COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE (1).

Coustuijmen, rechten ende usantien der vrijheijdt ende lande van Gheel, in

gheschrifte ghestelt naer uijtwijsens der ordinantien ende eeuwighen edicte

vande eertshertogen, onse doorluchtighste princen, van date den 12 julij

anno 1611, ende diensvolghende overghesonden inden souverainen raede

van Brabant.

TITEL I.

VAN OFFICIEN ENDE JURISDICTIEN IN 'T CIVIEL.

1. Inden eersten, alsoo tot Gheel het ordinaris lantghenechte ghehouden

ende beseten wort bijden drossaert ende seven schepenen, oft den meesten-

deel der selver, soo sullen sij schuldigh ende ghehouden wesen alle onder-

saten recht ende justitie te administreren in alle saken, personele, reele

ende mixte, ende dat bij respective manissen des beeren drossaerts ende

schepenen wijsdomme, des dijnstdaeghs, van vijfthien daghen tot vijfthien

daghen, altijdt onder voorgaende ende openbare sondaeghsche proclamatie,

ten ware dattet selve ghenechte gheraeckte te vallen op eenen heijlighen-

dagh, dan verlenght het ghenecht tot des anderen daeghs daernaer; ende

beginnen t'elcken des somers naer half meert ten acht uren, ende des

winters naer Bamis ten negen uren voor noen, totten eijnde vande rollen.

2. Item, wordt eens des jaers, naer voorgaende sondaeghsghebodt,

ghehouden het jaerghedingh, precieselijck den eersten dijnstdagh naer Drij

Coninghen; ende soo wien alsdan ten selven daghe naer den noen oft des

avonts aenghesproken wort, ende eenwerf, anderwerf ende derdenwerf

voorgheroepen sijnde, hem daernaer ten selven avonde niet en laet stellen

op sijn verantwoorden, is alsdan verreijckt; ende die [hem] ter antwoorde

heeft doen stellen, wort des anderen daeghs in recht ghehoort.

3. Ende oft eenighe saken niet en kosten ghedecideert worden bijden

eedt, ghelijck dat onderwijlen ghebeurt, bij swaerigheden, absentie van

thoon als andersints, wort nochtans voor den naestcomenden lantghenechte

(1) Brabandts-recht, t. I, fol. 743, 2e série. Yoir le rapport de M. le conseiller de Cuyper dans le recueil

des Procès-verbaux des séances de la Commission, t. IV, p. 73.

326

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

gheeijnt; ten ware dat de sake seer obscuer ware, de welcke sal moghen

ghestelt worden ten lantghenechte.

4. Item, het lantghenechte neemt sijn beginsel alle jaer naer het jaerghe-

dinghe; het welck alsoo het gheheel jaer sijnen cours hout, van vijfthien

daghen tot xv daghen, als voorscreven is, sonder verlenghen oft uijtstellen,

ten ware dat schepenen anders goet dochte; ende ghedueren de vacantien

van xv julij totten eersten dijnstdagh naer Sint-Gielis daernaestvolghende,

behoudelijck dat den heere drossaert het ghenechte, vande heerlijckheijt

wel eens sal moghen uijtsetten ende niet meer.

5. Van personele saken besetmen den persoon ende sijne goedens, die

men commeren, beslaghen ende int recht betrecken wil, met declaratie

vanden heijsch, ende waeraf dien is groeijende, op pene van nulliteijt;

ende wort den debiteur oft beclaeghde daeraf metten ghesworen dienaer,

binnen den anderen naestvolghenden ghenechte, de wete ghedaen; ende soo

verre den beclaeghde oft debiteur ontsette, moet borghe stellen, ghelijek

d'aenlegghere inden beginne oock moeten doen heeft; oft en kan hij gheen

borghe ghekrijgen, vermach het selve te doen bij sijnen eede.

6. Item, die proceduren moeten ghedaen ende ghehouden worden bij

aensprake, antwoord, replicque ende duplicque; ende inde sake van appel-

latien, bij griefven, antwoorde oft justificatie, replicque, duplicque, sonder

voorder schrijvens, ten ware bij ordinantien van schepenen; ende om elcke

schrifture te dienen, heeft partije vijfthien daghen; ende soo wien tot sijnen

daghen niet ghereet en is van sijne schrifture te dienen, wort ghehouden als

versteken, ten ware dat drossaert ende schepenen hem uijt gratie ander dilaij

gaven, d'welck sij alleenlijck doen moghen twee reijsen, sonder meer;

behoudelijck dat partije, naer aenspraecke, elck eens vanden heere moghen

hebben ende obtineren eenen heerlijcken dagh, in wat state de sake sij

ghestelt vande finale conclusie der selver, ende niet meer.

7. Item, partije doende hare aenspraecke, verantwoorden, replicque,

duplicque, sullen ten selven daghe sonder vertreck allen't bescheet in

gheschrifte overgheven daermede sij hare intentie ende allegatie ten selven

daghe ghedaen sullen willen fonderen, opde pene daervan versteken te sijn,

ten ware dat bij schepenen anders gheordonneert ware.

8. Item, partije, dach ghenomen hebbende om thoon te leijden, is schul-

digh dien te produceren binnen ses weken, op versteken te sijne, ten ware

328

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

dat bleke van behoorlijcken devoir; in welcken ghevalle schepenen souden

moghen gheven een dilaij voor alle dilaijen, sonder meer, ende sullen schul-

digh wesen partije oft procureur te doen daghen om die ghetuijghen te

komen sien produceren ende sweiren; ende daernaer hebben partijen dagh

van xv daghen tot xv daghen, om te dienen van reprochen, ende xv daghen

van salvatien, sonder meer, op versteken.

9. Item, als de beklaeghde ende sijne goedens -ordinarie beset sijn, [ende

hij] niet en ontset oft hem hofveerdigh en maeckt, wort bij den aenlegghere

sijne begonste sake vervolght totten derden ghenechtdaghe, ende ten vierden

ghenechte wort de sake verreijckt.

10. Ende alle verreijckselen, soo reele als personeele, daer gheen ontset en

is ghedaen oft cautie ghestelt, moeten ende behooren ghestelt te worden ter

leveringhen, binnen den toekomenden ghenechte, totter heeren ghemoetten;

maer alle andere vonnisse ten jaerghedinghe, als oock ten personele oft reele

lantghenechte ghegheven, daerinne ontset is ghedaen, ende cautie ghe-

stelt, worden ter executie ghestelt, oft magh men de leveringhe daeraf nemen

binnen s'jaers (soo verre die daertoe staet) voor het suranneren vanden

vonnisse, ende teghens datmen de leveringhe sal doen, wort het selve met

een sondaeghs ghebodt openbaerlijck ter heeren huijsen afgheboden.

11. Item, de leveringhe wort ghenomen ter presentie vanden heere

drossaert oft siinen stadthouder ende vier schepenen ten minsten (1), wort

den heijscher, mits ghewarigen (2) sijne schult, pant ghelevert, om daeraen

ende [aen] alle de goederen des beklaeghde sonder verbaelmonden sijne

t'achterheijdt te verhaelen, met alle wettighe kosten.

12. Item, eenen jeghelijcken ghewarighen (2) sijne schult, magh die wel

minderen maer, niet meerderen.

13. Item, de leveringhe ghenomen sijnde ende [de] stadthouder vanden

drossaert, oft de dienaers door hun bevel, stellende het vonnis ter behoor-

lijcker executie, executeren des verwonnen ende ghecondemneerde meuble

goedens, ende stellen die daernae ten hooghsten ende schoonsten op eenen

merctdagh ter venditien, tot dattet princepael met alle costen is betaelt,

ende wort daeraf ghehouden goet registre.

(1) Nous croyons qu'il fraudrait intercaler ici ende.

(2) Au lieu de: ghewarighen, lisez: ghewarighende.

330

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

14. Ende soo verre de haeflijke goedens niet ghenoegh en sijn. soo execu-

teertmen voorts de erflijcke goedens bij vercoop, naer voorgaende drij

sondaeghsche openbare publicatien: daeraf door drossaert ende schepenen

drij sitdaghen worden ghehouden, gelijck dat van chierdaghen hiernaer inde

reele saken sal worden verhaelt, ende onder behoorlijcke rechten ende

bewijs; ende soo verre de erflijcke goedens niet ghenoegh en sijn, soo wort

de schuldenaer in hachten ghestelt, ende t'sijnen coste ghehouden tot ander

tijt hij heeft voldaen.

15. Item, den schuldenaer wiens haeflijcke goedens oft panden vercocht

sijn, magh de selve lossen voor den prijs dat die vercocht sijn, binnen den

derden daghe; ende aengaende die erflijcke goedens, sal die moghen lossen

binnen drij jaren, mits oplegghende cost ende commer, ende daernaer niet;

ende inghevalle van lossinghe sal den cooper ghehouden sijn vande inneko-

men ende bladinge van dien te doen behoorlijcke rekeninghe, bewijs ende

reliqua, des versocht sijnde.

16. Item, de dienaers en moghen niemanden executeren dan bij voor-

gaende consent vanden heere drossaert oft sijnen stadthouder, om wat sake

dattet soude moghen wesen, bij hem hebbende d'acte van schepenen, bijden

secretaris gheteeckent, die sij gehouden sijn, des versocht sijnde, te

thoonen; andersints en is niemant schuldigh pant te gheven oft te laten

volghen, ten ware voor prince-penninghen, impost, beden ende dierghelijcke

ghepriviligeerde schulden.

17. Item, alsmen een proces heeft laten verjaren sonder termijn daerin

ghehouden te hebben, wort t'selve naer den overstrijck vandenjare ghehouden

voor gheperimeert ende ghesmolten, ten ware dat inde sake, t'sij princepael

oft incidenteel, soo verre ware gheprocedeert datter gheenen termijn en viele

meer te houden; ende is [de] aenlegghere in sulcken cas ghehouden, sonder

van voorgaende procedure te moeten desisteren, te beginnen met eene

andere ende nieuwe instantie; ende willen (1) den verweerdere costen heijs-

schen ende die doen taxeren, is ghehouden conclusie te nemen in materie

van surannatie ende vonnisse dien aengaende t'obtineren; ende niet teghen-

staende alsulcke desertie, blijft den verweerdere behouden allen sijn recht,

d'welck hem uijt eenighe acten, inden processe ghehouden, is gheacquireert.

(1) Au lieu de: willen, lisez: willende.

332

COUTUMES DE GHEEL.

18. Item, alle questien van scheijdinghen ende deijlinghen, van erfcoop van

erfgronden, van injurien, arbeijtsloonen, verteirde montkosten, verdroncke

ghelagen, ende andere ghepriviligeerde schulden, moghen ten derden daghe

bedinght worden; ghelijck oock die drossaert, nomine oficii, extraordinarie

magh institueren alle grove ende enorme excessen, penen, boeten, keuren

ende breucken bijden keurboecke niet bekent; maer alle kleijne excessen oft

delicten moeten extraordinarie ghepersequeert worden, behoudelijck nampti-

zatie bij provisie, indien schepenen de sake daertoe vinden ghedisponeert,

ende voorts alles anders, t'zij ordinarie oft extraordinarie, naer goetduncken

vande schepenen.

19. Item, in saken die bij sommatien, verdachvaerdinghe ende daghemen-

ten oft extraordinarie worden gheinstitueert, moeten alle daghementen voor

d'eerste reijs ghedaen worden aenden persoon vanden ghedaeghde, oft aenden

persoon oft persoonen, ten huijse des ghedaeghde, die ghequalificeert sijn

om aenden ghesommeerde rapport te doen, ten ware datmen den selven niet

en koste ghevinden; in welcken ghevalle sullen de daghementen bij consent

van schepenen, moghen ghedaen worden ter plaetsen daer den debiteur sijne

domicilie heeft ghehouden, endc dat met behoorlijck interval, in't regard

vanden ghenen die present sijn, van drij daghen, ende die absent sijn, van

acht daghen.

20. Item, indien de ghedaeghde ten bekenden daghe (1) niet en compa-

reert, soo wort hij, voor de twee eerste daghementen ende defaulten, ghe-

condemneert inde costen van twee contumacien, ende versteken van sijne

exceptie declinatoir ende dilatoir; ende inghevalle hij, voor den derden mael

verdachtvaert wesende, oock nieten compareerde, soo wordthij (soo wanneer

vande deught vande geheijste schult blijckt, bij schepenen-brieven, obligatien

ende andere dierghelijcke documenten) ter manisse des drossaerts, met von-

nisse van schepenen, ghecondemneert inde conclusie t'sijnen laste ghenomen,

met costen van vervolghe.

21. Maer indien daer gheen wettigh bescheet oft ander betooch en is, soo

sal den aenleggher voor't profijt van dien gheadmitteert worden ten thoon,

ende daer ten eijnde recht ghedaen worden naer behooren, den ghedaeghde

niet te min condemnerende inde kosten vande drij defaulten.

(1) Au lieu de: ten bekenden daghe, nous croyons qu'il faut lire: ten beteekenden daghe.

334

TEXTE.

336

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

22. Item, soo wanneer jemant sijne partije heeft doen verdaghvaerden

ende selver niet en compareert, soo wort den ghedaeghde t'sijnen versoecke

gheabsolveert vande instantien, ende den aenlegghere ghecondemneert inde

costen.

23. Item, naer de doot van eenen notaris moeten sijne registren oft

prothocollen ende pampieren, bij hem aengaende sijne officie ghehouden,

ghebrocht worden in handen van schepenen deser vrijheijt, om die bij

hunnen secretaris aldaer bewaert te worden, ten dienste ende gherieve van

eenen jeghelijcken.

24. Item, niemandt en mach bedwonghen worden eenighe keuren oft

breucken te betalen, hij en ware daer eerst inne bij vonnisse van schepenen

ghecondemneert, soo verre hij recht versoecken wilt; ende moet den dros-

saert oft eenen anderen sijnen heijsch bethoonen, eer hij can gheobtineren

in cas van ontkennen.

TITEL II.

VAN REELE SAECKEN.

1. In reele saecken van ghehijpotequeerde renten oft uijtwinninghe van

goeden, volghtmen met drij besetselen ende drij voordaeghen, ende alsoo

tot op den 6en dach van recht, van xv daghen tot xv daghen, mits den debiteur

ende die panden toebehoorende [sic], daervan doende voor den tweeden

besette behoorelijcke wete, ende (1) indien hij vintbaer is; ende indien hij

niet vintbaer en is, soo wort de wete vanden voornoemden besette ghedaen

aen de pachters, ghebruijckers oft bewaerders vande panden, ende oock bij

proclamatie, alwaer worden verdachvaert alle die ghene die totte besette

panden eenich recht vermeten; van welcke weten de wethouderen ten

eersten ghenechtdaeghe sal moeten blijcken.

2. Ende soo verre partijen, de panden toebehoorende, niet en ontsetten,

soo worden ten voorghenoemden sesden daghe, in sulcken ghevalle, de

selve panden verreijckt ende ghewesen ter leveringhe binnen den toeco-

menden ghenechte ende der heeren ghemoetten; ende is den aenlegghere

oft besettere, ten tijde vande instellen, ghehouden te declareren voor wat

(1) Cet ende est ici de trop.

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

rente ofte actie ende voor hoeveele verloops hij sijn beset is doende, op pene

van nulliteijt; ende en mach egheen besetsel noch voordaghen onvervolght

laeten, op pene als voren.

3. Metwelck beset blijven gheaffecteert den gront ende allen t'ghene daerop

is, sonder dat den proprietaris de selve mach amoveren, alieneren oft ander-

sins hantplichten in prejudicie vanden procedent; ende inghevalle ter con-

trarien van dien ghedaen worden (1), sal den besetter sijn verhael hebben,

om sijn vonnisse ter executie te stellen op des eijghenaers haeffelijcke ende

erffelijcke goederen.

4. Ende inghevalle gheduerende de procedure tot evictie vanden gronde,

eenighe vruchten ghetijdich worden om afghedaen te moeten worden, ende

den gronthouder egheene borghe en hadde ghestelt voor het voldoen vanden

vonnisse inder saecken te wijsen, sal den crediteur moghen contenderen

tot sequestratie vande vruchten, het welck hem met vonnisse alsoo sal

gheaccordeert worden.

5. Item, teghens datmen de leveringhe sal doen, soo wort te bevorens

opden gront pant ghehaelt van rusch oft rijs, ende den proprietaris oft

partije daervan wete ghedaen, datmen tot sulckenen daeghe op sijnen pant

oft goedens sal leveringh houden voor drossaert ende schepenen, opdat

partije aldaer mach comen ende in rechte ghehoort worden, indien het

soude moghen bevonden worden alsoo te behooren.

6. Item,indien partije ter selvertijdtegheene redenen en heeft om in recht

ghehoort te worden, ofte niet en compareert, doetmen aldaer de leveringhe,

ende moet den besettere sijne schult ende t'achterheijt bij eede verificeren;

waernaer hem de besette goedens worden ghelevert, om sijne t'achterheijt

daeraen te verhaelen; ten ware datten instel ghedaen ware voor verloopen

chijnsen, in welcken ghevalle de besette panden souden worden ghelevert

in t'voorjaer.

7. Item, naer de leveringhe soo wordende uijtghewonnen ende gheleverde

goederen, naer voorgaende drij openbaere sondaeghsche gheboden, ten

hooghsten ende schoonsten vercocht bij drij chierdaeghen, t'elcken sater-

dach achter den anderen volghende, ten overstaen vanden drossaert ende

schepenen; daeraf oock registre wort ghehouden; ende soo verre de ver-

cochte goedens alsdan meer uijtbrenghen dan daervoor de selve sijn uijtghe -

(1) Au lieu de: worden, lisez: worde, ou plutôt wierd.

338

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

wonnen, met alle costen, dat wort den ghenen die de goedens uijtter hant

sijn ghewonnen gherestitueert.

8. Item, indien den besettere sijn beset gheintenteert ende vervolght

heeft met erfbrieven ghepasseert voor schepenen deser vrijheijdt, oft

daeronder de goeden gheleghen sijn, inhoudende redemptie oft niet, soo

mach den gheinteresseerde comen naer d'jaer ende ses weken, doende hant-

vullinghe ende betaelinghe vande achterstellen, costen, commer opleg-

ghende, daer sijne panden voor uijtghewonnen ende ghelevert sijn, ende

daernaer niet; behalven dat, indien den voornoemden uijtwinner eenighe

vruchten oft profijten daeraf ghetrocken ende ontfanghen heeft, dat hij

daeraf, inghevalle van lossinghe, sal doen rekeninghe den gheinteres-

seerden, sonder dat den uijtwinner den gront sal moghen argheren in eeni-

gher manieren binnen den selven tijde.

9. Item, indien het voorschreve goedt ghelevert ende uijtghewonnen

ware uijt crachte van Antwerpsehe brieven, instrumenten, legaten, oft voor

eenighe civile schult, waer ende tot wat plaetsen die ghepasseert sijn, soo

worden de voorschreve erffelijcke goedens den besetter ghelevert ter wet-

tigher blaedighen (1) ende ter rekeninghe, sonder verbaelmonden oft veron-

ghelijcken des goets, om diensvolghende wettelijcke te verhueren, ende

voorts den proprietaris oft andere daertoe actie oft recht hebbende te doen

rekeninghe, bewijs ende reliqua vande selve goedens, des versocht sijnde.

10. Item, een uijtwinner is schuldich sulckene uijtghewonnen goedens in

handen te houden jare ende maenden, sonder die tc moghen verhandelen ofte

vercoopen; ende indien hij bevint, dat hij mettet jaerlijckx innecommen ende

[de] profijten van de voorschreve uijtghewonnen goedens in langhen tijdt van

sijne achterstellen, schulden, actie, niet en soude connen voldaen worden, soo

vermach hij het selve onse ghenaedighe heeren de eertshertoghen ende aen

hunnen souverainen raede te kennen gheven, ende aldaer vercrijghen octroij

ende consent om de voorschreve panden, bij assistentie vanden drossaert oft

meijer ende schepenen, daeronder de goedens gheleghen sijn, openbaerlijck

ten hoogsten ende schoonsten te moghen vercoopen, ende daervan te doen

behoorelijcke rekeninghe, bewijs ende reliqua.

11. Item, die in possessie is den termijn van thien jaren om te heffen

(1) Au lieu de : blaedighen, lisez: blaedinghe.

340

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

eenighe renten oft pachten uijt crachte vande selve boecken oft rollen, sonder

ander bescheet van brieven daeraf te hebben, mach d'erve vanden ghenen

die de pachte ofte rente betaelt heeft, oft van sijne erfghenamen, doen

besetten ende uijtwinnen voor sijnen achterstelle, niet teghenstaende dat

hij deur (1) echten pant niet en besaete, totter tijt toe dat hij den heffere

sijnen rechten pant bewesene (2), ende soo veele dede dat hij daerop

voortaen sijne betaelinghe sonder calonie heffen mochte.

12. Item, eenen crediteur oft rentier hebbende diversche gronden van

erven hem ghelijckelijck verbonden, mach een oft meer vande selve

gronden, die hij meijnt voor sijne rente goet ghenoech te sijn, besetten,

sonder op alle die panden te derven procederen, behoudelijck den ghenen

wiens panden beset worden sijn regres teghens sijne ander panthouwers.

13. Item, eenen jeghelijcken hebbende jonghere rente ofte erfpacht, oft

eenighe andere wettighe actie, ende [die] mette voorschreven uijtwinninghe

de voorschreven sijne rente oft wettighe actie verliesen soude in't gheheel

oft in't deel, vermach binnen s'jaers den uijtwinder hantvullinghe ende

betalinghe doen van t'ghene hij opde uijtghewonnen panden heijschende is,

met alle wettighe costen, ende midts dien de selve bij transport aenveerden,

omme te houden ende te ghebruijcken als voren; maer naer d'jaer van

evictien en heeft egheen voorder actie dan aende penninghen overende

boven de oude rente, metten achterstel ende costen vande evictie, met des

daeraen cleeft; ende oft de panden beter waren, moeten gheeumceert (3)

ende vercocht worden, om het surplus den erfghenaem gherestitueert te

worden.

14. Item. die eenighe erve heeft doen besetten ende uijtwinnen, is schul-

digh alle renten ende chijnsen daer uijtgaende (ouder van date dan de rente

oft schult daervoor hij beset ende uijtwinninghe doet) te betaelene, ende

andersints soude, die andere chijns oft rente heeft, de selve erve weder

moghen doen besetten en hun (4) afwinnen; ende oft de constitutien waren

van eenen date, sal gheprefereert worden die eerst sijn beset sal ghedaen

hebben.

(1) Au lieu de: deur, lisez : den.

(2) Au lieu de: bewesene, lisez: bewese.

(3) Au lieu de: gheemceeert, lisez: gheevinceert.

(4) Au lieu de hun, lisez: hem.

342

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

15. Item, op boecken ende manualen van kercken, heijlich Gheesten,

cloosteren, Godtshuijsen oft testamentelijcke ghehijpotecqueerde renten,

doetmen recht ghelijck op schepenen-brieven, behoudelijck dat wettelijc-

ken blijcke van possessie van betaelinghe, ende dat partije verclaere onder

eedt, des versocht sijnde, egheen ander bescheet te hebben noch te weten;

ende sijn schuldich voor hunne achterstellen, als van oude tijden, op hunne

panden rechtelijck te procederen bij beset, ghelijck andere renthefferen,

naer costuijme deser vrijheijt, sonder tot grooten cost ende ongherieve

vanden ghemeijnte te procederen bij andere weghen.

16. Item, die eenich uijtghewonnen goet vercoopt die is schuldich in

sijnen eijghen naeme den coop (1) waerschap te beloven ende daeraf

ghenoech te doen.

TITEL III.

VAN DAEGHEMENTEN.

1. Alle daeghementen van persoonen, rechtelijcke weten ende sommatien,

worden ghedaen bijde dienaeren, sonder eenighen specialen oorlof vanden

drossaert, sijnen stadthoudere oft schepenen daertoe te behoeven.

2. Item, alle interdicten op voorwaerden, aenveerdighen (2) oft ghe-

bruijck van goedens, van vercoopinghe, van goedenisse, ende andere

diergelijcke en moghen niet gheschieden sonder voorga enden consent van

schepenen.

3. Item, moeten alle daeghementen gheschieden daeghs te vorens oft

vier en twintig uren voor den beteeckenden daghe oft tijde van rechte, ten

ware in respect van ghevanghene oft ghearresteerde persoonen.

4. Item, en mach oock egheene pandinghe, wettelijcke wete, daeghemente,

sommatie noch executie ghedaen worden ten huijse daer eene vrouwe van

kinde inligghende is, soo langhe sij inleght.

5. Item, den lancxstlevenden van man ende vrouwe, d'erfghenamen

vanden aflijvighen noch andere en moghen niet ghedaeght noch in rechte

aenghesproken worden, ghesommeert noch gheexecuteert, binnen ses weken

(1) Lisez: den cooper.

(2) Au lieu de: aenveerdighen, lisez: aenveerdinghen.

344

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

naer de doodt vanden aflijvighen, uijt saecke van eenighe schulden den sterf-

huijse aengaende, ten ware dattet sterflluijs bevonden worde insolvent ;

moghen in sulckene ghevalle alle arresten, besetselen, sommatien, beschrij-

vinghen ende executien binnen den voorschreven tijde ende naer de doodt

vanden aflijvighen ghedaen worden.

6. Item, daghementen, sommatien ende insinuatien oft weten ten woon-

huijse van partije bij een vande ghesworen dienaers ghedaen aenden per-

soon oft persoonen die ghequalificeert sijn om aenden ghedaeghde oft

ghesommeerde rapport te doen, sijn van weerden, al oft die aen partijen selfs

ghedaen waren.

7. Item, daeghementen, sommatien ende weten op gheoorlofde plaetsen

ende tijde bij daghe ghedaen, sijn van weerden; maer naer den sonnen

onderganck ghedaen, sijn van onweerden.

8. Item, worden den officier, stadthouder oft dienaers ghelooft aengaende

de relatien die sij van hunne exploicten doen, behoudelijck datmen wort

gheadmitteert om de contrarien te moghen thoonen.

9. Item, egheene goedens en moghen debite uijtghewonnen worden

sonder eerst ende alvorens [de wete] behoorlijcke ghedaen te zijn aenden

proprietaris vande goedens, oft desselfs administrateur, oft [aen] sijnen

huijse, aen jemanden ghequalificeert om vande wete raport te doen.

TITEL IV.

VAN ARRESTEMENTEN.

1. Als twee persoonen d'eene den anderen doet (1) arresteren, soo moet

de ghearresteerde in vroente gaen, oft is hij ghehouden borghe te stellen van

te rechte te staen ende 't ghewijsde te voldoen; ten ware dat de ghearres-

teerde egheene borghe ghecrijghen en konste, ende dat schepenen, conside-

rerende de gheleghentheijdt vande saecken, ordonneerden dat die selve

ghearresteerde ghestaen soude met cautie juratoir.

2. Daernaer is den arrestant ghehouden de ghearresteerde ten derden

daghe, goedts tijdts voor den noen, ten ghedesigneerden tijde, in buijten-

vierschare aensprake te doen, ende hem te fonderen van den arreste; ten

(1) Au lieu de: doet, lisez : doen.

346

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

ware dat het arrest gheschiet ware uijt cracht ende voor het voldoen van

ghewesene vonnissen oft voluntarie condemnatien alhier ghewesen en ghe-

passeert; ende alsoo wort de saecke voorts bedinght totten eijnde toe, van

drij daeghen tot drij daeghen, ten ware dat partijen anders ten wedersijden

accordeerden, oft schepenen de saecke anders vonden ghedisponeert.

3. Item, indien den arrestant sijne partije binnen den derden daeghe

egheene ticht oft aenspraecke en doet, oft tot dien fine binnen behoorelijcken

tijdt niet en compareert, soo sal de voorschreven ghearresteerde vanden

arreste costeloos ende schadeloos ontslaeghen worden ; ende vande costen

ende voordere schaeden ende interresten, des versoeckende, salmen die

ghearresteerde permitteren den selven ten derden daghe, oft ten eersten

ghenechtdaghe over te gheven, daertoe den arrestant sal worden ghedaeght

ende (1) daerop ten selven tijde, sonder eenigh vertreck, te segghen sijn

goetduncken.

4. Item, eenen buijten-persoon willende eenen anderen buijten-persoon

oft sijn goedt doen arresteren, is ghehouden eerst borghe te stellen voor alle

oncosten, schaeden ende interesten, die ter saecken vanden arreste oft

rechtsvoorderinghe souden moghen komen te gherijsen; ende oft de saecke

bij tijde beswaerde, soo souden die borghen die moeten verstercken.

5. Item, als den officier oft dienaer versocht wort eenen vremden man oft

sijn goedt, present sijnde (hem aldaer ghetoont), t'arresteren oft aen te slaen,

ende [hij] het selve weijgherde te doen, oft, naer het arrest ghedaen, den man

oft goede liete gaen oft versteken, die moet het selve verantwoorden, oft

betaelen de schult daervoor het arrestement oft aentast ghedaen oft versocht

is, wettighe redenen in desen uijtghesteken.

7. Item, eenen crediteur vindende sijnen debiteur van buijten, ende

beduchtende dat hij hem absenteren soude aleer hij cenen dienaer soude

moghen crijghen, mach self sijnen schuldenaer vasthouden tot dat hij

eenen dienaer ghecrijghen can, den welcken hij den schuldenaer leveren

moet; den welcken schuldich is den debiteur t'arresteren ende in goede

bewaernisse te houden, op sijnen behoorelijcken salaris; ende van s'ghe-

lijcken machmen doen vande meuble goedens die ghetransporteert ende

verborglien souden moghen worden.

(1) Au lieu de: ende, nous croyons qu'il faut lire: om.

348

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

7. Item, den officier oft sijne dienaers en moghen het goet van eenen

ingesetenen oft ondersaet deser vrijheijdt niet arresteren, noch en mach op

penninghen onder jemant anders berustende, den inneghesetenen toebehoo-

rende, met recht niet vervolght worden voor eenighe schulden oft actien,

ten ware datter anders egheen verhael en ware, oft dattet selve bij sche-

penen alsoo ghewesen oft gheordonneert waere, oft dat den arrestant t'selve

goedt t'sijne wilde maecken, oft seijde daeraen paert ende deel te hebben;

maer en machmen (1) den inneghesetene goedens wel arresteren ende

sequestreren soo verre datter apparentie is van vluchte ofte vertreck.

8. Item, als eenich goet onder jemandt is ghearresteert, en mach [hij] t'selve

niet laten volgllen noch ewech draghen noch versteecken, oft is schuldich de

saecke te verantwoorden, ende voor de schult inne te staen, ten minsten

totte weerde van het selve goet.

9. Item, opdc meuble goedens alhier ghearresteert sijnde wordt ghepro-

cedeert ghelijckmen doet voor personele schult, behoudelijck dat den onder-

houwer vande goedens daeraf sal wete ghedaen worden, gelijck dat inden

voorgaenden article is verhaelt, ende voorts den ghenen die het goet toebe-

hoort met behoorelijcke brieven aenden officier vande plaetsen daeronder

den debiteur is gheseten; ende inghevalle van egheene sekere woonstadt, bij

proclamatie.

10. Item, alle saterdaghen is binnen de vrijheijdt van Gheel vrij marckt,

alsoo datmen opden (2) daeh niemant en mach arresteren noch becommeren

in persoon noch in goedens, ten ware voor prince penninghen, oft schulden

die opden selven dach aldaer ghehandelt oft ghemaeckt waeren.

11. Item, en mach oock niet ghearresteert noch gheapprehendeert

worden die van buijten inne gheschreven wort om eenighe saecke, oft die

ghedaeght is en (3) comt als ghetuijghen sijne kennelijckheijt te segghen, soo

oock niet die ter begravinghe oft uijtvaert gaet, noch momboirs, curateurs,

executeurs van testamenten, administrateurs van goederen voor de schulden

van hunne weesen, vermomboirde persoonen, sterfhuijsen ende andere

heurc meesters.

12. Item, niemant en mach om civile saecken, daer lijf noch ledt aen

(t) Lisez plutôt: maer men mach, etc.

(2) Au lieu de : opden, lisez: op dien.

(3) Au lieu de: en, lisez: ende.

350

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

verbeurt en is, noch door arrest vande selve saecken in hachten ghehouden

worden, soo verre hij cautie stelt van te recht te staen ende t'ghewijsde te

voldoen, ten ware hij ghevanghen ware voor prince penninghen, voor ghe-

wijsde dinghen, om bedroch van versweghen waerschappe, oft om te

volcomen eenighe bevelen vanden heere oft vande weth.

13. Item, van erfpenninghen, voorwaerde opde vroente (1), machmen den

ghebreckelijcken inde ghevanckenisse haelen ende houden t'zijnen coste,

tot dat hij voldaen heeft.

TITEL V.

VAN CHIJNSEN, RENTEN, CONTRACTEN, VOORWAERDEN ENDE BORGHTOCHTEN.

1. Alle oude chijnsen ende fondatien tot broot ende wijn om mede te

celebreren, worden ghehouden voor onquijtbaer, ten ware dat bijder consti-

tutien anders ghecaveert ware; in t'betalen vanden achterstelle ghestaetmen

met currenten ghelde.

2. Item, men en is inde voornoemde vrijheijt ende lande van Gheel niet

ghehouden ijet te gheven van renten ofte pachten daeraf in dertich jaren

egheene behoorlijcke maninghe oft betaelinghe en is ghedaen, uijtghenomen

kercken, heijligh Geesten, gasthuijsen ende andere gheestelijcke plaetsen,

den welcken langheren tijdt wordt toeghelaeten.

3. Item, hoewel eenige goedens oft gronden van erven der (2) chijnsen,

renten ofte pachten [op] uijtgaen, ghedeelt ende ghespleten worden; daer-

omme en is den rentier oft heffer niet ghehouden den chijns, rente ofte pacht

te splijten, maer moet ghelijckelijck betaelt worden, oft andersints mach

volghen op sijne panden soo hem die verbonden staen; ten ware dat die

bijden chijns- oft rentheffer ghedeelt ende ghespleten waeren.

4. Item, niemant en mach eenich huijs oft edificie afbreken, oft eenighen

gront verargheren in prejudicie vanden chijnsheffer oft rentier, ten sij dat

hij eerst alle verloopen sal hebben afghedaen ende betaelt, ende den chijn-

senaer ofte rentier tot dien ghestelt sal hebben andere goede toepanden,

t'sijnen contentemente, ofte ter discretien vande schepenen.

(1) Il doit y avoir une erreur; la rubrique marginale de Christyn dit: Vroent schuldenaer machmen

in hachten houden tot de voldoeninghe.

(2) Au lieu de : der, lisez: daer.

352

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

5. Niemant en mach bij eenige voorwaerde, contract, coopmanschappe

ofte conventien verkrijghten erffelijckheijt in eenighe onruerende goederen,

huijsen oft renten, noch oock de selve belasten met eenighe renten oft

somme van penninghen, ten sij dattet selve contract, comenschappe oft

conventie ghepasseert ende herkent sij voor drossaert ende schepenen, oft

voor meijer ende schepenen oft laten vanden grontheere daeronder de selve

goederen, huijsen ende renten gheleghen sijn, oft voor die wethouderen

vande hooftstadt, ende dat daeraf gheschiede opdracht, goedenisse ende

erffenisse, uijtghenomen alleenelijck houwelijcksche voorwaerde, scheij-

dinghe ende deijlinghe, testamenten oft uijtersten wille.

6. Item, alle erffelijcke goedens, huijsen oft renten, weesen oft onbe-

jaerde kinderen, kercken, heijligh Gheesten, Godtshuijsen ende gasthuijsen,

oft gheestelijcke plaetsen toebehoorende, oft tot godtsdienst gheordonneert,

oft die vercocht worden voor uijtghewonnen renten, oft om jemandts

uijttersten wille te voldoen, moeten bij authorisatie vande weth, naer voor-

gaende proclamatie, den meesten daervoor biedende openbaerlijck ter (1)

hoochsten ende schoonsten vercocht worden, ende dat met afmijnen,

verdieren ende uijtgaen der brandende keersse; ende sullen de' twee deelen

vanden verdieren oft hooghen wesen tot profijt vanden uijtghevere.

7. Item, soo wie eenighe erven vercoopen, versetten oft met renten

belasten wilt, is schuldich te specificeren, ende, indien hij versocht wort, bij

sijnen eedt te verclaeren alle renten, commeren en lasten daer te voorens op

uijtgaende, ende te beloven waerschap; met welcke belofte van waerschap den

persoon ende alle goedens vanden belovere, die hij alsdan heeft ende naer-

maels mach verkrijghen, sijn generaelijck verbonden voor t'voldocn vande

selve waerschap, soo langhe hun oft sijne erfghenamen die toebehooren.

8. Item, als eenen schuldenaer oft debiteur generaelijck verobligeert,

verbindt ende hijpotecqueert alle sijne goedens, ruerende ende onruerende,

alsulcke generale hijpotecque oft verbant streckt haer ende begrijpt allee-

nelijck de goedens vanden schuldenaer, soo langhe hij oft sijne erfghenamen

de selve besittende ende ghebruijckende sijn, ende niet langher, alsoo

generale verbant oft hijpotecque niemanden en belet sijne goedens te

moghen vercoopen oft veranderen.

(1) Au lieu de: ter, lisez: ten.

354

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

9. Item, haeffelijcke goedens en blijven niet verbonden als pandt, langher

dan sij blijven inden eijghendom vanden schuldenaer.

10. Item, die in't vercoopen ofte belasten van sijne erfgoedens eenighe

renten, lasten, chijnsen oft commeren daervorens uijtgaende, verswijght,

moet den cooper, indien [het] hem belieft, sijne penninghen wederom

gheven metten interest der selver, ende weder nemen t'ghene hij vercocht

heeft, ende soo langhe t'sijnen coste ghevanghen blijven tot dat hij voldaen

heeft, ten ware hij dan andersints versekerde ende voldede, ende tot dien

eijnde staen tot arbitraele correctie van schepenen.

11. Item, allen het ghene dat aen een huijs oft erve naghelvast oft aertvast

is, behoort te volghen den ghenen die het huijs oft erve volght oft toebe-

hoort, oft dat andersints ghemaeckt is dienende totten huijse om aldaer te

moeten blijven.

12. Item, alle renten ofte erfpachten uijt haerder naturen onquijtbaer,

blijven onquijtbaer, hoe dickwils die succederen; maer als die om eenigh

goet oft sekeren prijs van ghelde vercocht sijn, soo blijven die altijdt quijt-

baer voor den selven prijs; maer als vanden selven prijs niet en blijckt, soo

sijn sulcke vercochte renten quijtbaer teghens den penninck xviij.

13. Item, niemant en mach met sekeren prijs van penninghen eenighe

corenrenten oft van anderen soorten van granen oft ghewas, noch mede van

beesten, boter, houtwaer, olie, smout oft andere specien ende waeren consti-

tueren, op pene van nulliteijt vanden contracte ende verbeurte vanden

prijs tot profijt vanden heere.

14. Item, alle renten bij coop oft in ghelde gheconstitueert, hoewel dat

inde brieven vande constitutien egheene mentie van redemptie en is ghe-

maeckt, worden ghehouden voor quijtbaer; ghelijck oock alle renten waeraf

egheene constitutie-brieven en worden ghevonden, noch oude manualen

oft registren, voor sulckenen prijs ghelijck den [een] voorgaenden article

dat medebrenght.

15. Item, men mach egheene onquijtbaere renten constitueren bij scheij-

dinghe oft deijlinghe, contracten, goedenissen, giften, houwelijcksche voor-

waerden ofte testamenten, dan bij simpele erfuijtghevinghe, andersints dat

de selve sullen wesen quijtbaer; de gheltrenten teghens den penninck

sestien ende de corenrenten teghens vijftien gulden de veertel.

356

358

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

16. Item, die renten quijt, sal ghestaen (in't reguard vande gheltrenten)

midts betaelende de capitaele penninghen metten achterstel naer raedt

vanden tijde datse verloopen is [zijn]; dan, quijtende corenrenten, moet den

vollen pacht betaelen alsmen in't jaer ghetreden is.

17. Item, als eenighe rente oft erfpacht ghequeten wort daer een ander

sijne tochte aen heeft, vermach den proprietaris vande voornoemde rente

oft erfpacht de penninghen van lossinghe naer hem trecken cnde ontfanghen,

midts bekennende den tochtenaer soo veele lijfrenten ende die versekeren

op goede suffisante panden; ende indien den erfman t'selve niet doen en

wilde oft en konste, soo mach den tochtenaer de penninghen naer hem

trecken, midts stellende goede cautie vande penninghen altijdt weder te

leveren als den erfman die sal weten aengheleijdt ter selver nature in goede

panden; ende indien sij beijde in ghebreek waren, soo souden de voor-

noemde penninghen ghesequestreert worden totter tijt datmen die soude

weten aen te legghen aen goede renten.

18. De outste rentbrieven worden altijdt de jonghste van date ghepre-

fereert opde panden hem speciaelijck verbonden staende.

19. Soo wie in eenighe erve ghegoijt ende gheerft wort, moet gheloven

schot, loth, impositien ende ghebuerelijck recht.

20. Item, eenen jeghelijeken proprietaris mach sijne proprieteijt vande

betochte goedens wel vercoopen, belasten ende daeraf disponeren, sonder

bijsijn, consent ende wille vanden tochtenaer, behoudelijck den tochtenaer

sijn tochte.

21. Item, soo wie eenighe renten afquijten wil, moet den heffere de capi-

tale penninghen presenteren, naerdien hij den achterstel, naer raedt vanden

tijde datse verloopen is, voldaen heeft oft ghepresenteert heeft te voldoen;

ende ingheval van weijgheringhe, mach alle de penninghen consigneren

onder schepenen, ende protesteren van voortaen in egheene renten meer

ghehouden te wesen, doende den proprietaris daeraf de wettiglle wete; ende

en moghen de penninghen bijden heffer aldaer niet ghelicht worden voor hij

en verleene den quijtere schepenen-quitancie; ende behouden de schepenen

vande gheconsigneerde penninghen den negllensten penninck.

22. Item, men mach egheene renten afquijten in prejudicie vanden ghenen

wien de rente voor de afquijtinghe verbonden is, soo wanneer den debiteur

vande rente vande verbintenisse der selver ghewaersehouwt heeft; ten ware

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE .

dat hij t'selve goets tijts behoorelick veradverteerde den ghenen wien de

rente verbonden staet.

23. Item, die in houwelijcksche voorwaerde belooft eenighe penninghen

te betaelen naer sijne doot, oft die eenigh goet oft huijs huert voor sekeren

prijs s'jaers, is schuldich, ten versoecke vanden vercooper ofte verhuerder,

daertoe te stellen goede cautie oft borchtochte, soo verre den vercooper

ofte verhuerder t'selve versoeckt aleer t'vercocht goedt ontfanghen oft

comenschappe ghelevert is, ende aleer den huerlinck in't ghebruijck is,

hoewel inde voorwaerde daeraf niet vermaent en is.

24. Item, als jemant voor schepenen hem als borghe verbint voor eenen

buijten-ghesetenen, soo mach de ghene tot wiens profijt de borchtochte

ghedaen is de borghe aenspreken, indien hem belieft, niet teghenstaende

dat de principaele present ende sufficient is omme te betalen.

25. Item, een oft meer persoonen hen voor schepenen verbindende voor

eenen anderen als borghe principael, oft als voor sijne eijghene schuldt ende

in't besonder, oft dat sij gheloven, indien den principaelen sijnen dach niet

en hout oft in ghebreke blijft, selve de schult te betaelen, soo moghen sij,

naer overstrijck vanden tijde van betaelinghe, in rechte gheconvenieert

worden als principael, hoewel de schuldenaer present ende sufficient ware,

ende oock een voor al.

26. Maer eene simpele borghe, sonder dat eenighe vande voorscreven

clausulen gheexpresseert sijn, en mach uijt crachte van sijne borghtochte niet

aenghesproken worden, ten zij den principalen debiteur ende sijne goedens

eerst uijtghewonnen ende gheexcuseert sijn; ten ware dat jemant voor

schepenen hem borghe ghestelt hadde van te recht te staen ende t'ghewijsde

te voldoen, de welcke sonder voorgaende excusie vanden principalen

debiteur, mach uijt crachte vanden vonnisse gheexecuteert worden.

27. Item, als eenen credileur, hebbende borghe voor sijne schult die tot

sekeren termijn te betaelen staet, ende (1) daernaer sijnen schuldcnaer

anderen dach van betalinghe heeft (2), oft innovatie vande schult ghebeurt

sonder consent oft wete vanden borghe, soo is daerdoor de borghe van

sijne borghtochte ontslaghen.

(1) Cet ende doit être supprimé.

(2) Au lieu de: heeft, lisez : geeft.

360

362

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

28. Item, als (1) eenen buijtenman oft gheestelijck persoon, willende

jemanden in recht betrecken, is schuldich cautie te stellen voor de costen

vanden processe, ende boven dien te recht te staen ende t'ghewijsde te

voldoen, indien men hem jet heijschen wilt; ten ware dat, partije ghehoort,

anders daerinne versien werde bij schepenen.

TITEL VI.

VAN HUERINGHEN.

1. Huere gaet voor coop, soo verre die niet en gheschiet tot prejudicie

vande calengieringe oft eenighe verkochte goedens, ende sterfdagh en

breeckt gheen huere, soodat, al ist dat een huijs oft erfve verkocht wordt,

soo moet den huerlinck de huere ghebruijcken soo langhe die duert, al-

waert oock soo dattet huijs oft erfve bij executie verkocht ware.

2. Dan, als eenighe verhuerde erfve oft huijse voor erfrenten worden

uijtghewonnen, soo expireert de huere, ende moet den huerlinck d'erfve oft

huijs ruijmen ten eijnde vanden jare daer hij in ghetreden is naer de evictie.

3. Item, de verhueringhe bij eenen erftochter ghedaen sal stadt grijpen tot

drij jaren naer sijne doot, sonder langher, soo verre den huerlinck de goe-

dens daeraf heeft beginnen te hantpriseren [hantplichten] oft laboreren:

ende is den huerlinck overleden, soo hebben 't sijne erfghenamen, indien

haer 't belieft, sonder nochtans eenigh voordeel buijten de jaerlijcksche hue-

ringhe te nemen oft aen jemanden te doen gheven, oft andersints den huer-

linck te belasten tot achterdeel van den proprietaris; waeraf een jeghelijck,

soowel den huerlinck als verhuerder, ghehouden is altijdt bij eede hem te

expurgeren.

4. Ende soo wanneer datter contrarie ghebeurt, oft dat jemant weijgherde

hem te expurgeren, sal de hueringhe ghehouden worden voor nul,

ende salmen (2) in dien ghevalle den huerlinck moeten t'goedt ende t'huijs

ruijmen ten naesten tijde vanden jaere daer hij in is ten tijde vanden over-

lijden vanden tochtenaer, soo verre den proprietaris t'selve versoeckt ende

begheert.

(1) Cet als doit être supprimé.

(2) Au lieu de: salmen, lisez : sal.

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

5. Maer die verhueringhe bij eenen opgheseten tochtenaer ghedaen extin-

gueert ten eijnde vanden jare daer den huerlinck in is, soo verre de

erfghenamen belieft, hebbende keuse oft sij de hueringhe houden willen

oft niet.

6. Item, den huerlinck die eenighe erfve oft huijs huert van eenen tochte-

naer is schuldigh de huere te doen kondighen bijden officier aenden pro-

prietaris oft deel hebbende van sijne partinaris verhuert (sic), de welcke

binnen xiv daghen naer de voorschreve kondinghe ofte wete magh de selve

huere aenveerden, mits stellende goede sufficiente borghe voor de selve

huere, ende daernaer niet; het welck gheen plaetse en grijpt tusschen de

ouders ende de kinderen.

7. Item, als een huerlinck coopt oft doet coopen tot sijnen behoeve d'erfve

oft huijs dat hij in hueringhe heeft, soo smelt ende is sijne huere te niet;

ende indien den koop ghecalengiert wort, moet terstont vande erfve oft

huijs scheijden, niet teghenstaende eenighe conventie ter contrarien.

8. Item, den verhuerder is altijt naest van sijne verhuerde goedens als

den huerlinck eenen anderen die huere wilt overlaten, oft voorts verhuert,

indien hem belieft, om daermede sijnen wille te doen, alwaert oock

ghekomen totten tweeden ende derden huerlinck.

9. Item, den huerlinck, naer de expiratie van sijne huere, en heeft gheen

recht om die huere te behouden vopr den prijs dat een ander daervoor

gheven wilt.

10. Item, die eenighe huijsen verhuert, is schuldigh die te onderhouwen,

dicht ende droogh van water ende wint, van wanden ende dack, deuren,

vensteren ende andere nootsaeckelijcke reparatien.

11. Item, eenen huerlinck boomen settende op 't goet dat hij ghehuert

heeft, magh die wederom uijtdoen ende met hem nemen in't afscheijden

vande hueringhe, ten ware dat den proprietaris beliefden de selve plantagien

te betalen ten segghen van goede mannen hen des verstaende.

12. Item, alle haeffelijcke goedens bevonden in een verhuert huijs, den

huerlinck toebehoorende, staen ende sijn verbonden voor de huere vande

selve huijse oft erfve, ende moet den huerlinck de huere betalen, oft

den goeden moet vanden verhuerder hebben, aleer hij de haeffelijcke goe-

dens uijtten huijse oft vander erfven doen magh; ende indien hij contrarie

dede, soo behooren sulcke haeffelijcke goedens (ten versoecke vanden

364

366

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTB.

verhuerder) wederom binnen plaetsen, oft in handen van justitie ghebrocht

te worden, om de verschenen huere daeraen te verhalen; sulcx sal oock

achtervolght worden in respecte vande lanthueringhe ende de vruchten

daerop staende.

TITEL VII.

VAN PAELEN ENDE ERFSCHEIJDINGHE.

1. Soo wie wilt palen teghens sijnen naerghebuere, oft erfwegh preten-

deert over jemants erfve, moet comen voor drossaert ende schepenen, ende

versoecken eene palinghe oft beleijde; ende indien hem t'selve gheaccor-

deert wort, dan sal hij laten ghebieden met een sondaeghs ghebodt, ouders

ende omsitters te comen opde palinghe oft beleij, ter voornoemder plaetsen,

tot alsulckenen daghe als drossart ende schepenen dat ordonneren, ende

daerteghens doen daghen den ghenen daer hij teghens paelen, erfscheij-

dinghe, erfweginghe doen wille; ende moeten partijen ten wedersijden

teghens den dagh dienende hare ghetuijghen opden gront doen daghen,

ende naer dien designatie ghedaen is, aensprake ende antwoorde ghehoort,

dan hoortmen den thoon ende wort dien t'eijnde recht ghedaen.

2. Item, alsmen (om erfscheijdinghe tusschen partijen te doen) gheene

paelsteenen en vint, soo behoortmen d'erfve te scheijden naer d'oude met-

serije oft heijmsele daer noch staende, oft naer ghetuijghenis van erfbrieven

ende andere schriftelijcke bescheeden, oft van goede lieden die over langhe

jaren daer verkeert hebben, ende diensvolghende daer paelsteenen te doen

setten; dan, soo verre men binnen dertigh jaren daernaer andere paelstenen

vint, soo behoortmen den nieuwen paelsteen wegh te doen ende d'erfve te

scheijden naer den ouden paelsteen, ende naer den tijt van dertigh jaren

niet.

3. Item, niemant en magh tusschen partijen erfven eenighe palen stellen,

steken oft setten, dan in teghentwoordigheijt, met consent ende wete vande

proprietarissen ten beijden sijden ligghende, oft metten rechte, bij overstaen

van drossaert oft meijer ende schepenen, partije daertoe gheroepen, op

pene van daerover arbitraelijcken ghecorrigeert te worden.

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

4. Item, soo wie eenighe paelen versette oft uijtdede, bij hem selven oft

jemanden anders, om een ander in sijne erfve oft gherechtigheijt te vermin-

deren oft frauderen, sal ghecorrigeert worden als eenen dief, mede alle de

ghene die daertoe behulpigh sijn gheweest.

5. Item, tuijnen oft heijmselen tusschen twee ghebueren erfven opde

gherechte paelen van twee erfven ghestelt, behooren ten ghelijcken koste

ghemaeckt ende onderhouden te worden, ende al dat ghelijck ghebruijckt

wort.

6. Item, boomen staende inde ghemeijne tuijnen oft heijmselen, oft in't

midden van eenighe grachten, oft die opde gherechte paelen oft in ghemeijne

erfve staen, sijn ghemeijn, sonder aenschouw te nemen wie die gheplant

heeft.

7. Item, die een huijs oft muer staende aen sijns ghebueren erfve doet

afbreken, is schuldigh [in] de plaetse van dien tot sijnen koste eene blinde

heijminghe te stellen; ende indien hij het selve, met consent ende toelatinghe

van sijnen ghebuere, doet setten opde gherechtighe palen tusschen hem

ende sijne ghebueren, soo is den heijm oft heijmsele ghemeijn, ende moet

voortaen tot ghelijcken koste onderhouden sijn; maer indien hij de selve heij-

minghe oft anderen tuijn oft heijmsele doet setten op sijn erfve, soo behoort

hem dien alleen toe ende moet tot sijnen koste onderhouden worden.

8. Item, niemant en magh vensteren maken oft licht oft ghesicht

scheppen door oft in eenen ghemeijnen muere.

9. Item, alle useldruppen vallende van tichelen oft schalien dack gheven

ende bewijsen datten erfdragher vanden selven huijse oft erfve, daer dat dack

toebehoort, aldaer buijten sijnen muer oft want heeft eenen halven voet

erfve, ende in stroijen dack eenen voet, te weten soo verre als den useldrup

valt oft d'anckerhout streckt, soodat sij hem sijnen ghebuere niet naerder

komen en magh.

10. Item, niemant en magh tegens sijnen ghebuere legghen eene messie,

verckenskot noch vuijlenisse, hij en maeckte daerteghens eenen muer van

onderhalven steen dick, ende dat hij sijnen ghebuere wachte vanden stanck;

noch en magh de vuijligheijt van sijne messie, verkenskot oft anders ter

straten niet uijtleijen, maer moet die op t'sijn soo leijden, dat niemant

daerbij gheenen stanck oft letsel en hebbe.

11. Item, die sijnen ghebuere laet wercken sonder het werck te stooren,

368

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

hoewel hij recht heeft t'selve te moghen doen, en magh nochtans t'selve

werck, als t'volmaeckt is, niet doen afbreken, maer moet soo blijven tot dat

van selfs vergaet, sonder repareren; maer die eenen anderen wilt verbieden

te wercken, oft segghen dat hij te naer comt, oft anders werckt dan het

behoort, is schuldigh t'selve te doen aleer d'werck volmaeckt is, rechtelijcken

metten heere; ende wat naer het voorghenoemde ghebodt ghemaeckt ware.

moet wederom afghebroken ende te niet ghedaen worden, inghevalle sulex

behoort.

12. Item, die sijne erfve met opghesette grachten wilt doen beheijmen,

moet tusschen het ghehuijlt vanden gracht ende d'erfve van sijnen ghebuere

laten boven drij voeten ende beneden twee voeten erfve.

13. Item, die eene doorne haghe wilt planten moet die setten onderhalven

voet binnen sijne erfve, ten minsten, andersints magh sijne ghebuere t'selve

beletten ende die doen uijtworpen metten heere, indien sulcx met recht

behoort te gheschieden.

14. Item, niemant en magh sijne erfve boven den ouden gront oft bodem

soo hooghen ende oock soo nederen oft leeghe maken dat sijne ghebuere

eenighe schade oft letsel daeraf hebbe.

15. Item, als iemants boomen over sijns ghebueren erfve hanghen, soo moet

(des vermaent sijnde) die corten, oft magh de ghebuere alle de schadelijcke

tacken over desselfs erfve hanghende selver corten, dat hij daervan gheene

schade en lijde, oft sijn fruijtboomen moeten de overhanghende vruchten de

ghebuere volgllen, oft magh die overhanghende tacken corten, daeraf de

ghebuere, over wiens erfve de boomen hanghen, de keuse heeft.

16. Item, die eenighe boomen, gheen fruijtboomen noch stronckboomen

wesende, wilt planten ontrent sijns ghebueren huijs oft erfve, moet de selve

planten thien voeten, de fruijtboomen vijf voeten, ende de stronckboomen

vier voeten van sijns ghebueren erfve oft huijs; ende soo wie contrarie dede

sal partije oft ghebuere daerbij gheinteresseert sijnde alsulcken plantsoen

moghen doen beleijden bij drossaert ende schepenen, ten coste vanden

onghelijcke, om die uijtgheworpen te worden, indien schepenen bevinden

sullen sulex te behooren, ende tot dien staen to tcorrectie naer gheleghent-

heijt vander sake.

17. Item, die sijnen wegh heeft door eens anders erfve is schuldigh dien

te ghebruijcken met ghetijdighe vromde, ten naesten cante, ter minster

370

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

schade, met gheseelde beesten ende met goede hoede, soo dat gheene schade

en gheschiede, op pene vande selve te moeten betalen.

18. Item, die landt, bemden oft bosschen heeft ligghende vande straeten,

moet eenen wegh hebben van die voorligghen, ter minster schade, ten

meesten proffijte, ten naesten cante ende ter naester straten, om daer uijt-

ende in te gaen ende te rijden.

19. Item, waterloopen moeten gheleijt worden ten nedersten velde ende

ter naester moeder, ende ter minster schaeden. sonder iemanden schade te

doen aen sijne erffelijckheijt, ten ware dat sulcke koste bethoonen, dat hij

over iemants erfve schuldigh ware het water te leijdene.

TITEL VIII.

VAN RECHTEN GHEHOUDE PERSOONEN AENGAENDE.

1. Item, den man, als momboir van sijne huijsvrouwe, vermach alle hare

goederen, actien, schulden ende innecomen vervolghen, eijschen ende

beschudden, ende de haeffelijcke goedens vercoopen, sonder consent oft

authorisatie van sijne huijsvrouwe.

2. Item, eene ghehoude vrouwe en mach in rechte niet doen, noch procu-

reur machtighen, sonder consent ende bijwesen van haren man; ende de

onghehoude vrouwe sonder eenen momboir haer metten rechte ghelevert.

3. Item, soo haest als man ende wijf sijn ghehout, soo sijn alle de meu-

belen ghemeijn, ende soo worden heur beijder schulden eene masse, alsoo

dat alle de meuble goedens, soowel van d'een als van d'andere, daervoor

moghen in rechte betrocken ende gheexecuteert worden.

4. Item, den man vermach alle erffelijcke goedens van sijnder sijden

ghecomen, ende oock staende t'houwelijck vercreghen, als hij alleen daerinne

ghegoeijt ende gheerft is, transporteren, belasten ende vercoopen, sonder

consent, wille, wete oft bijsijn van sijne huijsvrouwe; maer als de huijs-

vrouwe mede inde vercreghen erfgoedens ghenoemt staet, alsdan mach den

man haer deel, in al noch in deel, niet vercoopen, belasten noch veralie-

neren, ten sij de vrouwe daerinne consenterene, ende met haren man als

momboir de onterffenisse ende goedenisse mede doet, oft procuratie daertoe

verleene voor drossaert ende schepenen ghepasseert.

372

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

5. Item, de vrouwe mach hare erffelijcke goedens niet vercoopen,

verminderen oft belasten sonder consent van haren man; dan, mach wel

daeraf disponeren bij testamente sonder t'voornoemde consent, ende

sonder de kinderen inde legitime te prejudicieren.

6. Item. den man en mach sijns huijsvrouwe onruerende goedens oft

renten van haerder sijden ghecomen niet vercoopen, vervremden, belasten

oft beswaeren, in al noch in deel, dan ten bijsijne, wille, wete ende consent

van sijne huijvrouwe, die d'alienatie oft belastinghe daeraf met assistentie

ende overstaen van haeren man selve moet bekennen, ende willichlijck,

onghedwongen, passeren voor schepenen; ende oft hij contrarie dede soude

sijn van onweerde.

7. Item, den man is schuldich de penninghen ghecomen vande vercochte

erffelijcke goedens van sijne huijsvrouwe oft afghequeten renten van haerder

sijden ghecomen wederom aen te legghen aen d'andere (1) erffelijcke goe-

dens oft renten, die succederen inde plaetse ende houden de nature vande

selve vercochte goedens oft afghequeten renten; ende oft den man die

wederom niet aen en leijde in coopinghe van andere erfgoedens oft renten,

soo soude de huijsvrouwe oft hare erfghenamen de selve penninghen

vooruijt hebben uijtter haeven oft vercreghen goedens; ende indien die niet

ghenoech en waren, soude de suppletie daeraf moeten gheschieden uijt des

mans goedens voor de hellicht, sonder voorder; allen 't welck van ghelijcken

sal gheschieden ende plaetse hebben ten respecte van des mans goederen.

8. Item, houwelijckx goedt, dat de ouders oft overouders heure kinderen

gheven, oft de weerde van de selve, dat moet wederom comen opde ouders

die t'ghegheven hebben, soo verre de kinderen voor d'ouders sterven sonder

wettich kindt oft kinderen levendich achter te laten, oft dat kintskinderen

bij hun alsoo achterghelaeten oock voor de grootvaeder oft grootmoeder

gheraeckten te sterven.

9. Item; man ende wijf, die staende haren houwelijcke des eens oft des

anders onruerende goedens belasten met renten, ende de brieven daeraf

ghelijckelijck ende willichlijck, onbedwonghen, voor schepenen passeren,

die belastinghe moet ghemeijn ghedraeghen worden, in sulcker voeghen dat

de ghene van man oft wijf, die de onroerende goedens toebehooren, oft

(1) Au lieu de: aen d'andere, lisez : aen andere.

374

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

hunnen erfghenaem, ghestaen midts draeghende de hellicht vande voor-

noemde vercochte renten, ende d'ander moeten d'een hellicht vande voor-

noemde belastinghe afdoen oft daerteghens compenseren tot sijnen

contentemente.

10. Item, als man ende wijf eenighe onruerende goedens aen malcanderen

ten houwelijcken brenghen, oft binnen den houwelijcken aensterven, die

met commeren belast sijn, soo verre de commeren, renten oft chijnsen

staende den houwelijck ghelost worden oft ghequeten, ende den pant daeraf

ontlast, in dien ghevalle worden de afghequeten commeren ghedeijlt als

conquest ende vercreghen goedt; alsoo dat de ghene die ten scheijdene

vanden bedde onroerende goedens oft erven wederom naer hem neemt,

moet den anderen oft sijne erfghenamen de hellicht vande selve oft ghelijcke

rente daerop assigneren ende laten heffen ende jaerlijckx ontfanghen ter

quijtinghe toe vande selve.

11. Item, eenen debiteur oft uijtreijcker van rente comende vande sijde

vande vrouwe, en mach de selve niet afquijten, ende mette capitale pennin-

ghen aenden man ghedaen niet ghestaen, noch hem ende sijne panden

daeraf ontlasten, ten ware dat hij de selve afquijtinghe dede inde presentie

vande schepenen, met wete ende overstaen vande huijsvrouwe vanden

ghenen aen wien d'afquijtinghe soude gheschieden.

12. Item, d'erffelijcke patrimonie-goedens van eender vrouwen en

moghen niet gheexecuteert worden voor de schulden van haren man staende

haerder beijder houwelijck ghecontracteert, soo verre een vrouwe daervoor

niet wettelijck voor drossaert oft meijer ende schepenen ghelooft en heeft,

ende dat sij naer de doot van haren man egheene have oft vercreghen goet

en aenveert, maer die abandonneert, ende naer den tijdt van deliberatie

niet meer in t'sterfhuijs en comt; des mach sij uijtten sterfhuijs gaen ghekleet

als sij opden Paesdach gaet ghekleedt ende ter kercken.

13. Item, vader noch moeder en sijn niet ghehouden te betalen de

schulden, breucken oft boeten van hare kinderen als sij in haren broodt niet

en sijn, oft dat de selve gheemancipeert sijn, oft datse heur winnen (1) bij

vremde buijten s'huijs.

14. Item, man ende wijf moghen naer hare doodt heure goedens maeken

(1) Lisez: datse heur broot winnen.

376

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

ende laeten d'een den anderen, oft iemant anders die't hun belieft, soo verre

sij t'samen egheene wettighe kindereen n hebben; ende moghen oock

t'samen ende elck in't besonder, sonder elck anders consent, hen testament

wel maeken ; maer en moghen d'een den anderen bij heuren testamente oft

dispositie in heure gherechtigheijdt niet prejudicieren.

15. Item, alle heuren pachten, inne- ende uijtschulden, achterstellen ende

innekomen van huijsen, erfven ende renten, sijn ten scheijdene vanden

houwelijck deijlbaer half ende half.

16. Item, man of wijf voorkinderen hebbende ende met de selve vande

haeffelijcke goedens afghescheijden sijnde, ende daernaer conquesterende

diversche haeffelijcke ende erffelijcke goedens, mach daermede doen sijn

vrijen wille ende daeraf disponeren naer sijne gheliefte.

17. Item, als man ende wijf t'samen hun testament ghemaeckt hebben,

dat mach elck van hun, voor soo veel als het hun (1) aengaet, soowel voor

als naer het scheijden vanden bedde, wel wederroepen, al hadden sij oock

malkanderen ghelooft dat niet te doen; maer wie van hun beijden binnen

den houwelijck het ghemeijn testament wederroept, sonder consent oft wete

vanden anderen, en mach niet ghenieten oft profiteren van 't ghene dat hem

d'andere bij dien testamente heeft ghemaeckt ende ghelegateert ghehadt;

behoudelijck dat de lanckstlevende, naer de doodt vanden eersten aflij-

vighen, wel anders mach disponeren van sijne eijghene goedens, ende oock

sijne legaten behauden hem bijden aflijvighen ghelaeten ende ghemaeckt.

18. Item, alle melioratien ende beteringhen van edificien volghen den

ghenen dien den gront toebehoort, behoudens vergheldinghe te doen aen

den ghenen die vande ghehuijschen d'erfve niet en is toekomende, soo wan-

neer de selve merckelijck groot ende profijtelijck sijn den ghenen die d'erfve

toekomt.

19. Item, als man ofte wijf aflijvigh wort, ende dat den lanckstlevenden,

uijt krachte vanden testamente oft uijttersten wille. wilt blijven in't ghe-

bruijck vande haeffelijcke goedens bijden eerst-ervende achterghelaten, is

schuldigh alle de haeffelijcke goedens in't sterfhuijs bevonden te doen be-

scllrijven ende inventarieren bijden secretaris vande plaetsen, ter presentien

vanden drossaert oft meijer ende schepenen. ende die behoorelijck te doen

(1) Au lieu de : hun, lisez : hem.

378

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

schatten met lieden hun des verstaende, ende de hellicht vande gheschatte

somme, met onruerelijcke oft met andere goedens, ende sekere borghe (ten

ghenoechde van partije) te versekeren ende verborghen, om de hellicht

vande somme naer sijne doodt te doen restitueren den erfghenamen vanden

eersten aflijvighen.

TITEL IX.

VAN ONBEJAERDE KINDEREN.

1. De wethouders vande vrijheijdt oft lande van Gheel sijn respective

overmomboirs van alle onbejaerde kinderen, vader oft moeder verloren

hebbende, ende van alle andere persoonen onder momberije staende.

2. Item, als vader oft moeder afijvigh wort achterlaetende onbejaerde

kinderen onversien van momberije, soo is de lanckstlevende schuldigh

binnen twintigh daghen te brenghen oft te doen daeghen twee mansper-

soonen, d'een van s'vaders ende d'ander van s'moeders sijde, out over de

vijf-en-twintigh jaren ende beneden de 70 jaren, ende anders egheene, de

kinderen naest bestaende van bloedtsweghen, opdat sij daertoe bequaem

sijn, oft andere oock van [den] bloede, opdat de schepenen belieft, indien

dattet hun dochte, naer heurder conscientien, dat de naeste daertoe soo niet

bequaem en waren, oft dat de selve deijlen soude, oft iet ghemeijns met hun

hadde, oft eenighen ghedinghe met hun uijtstaende; alles ter discretien van

schepenen: opde pene, voor d'eerste reijse van twee guldens, het derden

deel den heere ende ander der kercken ende den Heijlighen Gheest, ende

tweede mael het dobbel, ende daernaer tot correctie van schepenen.

3. Welcke persoonen alsoo gheeligheert sijnde, de momborije ende tutele

sullen aenveerden, ende den ecdt daertoe staende presteren; ende in cas

van difficulteijt, daertoe bedwonghen worden bij reele executie ende appre-

hentie van hunne persoonen, tot hunnen koste, ten ware dat sij merckelijcke

ende wettighe redenen hadden om hun vande momborije te excuseren, die sij

sullen moghen allegueren voor schepenen, de welcke, de redenen ghehoort,

daeroppe sommierelijck ende sonder forme van proces recht sullen doen soo

dat behoort.

4. Item, indien de persoonen niet bequaem en sijn, oft de kinderen

egheene vrienden en hadden hen van bloedtsweghen bestaende, soo sullen

380

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

de schepenen goede persoonen daertoe ordonneren, die met de ouders

meeste conversatie ende kennis ghehadt hebben, die oock schuldigh sijn

de momberije te aenveerden, oft daertoe bedwonghen worden, als voor;

item, van twee oft meer persoonen den onmondighen al even naer bestaende

ende al even bequaem sijnde totter momberijen, kiestmen den outsten, oft

moghen schepen ordonneren die hun goet duncken.

5. Item, wanneer de momboiren de kinderen gegheven sijn in manieren

voorschreve, ende den eedt daertoe staende ghedaen hebben, soo sijn de

selve ghehouden terstont daernaer, soo verre de kinderen vader oft moeder

hebben inden sterfhuijse gheseten, te versoecken staet ende inventaris vande

lanckstlevende; welcken staet (soo verre hij oft sij bij testament in vollen

bedde ghemaeckt daeraf niet en is ontlast) den lanckstlevende schuldigh is

te maeken van alle de goederen die hun (1) ende sijne kinderen onver-

scheijden ende onverdeijlt sullen moghen toebehooren, met declaratie van

[de] inne- ende uijtschulden, ende dien ghewarighen met eede, indien'tver-

socht wort; ende sijn ghehouden ende moeten daernaer procederen tot

scheijdinghe ende deijlinghe; ten ware dat de momboiren profijtelijcker

vonden voor de weesen om metten lanckstlevenden contract aen te gaen

ende uijtcoope te laeten doen uijt het ghene de weesen is competerende;

vermoghen het selve te doen met consent vande schepenen.

6. Item, alle momboiren sijn schuldigh, binnen ses weken naer hunnen

eedt, over te brenghen den staet ende inventaris van alle der weesen goe-

dens, hoedanigh die souden moghen wesen, opde pene, voor d'eerste reijse,

van twee guldens, ende voorts ghelijck dat hiervoorens inden tweeden

articule is verhaelt.

7. Item, de momboirs sijn schuldigh alle drij jaren, oft t'elcken als sij

daertoe versocht worden, voor drossart ende schepenen rekeninghe te

doen, opde pene, voor d'eerste reijse, van drij gulden, ende binnen twee

maenden daernaer, opde verbeurte van het dobbel van dien, ende daernaer

tot correctie van schepenen, te bekeeren als voor, ende daervoor te moeten

verantwoorden.

8. Item, naer de doodt van vader oft moeder den lanckstlevende en is

egheene momboir van sijne kinderen, ten ware dat den selven lanckstleven-

(1) Au lieu: hun, lisez : hem.

382

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

den bijden testamente vanden eersten aflijvighen momboir oft momboiresse

over de selve kinderen ware gheordonneert, de welcke moghen uijt krachte

van dien de weesen ende hunne goedens administreren, sonder bijde weth

gheconfirmeert, oft inde voornoempde ordonnantie begrepen te sijn; ghelijck

oock niet en sijn alle testamentaire momboirs; dan, sijn ghehouden, binnen

twintigh daghen naer de doodt vanden testateur, de weth te thoonen, ende

oock copije te laeten, indien der selver goetdunckt, vande ordonnantien

waermede de selve momboirs oft momboiressen sijn gheconstitueert, op

pene van twee guldens, te verbeuren ende bekeeren als voor.

9. Het is niet gheoorloft eenigherhande weesen erfgoet, renten oft erf-

pachten te verkoopen oft eenighsints te belasten; daertoe eerst is gherequi-

reert special decreet ende consent van schepenen; ende voorts en mach

egheen erfgoet onterft, ewech ghegoeijt noch belast worden, dan, moeten

alle voorens (1) komen ende overstaen seven vande naeste vrienden den

weesen bestaende, die moeten verklaren bij eede datte't selve verkoop oft

belastinghe beter ende meer tot profijt vande weesen is ghedaen dan ghe-

laeten, sonder argelist; ende alle verkoopinghen ende belastinghen anders

ghedaen sijn nul ende van onweerden, ende de penninghen daervoor ghe-

gheven blijven verloren, ten ware datmen konste bewijse dat de selve

bekeert waren tot profijt van de weesen.

10. Item, de erfgoedens oft renten die vader oft moeder verkocht

hebben, oft de penninghen ontfanghen, moghen de momboirs inden name

vande weesen ende naer de doodt wel vestighen ende goeijden, ten advise

vande weth.

11. Item, alle haeffelijcke goedens weesen oft vermomboirde persoonen

toebehoorende en moghen niet verkocht worden dan openbaerelijck, naer

voorgaende publicatie, ten hooghsten ende sehoonsten; daeraf de momboirs

ter naester rekeninghe moeten overbrenghen de declaratie vande vercochte

goedens; ende moeten van ghelijcken oock verkocht worden alle erffelijcke

goedens, soo dat onder den tijtel van Chijnsen, renten [etc.] naerder is

gheexpresseert.

12. Item, alle contracten, voorwaerden ende coopmanschappen die de

weesen doen sonder consent van hare voochden, soo verre die sijn teghens

(i) Au lieu de: alle voorens, nous croyons qu'il faut lire: alvorens.

384

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

profijt ende in prejudicie vande selve weesen, worden ghehouden ende sijn

metter daet nul ende van onweerden.

13. Item,niemant en is uijt momborije oft weesschappe hij en isghekomen

tot gheestelijcken staet, oft ghehout, oft out vijf-en-twintigh jaren volkomen;

ende eene dochter moet altijdt onder momborije blijven tot dat sij ghehout

is; ende oft schepenen iemanden bevonden tot sijne volkomen jaren ghe-

komen te sijn ende niet habiel noch idoin om sijn goet te administreren,

moghen den selven in voeghdije houden ende heure curatele doen conti-

nueren tot wedersegghen.

14. Item, de manspersoonen ghehout sijnde ende noch wesende onder

vijf-en-twintigh jaren, moghen alle contracten passeren, ende aenveerden 't

bewint vande haeffelijcke goedens ende jaerlijcsche profijten vande erffe-

lijcke goeden oft renten, maer en moghen egheene onruerende goedens

alieneren, verkoopen noch belasten, dan met consent vande weth.

15. Item, in't ghene des voorschreven is uijtghenomen: dat alle jonghers

onder momborije staende, out wesende de knechtkens xiiij jaren, ende de

vrouwelijcke persoonen xij jaren compleet, moghen van alle hare goedens,

haeffelijck ende erffelijck, valide disponeren, bij testament oft uijttersten

wille, tot behoef vanden ghenen dien t'hun belieft, habiel ghenoech om het

legaet te ontfanghen, ghelijck dat onder den tijtel: Van testamenten ghe-

seght wort.

16. Item, de momboirs en moghen der weesen penninghen niet langher

onderhouden sonder aenlegghen dan een vierendeel jaers, oft [moeten] daeraf

self interest betalen; ende oft de momboiren daertoe gheene bequame oft

profijtelijcke middelen en vonden, moeten dat de schepenen te kennen

gheven, om de selven (sic) te houden voor gheëxcuseert oft niet, naer ghele-

ghentheijt vander saeken.

17. Item, den momboir wesende een man met eeren, staende ten goeden

name ende faeme, doende rekeninghe vande administratie bij hem over de

weesen goet ghehadt, worden ghepasseert de partijen van sijn uijtgheven

bedraghende onder xxxij stuijvers, mits de selve alleenelijck verificerende

metten eede, soo wanneer het selve versoecht wort, sonder daeraf eenighe

andere oft naerdere verificatie te derven doen.

18. Item, de momboirs worden betaelt van hunne vacatien die sij buijten

de vrijheijdt doen ende van hunne moeten bij ordonnantie van schepenen,

386

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

oft hebben den Ixen penninck; maer en hebben egheenen salaris van capi-

taele penninghen van afgheleeghde renten, noch van ghereede penninghen

inden sterfhuijse bevonden, noch van eenighe vercochte immeuble goedens.

19. Item, elcken momboir is een voor al ende elck in solidum ghehouden

te verantwoorden ende goet te doen allen 't ghene dat binnen sijnen tijdt

gheschiet is; ende hebben de weesen de keuse wien sij van heurlieden

aenspreken willen, behoudelijck hem sijn verhael teghens sijnen medemom-

boir, soo verre dien de foute mochte gheïmputeert worden; wel verstaende

dat den ghenen die alleen gheadministreert heeft, eerst moet gheproeft sijn,

ten ware datte't selve (1) notoirelijck insufficient oft absent waren.

20. Item, momboiren oft curateurs, executeurs van testamenten, facteu-

ren, rentmeesters ende administrateurs van ander lieden goedens, sijn

executabel uijt krachte vanden vonnisse teghens hunne persoonen inder (2)

qualiteijt ghewesen, tot datse goederen hebben bewesen hunne weesen [oft]

hofmeesters toebehoorende, daerop men het vonnisse soude moghen ter

executie stellen, oft andersints rechtelijcken hebben ghepresenteert reke-

ninghe, bewijs ende reliqua te doen.

TITEL X.

VAN BASTAERDEN.

1. Bastaerden en moghen niet testeren sonder octroij vanden hertoghe

van Brabant, ten ware datse wettighe kinderen hadden ende levende

overlieten.

2. Item, de goedens vande bastaerden sonder wettighe oir oft moeder

ghestorven sijnde, volghen den heere.

3. Item, eenen bastaert en succedeert niet inde achterghelaten goedens

van sijnen vader ab intestato, noch en heeft egheen recht van versterffenisse.

t'zij in rechte linie oft uijtter sijden, ten sij datte't selve hem ghelaten wierde

bij testament; ende al waer oock die ghelegitimeert, en soude niet succederen

soo langhe alsser andere wettighe erfghenamen sijn.

4. Item, simpele bastaerden ende heure wettighe kinderen succederen in

(1) Au lieu de: datte't selve, lisez: dat de selve.

(2) Au lieu de: inder, nous croyons qu'il faut lire: in deser.

388

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

hunne moeders goedens, in have ende erfve, in rechten struijck oft linie

vande moederlijcke sijde, maer niet in collaterale successie, soo de moeders

egheene andere wettighe kinderen en hebben.

5. Item, insghelijckx succedeert de moeder alleen, oft heure erfghe-

namen, inde goederen van haer bastaertkint sonder wettighe kinderen

ghestorven sijnde.

6. Item, als ghetrouwde ende wettighe kinderen van aflijvighe ouders,

daer d'een wettigh ende d'ander bastaert is, sterven sonder wettighe oir,

sonder testament van hun oft van hare ouders, daer het goet af ghekomen

is, ghemaeckt te sijn, volghen hunne goedens den erfghenamen vande

wettighe sijde, sonder dat de heere oft aturelijcke sijde daerinne eenigh

recht hebben.

7. Item, bastaerden in houwelijcken staet verkreghen, ende andere die

men noempt overwonnen bastaerden, en succederen inde moeders goedens

niet, al en ware de moeder niet ghehout gheweest.

8. Item, een vrouwpersoon mach haer kint gheven alsulcken vader als 't

haer ghelieft, ende is bij haren eedt ghelooft te verklaren wie den vader

vanden kinde is, soo verre nochtans den man, dien sij het kindt aensweiren

wilt, bekent, oft de vrouwe kan doen blijcken, dat hij niet (1) met haer te

doen ghehadt heeft binnen s'jaers; d'welck oft de vrouwe niet en kan

bethoonen, mach den man hem alsdan daeraf expurgheren bij eede, dat hij

de moeder binnen een jaer voor den tijdt dat sij gheleghen is vanden kinde

niet bekent en heeft, ende alsoo vanden kinde ontslaghen [zijn].

9. Ende is eenen man schuldigh sijn bastaert kint t'aenveerden, te houden

ende t'alimenteren; des mach de moeder altijdt de naeste sijn van haer selfs

bastaert kindt te houden voor eene vremde, soo verre sij dat kindt houden

wille, t'zij op haer selfs kost, oft om sulcken loon als een vremde daeraf

hebben soude; ten ware dat den vader sufficiente redenen thoonde

waeromme de moeder dat kindt niet behoorde te houden.

(1) Le mot niet est ici évidemment de trop.

390

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

TITEL XI.

VAN SUCCESSIEN, VERSTERFFENISSEN, SCHEIJDINGHEN ENDE DEIJLINGHEN.

1. Man ende wijf, soo wanneer sij egheene kinderen t'samen en hebben,

ende staende heuren houwelijck verkrijghen erffelijcke ende immeuble goe-

dens oft renten, weder den man daer alleen inne geghoeijt is oft de vrouwe,

ofte beijde samen, sijn ghemeijn, ende moeten twee sijden hebben ende

ghedeijlt worden half ende half; ende blijft den lanckstlevende proprietaris

vande hellight, ende van d'andere hellight vanden eersten aflijvighen behout

de selve inde hellight vande selve hellight de tochte; ende de haeffelijcke

goedens, schulden, achterstellen, pachten, personele actien ende ghereet

ghelt worden oock gedeijlt half ende half, ten ware dat anders daeraf ware

ghedisponeert oft ghecontracteert.

2. Ende aengaende de erffelijcke patrimoniele goedens ende renten

ghekomen vande sijde vanden overledenen, oft die [hij] selve voor ende

buijten den houwelijcken staet heeft ghehadt oft verkreghen, die succederen

gheheelijck op desselfs erfghenamen, ende keeren ten struijcke daer die

af ghekomen sijn, behoudelijck de lanckstlevende de tochte in de hellight

vande selve goedens.

3. Item, man ende wijf sittende in houwelijcken staet ende t'samen wettigh

kint oft kinderen hebbende, ende de eene van hun beijden aflijvigh wort,

soo sijn ende blijven de voorschreven kinderen proprietarissen ende erflie-

dens van des vaders ende s'moeders goedens; alsoo dat de lanckstlevende

daervan niet en mach disponeren, maer behout alleen de touchte van sijne

patrimoniele goedens; ende inde achterghelaten goedens vanden eersten

aflijvighen blijft den lanckstlevenden tochtenaer oft tochtersse van eene

hellicht, ende inde verkreghen goedens van drij ghedeelten, ende die kinde-

ren eijghenaeren; ende de haeffelijcke goedens, ende alle andere active ende

passive schulden, worden ghedeijlt in tween, d'een hellicht tot profijt vanden

lanckstlevenden ende d'ander tot profijt van sijne kinderen.

4. Ende is de lanckstlevende ghehouden te scheijden van sijne kinderen,

in manieren voorschreven, oft uitcoope teghens de momboiren vande weesen

te doen, ten ware dat hij daeraf ontlast ware bij testament in vollen bedde

gemaeckt; in welcken ghevalle evenwel de voorschreven lanckstlevende is

392

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

ghehouden de kinderen behoorelijck te alimenteren naer sijnen ende der

kinderen qualiteijt, tot dat elck out sal sijn ten minsten achtien jaren, oft

andersints sal van sijn deel, inghevalle van verargheringhe, vervallen.

5. Als sulcke lanckstlevende herhout ende wederom kinderen krijght, de

naerkinderen en hebben gheen deel in sijn goet, want dat blijft de voorkin-

deren; maer het ghene dat sulcke lanckstlevende, naer het afscheijdinghe,

oft uijtcoop vande kinderen oft met hunne momboirs ghedaen, naerderhant

conquesteert, is tot profijt vande naerkinderen, soo verre de selve eenighe

verkrijght, sonder dat de voorkinderen eenigh recht in de verkreghen goe-

dens, soo haeffelijck als erffelijck, eenighsints konnen pretenderen.

6. Item, man oft wijf verkrijghende bij versterf eenighe erfgoedens, ren-

ten of erfpachten uijtter sijden, staende heuren houwelijck, de selve worden

gheacht ende ghehouden als patrimoniele goedens, ende behout die lanckst

levende daeraf die tochte van eene hellicht.

7. Item, de lanckstlevende van man oft wijf en moghen gheene tochte

hebben in eenighe goedens daer die eerst-ervende met vollen rechte niet

toekomen en was, oft die ten tijde vande eerst-ervende noch in tochte werde

beseten, hoewel datte proprieteijt op den eerst-ervende verstorven mocht

wesen.

8. Item, de wettighe kinderen van man oft wijf staen oft komen inde

plaetse ende representeren heure ouders, behalven dat, in scheijdinghe ende

deijlinghe, den broeder deijlt teghens twee susters inde erffelijckheijdt, ten

sij dat vader ende moeder, sittende in vollen bedde, bij testament, uijttersten

wille, oft houwelijckx voorwaerde, anders gheordonneert ende ghewilt

hadden, dat sonen ende dochteren even ghelijck sullen deijlen; maer

aengaende de haeffelijcke goedens succederen ende deijlen de susters soo

veel ende soo diepe als de broeders.

Alsoo dit voorgaende articule te seer ombilligh ende bitter is, dat eenen

sone soude deijlen teghens twee susters, ende dat alle ghetrouwde kinderen

hunne ouders even naer zijn, soude tot groot contentement ende welvaren vande

ghemeijnte wel gheraeden zijn dit voorgaende articule te veranderen aldus:

Item, de wettighe kinderen van man oft wijf staende (1) inde plaetse ende

representeren hunne ouders, ende in scheijdinghe ende deijlinghe in rechte

(1) Au lieu de: staende, lisez: staen.

394

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

linie succedeert ende deijlt (1) de susters soo veel ende soo diepe als de

broeders, behoudelijckx de sonen hunne prerogativen inde leenen.

9. Item, uijtter sijden en versterft suster oft susters kinderen egheene

erffelijckheijdt, daer broeder oft broeders kinderen sijn, behalven de haef-

felijcke goedens aengaende, succederen de susters ende de susters kinderen

soo diep ende soo veel als broeders oft broeders kinderen.

10. Item, in successie van broeder oft suster soo excludeert den broeder

oft suster van gheheelen bedde den broeder oft suster vanden halven

bedde.

11. Item. eenen halven broeder oft suster succedeert alleenelijck sijnen

halven broeder oft suster inde erffelijcke goedens ghekomen vande sijde

daeraf sij malkanderen bestaen, inde hellicht vande haeve ende verkreghen

erfve; maer aengaende de proprieteijt vande gheconquesteerde goedens, bij

vader oft moeder noch in't leven sijnde naer het afscheijden vande voorkin-

deren gheconquesteert, de welcke opden aflijvighen halven broeder oft suster

mette't scheijden vanden bedde uijtten hoofde van sijnen vader oft moeder

waren ghedevolveert, daerinne nochtans de selve vader oft moeder hadden

behouden de erftochte, keert de selve proprieteijt wederomme ende wort

gheconsolideert mette erftochte, ende blijven alsulcke gheconquesteerde

goedens toebehoorende den vader oft moeder, sonder dat den halven

broeder oft halve suster vanden eersten bedde eenigh recht daeraen is

competerende.

12. Item, alle erffelijcke goedens, renten, chijnsen ende erfpachten succe-

deren ende volghen den struijck ende troncke daervan die ghekomen sijn,

ten zij dat daer anders behoorelijck ware af ghedisponeert.

13. Item, de erffelijcke goedens ende erfrenten die de lanckstlevende

toekomen bij successie van sijnen vader oft moeder naer de doodt vanden

eersten aflijvighen, dat is als vader ende moeder vanden lanckstlevenden

overlevenden (2), den eersten aflijvighe van man ende wijf, die succederen

opden selven lanckstlevende met vollen rechte alleenelijck voor de hellicht,

ende d'ander hellicht op sijne voorkinderen, behoudelijckx den selven

lanckstlevende daeraf sijn erftochte; ende in dier vueghen succederen de

(1) Lisez: succederen ende deijlen.

(2) Au lieu de: overlevenden, nous croyons qu'il faut lire: overleven.

396

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

goederen oock, is 't dat die den lanckstlevende aenkomen in tweeden hou-

welijck, ende dat, stervende den eijghenaer, sijnen ghehuijschen vanden

tweeden houwelijck (hem oft haer overlevende) heeft sijne tochte sijn

leefdaghe lanck ghedurende inde hellicht van het deel vanden voornoemden

eijghenaer.

14. Item, als kinderen bij legate oft andersints selve eenighe goedens

hebben oft verkrijghen om te leven, soo hebben de ouders de blaedinghe

vande selve goedens soo langhe sij de kinderen onderhouwen, ende sijn

onghehouden de kinderen daeraf eenighe vergheldinghe te doen.

15. Item, daer kinderen sijn van gheheelen bedde, houwelijckx goet ghe-

hadt hebbende, t'zij have oft erfve, ist dat, 't bedde ghescheijden sijnde, sij

willen komen paerten ende deijlen metten anderen heure broeders oft

susters, sijn schuldigh ter ghemeijnder deijlinghe vande andere kinderen

inne te brenghen 't ghene hen bijde ouders ten houwelijcke ghegheven is,

oft soo langhe stille te staen tot dat die andere kinderen daerteghens

verleeken sijn, ten ware dat d'ouders anders hadden gheordonneert.

16. Item, een kint houwelijckx goet ghehadt hebbende van sijne ouders,

ende komende in't sterfhuijs, willende succederen ende teghens den lanckst-

levenden paerten ende deijlen, moet ende is schuldigh inne te brenghen het

voorsehreven houwelijckx goet, naer raet dat hij wilt oft moet succederen;

ende ghestaet den innebrengher van desen ende den voorgaenden articule

mette 't capitael, sonder reguard te nemen op eenighen interest oft lanck-

heijdt van tijde.

17. Item, vader ende moeder succederen hunne kinderen oft kintskin-

deren stervende sonder wettighe gheboorte, soo verre die kinderen aflijvigh

worden aleer het bedde vanden vader oft moeder ghescheijden is, uijtsluij-

tende susters ende broeders ende alle andere bestaende uijtter sijden;

behoudelijck indien eenigh kint ghehout is, den weduwenaer oft weduwe

heure tochte in't goet daer hij oft sij schuldigh is tochte inne te hebben,

maer niet inde erfgoedens daer die eerst aflijvighe met vollen rechte niet

toe ghekomen en is.

18. Item, indien eenigh kint oft kints-kint aflijvigh werde sonder

wettighe gheboorte, naer dattet bedde vanden vader ende moeder ghescheij-

den ware, soo soude 't goet van alsulcken aflijvighen toekomen ende succe-

deren opden eijghen broeder ende suster vanden aflijvighen ende niet opden

398

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

vader oft moeder noch levende; maer indien d'aflijvighe egheen broeders

oft susters en hadde, soo soude de vader oft moeder succederen in 't goet

van heure sijde ghekomen alleenelijck, ende alle andere goedens souden

succederen opde naeste erfghenamen vanden aflijvighen, behoudelijck

altijdt 't recht vande tochte, ghelijck boven.

19. Item, als eenen weduwaer oft weduwe, wettighe kinderen hebbende,

ende vande selve verdeijlt ende ghescheijden wesende, herhout, ende daer-

naer aflijvigh wort, sonder kinderen achter te laeten vanden tweeden

houwelijcke, soo succederen de voorghenoemde kinderen in alle d'erfgoe-

dens die de weduwaer oft weduwe met vollen rechte besittende was ten

tijde vanden tweeden houwelijcke, ende die staende t' selve houwelijcke op

hem verstorven sijn; behoudens den stiefvader oft stiefmoeder de tocht inde

hellicht vande selve goedens; item, succederen oock inde hellicht vande

haeffelijcke ende verkreghen goedens staende 't voorschreven tweede

houwelijcke gheconquesteert.

20. Item, oft eenen weduwaer oft weduwe, wettighe kinderen hebbende,

herhoude aleer de selve van sijne kinderen ghescheijden ende ghedeijlt ware,

oft uijtkoope teghen de mamboiren van sijne kinderen, oft de kinderen selfs,

out ghenoech wesende, hadde ghedaen, ende daernaer aflijvigh wordde,

soo souden de voorkinderen aenveerden, boven der (1) erffelijcke goedens

ghekomen vande sijde vanden overledighen, d'een hellicht vande gheheele

have, ende de hellicht vande erffelijcke goedens ten tweeden houwelijck

verkreghen, ende dat uijtten hoofde vanden eersten overledighen, ende

daertoe noch d'andere hellicht vande hellicht vande voornoemde have ende

verkreghen goedens, als van weghen den lesten overledighen, t'zij vader oft

moeder, soodat sij hebben souden de drij deelen vande have ende verkre-

ghen goedens.

21. Item, daer ghetrouwde kinderen van diverse bedden sijn, ende

iemant sterft de kinderen even naer bestaende, het ware uijtter rechte linie

oft uijtter sijden, dan sullen de kinderen samen succederen bedde-ghelijck,

behoudelijck dat in successie uijtter sijden komende den broeder de susters

excludeert.

22. Item, wat een onghehout weduwaer oft weduwe onverdeijlt vande

(1) Au lieu de: der, lisez die.

400

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

kinderen verkrijght, dat wort ghemeijn ende half ghedeijlt tusschen den

verkrijgher ende [de] kinderen, als verkreghen metter ghemeijnder haven.

23. Item, gheprofesside religieusen worden ghehouden voor civilijcken

ghestorven ende en succederen niet inde goedens van haerlieder vader,

moeder oft andere vrienden.

24. Item, alle haeffelijcke goedens, gelt, gout, silver, ghemunt oft onghe-

munt, ghesteente, juweelen, clenodien, pachten, achterstellen, incominghen

van renten, van huijsen, van landen ende van erfgoedens, personele renten oft

obligatien op ['t] corpus van dorpen oft particuliere persoonen staende, met

egheene hypothecque versekert zijnde, ende alle schatschulden, waeren ende

comenschappen toebehoorende den sterfhuijs binnen deser vrijheijdt ende

lande van Gheel respective ghevallen, tot wat plaetsen die bevonden worden,

behooren te succederen ende moeten ghedeijlt worden ghelijck de haeffe-

lijcke goedens binnen deser vrijheijdt wesende ende bevonden, daervoor

die oock worden ghehouden; maer die onruerende goedens ende erfrenten

worden ghedeijlt naer den bancken recht daeronder datse gheleghen sijn,

soo verre daeraf egheene dispositie en is ter contrarien.

25. Item, de lanckstlevende, man oft wijf, heeft keuse, weder hij hem

begheert te houden aen't testament, aen de houwelijckxsche voorwaerde oft

aen het landtrecht, ende sal een van drijen alleen nemen t'sijnen profijte ende

daermede moeten te vreden sijn, ten ware dat bijden ouderen oft houwe-

lijcksche voorwaerde anders daerinne ghedisponeert oft versien ware.

26. Item, eenen weduwenaer oft weduwe mach ten koste vanden sterf-

huijse ses weken naer den overlijden van haren man (sic) in het sterfhuijs

blijven sitten onghestoort, om binnen middeler tijdt te beraeden, oft sij het

sterfhuijs des overleden begheert (1) te abandonneren, oft aen te veerden,

ende te verklaeren waeraen sij begheert (2) te houden, t'zij aen de houwe-

lijcksche voorwaerde, testament oft landtrechte, ghelijck den voorgaenden

articule dat toelaet, op sulcks dat sij niet met allen en mach versteecken bij

haer selven oft iemanden anders (sic).

27. Item, man oft wijf, naer 't breken van den bedde blijvende sitten in

het sterfhuijs, oft iemandt anders het sterfhuijs aenveerdende, behoort ende

(1) Au lieu de : begheert, lisez: begheren.

(2) Au lieu de: waeraen sij begheert, lisez: waeraen sij hen begheren.

402

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

is schuldigh de erfghenamen te gheven behoorelijcken staet ende inventaris

vanden sterfhuijse totter selver erfghenamen koste, ende die ghewarighen

bijder eedt, des versocht sijnde, ende sweiren dat hij (sic) egheene goeden,

penninghen, renten, actien oft credieten meer en wete oft en heeft den sterf-

huijse aengaende, oft daer het sterfhuijs eenichsints soude moghen in ghericht

zijn, dan die hij heeft verklaert ende ghedesigneert bijden selven inventaris,

ende dat hij (sic) egheene goedens, penninghen oft credieten, oft iet den sterf-

huijse aenklevende, verborghen, versteken, wechghegheven, verdonckert

oft versweghen en heeft, bij hem selven oft iemanden anders, in fraude vande

erfghenamen. ende soo verre sij (sic) naermaels iet bevonde oft tot kennisse

quame daer het sterfhuijs in gericht ware, oft datten selven in al oft in deel

toebehoorde, dat hij (sic) dat altijdt terstont de erfghenamen sal te kennen

gheven, ende dat te goede brenghen, ende tot ghelijcker profijten laten

komen ter deijlinghen.

27. Ende indien die den staet ende inventaris ontfanghen heeft hem wilt

fonderen in het voorschreven sterfhuijs erfghenaem te wesen, moet ende is

schuldigh binnen ses weken te verklaeren weder hij als erfghenaem in 't

voorschreven sterfhuijs wilde (sic) treden oft niet, op pene van ghehouden te

worden voor het sterfhuijs aenveert te hebben, ende dit sonder prejudicie

van het beneficie van inventaris, bijden eeuwighen edicte van onsen souve-

rainen princen de Eerts-hertoghen, den 12 julij anno 1611, ghe-emaneert.

29. Item, eenen weduwenaer oft weduwe, oft erfghenaem [hem] simpe-

lijck draeghende als erfghenaem, oft aenveerdende de goedens vanden

aflijvighen sonder opene brieven van beneficie van inventaris vande princen

verworven te hebben, die moet alle de schulden ende lasten vanden sterf-

huijse betaelen, alwaer 't soo dat de schulden verre excedeerden de weerde

vande goedens desselfs sterfhuijs.

30. Item, eenen buijten-gheseten, willende hem erfghenaem fonderen

in een sterfhuijs, is schuldich, des versocht zijnde, te stellen sufficiente

cautie alhier te recht te staen ende 't ghewijsde te voldoen van het ghene

datmen hem uijt saecken vanden sterfhuijse ende den overleden, soude

moghen heijschen.

31. De ghemeijne uijtschulden vanden sterfhuijse, kosten van begrave-

nisse ende kercken-rechten, moeten uijtte ghereetste meublen, actien ende

credieten betaelt worden, soo verre die strecken; ende bij insufficientie der

404

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

selver uijt de ghemeijne verkreghen goedens; ende bij ghebreke van dien,

uijt de erfrenten, ende daernaer uijtte erfgoedens, waervan de begraeffenisse

ende kercken-rechten, voor alle schulden ende legaten, moeten betaelt

worden.

32. Item, den crediteur van eenen overledenen, oft vanden sterfhuijse daer

meer erfghenamen zijn, mach sijn ghereede schult heijsschen [van] een vande

erfghenamen, dien 't hem belieft, de welcke schuldich is de schult te

betaelen, sonder te moghen volstaen voor sijn deel; maer sal sijn verhael

hebben op sijne mede-erfghenamen, om elcken te doen betaelen sijn deel,

daertoe men hem dach van guarrand verleenen moet; des is den crediteur

schuldigh sijne sehult over te brenghen oft te heijschen aen eenighe vande

erfghenamen vanden sterfhuijse, binnen s'jaers naer de kennisse vanden

overlijden.

33. Item, als iemandt de Heijligh-Gheest proeven heeft, ende die als ael-

moessen ghenietende sterft, volghen sijne achterghelaetene goederen den

Heijlighen-Gheest; behoudelijck datter kinderen waeren,die sullen ghenieten

de hellicht, ten ware dat de kinderen begheerden te restitueren 't ghene

vande tafele vanden Heijligh-Gheest ghekomen is.

34. Item, als een vande erfghenamen oft recht hebbende inde achterghe-

laten goedens van eenen overleden begheert te hebben scheijdinghe ende

deijlinghe vande goedens in het sterfhuijs bevonden, die is schuldigh alle

andere die oock recht pretenderen oft meijnen te hebben in het selve sterf-

huijs te doen daeghen voor de weth, om hem te verstaen tot scheijdinghe

ende deijlinghe, oft 't sterfhuijs te renuncieren ende buijten te gaen; ende

indien de ghedaeghde compareren, soo doen de schepenen voorts recht

tusschen partijen ghelijck dat behoort; ende indien de ghedaeghde oft

eenighe van hun niet en compareerden, tot drij verscheijde reijsen daertoe

ghedaeght wesende, soo procedeert die heere (ten versoeeke van partije) tot

scheijdinghe ende deijlinghe in plaetse vande absenten; ende die, verdach-

vaert wesende, 't sterfhuijs renuntieren wilt, is schuldich 't selve te doen

voor de scheijdinghe ende deijlinghe, oft binnen ses weken, ghelijck dat

hiervoorens verhaelt is.

35. Item, niemandt en is ghehouden langher inde ghemeijnschap vande

huijsen oft erfven met eenen anderen te blijven dan hem en belieft, hoe

luttel deels hij daerinne oft aen heeft, maer mach begheeren scheijdinghe

406

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

ende deijlinghe, altijt als hem goet dunckt, indien de huijsen oft erfven

ghevueghelijck deijlbaer zijn sonder verbaelmonden oft merckelijcke schaede

vande portionarissen.

36. Item, als de erfghenamen vanden sterfhuijse niet en konden over-

komen met heure scheijdinghe ende deijlinghe, soo behoortmen het goet

vanden sterfhuijse te deijlen in soo veel deelen als daer erfghenamen zijn,

ende cavelen ende loten d'welck eenen ieghelijcken hebben sal; ende mette

[met het] ghene dat hem bijder cavelinghe valt, daer behoort eenen jeghe-

lijck mede te vreden te wesen.

37. Item, waert datter eenighe erfven waren niet wel deijlbaer, oft die

bij deijlinghe souden argher wesen, in dien ghevalle behoortmen te cavelen

wie dat die erfven setten ende priseren sal omme te gheven oft te houden;

ende die het selve bijder cavelen valt, is schuldigh d'erfve te schatten ende

te priseren, dan, moghen d'andere, elck naer sijnen cavele kiesen. oft sij die

erfve voor die schattinghe behouden willen, oft laten den ghenen die de

schattinghe ghedaen heeft, de welcke schuldigh is d'erfve voor de schat

tinghe te aenveerden; oft inghevalle van egheene schattinghe, sullen die

goeden laten vercoopen tot heurder aldaer (1) behoef.

38. Item, de abusen diemen bevonden heeft te spruijten uijt scheijdinghe

ende deijlinghe, daermede den eenen de gronden worden aenghedeijlt voor

los ende vrij, ende den anderen de lasten daerop uijtgaende in 't gheheel

oft in deel: is gheordonneert dat voortaen, in scheijden ende deijlen vande

gronden van erfven eenighe sterfhuijsen competerende, elck parcheel sal

ghedeijlt worden met sijne lasten, oft, inghevalle dat andersints nootelijck

moet gheschieden, tot verlijckinghe vanden sterfhuijse, ende dat alsulcke

dien de lasten sijn aenghedeijlt sijne mede-erfghenamen terstont sal

ontlasten met het stellen van andere panden.

39. Item, soo wanneer eenighe persoonen questie oft gheschil hebben

om de successie van eenich sterfhuijs, oft willende voor den anderen ghepre-

fereert worden, soo sullen schepenen, indien hun goet dunckt, de goederen

vanden selven sterfhuijse moghen doen sequestreren in een derde handt,

ordonnerende ende stellende daertoe eenen derden, suffisant wesende, die

de goederen vanden sterfhuijse, ghedurende 't proces, administreren sal,

(1) Au lieu de: aldaer, lisez: alder ou aller.

408

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

behoudelijck dat hij schuldigh sal zijn, ten eijnde vanden processe, goede

rekeninghe, bewijs ende reliqua te doen, tot profijt vande gene die d'erfge-

namen (1) bekent sal zijn.

40. Item, daermen alhier tot Gheel egheene andere costuijme, ordinantien

oft'statuten af en heeft, salmen in 't wijsen achtervolghen de ghemeijn

gheschreven rechten.

TITEL XII.

VAN TOCHTENAERS.

1. Item, alle tochters of tochterssen sijn schuldigh de huijsinghe de

welcke sij in tochte besitten kuijsbaerlijck te onderhouden, dicht ende

drooch van water ende wint, van wanden, van dacken, vensteren, deuren,

borneputten, ende alle nootelijcke reparatie, op pene van ghesecludeert te

moghen worden met recht van sijne (2) tochte.

2. Ende en vermoghen niet voorder oft breeder, op 't goed datte selve in

tochte besitten, houden oft doen houwen noch steunen, dan daer 't daxe (5)

oft fasseelmes schuldich is te gaene; behoudelijck dat sij (bij advise vanden

proprietaris, oft vaiide weth, inghevalle sij t' samen niet en consten gheae-

corderen) moghen afhouwen oft doen afhouwen alle opgaende ende andere

houtten tot reparatien vande huijsinghen noodicli, sonder voorder; ende

indien op 't voornoemde goet egheen hout en ware daertoe dienende, soo

moeten de proprietarissen des tochtenaer [s] leveren het hout tot reparatie

van hunne huijsinge, ende dat op hunnen kost, ende de tochtenaer is

schuldigh het selve t' sijnen koste ende laste in sijn werck te doen stellen.

3. Item, eenen tochtenaer oft tochtersse en vermach oock niet voorder

oft breeder de bosschen, de strunckboomen oft houtwas, die hij in tochte

besit, houden dan van vijf jaeren tot vijf jaeren, altijt met ghetijdinghe (4)

vroeme, opde pene als voor, oft soudemen het selve aen sijn goet oft erfghe-

namen moghen verhaelen.

(1) Au lieu de : die d'erfqhenamen, nous croyons qu'il faut lire: die als erfghenamen, etc.

(2) Au lieu de : sijne, lisez: hunne.

(3) Au lieu de: 't daxe, lisez: d'axe.

(4) Au lieu de : ghetijdinghe, lisez : ghetijdighe.

410

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

4. Item. eenen tochtenaer oft tochtersse is schuldich te betaelen alle

chijnsen, renten ende lasten opde goeden uijtgaende; ende indien [zij]

daeraf in-ghebreke ware[n], ende die liete[n] verkoopen (1) drij jaren oft

meer sonder te betalen, sulcx dat de rentlieden daeroppe procedeerden bij

rechtsvoorderinghe oft evictien voor 't ghebreck huns achterstels, alsdan

mach den proprietaris de betochte goedens beschudden ende de selve aen-

veerden, ende sijn profijt daermede doen, tot dat den proprietaris, vande

achterstellen, renten (2) die hij sal betaelt hebben mette costen, schaeden

ende interesten van dien, vanden tochtenaer sal wesen gerenbourseert.

5. Item, indien eenich betocht huijs oft edificie verbrande, inne oft omme

viele, ruineerde, oft andersints in sulcken staet ware dat het selve eenich

reparatie oft nieuw werck vereijschte, soo soude de proprietaris daertoe moe-

ten doen de stoffe, steen, kalck ende hout, alle verhouwen ende ghevrocht,

bereet om in 't werck te legghen, ende 't selve moeten leveren ten gronde,

sonder des tochtenaers kost; ende moet den tochtenaer voorts 't selve werck

doen opmaecken op sijnen kost; ende soo verre den proprietaris, daertoe

versocht zijnde, dat weijgherde, soo mach den tochtenaer, bij consent vande

weth, den pandt daervoor belasten, soo veel als de materie ende stoffe soude

kosten; welcke rente den proprietaris is schuldich jaerlijcks te betaelen;

ende inghevalle den tochter oft tochtersse in ghebreck waere, soo vermach

den erfman de selve goedens aenveerden, midts den tochtenaer jaerelijcks

betaelende de hellicht van 't ghene dat de goederen jaerelijcks in huere oft

pacht uijtbrenghen sullen, boven de commeren ende chijnsen.

6. Ende als eenen tochtenaer aflijvigh wordt naer dat de vruchten oft

haudtwas vande goedens, die hij selfs ghebruijckt ende in tochte besit, ghe-

pickt, ghemaeijt, afghedaen oft afghehouden zijn, hoewel de selve noch

opden grondt lagh [-en], soo competeren sulckene vruchten den erfghenaemen

oft sterfliuijs vanden tochtenaer; ende oft sulcke betochte goedens bijden

tochtenaer besaeijt waeren, ende daernaer aflijvigh wordde, soude den erf-

ghenaem vanden selven tochtenaer daeraf toekomen het ploeghrecht, te

weten de hellicht vande besaeijde vruchten, ende den proprietaris d'ander

hellicht, om ghelijck op 't velt ghedeijlt te worden.

(1) Au lieu de: verkoopen, lisez: verloopen.

(2) Nous croyons qu'il faut lire: vande achterstellen der renten.

412

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

7. Maer indien,de selve goedens voor seeckeren termijn in pachte uijtghe-

gheven oft verhuert waeren, sullen alsdan d'erfghenaemen vanden tochte-

naer trecken ende ghenieten alle de pachten oft hueringhen die voor den

sterfdach vanden tochtenaer verschenen zijn; ende die naer sijne doodt eerst

verschijnen, sullen volghen gheheelijck ende al den proprietarissen, sonder

dat de erfghenaemen des tochtenaers, naer raet vanden tijde, daerinne

moghen mede paerten ende deijlen; des sullen de proprietarissen de com-

meren ende lasten vande selve verhuerde goedens van dien jaere ghehouden

zijn te draeghen.

8: Item, eenen tochtenaer mach niemanden anders overgheven, trans-

porteren noch cederen sijne tochte, dan alleenelijck den erfman; ende soo

verre hij anders doet, vervalt van sijne tochte; ende inghevalle die bij evictie

oft subhastatie verkocht wordt, mach den proprietaris die binnen s'jaers

lossen ende daeraf de naeste zijn.

TITEL XIII.

VAN TESTAMENTEN.

1. Testamenten, dispositien oft uijtersten wille voor twee schepenen ende

secretaris deser vrijheijdt, oft voor notaris, pastoor oft onderpastoor deser

vrijheijdt, in presentie van twee ghetuijghen ghepasseert, ende bijde testa-

teurs ende ghetuijghen daertoe gheroepen gheteeckent: sijn van weerden,

oock sonder andere solemniteijten naer de gheschreven rechten gherequi-

reert, al oft het met schepenen vonnisse alsoo ghewesen ware.

2. Item, eenen ieghelijck mach van sijne eijghen goedens [hem] met

vollen rechte toebehoorende disponeren, ende de selve gheven, laeten,

maecken, ende erfghenamen institueren, bij forme van testament oft

codicille, den ghenen oft den (1) ghene die het hem belieft, soo verre

de ghene diese ghelaeten ende ghemaeckt zijn habiel is om te moghen

ontfanghen.

3. Item, man ende wijff, wettighe kinderen t'samen hebbende. en

moghen malkanderen, bij forme van testamente oft andersints, in preju-

dicie ende achterdeel vande legitime van hunne kinderen, niet disponeren

(1) Au lieu de : den ghene, lisez: de ghene.

414

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

oft maeeken, noch de selve legitime beswaeren met fideicommis, dilaij

van tijdt, substitutie, verbodt van niet te verkoopen noch andersints, ten

waere dat sij redenen ghenoech hadden om sulcks te doen.

4. Item, mans persoonen over veerthien jaeren, ende vrouwelijcke

persoonen over haer twaelf jaeren oudt, haer sinnen machtigh zijnde.

moghen maecken ende ordonneren heur testament ende uijtersten wille

sonder bijzijn oft authorisatie van hunne ouders oft momboirs.

5. Item, niemandt en mach bij testament disponeren van leengoederen

sonder octroij vanden hertoghe van Brabandt, oft ten ware dat 't selve

gheschiede voor leenheer ende stadthouwer, oft mannen van leenen daeraf

dat 't leen ghehouden wordt.

6. Item, de kennisse vande validiteijt van testamenten competeert sche-

penen deser vrijheijdt, ende andere schepenen van subalterne bancken

daeronder de goederen gheleghen zijn, voor de welcke moghen ende

behooren d'erfghenamen, legatarissen ende andere respectivelijck uijtten

testamente tot voldoeninghe van dien oft betaelinghe van heure legaeten

ende andersints ageren.

7. D'ouders en moghen de bastaerden verkreghen in houwelijcken staet,

ende andere diemen heet onverwonnen (1) bastaerden, noch mede gheor-

dende religieusen, noch kinderen van priesters, egheene erfghenamen

institueren, noch legaeten maecken, anders dan haere bloote alimentatie.

8. Item, alle executeurs van testamenten moeten der kercken rechten,

legaten ende schatschulden betaelen, ende moghen daervoor naer de doodt

vanden aflijvighen gheconvenieert worden, tot dat sij rekeninghe ghedaen

hebben ende ghescheijden sijn van hunne executeurschap, ende daernaer

niet.

9. Item, als iemandt bij sijn testament laet ende maeckt eenen anderen

op eenige erffelijcke goedens sekere somme van penninghen, daervoor de

selve goedens verbindende, sonder die te stellen in handen vanden legataris,

soo moet den selven legataris vande ghelegateerde somme opde voornoemde

goedens volghen met rechte, ende die evinceren ende verreijcken, ende ter

goedenisse komen soo dat behoort.

10. Maer oft iemandt ghemaeckt ware eenighe erffelijcke goedens oft

(1) Au lieu de : onverwonnen, lisez: overwonnen.

416

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

erffve totter tijdt dat sijne erffghenamen oplegghen ende betaelen de ghele-

gateerde somme van penninghen, soo mach den legataris terstont naer de

doodt vanden testateur de selve goedens aenveerden, ende die tot sijnen

profijte besitten ende ghebruijcken; des is hij ghehouden die behoorelijck

te onderhouden, ende jaerlijck (1) lasten daeruijt gaende te betalen, soo

ende ghelijck eenen tochtenaer, totter tijdt de somme hem ghemaeckt sal

voldaen sijn.

1. Item, egheen erfgoedens en moghen ghelaten worden bij testamente,

gifte oft eenigherhande donatie tot profijt vande momboiren, toesienders,

curateurs oft administrateurs, oft heure vrouwen oft kinderen, ghedue-

rende den tijdt van heure administratie; noch en moghen oock ghemaeckt

noch gelegateert worden in dooder hant, als kercken, cloosteren, Heijligh-

Geesten, Godtshuijsen, hospitaelen, collegien, etc., op pene van nulliteijt;

ende die sijne goedens onderworpt substitutie ende fideicommis, is ghe-

houden te achtervolghen de ordinantien ende eeuwighen edicte vanden

xijen julii 1611 (2).

12. Item, prodigue verclaert en moghen egeen testament maecken dan

bij consent van schepenen, momboirs oft curateurs.

TITEL XIV.

VAN CALENGIERINGHE ENDE NAEDERSCHAPPE.

1. Soo wie eenighen coop oft contract van erffelijcke goedens oft renten

wilt calengieren ende vernaederen, die is schuldich te compareren voor

drossart ende schepenen, oft andere officiers, daeronder de goedens ghe-

leghen sijn, namptiserende aldaer gout ende silver met eene borghe, ende

voorts doen ghelofte vanden coop, bij hem ghecalengiert, in alle poincten

te voldoen, midtsgaders verclaeren uijt wat oorsaecke dat hij de vervoorde-

ringhe (3) doet; ende wort in dien ghevalle in materie van calengieringhe

ontfanghen bij respective manisse des drossaerts ende schepenen wijs-

domme, ende voorts daeraf wete ghedaen den cooper ende vercooper, om in

oppositie te comen oft andersints te doen soo naer recht behoort; ende mach

(1) Au lieu de : ende jaerlijck, lisez: ende de jaerlijcksche.

(2) Placards de Flandre, t. II, p. 739, articles 17 et 18.

(3) Au lieu de : vervoorderinghe, lisez : vernaerderinghe.

418

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

men alsoo t'vercocllt goet niet erven oft goeijen voor ende ander tijdt (sic)

dat de questie van calengieringhe is ghe-eijnt.

2. Item, soo wanneer wettich contract oft coop oft palmslach is gheschiet

tusschen contrahenten, soo is calengieringhe ende naederschap gheboren;

die welcke is drijderhande : oft die gheschiet van'bloetsweghen, oft van

paert- ende deelsweghen, oft van beschaedicheijt van grondts- oft servituts-

weghen.

3. Item, alle-de ghenen die den vercooper van bloetsweghen bestaen,

worden in calengieringhe ontfanghen, ende die aldernaest den vercooper

bestaet wort alle andere voorder bestaende gheprefereert inde goeden ghe-

comen vande sijde daervan hij den vercooper bestaet, sonder te vraeghen

oft aenschouw te nemen van wie den vercooper het ghecocht goet is aenghe-

comen, hoewel dat die ghene, comende vanden struijck daervan de goe-

deren ghecomen sijn, moet gheprefereert worden [aen] de andere van bloede

even naer bestaende, behoudelijck dat den calengierder in't vercoopen niet

gheconsenteert heeft, oft, present gheweest sijnde, in 't drincken vanden

lijfcoop sijn aendeel betaelt heeft.

4. Item, inghevalle twee calengierders den vercooper even naer be-

staende (1) in eenen graede, soo volght de naederschappe den ghenen die

eerst behoorlijck sijn calengieringhe gheïntenteert ende ghedaen heeft.

5. Item, alle de ghene die paert ende deel hebben in eenighe vercochte

goedens worden gheprefereert allen den ghenen den vercooper van bloetwe-

ghen bestaende; ende indien sij even diep ghepaert waeren in 't vercocht

goet, soo wort gheprefereert den ghenen die eerst sijne calengieringhe heeft

gheïntenteert, als voor.

6. Soo wie van gronts- oft servituetsweghen eenighe erffelijcke goedens

calengiert ende vernaerdert, wordt gheprefereert alle den ghenen den

vercooper van bloetsweghen bestaende, ende den ghenen paert ende deel

in 't vercocht goedt hebben (2), ten zij dat de verpande oft veronderpande

goedens des calengierders daeraf ende van servituet ende beschaedicheijt,

naer de kennisse vande gheïntenteerde vernaederinghe, binnen den derden

daghe behoorelijck ontlast waeren, ende dat den calengierder daeraf wete

(1) Au lieu de : bestaende, lisez: bestaen.

(2) Au lieu de : hebben, lisez: hebbende.

420

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

ghedaen waere, in welcken ghevalle alsulcke calengieringhe soude cesseren.

7. Item, soo wanneer, naer den coop van eenighe erffelijcke goedens,

ghedaen worden drij sondaeghsche gheboden ende publicatien, t' elcken

naer de hooghmisse achtereen volghende, den volcke meest vergadertsijnde,

ter plaetse daeronder de ghecochte goedens resorteren ende gheleghen sijn,

ende dat de goedenisse daerop ghepasseert is, soo sijn allen de weghen van

calengieringhe-ende naederschappe ghesecludeert.

8. Calengieringhe van goeden die niet ghegoeijt en sijn naer drij son-

daeghsche gheboden, staet altijdt open tot dat de possessie is gheprescribeert.

9. Item, wanneer de sondaeghsche gheboden ghedaen worden naer de

goedenisse, soo blijven sulcken goeden calengierbaer een jaer naer de

goedenisse, ende niet langher.

10. Ende indien daer gheene drij sondaeghsche gheboden vande vercoo-

pinghe ghedaen en sijn voor oft naer de goedenisse, soo blijven de vercochte

goedens calengierbaer een jaer naer de behoorlijcke goedenisse ghedaen

voor den heere ende hof daeronder de goedens ghelegen sijn, ende daernaer

niet.

11. Ghelijck oock, soo wie rente uijt sijne goedens gillende is, ende ver-

cocht wesende, mach die selver uijtreijcken binnen s' jaers naer date dat de

kennisse aen hem is ghecomen, [ende ?] lossen sonder eenighe calengieringhe

te moeten presenteren.

12. Item, men mach egheene sondaegsche gheboden doen ten sij dat den

coop vande goedens tusschen den vercooper ende cooper eerst ghemaeckt

ende metten palmslach ghesloten sij.

13. Item, eenen calengierder is ghehouden, ten versoecke vanden vercoo-

per oft cooper, sijnen eedt te doen dat hij de naederschappe ghedaen heeft

ende doet voor hem selven ende tot sijn selfs behoef ende voor niemanden

anders, noch tot jemants anders beliefte oft profijt, ende dat hij, om die

vernaderinghe te doen, van niemanden en is toeghemaeckt oft ghesproken,

ende dat hij het ghecalengiert goedt jaer ende dach behouden sal, ghelijck

zijn proper eijghen goet, sonder arghelist.

14. Ende den selven eedt ghedaen wesende, sijn cooper ende vercooper

schuldich, ten versoecke vanden calengierder, in sijne presentie oft van sijne

ghecommitteerde, bij hunnen eedt te verclaeren hoe ende in wat maniere

422

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

de comenschappe opden palmslach ghemaeckt ende ghesloten is, sonder

fraude oft list, oft sonder eenigh toesegghen dat ten laste vanden calengierder

soude moghen komen.

15. Maer naer de eeden alsoo ghedaen sijnde, soo moet den calengierder,

binnen sonnenschijne van dien daghe oft binnen xxlv uren, aen schepenen

consigneren de penninghen vande comenschappe die ghereet staen te betalen,

soo verre die penninghen binnen dien tijde souden moeten oft connen ghetelt

worden, ende voor t'voldoen vande voordere conditien stellen goede ende

suffisante borghe, naer uitwijsen vande voorwaerde, op pene van te vervallen

van sijne calengieringhe.

16. Item, eenen calengierder bijden coopere in .sijne naederschappe

bekent sijnde, is schuldich te doen dat den cooper soude moeten doen, ende

dat binnen sonnenschijn oft vierentwintigh uren, op pene als voor.

17. Ende ingevalle dat tusschen den calengierder ende cooper eenighe

oppositie oft altricatie viele, soo moet ende behoort den vercooper vanden

calengierder voldaen ende betaelt te worden, mits bij hem het vercocht goet

opdraegende met halem (1) in handen vanden heere, tot behoef vanden ghenen

die'r recht toe heeft; ende moet elcken calengierder den coop, soo die den

cooper in't gheheel ghedaen heeft, calengieren ende vernaederen, ende niet

ghespleten.

18. Item, soo verre den calengierder niet en wilt versoecken dat cooper

ende vercooper bij hunnen eedt verclaeren hoe ende in wat maniere den coop

toeghestaen ende ghespleten is (2), dan, verstaet die anders te thoonen,

d'welck hij wel doen mach, soo is hij schuldich, ten versoecke vanden

vercooper, te consigneren binnen sonnenschijne oft 24 uren de ghereede

penninghen die den vercooper ende cooper affirmeren sullen onder eedt

ghereedt te staen te betalen, ende voor de voordere conditien ende pennin-

ghen te stellen cautie, als voor.

19. Item. bij soo verre den calengierder niet en voldoet t' ghene hij

ghehouden is te doen, ende alsoo van sijne naederschappe vervalt, soo is

(1) Au lieu de: halem, lisez: halm.

(2) Au lieu de : toeghestaen ende ghespleten, "conclue et éclissée", les deux coutumes de Deurne disent

respectivement aux articles 8 et 150 (t. IV, pp. 124 et 202) : ghemaeckt ende ghesloten, « faite et conclue »;

il en est de même dans la coutume de Lierre, articles 9 et 12 (ibid., pp. 496 et 498), et notre présente coutume

porte elle-même, à l'article 14 ci-dessus: ghemaeckt ende ghesloten.

424

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

den cooper ghehouden den coop te voldoen, behoudeiijck sijn verhael

teghens den calengierder indien daer schaeden oft costen sijn gheleden oft

ghedaen.

20. Item, moghen vercooper ende cooper malcanderen wel quijtschelden,

alsoo verre daer noch egheene vernaderingh ghepresenteert en is, ende

anders niet.

21. Item, in 't vercoopen van goeden die bijden heere bij subhastatie oft

bij chieringhe ende andersints, den meesten daervoor biedende, vercocht

moeten worden, en valt egeene calengieringhe oft naederschappe.

22. Item, alle afghedaen ende ghevelde vruchten, ende alle opgaende ende

alle andere afghehouden weeck- oft schaerhout op 't ghecalengieert goedt

voor de calengieringhe ghewasschen, soo verre die vanden gronde niet en

zijn, ende alle hueringhen, renten ende erfpachten zedert de vercoopinghe

voor de naderschappe ghevallen ende verschenen, die onbetaelt staen, vol-

ghen den calengierder vanden tijdt af dat hij sijne naederschappe ghepre-

senteert heeft ende daervan de wete heeft doen doen aenden cooper.

23. Hout staende inden eersten struijck van sijnder plantagien, wort

ghehouden voor onberoerelijck goet, ende is oversulcx calengierbaer.

24. Den calengierder is ghehouden den cooper te restitueren, mette

principaele penninghen van sijnen coop, alle noodelijcke reparatien die den

cooper heeft moeten doen aen het vercocht goet.

25. Item, wanneer jemant met eenen anderen puere manghelinghe doet,

sonder bedroch, van eenighe onroerende goedens, al worde oock eenighen

prijs oft bate toeghegheven vander eender [oft] vander ander sijde, dan en

valter egheene calengieringhe, soo verre de permutanten sweiren bij eede,

des versocht sijnde, dat de manghelinghe alleenelijck is ghedaen om malcan-

deren te gherieven ende te accommoderen, ende dat sij respective hun goedt

niet en souden hebben willen derven sonder de manghelinghe, ende dat de

manghelinghe niet en is toegegaen om het bloet te versteecken.

26. Item, de calengierder comt inde plaetse vanden cooper, soodat hij moet

doen allen t' ghene dat de cooper schuldigh was te doen, sonder de conditie

oft nature vanden contracte eenichsints te veranderen; ende moet oock goet

doen alle verdier-penninghen, bedeckt oft ghevasticht sijnde, ter goeder trou-

wen ghestelt; ende soo verre cooper ende vercooper oock, mede [met] alle

andere, hooghen opde vercochte erve ghestelt hebben, [moeten] hun daerop

426

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

presenteren te expurgeren; des moet den calengierder oock ghecort ende

goedt ghedaen worden allen t' ghene dat den cooper was belooft oft toeghe-

seijt, waerbij het bloet oft de calengieringhe soude moghen beswaert wesen.

27. Item, alle coopen van erffelijcke goedens binnen deser vrijheijt ghele-

ghen, bij buijten-persoonen, tot Gheel niet woonachtigh, ghedaen ende

ghecocht, moghen bijde inneghesetenen deser vrijheijt vernadert worden,

die voor alle afghesetenen worden gheprefereert, ten ware dat sulcke afghe-

setenen tot sijnder voordeel hadde de calengieringhe, het sij van bloets- oft

deels- oft gronts- ende servituetsweghen, in welcken ghevalle alsulcke

calengieringhe soude moeten cesseren, ende anders niet.

TITEL XV.

VAN GHESTOLEN, VERLOREN ENDE ONBEKENDE GOEDENS.

1. Eenen jeghelijck mach sijn ghestolen ghelt oft goet, hem selven onver-

cocht ende onverlooft toebehoorende, ende teghens sijnen danck hem afhen-

dich ghemaeckt, vervolghen, doen arresteren ende t'sijn maecken voor

drossaert ende schepenen, met ghetuijghe, oft metter eedt, ten goetduncken

van schepenen, ende moet hem volghen ende gherestitueert worden los ende

vrij, sonder jet daervoor te betalen, niet teghenstaende dat t'selve op eene

vrij marckt oft openbaerlijck oft andersints ghecocht is, oft bijden officier

van s'heeren weghen aenveert ware; ende den cooper en mach vanden

ghenen die het goet toebehoort sijn ghelt niet heijsschen, opdat hij daer-

door gheleert worde egheen ghestolen goet meer te coopen, behoudelijck

datmen den officier, den aentast vanden persoon ende ghestolen goet

ghedaen hebbende, sal ghehouden sijn daeraen sijnen redelijcken salaris te

geven, ter discretie van [de] weth.

2. Item, alle goedens daeraf den proprietaris onbekent is, oft [die] hem

niemant aen en draeght, oft [daeraf men] niet en wete wien dattet behoort

[dat zy behooren], volghen den officier, tot behoef vanden heere, behoude-

lijck den eersten vinder sijn recht, als hiernaer gheseijt wordt.

3. Item, die eenich verloren goet oft ghelt ghevonden heeft, is het selve

schuldich den officier te kennen te gheven, binnen vierentwintich uren, die

het selve onder behoorlijcken inventaris mach aenslaeghen, ende bewaren

ses weken lanck, ende openbaerlijck doen condighen met drij sondaeghsche

428

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

geboden binnen der plaetsen daer sulcken goet ghevonden is: dat den

selven sekere verloren ghelt oft goet in handen heeft, die hun daertoe

recht vermeten, dat sij het selve te kennen gheven binnen ses weken, oft dat

sij anders van heuren rechte ten eeuwighen daghe versteken sullen blijven.

4. Ende inghevalle niemant dat goet t'sijne ghemaecken en can, soo

blijft dat goet den heere; dies moet den eersten vinder daeraf altijt hebben

den twintichsten penninck, ende vanden vont van bier de hellicht (sic).

5. Item, indien jemant dat goet t'sijne ghemaecken kan, alsdan heeft

den officier oock voor sijne bewaernisse den twintighsten penninck vande

weerde desselfs goets, ghelijck d'eerste vindere, maeckende t'samen voor

den heere ende vindere den xen penninck, ende moet daer-en-boven

betaelen d'onkosten vande publicatien, ende andere daerop gheloopen

ende ghedaen.

6. Item, die eenigh verloren ghelt oft goedt vindt ende t'selve behout

sonder te kennen te gheven, als voor, sal daeraf ghecorrigeert worden

naer goetduncken van schepenen.

TITEL XVI.

VAN PREFERENTIEN VAN CREDITEUREN.

1. Als diversche persoonen hebben beset ende beslaeghen eenich fugitief

oft insolvents persoons goedens, oft achterghelaten goeden van een becom-

mert sterfhuijs, wie dat eerst oft lest beset heeft, oft in sijne evictie volcomen

is, en heeft daerinne niemant egeene preferentie noch prejudicie, dan

moeten al te samen concurreren, elck naer raet van sijne schult; ten ware

dat hij, die noch beset wilde doen, soo spaede quame dat de evincenten de

goedens hadden doen vercoopen, ende de penninghen daeraf waren ghedis-

tribueert.

2. Wel verstaende nochtans, dat de rentieren, ende alle andere speciale

hypotecque hebbende, worden voor alle andere gheprefereert; moet des niet

te min alsulcken hypotecaris crediteur sijne panden besetten naer recht,

ende voorts met alle poincten van recht uijtwinnen ende vercoopen; ende

soo verre de vercochte goedens alsdan meer uijtbrenghen, dat wort gheëm-

ploijeert totte ghemeijne crediteurs.

3. Item, naer dat jemandt fugitief oft insolvent is en mach sijne goedens

430

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

egheensints vercoopen, veranderen, transporteren oft andersints alieneren

oft in betaelinghe [gheven], oft den eenen crediteur voor den anderen daer-

inne eenighsints voordeel doen oft gheven in eenigher manieren, onder wat

coleur dattet zij; ende sijn alle dispositien ende contracten bij alsulcken

schuldenaer dien aengaende ghemaeckt nul ende van onweerden.

4. Item, die het goet oft have van eenen schuldenaer, aflijvich oft voor-

vluchtich, oft niet machtich sijnde sijne crediteuren te betaelen, ende op

wiens goedens beset ghedaen is, oft die in rechte is betrocken, helpt verste-

ken, vluchten ende vervremden, oft self binnen sijnen huijse hout oft

herberght in prejudicie vande crediteuren, is schuldich te betaelen de credi-

teuren gheverificeert hebbende hunne schulden, allen t' ghene des sij aen

des principaele schuldenaers goedt te cort comen.

5. Voor alle ghepriviligeerde crediteuren wordt gheprefereert die ghene

die sijne eijghen goedens onder den ghefailleerden fugitiven, oft in eenich

becommert sterfhuijs, vindende, wilt vendiceren; daernaer de tamelijcke

oncosten vande begravenis ende kercken-rechten.

6. Voorts worden gheprefereert s' hertoghen ende prince penninghen,

hertoghen beden, contributien ende huijshuere; daernaer bodeloon van

knaepen ende maerten, ende puren arbeijts loon; salarissen van advocaeten,

procureurs, chirurgijns, met des der cueren aengaet.

7. Voor de costen ende maeltijdt van uijtvaert oft exequien ende van

legaten worden de crediteurs des aflijvighen gheprefereert.

TITEL XVII.

VAN PURGE.

1. Item, eenen jeghelijck erfgronden, chijnsen, renten oft erfpachten heb-

bende, ende hem beduchtende in toecomende tijden te hebben calagnie oft

proces bij hem oft sijne naecomelinghen, oft dat jemant hem vanteert recht

oft actie te hebben op oft teghens sijnen persoon oft goedens, is ghehouden

hem te reguleren naer den xxxvie article van het eeuwich edict van onse

Souveraine Princen vanden jare xvic ende elfve, ende ordinantie vanden

raede van Brabandt in het twelfsten capittel ende den 6en ende 19en article

gheëxpresseert.

432

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

TITEL XVIII.

BENEFICIE VAN INVENTARIS.

1. Item, die hem wilt fonderen erfghenaem van eenen overleden bij

beneficie van inventaris, is schuldich t'selve te vercrijghen vanden Prince bij

opene brieven, ende voorts dien aengaende hem te reguleren volghende

het eeuwich edict van weghens Hare Hoogheden uijtghegaen in't jaer xvic

ende elf.

TITEL XIX.

VAN PRESCRIPTIE.

1. Niemandt en vercrijght eenich recht bij verloop van tijde oft bij pres-

criptie minder dan van dertich jaeren continuelijck, uijtghenomen van

saeeken daerinne bij desen anders speciaelijck ghedisponeert is, ende oock

van saecken ende beletselen van oorloghe, ende daervan bij placcaete

anders is ghestatueert.

TITEL XX.

VAN CRIMINELE PROCEDURE.

1. Inden eersten, soo wanneer jemant ghevangen is, soo magh de drossaert

inde presentie van twee schepenen den selven examineren, sonder datmen (1)

den selven nochtans vermach den ghevanghenen te bedwinghen te doen

eenigh verklaeren, besonder niet onder eedt.

2. Die drossaert is ghehouden allen den ghenen die hij vanght, ende om

criminele oft civile saken wilt betichten, fixe domicilie hebbende oft inne-

woonder vande vrijheidt oft lande van Gheel, ten derde daeghe naer de

apprehentie ticht ende aenspraeck te doen, ten ware de ghevanghene, onghe-

hacht ende onghehouden, onder den blouwen hemel, hem omverleth stelde,

oft anders moet de ghevanghene ghewesen worden costeloos ende schadeloos

vande hachten ontslaeghen.

(1) Au lieu de : datmen, Lisez: dat.

434

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

3. Men moet teghens eenen ghevanghen inneghesetene, des begheerende,

recht doen van derden ten terden daghe, ten eijnde toe vande saken, ten

ware de schepenen anders, mits redenen, gheliefden te ordonneren.

4. Ende de ghevanghene is ghehouden binnen andere drij daghen sijne

defensie te verthoonen; ende indien schepenen bevonden de sake den lijve

niet aen te gaen, soo moghen sij ordonneren datte ghevanghene vande

ghevanghenisse sal ontslaghen sijn, onder cautie van te voldoen dat den

drossaert op hem met recht sal moghen winnen, ende oock, bij ghebreke van

borghe, onder cautie juratoir ende beloften van hem te presenteren inde

ghevanghenisse toties quoties, sub poena convicti.

5. Maer aengaende de vaghebonden ende uijtlantsche delinquanten is

de drossaert schuldich alsulckene ghevanghenen binnen acht daghen ter

vierschaere te brenghen, ende teghens de selve aenspraeck te doen, ende

soo sommierelijcken teghens den selven te procederen met corte ende

peremptoire dilaijen, ende te eijnden soo haest als het moghelijck sal wesen.

6. De drossaert moet de ghevanghene, sonder de[s] ghevanghene[n] cost,

eenen procureur doen, die[n] hij begheert, soo verre den selven procureur

de dinghbancke deser vrijheijt frequenteert.

7. Moet oock de[n] drossaert de[n] ghevanghene allen sijnen thoon doen

behoorelijcken comen ende overhooren, soo verre als het de schepenen inder

redelijckheijdt dunckt te staene.

8. Item, den drossaert en magh niemanden stellen ter scherper exami-

natien oft andere corporele correctie, sonder daertoe ghewesen te sijn met

schepenen vonnisse; ende moet d'examinatie geschieden in presentie vande

schepenen; ende en magh de drossaert niemanden langher noch anderssints

doen pijnighen dan schepenen goet en dunckt.

9. Item, aleer de[s] ghevanghene[n] belijdt, opde torture ghedaen, plaetse,

grijpt, soo moet hij in presentie van schepenen t'selve belijdt anderwerf

ongheacht ende onghehouden bekennen onder den blouwen hemel.

10. Item, ghelt ende goedt datmen vint over eenen ghevanghenen iemant

anders toebehoorende, ende die dat sijne can ghemaeeken, moet hem

gerestitueert worden, ghelijck dat onder den titule: Van ghestolen goedens

is verhaelt.

11. Item, die uijtten voornoemden lande oft vrijheijt is oft wort gheban-

nen eenighe jaren, ende daerteghens inne quame ende ghevanghen werde,

436

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

sal ter ordonnantien van schepenen het voorgaende vonnisse, sonder andere

oft voordere vonnisse te verwachten, teghens den selven ter executie

ghestelt worden, inghevalle datte selve gheene nieuwe defensien en heeft.

12. Item, eenen jeghelijck vermagh eenen misdadighen, die op 't feijt

bevonden wort, aen te tasten, houwen ende terstont leveren in handen

vanden drossaert, stadthouder oft dienaers.

13. Item, die drossaert en magh gheene inghesetenen vanghen noch

aentasten, al waer hij bij jemanden bedraeghen, soo verre hij is staende ten

goeden name ende fame, ten sij de selve ghenomen sal hebben informatie

precedent, om, die bij schepenen ghesien, [deselve] daernaer ghedecerneert

sullen hebben dat hij daeroppe ghevanghen worde, oft datten persoon

ghevonden sij in het teghenwoordigh misdaet, oft ter instantie ende bij

accusatie van formele partije daer apprehensie toe staet.

44. Item, en magh de drossaert noch sijnen stadthouder oft dienaers in

eene [eens] inneghesetene[n] huijs komen oft gaen, om eenighe huijssoec-

kinghe oft apprehentie te doen om civile saken, ten ware in herberghen,

voorder dan de voornoemde inneghesetenen oft sijne huijsvrouwe oft

familie in sijne absentie en belieft, ten sij bij consente van schepenen in haer-

lieder presentie, oft ten minsten van twee schepenen, daertoe gheordonneert.

15. Item, en magh gheene[n] inneghesetenen, bij informatie, preparatoir

ondersoeck oft ander extraordinarisse weghen, bedwonghen worden om bij

eede hem selven oft sijne vrienden in linea ascendente in quarto gradu, oft

in collaterali in tertio gradu ineluijs bestaende, noch oock sijne complicen

te vroeghen oft te belasten, maer wel om sijne kennelijckheijt te segghen van

het ghene des hij van vremde wete; ende indien dattet ghene datmen aen

hem ghedroeghe oft wilde ondervraghen hem selven mede aenginck, ende

dat hij alsoo bij sijn dispositie (1) hem selven oft sijne vrienden oft complicen

directelijck oft indirectelijck belasten soude, en soudemen, in dien ghevalle,

dien niet moghen dwinghen ten eede, om te deponeren, om wat sake dattet

oock ware.

16. Item, wanneer eenigh vonnisse in criminele saken ghewesen is, dat

moet sorteren effect, ende en magh partije daeraf niet appelleren; ende den

drossaert, weijgherende het vonnis ter executie te stellen, alsser eenighe

(1) Au lieu de: dispositie, lisez: depositie.

438

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

klachten quamen van partije oft eenighe gheinteresseerde, alsdan en derven

schepenen tot sijnder manissen gheen recht oft vonnisse meer wijsen tot

dattet selve vonnis is volbracht ende ter executie ghestelt; het welck oock

plaetse heeft van vonnissen in civile saken ghegheven ende van alle

executien.

17. Item, om totter executie te proeederen, soo ordonneren drossaert

ende schepenen t' samen eenen dagh, om de selve executie te volbrenghen

over den misdadighen, ende dien naervolghende moet, ten gheluijde vande

klocken, uijt elcken huijse een manspersoon boven sijne xx jaren ende onder

de sestigh jaren, ter plaetsen daer de voornoemde executie gheschieden sal,

compareren met behoorlijcken gheweir, op alsulcke pene als schepenen

daertoe sullen ordonneren, soo verre des noot sij.

18. Item, als een ghevanghene van lijf oft lede t' onrecht beticht is,

moet den officier, daerinne gheduijmt [ghedoemt] sijnde, hem sijne kosten

ende schaden betalen.

19. Item, al ist dat jemant vande vrijheijt oft lande van Gheel sijn lijf

verbeurt, nochtans en is sijn goet niet verbeurt tot behoef vanden heere,

maer blijft allen t' selve tot behoef vande erfghenamen tot in het derde lith.

TITEL XXI.

VAN STRAETSCHENDERIJE.

1. Die de straten scheijnt, jemant schaeckt, dootslaet, brandtsticht, vrou-

wekrachte doet, transionneert oft jemant sijn ghelt bij fortse oft dreijghe-

menten afneemt, oft dreijght jemants huijs oft goet af te branden, verbeurt

sijn lijf, sonder verdragh.

2. Item, soo wanneer meer persoonen hantdadigh sijn in een ghevecht

oft aen eenen doodtslagh, ende d'een van hun peijs oft soen maeckt metten

ghequetsten montsoenderen (1), soo worden daermede begrepen allen de

andere die mede strijtveerdigh gheweest hebben, want peijs ende soen voor

eenen, is soen ende peijs voor allen.

3. Item, den outsten sone is montsoendere van den vader alleen; ende

(1) Ne faudrait-il pas lire : met des gequetsten montsoenderen, ou plutôt montsoendere, " le compo-

siteur du blessé ? ,

440

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

daer gheene sonen en sijn, is ['t] d'outste broeder; ende als den dooden

gheene broederen en heeft, alsdan is den vader; ende daer gheenen sone,

broeder noch vader en is, is den montsoender den naesten manspersoon

vande vaderlijcke sijde vanden dooden, t'zij jonck oft out; ende die d'outste

is van vele in ghelijcken grade, is den montsoendere, ende de soenpennin-

ghen behooren den montsoendere alleen toe.

4. Item, den montsoendere en is niet ghehouden mette soenpenninghen

des overledene schult te betalen, ten ware dat hij hem droeghe als erfghe-

naem vanden dooden.

5. Item, als de momboirs van eenen montsoendere, onder sijne jaren

sijnde, den soen maken met advoij vande weth, soo moet den soen effect

sorteren, sonder gherevoceert oft inneghebroken te moghen worden.

6. Item, eenen dief verbeurt de galghe oft coorde, sulex datter de doot

naer volght, ten ware datte schepenen, naer gheleghentheijt vander saken,

minder correctie ordonneerden.

7. Item, die eenen anderen vanden levenden lijve ter doot brenght

moet ghestraft worden metten sweerde, ten ware dat t'selve gheschiet

ware uijt nootweer, ende andere oorsaken die excusabel waren.

8. Item, die eenen dief met sijn goet bevint magh den dief sijn goet

afhendigh maken, oft, indien den dief het goet van hem worpt, aenveerden,

maer is schuldigh ende ghehouden dat den officier van dier plaetsen, daer

het selve onder ghebeurt, te kennen te gheven binnen xxiv uren daernaer,

ende presenteren, indien jemant t'goet sijn maken wilde, daeraf te recht te

komen, sonder eenighe overleveringhe daeraf te moeten doen.

Den onderghescreven, als secretaris der vrijheijdt van Gheel, ende t'selve

officie bedient hebbende over de dertigh continuele jaren, verklaert ende

affirmeert waerachtigh te wesen, dat binnen de voorschreven vrijheijt

gheduerende den voorschreven tijt het meestendeel van het ghene inde

boven gheschreven costuijmen ende observantien is ghecomprehendeert,

aldaer onverbrekelijck achtervolght is gheweest, ende datmen de vonnissen

diensvolghende heeft gheconfirmeert, ende dat oock het meestendeel vande

voorschreven costuijmen is conform de gheschreven rechten ende costuij-

men, die hij inden comptoire van de voorsehreven secretarie, ten aenkomste

vande bedieninghe vande voorschreven officie, heeft ghevonden, anno 1563,

inden raede van Brabant overghedraghen is gheweest.

442

COUTUMES DE GHEEL.

TEXTE.

Oirconde dese onderteeckent, den 15 julij 1619. Ende was onderteeckent .

CAUWERS.

Wij, schepenen ende regeerders der vrijheijt van Gheel verklaren bij

ende mits desen dat wij, ten overstaen ende advijse van rechtsgheleerde

ende practizijnen residerende binnen de voorschreven vrijheijt, hebbende (1)

gheëxamineert het libel vande costuijmen, observantien ende usantien der

voorschreven vrijheijt Gheele, ende dat wij den innehouden vanden selven

libelle tot noch toe bij ons ende onse voorsaeten, voor date vanden eeuwi-

ghen edicte van Hunne Hoogheden [van] den jaere 1611, den 12en julij,

hebben gheweten ende ghesien achtervolght te worden, ende dat dien

conformelijck vele ende verscheijde vonnissen in judicio contradictorio

ghewesen, sijn achtervolght ende gheacquiesceert gheweest, als houdende

t' ghene inden voorschreven libelle is ghecomprehendeert voor onse

ordinarische gheacquiesceerde ende gheobserveerde costuijmen ende

observantien.

In kennisse der waerheijt, hebben dese door den secretaris der voor-

schreven vrijheijt met sijne ghewoonelijcke signature doen confirmeren,

op den 15en julij 1619.

Oirconde bij mij, ende was onderteeckent: CAUWERS.

Ghecollationneert teghens de gheschreven costuijmen, berustende ter

greffie vande secretarije der vrijheijdt van Gheel, is daermede bevonden

concorderende, opden 20en augusti 1681.

Quod attestor: P. MARCELLI, not.

(1) Au lieu de : hebbende, lisez : hebben.

444