Ordonnance du Magistrat bruxellois sur la tutelle et sur le mariage des mineurs

19 juin 1445

Statuyt vander Momboirien

Allen den ghenen die dese jegewoirdige letteren selen sien oft hoeren lesen, Jan

van Edingen gheheten van Kestergate Amman, Borgermeesteren, Scepenen, Rent-

meesteren ende Raid der Stad van Bruessele, saluit met kennissen der waerheit.

Alsoe van outs inder voirs. stad die vader ende moeder vanden kinderen in harer

plicht wesende, hoe out oft jonc die kinderen waren, die plichtige momborie ende

tregiment gehadt hebben ende gedragen, ende die kinderen uuter plicht sijnde

ende desgelijx die jonge weesen vader noch moeder hebbende, tot heer toe egheen

rnomboeren en hebben gehadt, mids den welcken die selve jonge kinderen ende

weesen en huere goede te vele tijden zeere zoberlic ende cranckelyc geregeert

hebben geweest, alsoe dat die sommege van hen daerbij ontgoett geworden sijn,

ende noch meer anderen gescapen waeren ontgoett te wordene, op dat men daerop

behoirelic niet en versage, Soe doen wij te wetene dat nae voirsienige deliberacie

metten goeden lieden vander voirs.stad raide gemeynlic yerst daerop gehadt om

daer jegen te remedieeren, wij samentlic ende eendrachtelic overdragen hebben

ende gesloten die pointen hier nae volgende.

1. Inden Yersten, dat de vader ende moeder, alsoe lange als zij beyde leven,

ende die leste van hen leven sal, die plichtige momborie ende tregiment van

hueren kinderen in haere plicht wesende, hoe jong oft out sij sijn, selen moigen

hebben ende behouden alsoe sij van outs ende tot noch toe gedaen hebben.

2. Item, ende omme die jonge weesen ende kinderen uuter plicht sijnde te

besorgene, soe selen altijt inder voirs.stad sijn ende te sente Jansmisse

Baptisten in midden zomere gestelt worden drie principale overmomboeren, te

wetene die bourgmeester vanden geslechten, die outste scepene, ende doutste

raidsman inden rechte die dan af gaen. Ende alsoe voert van jaere te jaere, omme

te zijne dat toecomende jaer principael ende overmomboren van, allen den voirs.

weesen ende kinderen uuter plicht sijnde ten besorge der voirgenoemde stad

behoerende. Ende dese overmomboren en selen egheen bewyndt noch administra-

cie hebben van eniger weesen goeden, maer selen sculdich sijn toe te siene oft die

andere particuliere momboren huere weesen ende kinderen met hueren goeden wel

ende ernstelic besorghen ende regeren. Ende oft sij daer inne ennich gebreck

vernamen ende bevonden, daer op selen sij behoirlic versien op dat sij connen,

ende anders selen sijt brengen bij der Wet om daer op versien te wordene alsoet

behoeren sal. Ende desgelijcx selen dese overmomboeren sculdich sijn ende ver-

bonden sijn allen particuleeren momboeren van deser stad van saken der mom-

borien aengaende, die sij aen hen begheren sullen tot allen tijden te radene totten

besten vanden kinderen ende weesen ende daer toe te hulpen ende bijstentich te

zijne nae hueren vermoegen, welke principale overmomboers ten aencomenen van

hueren offcien, te wetene ten lanxten binnen acht dagen na sente Jansmisse daer

toe enen eedt doen selen alsoe hier nae volght.

3. 'Ic gelove, zekere ende zweere dat ic met minen medegesellen gestelt totter

overmomborien vanden weesen behoerende ten besorghe van deser stad, sal ern-

stelic toesien oft die particuleere momboeren huere kinderen ende weesen met

hueren goeden wel besorgen ende getruwelic regeren, ende oft ic daer inne ennich

gebreck bevonde, daer op sal ic met rninen medegeseuen behoirlic versien op dat

wij connen. Ende anders sal ict brengen bijder Wet. Ende ic sal allen den mom-

boeren voirs. in saken der momborien aengaende, soe verre sijt aen mij begheren

tot allen tijden raden totten besten vanden kinderen ende weesen, ende hen daer

toe hulpen ende bijstentich sijn na minen vermoegen. Ende dat ic altoes als ic daer

toe vermaent sal worden comen sal ter plaetsen daert behoert om bijden particu-

leeren momboeren van allen der weesen goeden een volcomen inventarys getru-

welic gemaect te wordene. Ende dat ic met minen medegesellen van allen mom-

boeren besorch hebbende van kinderen oft weesen voirs. tsiaers eens, ende binnen

ten tijde daer toe gestelt, van hueren ontfange ende uutgevene der momborien

aengaende, rekeninge hoeren sal ende die ernstelic ende getruwelic examineeren

sonder arbeyt daer inne te sparene. Ende oft ic daer inne bevonde gedaen oft

achter gelaten jegen den oirboir oft proffijt vanden weesen, dat ic dat met minen

medegesellen sal rechtverdigen ende daer inne ende in allen anderen saken der

momborien aengaende doen na uutwijsen vander ordinancien op die voirs. mom-

borie gemaect, ende alsoe een goet overmomboir is sculdich te doen. Ende des en

sal ic egheen laten om ennige sake. Alsoe moet mij God hulpen ende alle syn

heylegen.'

4. Item oft die moeder aflivich worde ende de vader levende bleve, soe sal de

vader de momborie van sinen kinderen binnen oft buyten sijnre plicht sijnde

behouden, al waert oic dat hij hem tot anderen huwelike betrocke. Maer soe verre

die kinderen uuter plicht waeren, sal hen die wet na der moeder doot ende van

huerer zijden totten vader enen toesiender stellen.

5. Item, ende oft die vader na der moeder doot yemande ordineerde om van

sinen jongen kinderen na sijnre doot momboir te zijne, dien salmen dair toe na

svaders doot moeten ontfangen. Behoudelic dat bijder wet een toesiender vander

moeder zijden den selven kinderen gestelt sal worden.

6. Item, oft gebuerde dat de vader aflivich worde, de moeder van den kinde-

ren na hem blivende te live, ende hij enen oft meer goeder manne oirdineerde

momboir oft momboeren te zijne van sinen kinderen metter moeder oft daer

sonder, dwelcke hij sonder huer consent sal moegen doen, soe sal oft selen die den

kinderen momboir oft momboren gestelt ende daer toe geeedt moeten worden,

alsoe die vader dat geoirdineert heeft, sonder weder seggen vander moeder oft

yemande anders, soe verre die kinderen inder moeder plicht niet en sijn. Ende

alsdan soude die moeder bliven in die stad van enen toesiendere. Maer oft die

kinderen na svaders doot bleven in der moeders plicht, soe sal oft selen die ghene

die de vader momboir oft momboeren van sinen kinderen geoirdineert heeft daer

toe ontfangen ende geeedt moeten worden ter stont als die kinderen uuter moeder

plicht selen weesen, soe verre sij dan noch sijn onder die jaren vander momborien

hier beneden vercleert, ende alsdan soude die moeder oft yemandt van harer

zijden als toesiendere worden gestelt.

7. Item, oft gebuerde dat de vader vanden kinderen noch inder plicht sijnde

storve, soe sal die momborie bliven op die moeder vanden kinderen. Ende oft

gebuerde daer nae dat de moeder verhuwede oft haer anderssins oneerbaerlec

droege, ende dat openbaer waere, soe sal sij die momborie van haeren kinderen

hebben verbuert, behoudelic hueren rechte inden goeden. Ende alsdan salmen den

kinderen enen momboir stellen die de vader daer toe geoirdineert hadde. Ende soe

verre hij daer eghenen toe en hadde genoempt, salmen den kinderen tot enen

momboir stellen enen goeden man van svaders zijden ende der moeder tot enen

toesiender oft yemandt van harer zijden, soe verre sij haer oneerbaerlic droege.

8. Item, ende de vader sal moegen enen oft meer momboren ordineren sinen

natuerliken kinderen ende hueren goeden, soe verre hij oft yemandt van sijnre

zijden hen die laett oft heeft gegeven, die welcke oic dair toe selen moeten worden

geconfirmeert. Ende oft die vader daer toe nyemande en stelde, soe sal die wett

enen goeden man dair toe moeten oirdineren. Ende al oirdineerde de vader enigen

momboire sinen natuerliken kinderen, soe sal nochtan de wette enen goeden man

moeten stellen totten regimente vanden goeden die den kinderen vander moeder

oft van hueren wegen toecomen sijn.

9. Item wanneer de vader sinen kinderen momboeren stellen ende oirdineren

sal willen, hij sij sieck oft gesont, dat sal hij moegen doen voir twee scepenen van

Bruessele die daer sculdich selen sijn over te staen soe verre sij den vader vynden

sijnre sinnen wel machtich sijnde. Ende dat sal geregistreert worden bij enen

vander stad clercken in een register datmen daer toe sal oirdineren. Desgelijcx sal

die vader oic sinen kinderen momboeren moegen stellen ende oirdineren voir enen

notarys niet gheestelic wesende, die daer toe bijden heere ende bijder wett gap-

probeert sal sijn, daer ten minsten vive wittege gethuygen bij ende over geroepen

selen moeten worden. Ende die notarys sal gehouden sijn dat binnen acht dagen

over te bringen, ten minsten met twee ghetuyghen die daer bij geweest selen

hebben,tween scepenen van Bruessel om dat inden voirs. registere geteekent te

worden.Welcke momboren alsoe bijden voirs. vader geoirdineert sijnde selen nae

sijnre doot daer toe geadmitteert ende geeedt moeten worden soe verre de vader

die voir scepenen van Bruessel oft voir notarys ende vijf gethuygen in synre

levendertijt niet en wederroept, dwelcke oft voir notarys ende ghethuygen geschie-

de, de selve notarys sculdich sal sijn den scepenen over te brengene als boven.

10. Item, oft vader ende moeder vanden kinderen beyde van deser werelt

verscheiden waren sonder dat de vader sinen kinderen van enigen momboeren

hadde versien, oft oic dat die momboeren bij hem gecoren aflivich worden oft

anderssins schemelic bij overdrage vander geheele wett eendrechtichlijc ontsedt,

soe sal die wet dien weesen tot eenen momboir stellen den naesten maech van

svaders zijden, ende tot enen toesiendere den naesten maech vander moeder zij-

den, diemen hierbinnen daer toe sal weten nut ende oirboirlic sijnde. Ende die

momboir sal die administracie ende bewyndt hebben vander weesen goeden ende

sal dat goet wel ende lovelic moeten verborghen.

11. ltem, gevielt dat vader ende moeder aflivich worden sonder hueren kin-

deren van enen momboir oft toesiendere te besorgene, ende men hier nyemande

van wettegen bedde en vonde die den weesen te vierden lede oft naerdere en

bestonde, die daer toe abel, nut ende oirboirlic soude sijn, soe sal de wet op

hueren eedt dien weesen teenen momboire ende teenen toesiendere stellen twee

goede, eerbare ende wel gestaedde manne die sij wel weten dat sijn van goeden

regimente, te wetene uuten geslechten soe verre die weesen totten geslechten

behoeren, ende oft die weesen totten nacien behoirden, soe sal hen die wet twee

goede manne uuten nacien tot momboere ende toesiendere moeten setten.

12. Item, selen die vader ende moeder alsoe lange als sij beyde leven ende de

leste van hen leven sal, die momborie van hueren kinderen soe lange sij in huerer

plicht sijn hebben ende moegen behouden, gelijc hier boven geseecht is sonder

ennige limitacie van tijde. Maer wanneer die kinderen uuter plicht sijn selen ende

wesen, het sij dat vader ende moeder noch leven oft dat die kinderen na vaders

ende moeders doot na donderscheit hier boven vercleert van anderen momboeren

worden geregeert, soe sal die momborie van dien kinderen oft weesen uutgaen

ende expireeren, te wetene vanden meysken tot hueren volcomene vijfthien jae-

ren, ende vanden knechten tot hueren volcomen achthien jaeren.

13. Item, selen oic inder voers. manieren vermombort worden niet alleene die

ghene, die van jaren, maer oic de ghene die van zinnen kinderen sijn. Te wetene

de ghene die natuerlec stom ende doof sijn, kyntsche, sotte, uutsinnige, ende alle

anderen die bijden heere ende geheelre wet bevonden sullen worden des behoe-

vende, ende dese momborie sal dueren alsoe lange als sij dat gebreck hebben oft in

dierre ziecheit bliven.

14. Item, dese ordinancie vander momborien sal slaen op ende over die ghene

die binnen der stad van Bruessel oft huerer vryheit geseten sijn, oft dierre vader

ende moeder hier ingesetenen waren ten tijde dat se storven, ende desgelijcx op

ende over de ghene die binnen der ammannien van Bruessele geseten sijn ende

van gebuerten wegen tot ennigen vanden geslechten behoeren, oft anders van

ingeboerne poirters comen sijn, behoudelic der heerlicheit ende rechten ons gene-

digen sheeren in sijnre momborien.

15. Item, en sal vanden voirs. kinderen oft weesen egheen vrouwe dese mom

borie moegen hebben noch dragen, anders dan die moeder, ende vanden mans-

persoenen en sal nyemandt momboir moegen sijn die na den onderscheide voirs.

behoeft selve vermomboirt te zijne. Och oic nyemandt die niet volcomelic xxviij

jaer out en is, het en waere de vader vanden kinderen. Maer vanden ghenen die

mids gebreke van zinnen behoeven vermomboirt te worden selent dwijf hueren

man ende de kinderen, het sijn zoene oft dochteren hueren vader oft moeder

moegen vermomboeren soe verre sij boven xx jaeren oudt sijn ende sij der wet ten

tijde sijnde op hueren eedt daer toe nut ende abel sullen duncken.

16. Item, de vader sal sinen kinderen momboirs moegen stellen manspersonen

die hem gelieft, soe verre sij oudt sijn xxviij jaer, al waert oic dat sij egheen

poirters oft ingesetenen en waren oft totten bedwange van deser stad niet en

hoerden, sij sijn van getruweden bedde oft bastaerde weerlic oft gheestelic, by

alsoe dat sij egheene religioese en sijn. Maer als de vader ghenen momboir geoir-

dineert en heeft, soe en mach nyemandt van gebuerten wegen wittich momboir

sijn. Ende die wett en mach oic gheenen momboir noch toesiender stellen, hij en

sij weerlic manspersoen van getruweden bedde boven xxviij jaeren oudt staende

ten bedwange van deser stad.

17. Item, soe wie tot eniger momborien gecoren ende gestelt wordt, die salse

moeten aenveerden ende dragen, ende daertoe salmen hem bijden heere ende der

wet dwingen met sinen live ende goede, het en waere dat hij hem daer jegen

verontschuldichde met enniger wettiger saken vanden ghenen die hier na volghen.

Te wetene, inden yersten, dat hij boven tseventich jaeren oudt is. Ten anderen

mael, dat hij sieck es alsoe dat hij sijns selfs goede niet begaen noch besorghen en

can, van welcher siecheit hij niet gescapen en is cortelinge te genesen. Ten derden

mael, dat hij aerm es alsoe dat hij dagelijcx met sijns selfs handen moet winnen

daer af, dat hij leven sal. Ten vierden male, dat hij bedwongen is jegen sinen dang

een momborie van anderen kinderen oft weesen te aenveerdene die hij noch

draecht. Ende met ennich van desen pointen sal een yegelic hem vander mom-

borien te moeten aenveerden moegen verontsculdigen, op dat hij wilt, binnen drie

daghen nae dat hij van der wet daer toe vermaent sal sijn. Ende oft hij binnen

dien drien dagen hem niet en excuseerde, soe sal hij bedwongen worden die

momborie taenveerdene sonder daer nae enige ontschout te moegen doen.

18. Item, na de doot van vader ende moeder, oft na de doot des vaders als de

moeder nae den onderscheide hier boven verclaert, der momborien van hueren

kinderen berooft es, sal een yegelic dat bijder wet moegen bringen ende begheeren

den weesen van enen momboir ende toesiendere versien te wordene. Ende sun-

derlinge selen dat sculdich sijn te doene die oevermomboeren ter stont als zijt

vernemen. Ende emmers selent moeten doen die naeste mage van den weesen van

vader ende van der moeder zijden die der weesen goet oft sij storven sonder oeyr

na recht hebben ende deylen souden. Ende oft die naeste mage dat niet en daden

bij hen selven oft enigen van hen, oft en daden doen bij yemande anders van

harent wegen binnen vierthiennachten ten lanxten, soe souden sij ende elc van hen

daerom bijden heere ende bijder wet moeten worden gecorrigeert op enen wech te

Rome, oft tgelt daer voere, het en waere dat hem yemandt daer jeghen veront-

sculdichde metter eedt, te wetene dat hij van deser ordinancien niet en wiste, oft

niet en wiste dat de kinderen te weesen gedegen waren, ende daer toe voir hem

eenige gelikenisse oft presumpcie diende.

19. Item, die momboeren als zij bijder wett selen sijn gestelt ende sij selen

hebben verborcht soe verre sij dat sculdich sijn te doene, soe selen sij metten

weesen oft met enen vanden weesen oft ten uutersten met ennigen vanden weesen

magen inden name vanden weesen, comen voir den amman ende voir viere sce-

penen ten minsten ende hen verthoenen als de ghene die totter momborien gestelt

sijn om daer inne ghevest te wordene metten rechte, ende dan sal damman manen

eenen van den scepenen hoe hij dat sculdich sal sijn te doene, ende dan sal die

scepene bij gevolge van sinen medegesellen metten vonnisse wijsen dat damman

dien weesen, oft die inden name vander weesen daer es, leveren sal den momboir

metter rechter handt ende hem bevelen daer af goet ende getruwe momboir te

zijne. Ende dan sal damman die weese oft den ghenen die in des weesen stad daer

es den momboir leveren metter rechter handt ende segghen: 'hier levere ic U

deese weese oft deesen in de stad vander weesen, ende bevele U daer af goet ende

getruwe momboir tsijne alsoe tvonnisse gewijst heeft'. Ende dat alsoe gedaen

sijnde, sal damman den voirs. momboir in presencien van scepenen moeten eeden

alsoe hier nae volght van woirde te woirde:

20. Ic gelove ende zweere dat ic voir A.B. weesen dien ic tot enen momboir

gestelt ben sal doen aller ghene dat hen oirboirlec es nae minen besten vermoegen

ende verstentenissen, ende dat ic die personen vanden voirgenoemde weesen einde

huerer eeren, nutscap, oirboir, ende proffijt, ende huere goede ter goeder trouwen

regeren sal, hueden, besorgen, bewaren, vorderen, bescudden ende verantwoirden

inden gerichte ende daer buyten, gelijc oft sij waeren mijns selfs kinderen. Ende

dat ic sal van haeren goeden een wittich inventarys maken, ende van mijnder

hanteringen, bewynde, regimente, ontfange ende uutgevene jaerlijcx wettige re-

keninge doen ten behoirlike tijde. Ende ten eynde overleggen allet ghene des hen

boven mijn uutgeven oeveren sal ende sculdich sijn te comene ter gherechter

waerheit ende ter goeder trouwen. Ende dat ic dese momborie sal dragen ende

daer inne doen ende laten dat ic nader oirdinancien daer op gemaect sal moegen

doen oft sculdich sijn te latene sonder argelist. Alsoe moet mij God hulpen ende

alle syn heylegen'.

21. Item, nae desen ende eer de voirgenoemde momboir hem vander admi-

nistracien der weesen goede sal moegen bewynden, sal hij sculdich sijn inder

jegewoirdicheit vanden oevermomboeren ende van ene clerc die de oevermomboe-

ren daer toe nemen selen, den toesiendere ende van den naesten magen der weesen

van svaders ende moeders zijden, soe verre sij bijder handt te crijgen sijn ende daer

bij comen willen, van allen den goeden der voirs. weesen, ruerende ende onrue-

rende, cheinsen, renten, actien, ende allen anderen hoemen die nuemen mach,

sculdich sijn te maken een wittich inventarys. Ende oft die momboir daer inne

wetens yet achterwaert stake oft verzwege, ende men dat ter waerheit bevonde, soe

sal hij gehouden sijn den weesen int gheene dat hij verzwegen hadde, ende ter

peynen in al soe vele, half den heere ende half der stad. Ende oft ment niet

gethoenen en conste dat hijt wetens achter gelaten hadde, soe sal hij hem daer af

metter eedt moegen verontschuldigen ende daer met gestaen . Ende oft den

momboir nae datten inventarys ghemaect sal sijn yet vander weesen goede van

nyewes ter kennissen bracht worde, dat sal hij inden inventarys bijden anderen

goeden behoirlec doen scriven. Soe sal hij oic, oft der weesen namaels eenige goede

toe quamen oft dat hij enige goede vercrege, die inden inventarys doen scriven,

ende daerbij doen teekenen den tijt alse die der weesen toequamen oft vercregen

worden. Maer vanden vruchten oft proffijten jaerlijx vander weesen goeden inco-

mende en salmen in den inventarys niet setten, maer daer af sal die momboir in

sijnre rekeningen bewijs moeten doen. Ende van desen inventarys selen worden

gemaect drie gelijcke gescriften, daer af deen sal behouden die momboere, dan-

dere de toesiendere, ende tderdde doevermomboeren totter stad behoef, omme der

weesen daer met te hulpene tallen tijden als sijs behoeven mochte.

22. Item, als die momboir den voirs. inventarys sal hebben gemaect, soe sal hij

sculdich sijn den persoen vander weesen te besorgene ende des selfs eere ende

salicheit te vorderene, gelijc oft waere sijns selfs kindt. Ende sal dien weese

instrueeren ende optrecken ende beweegen in duechden ende in allen goeden

zeeden ende leerent oft doent leeren, ter scolen oft andere ambachte, nae datten

weese betaempt nae sijn gebuerte ende nae den staet van sinen goede, van welcken

goeden hij den meesters daer af sal moegen loenen ende nac redelicheit vernue-

gene. Ten anderen mael sal die momboir der weesen goeden wel ende oirboirlic

regeren, die huysen ende hoven van nooteliken refectien houden, maer hij en sal

egheen nuwe werck aen moegen leggen noch doen maken sonder consent vanden

toesiendere ende vanden oevermomboeren voirs., ende desgelijcx sijn goede tot

negen oft twelf jaeren lang te jaerscharen geven. Ende oft die weese enige haef-

lijcke goede hadde die niet oirboirlijc en waren gehouden, soe sal hij soe verre sij

niet zeere costelic en waeren, bij rade vanden oevermomboeren ende toesiendere

die moegen vercoepen, ende tgelt daer af comende ende desgelijcx tgelt dat die

weese anderssins hebben mochte moeten beleggen aen jaerlycke rente oft aen

erfgoede ter weesen behoef, oft dat ter comantscapen ende ter neeringen stellen.

Ende oft gebuerde dat die weese eenige zekere costelijcke have hadde die hem niet

oirboirlijc en waeren gehouden oft eenige huyse die te valle ghingen ende diemen

sonder groeten cost ende quetse vander weesen niet en soude connen houden

staende, soe sal die momboere die, ende egheene andere erfgoede, moegen terve

geven oft vercoepen, ende tgelt bekeeren als voere bij raide vanden toesiendere

ende den oevermomboeren, ende van vieren vanden naesten ende ghestentichsten

magen vander weesen, van elker zijden twee, ende anders niet, soe verre men die

hier vuechlijc gevynden can, die dat samentlic der wet selen moeten bijbrengen.

Ende oft men hier die voirs. mage vanden weesen niet gecrigen en conste, soe

salmen dat der wet bijbrengen, ende die sal dan metten oevermomboeren ende

metten toesiendere verwaeren tghene dat die mage souden hebben moegen doen,

ende den meesten oirboir vander weesen voirtkeren.

23. Item, die momboir noch weesen die vermombort worden en selen binnen

tijde vander momborien die goede den selven weesen gemeynlic toebehoerende

niet moegen loten noch deylen. Maer hadden zij goede met yemande anders

gemeyn, het waere met hueren brueders oft zusteren uuter momborien zijnde,

ocht met ennigen anderen persoenen, soe soude men die goede moegen deylen op

dats die momboir inden name vanden weesen versocht worde. Ende desgelijcx

soude de momboir vanden weesen weegen bij raide vanden oevermomboeren ende

anders niet die deylinge vanden voirs. goeden moegen versueken, ende tsijnre

begheerten alsoe gedaen saelt moeten geschien, te wetene soe verre die weese

muyndich es, dats te verstaen dmeysken twelf jaer ende tknechtken xiiij jaer

volcomelijc out, soe sal sij met auctoriteyt vanden mombore oft van eenigen van-

den oevermomboeren, ende bij raide van magen ende vrienden die voirs. lotinge

doen. Ende oft die weese onder hueren voirs. muyndige jaeren noch waere, soe sal

die lotinge inden name vander weesen geschien bijden heere, alsoe men van outs

geplogen heeft.

24. Item die weese mach onder auctoriteyt van sinen momboir sijns selfs con-

dicie wel beeter maken ende niet argeren. Ende mids dien en mach hij sonder

auctoriteyt van sinen momboir nyemande ghiften geven, noch geloeften doen oft

anderssins hem verbynden, maer tghene datmen hem gheeft oft gelooft tsijnen

profijte sal van weerden bliven. Ende die voirwaerden die de weese sonder sinen

momboir met yemande anders aen ginge oft maecte, daer mede sij beyde verbon-

den souden sijn als van coepene, huerene oft dierre gelijcke, die selen vast sijn

ende gestade bliven, soe verre de momboir bevynt datter der weesen proffijt inne

gelegen es ende hijt auctorizeeren wille ende anders niet.

25. Item, ende inden gedinge sal de momboir sijn weese verantwerden ende

bescudden met rechte. Ende oft die weese tot yemande eenige aensprake hadde,

zij waere personeel oft reael, daer af dat hij niet gevoege egheen bescheit en conste

gecrigen, soe sal die momboir die aensprake inden name vander weesen moegen

voirtstellen inden gerichte, ende die vervolghen ten eynde uut. Behoudelic dat hij

egheen gedinge vander weesen wegen aenveerden en sal noch beleyden, anders dan

bij raide vanden principalen momboeren voirscreven. Ende oft gebuerde dat tuss-

cen de weese ende den momboir enige sake behoefde beslicht te wordene metten

rechte, soe sal die momboir daer af staen voir hem selven ende die principael

momboirs selen in diere saken trecht vander weesen verwaren. Ende desgelijcx als

die moeder draecht de momborie van hueren kinderen ende sij eenige saken

hebben daer inne die moeder hen wettelic niet vermomboeren en can oft en mach,

soe selen die principael oevermomboirs daer inne der weesen recht verwaren. Ende

wes vander weesen saken bij den momboir oft oevermomboeren wettelic gewon-

nen oft verloeren, oft anderssins met rechte gedaen sal worden, dat sal die weese

moeten houden van weerden. Behoudelic dat die momboir oft oevermomboeren

egheen macht en selen hebben composicie te makene vander weesen erffelycheit

oft des den erfrechte aencleeft sonder consent vander wett; maer wes sij daer af

doen bij overdrage vander wett, dat sal gehouden worden ende van weerden

bliven.

26. Item, sullen die momboren gehouden sijn alle jare eens rekeninge te doene

voir die oevermomboeren ende den clerck ende den toesiendere van allen der

weesen goeden, pachten, cheinsen, renten, baten ende proffijten, tusscen halfmeer-

te ende uutgaende mey. Ende in die rekeninge sullen zij sculdich sijn alle jaere te

vercleerene met percheelen die have die der weesen bleven is onvercocht, ende die

somme vanden gelde die ter neeringen uutgestelt es; ende die bate daer af geco-

men selen sij metter jaerlycker renten vander weesen brengen in hueren ontfang,

ende daer af trecken alle oncosten die sij aen der weesen oft hueren goeden binnen

dien jaere geleecht selen hebben, ende als die costen af getrocken selen sijn, sluyten

die somme die den weesen binnen dien jaere oevert. Ende deese particuleere

rekeninge sal totter rekeningen diemen ten naesten jaere weder omme doen sal

oepen ende ongesloten bliven, ende soe verre sij daer in binnen niet gedebatteert

en wordt, soe sal sij, die naeste rekeninge gedaen sijnde, gehouden worden voere

gesluyten, ende alsoe voert van jare te jare.

27. Item, ten uutersten als die weese voliaert ende die momborie voleynt sal

sijn, selen die momboeren den ghenen dien sij vermomboert hebben in presencien

vanden principalen momboeren, vanden clerck, vanden toesiendere ende van viere

hueren naesten ende bescheydensten magen ende vrienden vander weesen diemen

gecrigen sal connen, van elker zijden twee, soe verre mense hier gecrigen can oft

gevynden, van allen hueren administracien ende bewynde een generael rekeninge

doen, behoudelic dat huere particulaere reekeningen, die sij eens gedaen sullen

hebben, soe verre die eens gesloten sijn, van weerden sullen bliven. Ende die

generael rekeninge gedaen sijnde, sullen die momboeren sculdich sijn den ghenen

die zij vermomboirt hebben ter stont te bewijsene alle haere goede, ende op te

leggene tghene dat sij na uutwijsene dierre reekeningen meer gehaven ende ont-

fangen hebben dan uutgegeven. Ende deese leste reekeninge sal van dier tijt dat sij

gedaen wordt oic een jaer oepen bliven ongesloeten, om daer in binnen bij den

ghenen die vermomboirt hebben geweest generael ende volcomen quitancie moe-

ten geven ter stont. Maer die sal bliven onder de stad totter tijt dat die generael

rekeninge gesloten sal sijn inder manieren hiernae verclaert, te wetene oft die

generael rekeninge binnen den jaere niet gedebatteert oft wedersproken en worde,

dat sij dan goet ende van weerden sal bliven,ende desgelijcx oic oft daer jegen

geseyt worde ende die momboir hem daer af gesuyvertt sal hebben, salmen den

ghenen die de momborie gedragen heeft die voirs. quitancie over gheven ende

niet eer.

28. Item, ende vanden voirs. particuleren rekeningen salmen maken twee boe-

ke, daer af die momboren deene ende die principael momboeren dandere totter

weesen behoeff behouden selen. Ende vander generaelre reekeningen selen worden

gemaect drie boeken, daer af die momboeren deene, die weese die vermomboirt

heeft geweest dander, ende die principael momboeren totter stad behoef rderde, te

henwaerts nemen ende behouden selen.

29. Item, sal elc momboir sijn weesen ende desgelijcx vader ende moeder huere

kinderen binnen den tijde vander momborien sijnde als zij uuter plicht sijn, ende

ter stont als sij geloeften moegen doen, te wetene dmeysken tot hueren twelf jaren

ende tknechtken tot sinen xiiij jaeren moeten bringen voir twee scepenen, ende ten

bijsijne van enigen vanden principalen momboeren, ende doen hen bekennen enen

brief van eender groeter sornmen van penningen, nae de groette van sijnen goede,

daer af een vanden oevermomboeren tvonnisse nemen sal ende op hem manen.

Ende dien brief sal bliven onder die stad ten besorge vanden weese ende sinen

goede totter tijt dat die weese uuter momborien sal sijn, ende oic daer nae tot dat

de principael momboren ende mage ende vriende voir die wett selen thuyghen dat

hij beset ende wijs genoech es sijns selfs goet te regeren, oft totter tijt dat die weese

behoirlic hem tot huwelic betrocken sal hebben, oft ten utersten totter tijt toe dat

die weese sijn xxviij jaer volcomelic hebben sal. Ende sal dese oevermomboir dit

vonnisse nemen als een rentmeester vander stad een vonnisse te nemen pleecht,

dat is te verstane tvonnes dat die oevermomboir alsoe nemen sal sal comen opten

toecomenden momboir, die daer af van sijnre officien wegen als des van noede sal

weesen.

30. Item, als vader ende moeder beyde leven, sal de vader thuwelic van sijnen

kinderen bijder selver sijnre kinderen consent ende wille moegen tracteeren, ofte

die selve zine kinderen met hueren consente cloesteren sij sijn in sijnre plicht oft

daer buyten, alsoet hem gelieven sal. Ende als die vader doot es, soe mach die

moeder tselve doen van hueren kinderen die sij heeft in huerer plicht. Maer

vanden kinderen buyten huerer plicht ende in momborien van anderen sijnde, en

sal die moeder sonder consent vanden momboeren, magen ende vrienden vanden

kinderen gheen huwelyc moegen dedingen, noch oic die selve kinderen cloesteren.

Ende als vader ende moeder beyde doot sijn, en selen die momboeren huere

weesen binnen den voirgenoemde tijde vander momborien egheenssins te bande

van huwelike moegen bringen aen hueren selfs kinderen noch aen hueren brue-

deren noch zusteren, noch bruederen noch susteren kinderen, al waert oic dat die

mage vander weesen daer toe consent droeghen; maer met anderen persoenen

selen sij wel thuwelic vanden weesen moegen dedingen ende ordineeren, oft die

kinderen cloesteren, soe wanneer dmeysken xij jaer ende tknechtken xiiij jaer vol-

comelic out selen sijn, bij wille ende consente vander selver weesen ende vanden

principalen momboren, toesiendere, ende daer toe vanden naesten ende notabel-

sten magen ende vrienden in beyden zijden. Ende soe wat momboir anders sijn

weesen tot huwelijcke brachte oft cloesterde, die sal moeten gecorrigeert worden

op enen wech in Cypers, oft tgelt daer voere.

31. ltem, oft gebuerde dat ennich kindt buyten svaders plicht ende in sijnre

rnomborien sijnde, oft nae svaders doot inder moeder plicht sijnde, oft bijder

moeder levender tijt oft oic na svaders ende moeders doot in andere momborie

sijnde, binnen den tijde van deser momborien, te wetene tknechtken beneden

sinen achthien jaeren ende dmeysken beneden hueren vijfthien jaeren volcomelijc

out sijnde, hem tot huwelijke betrocke sonder wille ende consent svaders soe verre

hij leeft, oft nae sijnre doot sonder consent der moeder, der momboren ende der

magen, soe verre het uuter moeder plicht es, oft nac svaders ende moeders doot

sonder wille ende consent van sinen momboir, toesiendere, der oevermomboeren

ende anderen sinen naesten ende notabelsten magen ende vrienden van beyden

zijden, die sal verbuert hebben, half tsheren ende half ter stad behoef, alle die

vruchten vanden goeden die tselve kindt oft die weese op dien tijt heeft boven

den commer ende behoirliken last vanden selven goeden, vander tijt dat dat

geschiede tot dat den wech in Cypers daer af hier onder volght gedaen sal sijn,

ende daer nae drie geheele jaeren, deen den anderen eempaerlic volgende. Ende de

ghene die dat kindt oft die weese alsoe ontleydde oft daer mede te huwelike

trocke sonder consent der gheenre die voirscreven staen, soe sal die manspersoen

die dat gedaen heeft bijden heere ende bijder stad, binnen drie daghen nae dat tot

huerer kennissen comen sal sijn ende sij des te binnen selen weesen, moeten

worden gecorrigeert te doen in sijns selfs persoen enen wech in Cypers, ende

binnen sesse weeken te trecken buyten den palen des lants van Brabants, ende

daer uute te bliven tot dat hij selve de voirs. pelgrymagie in Cypers sal hebben

gedaen, op die peyne vanden correctie brieve. Ende oft een knechtken onder die

jaeren van sijnder momborien ontleyde worde, soe sal die vrouwen persoen die dat

dade oft thuwelic met hem aen ginge sonder consent der gheenre die voirscreven

staen, gecorrigeert moeten worden als boven te trecken ende te bliven buyten de

palen van Brabant, tot dat zij in huers selfs persoen heeft gedaen, oft bij enen

goeden man huerer gelijck van gebuerten heeft doen doen enen wech in Cypers.

Ende alle die ghene die des feyts plichtich sijn ende daer toe gehulpen ende

geraden hebben, dat ennich knechten oft meysken, sonder consent der gheenre die

voirscreven staen, binnen den voirs. tijde te huwelike betrocken worde, selen bij-

den heere ende bijder stad, elc van hen, soe verre ter waerheit bevynt, moeten

worden gecorrigeert op enen wech te Rome oft twintich Rijnssche guldenen daer

voere te gevene, half den heere ende half der stad.

32. Item, gevielt dat ennich knechten oft meysken beneden sinen twintich

jaeren out in svaders plicht sijnde, sonder wille ende consent svaders in diens

plicht datter es, hem tot huwelijcke betrocke, soe sal de vader dat kindt moegen

onterven vanden goeden dierre hij mechtich es, op dat hij wilt, ende daer toe selen

dies kindts vruchten van sinen goeden moeten worden gepraempt, ende die per-

sonen daer met hen die kindere tot huwelijcke betrocken, ende alle de ghene die

daer toe raet ende daet gegeven hadden ende elc van hen, selen moeten gecorri-

geert worden in Cypers ende te Rome, in alder vuegen ende manieren gelijc dat

int point voirscreven bescheidelec gescreven staet.

33. Item, die goede daer af die vruchten ende bladingen uut crachten van

deser oirdinancien inder manieren hier boven verclaert verbuert selen worden,

salmen tallen tijden als des behoeven sal pramen, ende de vruchten daer af tshee-

ren ende der stad behoef innen opbueren mids machten vanden scepenen brieve

van Bruessele die die voirs. kinderen oft weesen bekendt sullen hebben, alsoe dat

hier boven geoirdineert es. Ende oft zij egheen brieve bekendt en hadden, oft dat

daer anders yet inne lette, soe salmen nochtan huere goede ter volcomender exe-

cucien van deser oirdinancien bedwingen, soe verre men dat ennichssins sal ver-

moeghen. Ende daer toe salmen den ghenen diet dmeysken inder ombehoirliker

manieren getruwet sal hebben, soe waer men dien binnen der ammannien van

Bruessele ghecrighen can, oft des behoeft bedwinghen met sinen live tvoirs.

beledt, soe verre dat bij hem oft van sinent wegen toecomen es, af te doen, om

dese oirdinancie voirs. volcomelijc geexecuteert te worden.

34. Item, dese pointen ende oirdinancien salmen van nu voirtaen hantheeren

over recht, ende die wethouderen selen tot hueren aencomene die metten anderen

previlegien, statuten ende rechten, geloven ende zweeren onverbreckelijc te hou-

dene. Ende met deser oirdinancien selen in allen anderen pointen die previlegien,

statuten ende rechten vanden vrouwen ende jouffrouwen te vercrechtene, oft die te

ontschakene tsegen hueren danck, oft jonge kinderen beneden hueren jaeren te

ontleydene, ende van dat dese jonge liede beneden hueren xxviij jaeren sonder

hueren mage ende vriende hen niet en moegen verbynden, ende desgelijcx vanden

jongen lieden te castyene mids hueren zoberen regimente, ende alle andere previ-

legien, statuten ende rechten der voirgenoemde stad van Bruessel in huerer macht

bliven ende volcomelic worden gehouden.

Ende des toirconden hebben wij amman voirs. onsen properen zegel, ende wij

Bourgmeesteren, Scepenen, Rentmeesteren ende Raid der Stad van Bruessele voirs.

der selver stad zegel van Bruessel ten saken aen dese jegewoirdige letteren doen

hangen. Gegeven opten negenthiensten dach der maent junii int jaer ons Heeren

duysent vierhondert vive ende viertich.