert worden, ende men

oock in 't transporteren der selve gheene kerck-gheboden ghewoon en is te

doen, dat in 't coopen van eyghene goeden onder den voorschreven hooft-

vonnisse van Uccle ende van ons gheleghen, gheene naerderschap en soude

behooren te vallen.

16. Ende voor soo veele aengaet den treyn oft forme van proceduren

voor ons ende andere parochien onder onsen resorte gheleghen, is genoech

conform den stiel ende practijcke handele [practijk-handel] gheobserveert

voor de voorschreven heeren schepenen der hooft-banck van Uccle.

17. Is voorts te weten, dat de bancke van Grimberghen van alle oude

tijden ende van over memorie van menschen, is gheweest ende alnoch is

eene hooft-bancke, al-daer te hoofde komende de schepenen der vryheydt

van Rumpst, Eeckeren, Willebroeck, Ruysbroeck, Blaesvelt, Heyendunck,

Thisselt ende Empse [Sempst], Eppeghem ende meer andere, die vanhier

voorts appelleren onder de voorschreve hooft-bancke van Uccle, als [synde]

de voorschreve hooft-bancke van Uccle ons hooft, ende al-daer wy imme-

diatelijck resorteren.

18. Item, ende dat oock beyde die heeren van Grimberghen, soo t'samen

als elck in 't besondere, onder hunne seghelen remissen verleenen ende

accorderen, ende somtijdts oock onder de seghelen van hunne drossaerden,

soo van de delicten van hunne particuliere inghesetenen, als oock [van] de

af-ghesetenen messionierde-lieden wesende, ende andere die op hunne aerde

eenighe doodtslaghen oft andere delicten punitie corporeel meriterende sijn

committerende, daer-af sy van allen ouden tijden sijn gheweest in peyse-

lijcke ende vredelijcke possessie, soo sy al-noch sijn, sonder dat de

delinquanten, gheïmpetreert hebbende sulck-daenighe remissen, belast

worden met interinement.

19. Ende ten lesten staet oock te weten, dat het landt ende baenderye

van Grimberghen consisteert in de naer beschreven plaetsen ende prochien,

te wetene, Grimberghen ende Strombeke. Meysse, Beyghem, Londersele,

Bruysseghem, Ossele ende appendentien, Buggenhout, Thisselt, Eppeghem,

Duffel, Waelhem ende Sinte-Cathelijne-Waevere, alle de welcke parochien

d'overkomende lasten van hoogher-handt, op den voorschreven lande

316 COUTUMES DES PAYS ET BARONNIE DE GRIMBERGHEN.

TEXTE.

van Grimberghen uytghesonden, naer ieghelijck contingent ende quote,

draghende ende betalende sijn.

Aldus ghedaen by ons drossaerden, meyeren ende schepenen van Grim-

berghen, ende (1) collegialiter vergaedert sijnde, [ende] aldus verclaert op den

14en dach der maent van november in den jare 1606. Ende des t'oirconden

hebben wy schepenen voorseyt onsen ghemeynen seghele van schepen-

domme hier-op doen drucken, my oock daer by sijnde als greffier, by laste

als boven dese gheteeckent hebbende, quod attestor; ende was onderteec-

kent : J. DE Goury, ende beseghelt metten seghele der voorschreve

hooft-bancke, in groenen wassche daer-onder opghedruckt.

(1) Le mot ende est ici de trop et devrait plutôt se trouver devant le mot aldus qui suit.